Mektubat arşivleri - Risale-i Nur Külliyatı

Fihriste-i Mektubat

mutalaainur — Tue, 11 Oct 2022 19:28:16 +0000

Mektubat Fihrist 1 2

Mektubat Fihrist 3 4 5 6

Mektubat Fihrist 7 8 9

Mektubat Fihrist 10 11 12

Mektubat Fihrist 13 14 15

Mektubat Fihrist 15 16

Mektubat Fihrist 16 17 18 19

Mektubat Fihrist 19 20 21

Mektubat Fihrist 22

Mektubat Fihrist 23 24

Mektubat Fihrist 24 25 26

Mektubat Fihrist 26 Mebhas 01 02 03 04

Mektubat Fihrist 26 Mebhasın Devamı ve 27 28 Mektub

Mektubat Fihrist 28 Mebhasın Devamı ve 29 Mektub

Mektubat Fihrist 29 Mektub 01 Kısım 06 Nükte

FİHRİSTE-İ MEKTUBAT

BİRİNCİ MEKTUB: 5

(Birinci Sual de hayatın tabakaları üzerine durulmuş, ikinci sualde hayatın beşinci tabakası olan kabir hayatının başlangıcı olan ölümün halk edilmesi ve nimetiyet ciheti üzerine durulmuş, Üçüncü Sualde ölümün iki neticesi olan cennet ve cehennemim isbatı yapılmış, cennetin isbatı manayı münafi olarak cehennemin isbatı ile yapılmış. Dördüncü Sualde ise insanı cennete ve cehenneme götüren yolun izahatı yapılmıştır. Aşk-ı mecazî insanı cehenneme götürürken aşk-ı hakikî ise cennete götüren bir yoldur.)

Dört sualin cevabıdır.

Birinci Sual:

Hazret-i Hızır’ın hayatı hakkında ve o münasebetle hayatın beş mertebesini gayet güzel ve mukni’ bir tarzda beyan eder.

Sual: Hazret-i Hızır Aleyhisselâm hayatta mıdır? Hayatta ise niçin bazı mühim ülema hayatını kabul etmiyorlar?

Elcevab: Hayattadır, fakat meratib-i hayat beştir.

Birinci Tabaka-i Hayat: Bizim hayatımızdır ki, çok kayıdlarla mukayyeddir.

İkinci Tabaka-i Hayat: Hazret-i Hızır ve İlyas Aleyhimesselâm’ın hayatlarıdır ki, bir vakitte pek çok yerlerde bulunabilir ve beşeriyet levazımatıyla daimî mukayyed değillerdir.

Üçüncü Tabaka-i Hayat: Hazret-i İdris ve İsa Aleyhimesselâm’ın tabaka-i hayatlarıdır ki, beşeriyet levazımatından tecerrüd ile, melek hayatı gibi bir hayata girerek nuranî bir letafet kesbeder.

Dördüncü Tabaka-i Hayat: Şüheda hayatıdır. Nass-ı Kur’anla şühedanın, ehl-i kuburun fevkinde bir tabaka-i hayatları vardır. Onlar kendilerini ölmemiş ve daha iyi bir âleme gitmiş biliyorlar.. kemal-i saadetle mütelezziz oluyorlar.. ölümdeki firak acılığını hissetmiyorlar.

Beşinci Tabaka-i Hayat: Ehl-i kuburun hayat-ı ruhanîleridir. Evet mevt; tebdil-i mekândır, ıtlak-ı ruhtur, vazifeden terhistir. İ’dam ve adem ve fena değildir. Ervah-ı evliyanın temessülleri ve ehl-i keşfe tezahürleri ve sair ehl-i kuburun yakazaten ve menamen bizlerle münasebetleri bu tabakat-ı hayatiyeyi isbat etmiştir.

İkinci Sual:

اَلَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ âyetindeki mevti, nimet suretinde ve mahluk olduğunun sırrını gayet güzel bir surette isbat eder ki, mevt dahi hayat gibi bir nimet ve hayat gibi mahluktur.

Sual: Mevt, nasıl mahlûk ve nimet olabilir?

Elcevab: Mevtin mahluk olması; nasılki hayatın dünyaya gelmesi bir halk ve takdir iledir; öyle de, dünyadan gitmesi de bir halk ve takdir ile, bir hikmet ve tedbir iledir. Mevt; elbette yer altına girmiş bir çekirdeğin hava âleminde bir ağaç olması gibi, yer altına giren bir insan da, Âlem-i Berzah’ta, elbette bir hayat-ı bâkiye sünbülü verecektir.

Amma mevt, nimet olduğunun ciheti ise, çok vücuhundan dört vechine işaret ederiz:

Birincisi: Ağırlaşmış olan vazife-i hayattan ve tekâlif-i hayatiyeden âzad edip, yüzde doksandokuz ahbabına kavuşmak için, Âlem-i Berzah’ta bir visal kapısı olduğundan, en büyük bir nimettir.

İkincisi: Dar, sıkıntılı, dağdağalı, zelzeleli dünya zindanından çıkarıp; vüs’atli, sürurlu, ızdırabsız, bâki bir hayata mazhariyetle.. Mahbub-u Bâki’nin daire-i rahmetine girmektir.

Üçüncüsü: İhtiyarlık gibi şerait-i hayatiyeyi ağırlaştıran bir çok esbab vardır ki; mevti, hayatın pek fevkinde nimet olarak gösterir.

Dördüncüsü: Musibetzedelere ve intihara sevkeden belalarla mübtela olanlar için ayn-ı nimet ve rahmettir.

Üçüncü Sual:

“Cehennem nerededir?” cevabında, gayet makul bir surette yerini beyan eder ve gösterir. Cehennem-i Suğra ve Kübra’yı tefrik edip, fennî bir tarzda ve mantıkî bir surette isbat etmekle beraber; âhirinde gayet muhteşem ve parlak bir surette, azamet ve rububiyet-i İlahiyenin bir sırr-ı azîmini ve Cehennem-i Kübra’nın bir hikmet-i hilkatini gösterdiği gibi; Cennet ve Cehennem, şecere-i hilkatin iki meyvesi ve silsile-i kâinatın iki neticesi ve seyl-i şuunatın ve mahsulât-ı maneviye-i Arziyenin iki mahzeni, lütuf ve kahrın iki tecelligâhı olduğunu gösterir.

Elcevab: Cehennem ikidir: Biri suğra, biri kübradır. Cehennem-i Suğra yerin altında, yani merkezindedir. Cehennem-i Kübra ise Arz’ın hareket-i seneviyesiyle ileride mecma-ı haşir olacak meydanın altındadır.

“Cehennem sonradan halkedilecektir.” denilmesi görülmediğinden ve hâl-i hazırda tamamıyla inbisat etmediğinden ve sekenelerine tam münasib bir tarzda inkişaf etmediğindendir.

Fakat bazı rivayatın işaratıyla ve ism-i Hakîm’in nuruyla bakıldığında âhiretteki Cennet ve Cehennemin bu dünyamızla münasebetdar olduğu görülür.

Amma Cennet ve Cehennem’in vücudları ise, Onuncu ve Yirmisekizinci ve Yirmidokuzuncu Sözler’de gayet kat’î bir surette isbat edilmiştir.

Dördüncü Sual’in cevabında;

mahbublara olan aşk-ı mecazî aşk-ı hakikîye inkılab ettiği gibi, koca dünyaya karşı insanın aşk-ı mecazîsi dahi, sırr-ı iman ile makbul bir aşk-ı hakikîye inkılab edebildiğini gayet güzel ve mukni’ bir surette isbat eder.

Sual: Ekser nâsda bulunan dünyaya karşı olan aşk-ı mecazî dahi bir aşk-ı hakikîye inkılab edebilir mi?

Elcevab: Evet. Amma şartları vardır.

Kendinin zâil ve hayatıyla bağlı kararsız dünyasını, haricî dünyaya iltibas etmeyerek, zeval ve fena çirkinliğini görüp ondan yüzünü çevirse,
Bâki bir mahbub arasa,
Dünyanın pek güzel ve âyine-i esma-i İlahiye ve mezraa-i âhiret olan iki diğer yüzüne bakmağa muvaffak olursa,

O gayr-ı meşru mecazî aşk, o vakit, aşk-ı hakikîye inkılaba yüz tutar. Yoksa nefsini unutup, hayatın zevalini düşünmeyerek, hususî kararsız dünyasını, aynı umumî dünya gibi sabit bilip, kendini lâyemut farzederek dünyaya saplansa, şedid hissiyat ile ona sarılsa, onda boğulur gider. Şu hakikatı tenvir için endam aynası temsili verilmiştir.

İKİNCİ MEKTUB: 13

(Kalben dünyayı sevmemenin bir alameti maddi manevi her şeyden istiğna etmek olduğundan Üstadımız hayatı ile Kalben dünyayı sevmediğini isbatlamış oluyor. İstiğna Nübüvvet mesleği olduğu gibi velayet-i kübra mesleğinde gidenlerinde bir hassası olmuştur.)

Bu zamanda zaruret olmadan, irşad-ı nâsa ve neşr-i dine çalışanların, sadakaları ve hediyeleri kabul etmemeleri lâzım geldiğinin sırrını dört sebeble beyan eder. اِنْ اَجْرِىَ اِلاَّ عَلَى اللّٰهِ âyeti ile اِتَّبِعُوا مَنْ لاَ يَسْئَلُكُمْ اَجْرًا âyeti gibi insanlardan istiğna hakkındaki âyâtın mühim bir sırrını tefsir eder. Ve ilim ve dini neşre çalışan insanlar, mümkün olduğu kadar istiğna ve kanaatla hareket etmezse; hem ehl-i dalaletin ittihamına hedef olur, hem izzet-i ilmiyeyi muhafaza edemez. Hem salahat ve neşr-i din gibi umûr-u uhreviyeye mukabil hediyeleri almak, âhiret meyvelerini dünyada fâni bir surette yemek demektir.

Bu İkinci Mektub İstiğna düsturuna dair altı sebebdir.

Birincisi: Ehl-i dalalet, ehl-i ilmi; ilmi vasıta-i cerr etmekle ittiham ediyorlar. Bunları fiilen tekzib lâzımdır.

İkincisi: Neşr-i hak için Enbiyaya ittiba’ etmekle mükellefiz. Biz ücreimizi Allahi’tan bekleriz. Ve insanlarda ücret istemeyenlere ittiba ederler.

Üçüncüsü: Allah namına vermek, Allah namına almak lâzım iken ya veren gafildir; kendi namına verir, ya alan gafildir; Mün’im-i Hakikî’ye ait şükrü, senayı, zahirî esbaba verir.

Dördüncüsü: Tevekkül, kanaat ve iktisad hazinesini insanlardan ahz-ı mal edip kapatmamak için insanlardan istiğna etmek gerekir.

Beşincisi: Üç kısımdır.

Gayrın malını almamağa manen bir emir ve almaktan bir nehiy olduğu için,
Hatırlarını sayıp çok haklarımdan mahrum kalmamak için istemiyorum.
Tasannu’ ve temelluktan kurtulmak ve minnet altında kalmamak için insanlardan istiğna etmek gerekir.

Altıncısı ve istiğna sebebinin en mühimmi: “Salahat niyetiyle sana verilen bir şeyi, sâlih olmazsan kabul etmek haramdır.” Öyle ise eğer hâşâ ben kendimi sâlih bilsem; o alâmet-i gururdur, salahatin ademine delildir. Eğer kendimi sâlih bilmezsem, o malı kabul etmek caiz değildir. Hem âhirete müteveccih a’male mukabil sadaka ve hediyeyi almak, âhiretin bâki meyvelerini dünyada fâni bir surette yemek demektir.

ÜÇÜNCÜ MEKTUB: 15

(Nübüvvet mesleğini esas alıp velayet-i kübrada giden Üstadımıza halinin nasıl olduğu sorulduğunda tazyikatın altında ezilmeyip kâinata yaratılış maksadına göre bakarak tefekkür ettiği binler hakikatlardan biri dört nükte içinde gösterilmiştir.)

فَلاَ اُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ َالْجَوَارِ الْكُنَّسِ kaseminde ve yeminindeki ulvî bir nur-u i’cazîyi ve (Kainat kitabının büyük ayetleri olan yıldızların üzerindeki ibret levhalarını okumayı ayet emrediyor.

İnsanlık âlemini yıldızların vaziyetine teşbih ettiğimizde mütevatiren nev’-i insanın güneşleri, kamerleri, yıldızları hükmünde olan peygamberler, evliyalar ve asfiyalar fetret asrının karanlığında etrafa nur saçtıkları gibi gün ağarmadan evvel yarı fetret asrında da görünmüşlerdir.)

وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ âyetinin teşbihindeki parlak bir lem’a-i i’caziyeyi ve (Kuranın lisanında kainat saraya, ağaca, memlekete teşbih edilmiştir.)

هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ اْلاَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا âyetinde, Küre-i Arz’ı, feza-yı kâinatta yüzen bir sefine-i Rabbaniye olduğunu gösteren parlak bir hakikatı tasvir ederek, Küre-i Arz’dan Cehennem’e göçmek için ehl-i dalaletin seyahatini ve (Küre-i Arz’ın insana musahhar bir binek kılınması ile maddi manevi mahsulatın temin edilmesi mümkün olmuştur. Manevi mahsulat insanların amelleri iken, maddi mahsulat ise cehennem ehlinin küre-i arz ile cehenneme taşınması düşünülebilir.)

Bütün eşya bir tek zâta isnad edilse, vücub derecesinde sühulet ve kolaylık olduğunu; eşyanın icadı müteaddid esbablara isnad edilse, imtina’ derecesinde bir suubet ve müşkilât olduğunu gayet güzel ve mukni’ ve muhtasar bir surette beyanıyla iki nükte-i mühimme-i i’caziyeyi tefsir eder.

Üçüncü Mektub malum talebesinin Üstadın hissiyatına hissedar olmak arzusuna binaen yazılmıştır. Üstadın bir gece, yüz tabakalık irtifada, bir katran ağacının başındaki yuvada, semanın yıldızlarla yaldızlanmış güzel yüzüne bakarken gördüğü Kur’an-ı Hakîm’in nur-u i’cazından parlak bir sırr-ı belâgatı dört cihette gösteriyor.

Birincisi: Seyyar yıldızlara ve istitar ve intişarlarına işaret eden gayet âlî bir nakş-ı san’at ve

âlî bir levha-i ibret, nazar-ı temaşaya gösteriyor.

İkincisi: Kamer’e baktım. âyetinin gayet parlak bir nur-u i’cazı ifade ettiğini gördüm.

Üçüncüsü: Zeminin müsahhar bir sefine, bir merkûb olduğunu işaret eden ayetten hatıra gelen bir mana ders veriliyor.

Dördüncüsü: Küre-i Arzın az bir masrafla çok ve büyük ve garib ve acib, âlî ve gâlî işler görmesinden hatıra gelen iki nükte-i imaniye ders verilmiştir.

Hatıra gelen birinci nükte: Ehl-i Cennet ve ehl-i Cehennemin haşir meydanına geliş keyfiyetleri ders veriliyor.

Hatıra gelen ikinci nükte: Vahdette nihayetsiz sühulet ve kesrette nihayetsiz suubet bulunmasıdır.

DÖRDÜNCÜ MEKTUB: 19

(Kudsi hikmeti ders alan Üstadımız, Risale-i Nur’un Onikinci Söz gibi risalelerinde hikmet-i kudsiyeyi ders vermiştir. Risale-i Nur’un hikmet-i kusiyeye mazhar olduğu Birinci Şua’ın Onikinci ayetinde izahatı yapılmıştır.)

وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا âyetinin bir sırrı, Risale-i Nur hakkında tecelli ettiğini beyan eder.

Hem: (Kudsi hikmeti ders veren Risale-i Nur ile diğer hak mesleklerin farkı nazara veriliyor. Risale-i Nur mesleği eşyayı unutmak değil eşya ile kâinatın yaradanına bakmaktır.)

“Der Tarîk-ı Nakşibendî lâzım âmed çâr terk:

Terk-i dünya, terk-i ukba, terk-i hestî, terk-i terk”

düsturuna mukabil, acz-mendî tarîkında pek mühim bir düsturu beyan eder.

Hem (Kudsi hikmeti ders veren Risale-i Nur’un yıldızların vaziyetine nasıl baktığı izah edilmiştir.)

اَفَلَمْ يَنْظُرُوا اِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا âyetinin bir sırrını; şiire benzer fakat şiir olmayan, muntazam fakat manzum olmayan, gayet parlak fakat hayal olmayan, yıldızları konuşturan bir yıldızname ile tefsir eder.

BEŞİNCİ MEKTUB: 22

(Kudsi hikmet ile kâinata bakmak mesleği, velayeti kübranın bir esası olduğu Beşinci Mektub da gösterilmektedir. Velayet-i kübra mesleği ise diğer mesleklerin neticesi olan velayet-i suğradan daha yüksektir.)

Şeriatın bir hâdimi ve bir vesilesi olan tarîkata mensub bazı zâtların, tarîkata fazla ehemmiyet verip ona kanaat ederek, hakaik-i imaniyenin neşrinde tenbellik ve lâkaydlık gösterdikleri münasebetiyle yazılmış. Ve velayetin üç kısmını beyan edip, en mühim tarîkat olan velayet-i kübra, sırr-ı verasetle Sünnet-i Seniyeye ittiba’ ve neşr-i hakaik-i imaniyede ihtimam olduğunu isbat eder. Ve tarîkatların en mühim gayesi ve faidesi ve müntehası olan inkişaf-ı hakaik-i imaniye, Risale-i Nur ile dahi olabildiğini ve Risale-i Nur’un eczaları o vazifeyi, tarîkat gibi fakat daha kısa bir zamanda gördüğünü gösteriyor.

ALTINCI MEKTUB: 24

(Beşeriyet âleminde en nurlu sahifeler gurbetin neticesinde elde edilen acz ve fakrını anlamakla elde edilir. Bu ise hikmet-i kudsiye ile kâinata bakıldığı gibi hadisata da bakmakla mümkün olabilir. Mevlana Hazretleri bu Kudsi hikmet dersini kendi lisanı ile farisi olarak beyan etmiştir.)

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ âyetlerinin bir sırrını, birbiri içinde hissedilmiş beş nevi hazîn gurbetler zulmetinde nur-u iman ve feyz-i Kur’an ve lütf-u Rahman’dan gelen bir nur-u tesellinin beyanıyla o sırrı tefsir ediyor. Bu mektub en katı kalbi de ağlattıracak derecede rikkatlidir. Ve en me’yus ve mükedder kalbi dahi ferahlandıracak derecede nurludur.

(Sema mutlak fena içinde beka zevkini tatmaktır demiştir.)

YEDİNCİ MEKTUB: 27

(Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsüne bir misal olarak çok evlilik hadisatının arkasındaki hikmetler gösterilerek ders verilmiştir.)

Münafıkların ittihamından beraet-i Nebeviye hakkında gelen

مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيِّينَ ٭ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَىْ لاَ يَكُونُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِى اَزْوَاجِ اَدْعِيَائِهِمْ

âyetlerinin mühim bir sırrını tefsir ediyor. Bu risalede iki kısım hakikat anlatılmıştır.

Birincisi: “Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın kesret-i tezevvücünün hikmeti: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın kesret-i izdivacı nefsanî olmadığını; belki akval ve ef’ali gibi, ahval ve etvarından tezahür eden ahkâm-ı şeriata vasıta olmak için hususî dairesinde ziyade şakirdleri bulunmasıdır.

İkincisi: Hazret-i Zeyneb ile tezevvücünün hikmetini Yirmibeşinci Söz’ün Birinci Şu’lesinin Üçüncü Şuaında ders verilen âyetle insanların tabakatına göre birtek âyet, müteaddid vücuhlarla, herbir tabakanın fehmine göre bir mana ifade ettiğini izah ediyor.

Ve Hazret-i Zeyneb’i tezevvücü, sırf bir emr-i İlahî ve kader-i Rabbanî ile olduğunu beyan ediyor. Eski zaman münafıkları gibi, yeni zaman zındıklarının tenkidlerini kat’î bir surette kırıyor.

Birinci bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Şahsiyet: Her insanın hayat-ı içtimaiyede farklı şahsiyetleri olduğunu ders vermektir. Peygamber ASM size risalet şahsiyeti ile hakkı tebliğ ederken beşeriyet itibariyle sizlerden birisi ile evlenebilir.

İkinci bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Şefkat: Efkâr-ı âmmede, Ümmetin şefkatli Peygambere bakış açısını düzeltiyor. Şöyle ki Peygamber ümmetine pederane şefkat eder. Ama ümmeti onun hakiki evladı değildir.

Üçüncü bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Peygamberin Şefkatini su-i istimal ederek namazımız kılınmış demeyin.

Dördüncü bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: İhbar-ı gaybi olarak erkek evladlarının hayatta kalmayacağını haber veriyor.

SEKİZİNCİ MEKTUB: 30

(Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsüne bir misal olarak Yakub’un AS Yusuf AS olan şefkati gösterilmiştir. Çok şefkatli olan Yakub’un AS kıssası ile şefkatin keskin, geniş ve halis olduğu hakikatı ders verilmiştir. Yakub’a AS hadisatı tevil etmek ilmi, Yusuf’a AS rüyayı tabir etmek ilmi mu’cize olarak verilmiştir.)

فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ diyen Hazret-i Yakub Aleyhisselâm’ın Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm’a karşı hissiyatı aşk olmadığını, belki ulvî bir mertebe-i şefkat olduğunu ve şefkat aşktan çok yüksek ve keskin bulunduğunu ve ism-i Rahman ve ism-i Rahîm’in vesilesi şefkattir diye beyan ederek بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ in güzel bir sırrını, فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ in parlak bir nüktesini tefsir ediyor.

Sekizinci Mektub Rahman ve Rahîm isimlerini öyle bir nur-u a’zam görüyorum ki, bütün kâinatı ihata eder ve her ruhun bütün hacat-ı ebediyesini tatmin edecek ve hadsiz düşmanlarından emin edecek derecede nurlu ve kuvvetlidir. Ve bu iki nur-u a’zam olan isimlere yetişmek için en mühim bulduğum vesile; fakr ile şükr, acz ile şefkattir. Yani: Ubudiyet ve iftikardır.

Şu mes’ele münasebetiyle Hazret-i Yakub Aleyhisselâm’ın Yusuf Aleyhisselâm’a karşı şedid ve parlak hissiyatının muhabbet ve aşk değil belki şefkat olduğunun izahatı yapılmıştır. Çünkü

Şefkat, aşk ve muhabbetten çok keskin ve parlak ve ulvî ve nezihtir ve makam-ı nübüvvete lâyıktır.
Hem şefkat pek geniştir.
Hem şefkat hâlistir.
En son olarak âyetin işaret ettiği ince bir manada vardır ki O da şefkatin artması ile şefkat duyulan mahlûkata karşı elinden bir şey gelememekten dolayı çekilecek bir azabta vardır. Bunun çare-i yegânesi Rahmet edenlerin en merhametlisi olan Allah’ın hayırlı muhafazasına işini bırakmaktır.

DOKUZUNCU MEKTUB: 32

(Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsü; verilen nimetleri kendimizden bilmeyip Cenab-ı Hakktan bilmek gerektir. Yoksa istihraç olacağı saniyen ve salisen kısmında izah edilmiştir. Rabian kısmında ise verilen nimetleri Cenab-ı Hakktan bilmenin neticesi gösterilmiştir.

Saniyen: Hizmette husule gelen ikramların Allah’ın bir inayeti olduğunu anlamak gerekir yoksa kendinden bilmek istihraç olduğu izah edilmektedir.

Salisen: Dünyanın bir misafirhane-i askerî olduğunu telakki edip bütün duygu ve hissiyatlarını verilme maksadına göre kullanarak bâki umûr-u uhreviyeyi kazanmak gerektiğini yoksa verilen cihazat-ı maneviyeyi, eğer nefsin ve dünyanın hesabıyla istimal etse ve dünyada ebedî kalacak gibi gafilane davransa, istihraç olacağı izah edilmektedir.

Rabian: Verilen duygu ve hissiyatları Allah’tan bilip hissiyatlarını Allah’ın rıza dairesinde kullanmanın neticesi hakikatlara tarafgirlik göstermektir. Doğru kullanmaya misal olarak İman ve İslamiyetin arasındaki fark gösterilerek ders verilmiştir.

İnayetleri celb etmenin, hakikatları en güzel şekilde anlamanın ve yaşamanın ve hakikatlara tarafgirlik göstermenin en kısa yolu Allah’ın verdiği duygu ve hissiyatları doğru yerde doğru ölçülerde kullanmaktır.)

Sâniyen: Keramet ve ikram ve inayet ve istidraca dair mühim bir kaideyi beyan eder. Kerametin izharı zarar olduğu gibi, ikramın izharı şükür olduğunu ve en selâmetli keramet ise, bilmediği halde mazhar olmak olduğunu ve hakikî keramet ise, kendi nefsine değil belki Rabbine itimadını ziyadeleştiren olduğunu, yoksa istidrac olduğunu;

Keramet ve ikramın farkı izah edilmiştir. Keramet bilerek veya bilmeyerek hârika bir emre mazhar olmak şeklinde iki nev’i dir. Amma ikram ise; kerametin bilmeyerek hârika bir emre mazhar olmak nev’inden daha âlîdir. İzharı, tahdis-i nimettir. Kesbin medhali yoktur, nefsi onu kendine isnad etmez. İşte Kur’an hizmetinde gördüğümüz ihsanat-ı İlahiye bir ikramdır; izharı, tahdis-i nimettir.

Sâlisen: Hem hayat-ı dünyeviyeyi bahtiyarane geçirmenin çaresi, âhiret için verilen hissiyat-ı şedideyi dünyanın fâni umûruna sarf etmemek olduğunu ve aşkın mecazî ve hakikî iki nev’i olduğu gibi; hırs ve inad ve endişe-i istikbal gibi hissiyat-ı şedidenin dahi, mecazî ve hakikî olarak ikişer kısmı bulunduğunu; mecazîleri gayet zararlı ve sû’-i ahlâka menşe’ ve hakikîleri gayet nâfi’ ve hüsn-ü ahlâka medar olduğunu isbat eder.

Şu dünya hayatında en bahtiyar, dünyayı bir misafirhane-i askerî telakki edip öyle de iz’an eden ve ona göre hareket ederek en büyük mertebe olan mertebe-i rızayı çabuk elde edenlerdir. Onlar ki; kırılacak şişe pahasına, daimî bir elmasın fiatını vermez; istikamet ve lezzetle hayatını geçirir. Evet dünyaya ait işler, kırılmağa mahkûm şişeler hükmündedir; bâki umûr-u uhreviye ise, gayet sağlam elmaslar kıymetindedir. İnsanın fıtratındaki şiddetli merak ve hararetli muhabbet ve dehşetli hırs ve inadlı taleb ve hâkeza şedid hissiyatlar, umûr-u uhreviyeyi kazanmak için verilmiştir. O hissiyatı, şiddetli bir surette fâni umûr-u dünyeviyeye tevcih etmek, fâni ve kırılacak şişelere, bâki elmas fiatlarını vermek demektir.

Râbian: Hem İslâm ve imanın mühim bir farkını beyan eder. Yani: İslâmiyet, hakka tarafgirlik ve iltizamdır; iman ise, hakkı iz’an ve tasdiktir. Yirmi sene evvel dinsiz bir müslüman bulunduğu gibi, şimdi de gayr-ı müslim mü’min dahi bulunur gibi göründüğünü gösterir.

Ülema-i İslâm ortasında “İslâm” ve “iman”ın farkları çok medar-ı bahsolmuş. Bir kısmı “ikisi birdir”, diğer kısmı “ikisi bir değil, fakat biri birisiz olmaz” demişler ve bunun gibi çok muhtelif fikirler beyan etmişler. Ben şöyle bir fark anladım ki: İslâmiyet, iltizamdır; iman, iz’andır. Tabir-i diğerle: İslâmiyet, hakka tarafgirlik ve teslim ve inkıyaddır; iman ise, hakkı kabul ve tasdiktir.

Sual: Acaba İslâmiyetsiz iman, medar-ı necat olabilir mi?

Elcevab: İmansız İslâmiyet, sebeb-i necat olmadığı gibi; İslâmiyetsiz iman da medar-ı necat olamaz. Felillahilhamdü velminnetü, Kur’anın i’caz-ı manevîsinin feyziyle Risale-i Nur mizanları, din-i İslâmın ve hakaik-i Kur’aniyenin meyvelerini ve neticelerini öyle bir tarzda göstermişlerdir ki; dinsiz dahi onları anlasa, taraftar olmamak kabil değil. Hem iman ve İslâmın delil ve bürhanlarını o derece kuvvetli göstermişlerdir ki; gayr-ı müslim dahi anlasa, herhalde tasdik edecektir. Gayr-ı müslim kaldığı halde, iman eder.

Hem Risale-i Nur eczaları ne derece şiddetli bir surette İslâmiyete tarafgirlik hissini verdiğini ve erkân-ı imaniyeyi ne derece kuvvetli ve kat’î isbat ettiğini beyan eder. Şöyle ki Hakkın çok ve kuvvetli delillerini görmekle tarafgirlik meyli artar.

ONUNCU MEKTUB: 36

İki sualin cevabıdır.

BİRİNCİSİ: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği zerratın harekâtına ne suretle bakar sualinin cevabıdır.

وَلاَ اَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَلاَ اَكْبَرَ اِلاَّ فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَ كُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِينٍ

âyetlerinin bir sırrını tefsir eder. “İmam-ı Mübin”, “Kitab-ı Mübin” neden ibaret olduğunu beyan eder.

Otuzuncu Söz’ün İkinci Maksadının tahavvülât-ı zerrat tarifine dair olan uzun cümlesinin haşiyesidir: “İmam-ı Mübin” ve “Kitab-ı Mübin” hakkında ehl-i tefsir, “İkisi birdir”; bir kısmı, “Ayrı ayrıdır” demişler. Hülâsa: “İlm-i İlahînin ünvanlarıdır” demişler.

Üstadımızda diyor ki: “İmam-ı Mübin”, ilim ve emr-i İlahînin bir nev’ine bir ünvandır ki; âlem-i şehadetten ziyade âlem-i gayba yani zaman-ı halden ziyade mazi ve müstakbele bakıyor. “İmam-ı Mübin”, kader-i İlahînin bir defteri, bir mecmua-i desatiridir. O desatirin imlâsı ile ve hükmü ile zerrat, vücud-u eşyadaki hidematına ve harekâtına sevkedilir.

Amma “Kitab-ı Mübin” ise, âlem-i gaybdan ziyade, âlem-i şehadete hal-i hazıra bakar. Mevcudatın ilimden kudrete geçmelerinde kudret-i İlahiyenin bir defteridir.

“İmam-ı Mübin”, kader defteri ise; “Kitab-ı Mübin”, kudret defteridir.

İşte “İmam-ı Mübin”in imlâsı ile, yani kaderin hükmüyle ve düsturuyla kudret-i İlahiye, icad-ı eşyada herbiri birer âyet olan silsile-i mevcudatı, “Levh-i Mahv-İsbat” denilen zamanın sahife-i misaliyesinde yazıyor, icad ediyor, zerratı tahrik ediyor.

Amma “Levh-i Mahv-İsbat” ise, sabit ve daim olan Levh-i Mahfuz-u A’zam’ın daire-i mümkinatta, yani mevt ve hayata, vücud ve fenaya daima mazhar olan eşyada mütebeddil bir defteri ve yazar bozar bir tahtasıdır ki, hakikat-ı zaman odur.

İKİNCİ SUAL: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği zerratın harekâtını ders verdiği gibi semavatın harekatının hikmetini ders verir.”Meydan-ı Haşir nerededir?” cevabında, gayet makul ve mühim ve parlak bir cevab veriyor. Hâlık-ı Hakîm’in herşeyde gösterdiği hikmet-i âliye işaret ediyor ki: Küre-i Arz, yirmibeş bin seneye karib bir daire-i muhitanın içinde, rivayete binaen Şam-ı Şerif kıt’ası bir çekirdek hükmünde olarak o daireyi dolduracak bir meydan-ı haşir etrafında gezip, mahsulât-ı maneviyesini ona devrediyor ki; ileride o meşherde, enzar-ı nâs önünde gösterilecektir.

ONBİRİNCİ MEKTUB: 39

Bu mektub, mühim bir ilâç olup, dört âyetin hazinesinden dört küçük cevherine işaret eder. Rahmeten-lil-âlemîn Zât’ın (A.S.M.) ders verdiği bütün ahkâm-ı Kur’aniye, bizim için rahmettir.

Dört ayrı ayrı mebhastır. Bu dört mes’ele birbirinden uzak olduğundan, bu mektub perişan görünüyor. Bu perişan mektub münasebetiyle kardeşlerime ihtar ediyorum ki:

Bu küçük mektubları hususî bir surette, hususî bazı kardeşlerime yazmıştım. Büyük mektublar meydana çıktıktan sonra, küçükler de umumun nazarına gösterilmesi lâzımgeldi. Halbuki tanzimsiz, müşevveş bir surette idiler. Onlar ne hal ile yazılmış ise, öyle kalması lâzım geliyordu. Sonradan tashih ve tanzim etmeye me’zun değiliz! İşte bu Onbirinci Mektub, perişan bir surette, birbirinden çok uzak dört mes’eleden ibarettir. Hem müşevveş, hem perişandır. Fakat şâirlerin ve ehl-i aşkın, zülf-ü perişanı sevdikleri ve istihsan ettikleri nev’inden, bu mektub da -zülf-ü perişan tarzında- soğuk tasannu’ karışmadan, hararet ve halâvet-i asliyesini muhafaza etmek niyetiyle kendi halinde bırakılmış.

BU MEKTUBUN BİRİNCİ MEBHASI: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği Vesveseye ne suretle baktığı ders verilmiştir.

اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا âyetinin bir sırrını tefsir ile, vesvese-i şeytana mübtela olan adamlara mühim bir ilâç ve merhemdir. (Sû’-i vesveseye dair iki hükümdür.

1- Tasavvur-u küfür, küfür değil; tahayyül-ü şetm, şetm değil. Hususan ihtiyarsız olsa ve farazî bir tahattur olsa, bütün bütün zararsızdır.

2- Bir şey’in şer’an çirkinliği, pisliği; nehy-i İlahî sebebiyledir.

İKİNCİ MEBHAS: Hikmet-i kudsiye ile eşyaya bakmakla aklı, kalbi, nefsi, hayali ve ulvi hisleri tatmin etmenin yolu gösterilmiştir.

Barla Yaylası, Tepelice, çam, katran, karakavağın bir meyvesi olup, Sözler Mecmuasına yazıldığı için buraya yazılmamıştır.

ÜÇÜNCÜ VE DÖRDÜNCÜ MES’ELELERİ: Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleği fıtrat kanunları ile şer’i hükümlerin birbirine karşı olan münasebetini anlayıp hayat-ı ictimaiyeye saadet getirecek binler esasları va’z etmiştir. Buna dair iki misal verilmiştir.

İ’caz-ı Kur’ana karşı medeniyetin aczini gösteren yüzer misallerden iki misaldir. Kur’ana muhalif olan hukuk-u medeniyet ne kadar haksız olduğunu isbat eden iki nümunedir.

Birinci Misal: فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ اْلاُنْثَيَيْنِ Mahz-ı adalet olan hükm-ü Kur’anî, kıza nısıf veriyor. Medeniyet, irsiyet hususunda kızın hakkında fazla hak vermekle büyük bir haksızlık etmiş ve merhamete muhtaç kıza zulmetmiş olduğunu kat’î bir surette isbat ediyor. “Eğer kardeşler erkek ve kız olurlarsa, erkeğin hissesi, iki kızın hissesi kadardır.” Nisa (4/176) olan hükm-ü Kur’anî, mahz-ı adalet olduğu gibi, ayn-ı merhamettir. Oysaki mimsiz medeniyet, kız hakkında, hakkından fazla hak vererek büyük bir haksızlığa sebeb oluyor.

İkinci Misal: َفِلاُمِّهِ السُّدُسُ âyetinin bir sırrına dairdir ki, mimsiz medeniyet nasıl kıza hakkından fazla hak verdiğinden haksızlık etmiş; öyle de, vâlide hakkında hakkını kesmekle daha ziyade haksızlık ettiğini ve en muhterem bir hakikat olan vâlidelik şefkatine karşı dehşetli bir haksızlık ve vahşetli bir hürmetsizlik ve cinayetli bir hakaret ve arş-ı rahmeti titreten bir küfran-ı nimet ve hayat-ı içtimaiyenin tiryak gibi bir rabıta-i şefkatine bir zehir katmak hükmünde bir hata olduğunu isbat eder.

“Eğer ölenin kardeşleri varsa terekenin altıda biri ananındır.” Nisa (4/11) hükmü, ayn-ı hak ve mahz-ı adalettir. Oysaki Vâlide hakkında hakkını kesmekle daha dehşetli haksızlık ediyor. Vâlidenin evladına şefkat etmesi hakaik-i kâinat içinde en muhterem, en mükerrem bir hakikattır.

ONİKİNCİ MEKTUB: 42

Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleği zahiren çirkin ve hikmetsiz görünen eşyanın ve hadisatın yaratılmasının hikmetini ders vermiştir.

Mütefennin bazı dostların münakaşa ettikleri üç mes’eleye dair üç suallerine muhtasar üç cevabdır.

BİRİNCİ SUAL: “Hazret-i Âdem’in Cennet’ten ihracı ve bir kısım Benî-Âdem’in Cehennem’e idhali hikmeti nedir?” sualine, gayet kat’î bir cevab veriyor.

ELCEVAB: Hikmeti, tavziftir. Bu vazifenin iki neticesi vardır.

Beşerin manevi terakkisi ve istidadatının inkişaf ve inbisatları etmesidir.
Mahiyet-i insaniyenin bütün esma-i İlahiyeye bir âyine-i câmia olmasıdır.

Demek Hazret-i Âdem’in Cennet’ten ihracı, ayn-ı hikmet ve mahz-ı rahmet olduğu gibi; küffarın da Cehennem’e idhalleri, haktır ve adalettir. Çünkü Küfrün üç neticesi vardır.

Bütün kâinatı tahkirdir, kıymetlerini tenzil etmektir ve
Bütün masnuatın vahdaniyete şehadetlerini tekzibdir ve
Mevcudat âyinelerinde cilveleri görünen esma-i İlahiyeyi tezyiftir.

İKİNCİ SUAL: “Şeytanların ve şerlerin halk ve icadı, şer değil mi, çirkin değil mi? Cemil-i Mutlak ve Rahîm-i Alelıtlak’ın cemal-i rahmeti nasıl müsaade etmiş?” sualine karşı gayet kat’î bir surette cevab veriyor.

ELCEVAB: Hâşâ!..

3- Halk-ı şer, şer değil, belki kesb-i şer şerdir. Çünki halk ve icad, bütün netaice bakar; kesb, hususî bir mübaşeret olduğu için, hususî netaice bakar.

2- Hayr-ı kesîr için, şerr-i kalil kabul edilir. Eğer şerr-i kalil olmamak için, hayr-ı kesîri intac eden bir şer terkedilse; o vakit şerr-i kesîr irtikâb edilmiş olur.

1- Kâinattaki şerlerin, zararların, beliyyelerin ve şeytanların ve muzırların halk ve icadları, şer ve çirkin değildir; çünki şeytanların hilkatıyla ve sırr-ı teklif ve ba’s-i enbiya ile, bir meydan-ı imtihan ve tecrübe ve cihad ve müsabaka açılmış. Ve bunun neticesinde âlem-i insaniyette nihayetsiz meratib-i terakkiyat ve tedenniyat ortaya çıkmıştır.

Eğer sual etseniz ki: Bi’set-i enbiya ile beraber şeytanların vücudundan ekser insanlar kâfir oluyor, küfre gidiyor. Bu sebebden bi’set-i enbiya dahi rahmet değil denilebilir mi?

Elcevab: Elbette diyemezsin. Çünki kemmiyetin, keyfiyete nisbeten ehemmiyeti yok. Asıl ekseriyet, keyfiyete bakar. Keyfiyetli yüzbinlerle enbiya ve milyonlarla evliya ve milyarlarla asfiya bütün insanlığa mukabil gelir.

ÜÇÜNCÜ SUAL: “Masum insanlara ve hayvanlara musibet ve belaları musallat etmek, zulüm değil mi? Âdil-i Mutlak’ın adaleti nasıl müsaade ediyor?” diye sualin cevabında gayet mukni’ ve kat’î bir tarzda cevab veriyor.

ELCEVAB: Hâşâ! Zulüm değildir. Çünki Mülk Onundur. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Cenab-ı Hakkın musibetleri verip belaları musallat etmesinde iki hikmet vardır.

Mahiyet-i hayatiyeyi kuvvetleştirmek
Cilve-i esmasını göstermek

Mesail-i imaniyenin münakaşa suretinde bahsi caiz değildir. Bu sebeble münakaşa suretinde bahsedilen üç suale sonradan gayet muhtasar cevablar verilmiştir.

Şöyle ki mesail-i imaniyenin bahsi üç halde caiz olur.

İtidal-i demle,
İnsafla,
Bir müdavele-i efkâr suretinde olmasıyla…

ONÜÇÜNCÜ MEKTUB: 46

Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleğinin Cenab-ı Hakkın musibetleri verip belaları musallat etmesindeki hikmeti anlayıp ona göre mukabele ettiğine misal olarak makam münasebeti ile bu Onüçüncü Mektub yazdırılmıştır. Şöyleki ehl-i dünya ve siyasetin mahiyetindeki zulüm istidadının ortaya çıkmasına karşılık olarak Üstadın mahiyetindeki ulviyet ortaya çıksın. Hem ehl-i dünyanın şer tercihlerinin yaratılması şer olmadığı gibi hikmet ve rahmetin iktizasıdır. Hem zahiren çirkin hikmetsiz görünen Üstadın hayatındaki musibetlerin yaratılmasının hikmeti ders verilmiştir.

Ehl-i dünya ve ehl-i siyasetin bana ettikleri zulüm ve tazyik karşısındaki sükût ve tahammülümü merak eden çok kardeşlerimin müteaddid suallerine karşı, Eski Said lisanıyla ve Yeni Said’in kalbiyle verilmiş ibretli ve merak-aver bir cevabdır.

Birinci Sualiniz: İstirahatın nasıl? Hâlin nedir?

Elcevab: Esası şudur ki: Hâlık-ı Rahîm’in rahmeti yâr ise, herkes yârdır, her yer yarar; eğer yâr değilse, herşey kalbe bârdır, herkes de düşmandır. Felillahilhamd rahmet-i İlahiye yâr olduğu için; ehl-i dünyanın bana ettikleri enva’-ı zulmü, o rahmet-i İlahiye enva’-ı merhamete çevirmiştir. Cenab-ı Erhamürrâhimîn’e yüzbin şükür ediyorum ki; ehl-i dünyanın bana ettiği enva’-ı zulmü, enva’-ı rahmete çevirdi. (İman-ı tahkikinin kuvveti derecesinde görünen dört hadisedeki rahmet tecellileri anlatılmıştır.)

İkinci Sualiniz: Neden vesika almak için müracaat etmiyorsun?

Elcevab: Serbestlik vesikası almak ve kanunsuz tazyikattan kurtulmak için adem-i müracaatımın bir-iki mühim sebebini beyan eder. Hülâsası: Zalim insanların mahkûmu değilim; belki ben, âdil kaderin mahkûmuyum, ona müracaat ediyorum.

Hem haksızlığı hak zanneden adamlara karşı hak dava etmek, bir nevi haksızlıktır ve hakka karşı bir nevi hürmetsizliktir.

Üçüncü Sualiniz: Hem dünya siyasetinden sırr-ı içtinabımın sebebini, mühim bir hakikatla beyan ediyor. Hizmet-i Kur’an’ın hayat-ı içtimaiye-i siyasiye-i beşeriyeyi düşünmekten men’etmesinin sebebini topuz ve nur temsili ile izah ediyor.

Dünyanın siyasetine karşı ne için bu kadar lâkaydsın?
Bu kadar safahat-ı âleme karşı tavrını hiç bozmuyorsun?
Bu safahatı hoş mu görüyorsun?
Veyahut korkuyor musun ki, sükût ediyorsun?

Elcevab:

Kur’an-ı Hakîm’in hizmeti, beni şiddetli bir surette siyaset âleminden men’ettiği için

Dünyanın siyasetine karşı lâkayd kalıyor.
Safahat-ı âleme karşı tavrını hiç bozmuyor.
Safahatı hoş görmediğine delil nur göstermesidir.

Korkmadığına delil

Bütün sergüzeşt-i hayatım şahiddir ki, hak gördüğüm meslekte gitmeye karşı korku elimi tutup men’ edememiş ve edemiyor.

ONDÖRDÜNCÜ MEKTUB: 50

Te’lif edilmemiştir.

ONBEŞİNCİ MEKTUB: 50

Velayet-i Kübra Mesleğinin Tafsilli İzahatı Yapılmıştır.

Birinci Sual Birinci Makamdaki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleğinde harika haller esas değildir.

Birinci Sual İkinci Makamdaki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkim olduğundan Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler fitne çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemeyebilirler.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Birinci Esası: Velayet-i Kübra mesleği Adalet-i mahza ile Adalet-i izafiye çatışsa Adalet-i mahzayı esas tutar. Bir ferdi dahi, umumun selâmeti için feda etmez.

Velayet-i Kübra mesleği Hak ve hakikatla kendi menfaati çatışsa hak ve hakikatı esas tutar.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin İkinci Esası: Velayet-i Kübra mesleği hilafet ile saltanat çatışsa hilafeti esas tutar. Saltanatın bir kısım kanunlarını ve siyasetin merhametsiz mukteziyatlarını değil ahkâm-ı diniyeyi ve hakaik-i İslâmiyeyi ve âhireti esas tutup ona göre amel eder.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Üçüncü Esası: Velayet-i Kübra mesleği din ile milliyet çatışsa dini esas tutar. Menfi Milliyeti değil İslam milliyetini esas tutar.

Üçüncü Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olan madi ve manevi Âl-i Beytin, katle ve belaya ve nefye maruz kalacaklarını Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm haber vermiştir.

Dördüncü Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olan Âl-i Beyt’ten Muhammed Mehdi isminde bir zât-ı nuranî, o Süfyan’ın şahs-ı manevîsi olan cereyan-ı münafıkaneyi öldürüp dağıtacaktır.

Beşinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olanlar herhangi bir mes’elede hükmü Kur’andan ve Hadisten çıkarıp enfüsi ve afaki delillerlede isbatını yapar.

Altıncı Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olanlar, ehl-i tahkik ve ehl-i keşif ve ehl-i velayetin medar-ı bahsi olmuş ittifaklı olan mes’eleleri tasdik ve ihtilaflı olanları tashih eder.

Kur’an-ı Hakimdeki her bir ayetin en yüksek manalarına nüfuz ettiği gibi ayetin kendine bakan ince manalarınıda fehmeder ve ona göre hareket eder.

Altı mühim suale, altı ehemmiyetli cevabdır.

BİRİNCİ SUAL: “Sahabeler, velilerden büyük oldukları halde; Sahabenin içindeki fitneyi çeviren müfsidleri neden nazar-ı velayetle keşfedemediler? Tâ, dört Hulefa-yı Raşidîn’den üçünün şehadetleriyle neticelendi?” İki mühim makamla cevab veriliyor.

Elcevab: Bunda iki makam var.

Birinci Makam: Sahabelerin velayeti, velayet-i kübra denilen, veraset-i nübüvvetten gelen, berzah tarîkına uğramayarak, doğrudan doğruya zahirden hakikata geçip, akrebiyet-i İlahiyenin inkişafına bakan bir velayettir ki, o velayet yolu, gayet kısa olduğu halde gayet yüksektir. Hârikaları az, fakat meziyatı çoktur. Keşif ve keramet orada az görünür. Dolayısıyla Velayet-i Kübra mesleğinde harika haller esas değildir. Esas, zahirden hakikata geçmek olduğundan Sahabeler fitneyi çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemediler.

Birinci temsilde zahirden hakikata geçme mesleği, dün geceki Leyle-i Kadr’e ulaşmada gidilen iki yol ile anlatılmış.

İkinci temsilde ise akrebiyet-i İlahiyenin inkişafı, güneşin bize yakınlığı fakat bizim ondan uzaklımız ile birlikte yakınlaşmak için gidilen iki yol ile anlatılmış.

İkinci Makam: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkim olduğundan Sahabeler fitneyi çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemediler.

Hikmet-i İlahiyenin müfsidleri bildirmemesinin hikmeti ise Sahabeler nazar-ı velayetle müfsidleri keşfetmiş olsaydılar bile fesadın önü alınamazdı. Çünki o hâdisatın önünü almak, o vakitteki hayat-ı içtimaiyeyi ve muhtelif efkârı ıslahla olurdu. Yoksa bir-iki müfsidin keşfedilmesiyle olmazdı.

Eğer denilse sualine cevab: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkimdir.

İKİNCİ SUAL: “Hazret-i Ali’nin (R.A.) zamanındaki muharebelerin mahiyeti nedir? O harpte ölen ve öldürenlere ne nam verilir?” Gayet mühim ve merak-âver bir cevab verilmiş.

Elcevab: Cemel Vak’ası denilen Hazret-i Ali ile Hazret-i Talha ve Hazret-i Zübeyr ve Âişe-i Sıddıka (Radıyallahü Teâlâ anhüm ecmaîn) arasında olan muharebe; adalet-i mahza ile, adalet-i izafiyenin mücadelesidir. Hem katil, hem maktul ikisi de ehl-i Cennet’tir, ikisi de ehl-i sevabdır.

Adalet-i mahza ile adalet-i izafiyenin izahı şudur ki: Bir ferd dahi, umumun selâmeti için feda edilmez. Adalet-i izafiye ise: Küllün selâmeti için, cüz’ü feda eder.

Eğer desen: İmam-ı Ali’nin seleflerine nisbeten muvaffakıyetsizliği nedendir?

Elcevab: O mübarek zât, siyaset ve saltanattan ziyade, “Şah-ı Velayet” ünvanı ile kıyamete kadar bâki saltanat-ı manevîye lâyık idi.

Amma Hazret-i İmam-ı Ali’nin Vak’a-i Sıffîn’de, Hazret-i Muaviye’nin taraftarlarıyla muharebesi ise, hilafet ve saltanatın muharebesidir.

Amma Hazret-i Hasan ve Hüseyin’in Emevîlere karşı mücadeleleri ise, din ile milliyet muharebesi idi. Rabıta-i İslâmiyeti, rabıta-i milliyetten geri bırakılmasının iki zararı;

Birisi: Milel-i saireyi rencide ederek tevhiş ettiler.

Diğeri: Unsuriyet ve milliyet esasları, adaleti ve hakkı takib etmediğinden zulmeder.

Eğer denilse: Bu kadar haklı ve hakikatlı olduğu halde, neden muvaffak olmadı?

Elcevab: Hazret-i Hüseyin’in taraftarları arasında gurur-u milliyeleri yaralanmış Arab milletine karşı intikam fikrini taşıyan Milel-i sairenin bulunmasıdır.

Eğer denilse: Neden kader-i İlahî ve rahmet-i İlahiye onların feci bir akibete uğramasına müsaade etmiş?

Elcevab: Hasan ve Hüseyin ve onların hanedanları ve nesilleri, manevî bir saltanata namzed idiler; âdi valiler yerine, evliya aktablarına merci’ oldular.

ÜÇÜNCÜ SUAL: Âl-i Beyt’in başına gelen feci’ ve gaddarane muamelenin hikmeti nedir?” Gayet mühim bir cevab veriliyor.

Elcevab: Hazret-i Hüseyin’in muarızları olan Emevîler saltanatında, merhametsiz gadre sebebiyet verecek üç esas vardı:

Birisi: “Hükûmetin selâmeti ve asayişin devamı için, eşhas feda edilir.”

İkincisi: “Milletin selâmeti için herşey feda edilir.”

Üçüncüsü: Emevîlerin Hâşimîlere karşı an’anesindeki rekabet damarı bulunması

Dördüncü bir sebeb de gurur-u milliyeleri kırılan, milel-i sairenin Hazret-i Hüseyin’in cemaatine intikamkârane ve müşevveş bir niyetle iltihak ettiklerinden, Emevîlerin asabiyet-i milliyelerine fazla dokunmuş, gayet gaddarane ve merhametsizcesine meşhur faciaya sebebiyet vermişlerdir.

Mezkûr dört esbab, zahirîdir. Kader noktasından bakıldığı vakit; Hazret-i Hüseyin ve akrabasına o facia sebebiyle hasıl olan netaic-i uhreviye ve saltanat-ı ruhaniye ve terakkiyat-ı maneviye o kadar kıymetdardır ki, o facia ile çektikleri zahmet, gayet kolay ve ucuz düşer.

DÖRDÜNCÜ SUAL: “Âhirzamanda Hazret-i İsa’nın (A.S.) nüzulü ve Deccal’ı öldürmesi ve insanlar umumiyetle din-i hakkı kabul etmesi ve kıyamet vaktinde Allah Allah diyenler bulunmaması rivayet ediliyor. Böyle umumiyetle imana geldikten sonra nasıl küfre gidilir?” Suallerine karşı, merak-âver ve hakikî bir mühim cevab veriliyor.

Elcevab: “Hazret-i İsa Aleyhisselâm gelecek ve şeriat-ı İslâmiye ile amel edecek, Deccal’ı öldürecek” Bu hadîsin ve Süfyan ve Mehdi hakkındaki hadîslerin ifade ettikleri mana budur ki: Âhirzamanda dinsizliğin iki cereyanı kuvvet bulacak:

Birisi: Nifak perdesi altında, risalet-i Ahmediyeyi (A.S.M.) inkâr edecek Süfyan namında müdhiş bir şahıs, ehl-i nifakın başına geçecek, şeriat-ı İslâmiyenin tahribine çalışacaktır. Ona karşı Âl-i Beyt-i Nebevînin silsile-i nuranîsine bağlanan, ehl-i velayet ve ehl-i kemalin başına geçecek Âl-i Beyt’ten Muhammed Mehdi isminde bir zât-ı nuranî, o Süfyan’ın şahs-ı manevîsi olan cereyan-ı münafıkaneyi öldürüp dağıtacaktır.

İkinci cereyan ise: Tabiiyyun, maddiyyun felsefesinden tevellüd eden bir cereyan-ı Nemrudane, gittikçe âhirzamanda felsefe-i maddiye vasıtasıyla intişar ederek kuvvet bulup, uluhiyeti inkâr edecek bir dereceye gelir.

İşte böyle bir sırada, yani âhirzamanda dinsizliğin iki cereyanı pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan hakikî İsevîlik dini zuhur edecek, Hâl-i hazır Hristiyanlık dini Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan İsevî ruhanîleri tarafından tasaffi edecek; o ruhanîler, din-i İsevî’nin hakikatını hakikat-ı İslâmiye ile mezcederek o kuvvetle Deccal’ın şahs-ı manevîsini dağıtacak, manen öldürecek istidadında iken; âlem-i semavatta cism-i beşerîsiyle bulunan “Hazret-i İsa Aleyhisselâm o din-i hak cereyanının başına geçerek âlemde ekseriyet-i mutlakaya nurunu neşreder. Fakat yine kıyamet kopmasına yakın tekrar bir dinsizlik cereyanı başgösterir, galebe eder ve ehemmiyetli bir cemaat, Küre-i Arz’da mühim bir mevkiye sahib olacak bir surette “Allah Allah” diyen kalmaz. Yoksa ekalliyette kalan veyahut mağlub düşen ehl-i hak, kıyamete kadar bâki kalacak; yalnız, kıyametin kopacağı anında, kıyametin dehşetlerini görmemek için, bir eser-i rahmet olarak, ehl-i imanın ruhları daha evvel kabzedilecek, kıyamet kâfirlerin başına kopacaktır.

Sual: Rivayetlerde gelmiş ki:

“Deccal’ın bir yalancı Cennet’i var; kendine tâbi’ olanları ona atar.
Hem yalancı bir Cehennemi var; tâbi’ olmayanları ona atar. Hattâ o kendi merkebinin de bir kulağını Cennet gibi, bir kulağını da Cehennem gibi yapmış.
Azamet-i bedeniyesi bu kadardır, şu kadardır…” diye tarifat var?

Elcevab:

Amma Deccal’ın yalancı Cennet’i ise, medeniyetin cazibedar lehviyatı ve fantaziyeleridir.
Merkebi ise, şimendifer gibi bir vasıtadır ki bir başında ateş ocağı bulunur, kendine tâbi’ olmayanları bazan ateşe atar.
Deccal’ın şahs-ı surîsi insan gibidir. Mağrur, firavunlaşmış, Allah’ı unutmuş olduğundan; surî, cebbarane olan hâkimiyetine, uluhiyet namını vermiş bir şeytan-ı ahmaktır ve bir insan-ı dessastır. Fakat şahs-ı manevîsi olan dinsizlik cereyan-ı azîmi, pek cesîmdir. Rivayetlerde Deccal’a ait tavsifat-ı müdhişe ona işaret eder.

BEŞİNCİ SUAL:“Kıyametin hâdisatından ervah-ı bâkiye müteessir olacaklar mı?” cevabında, mühim bir hakikat beyan ediliyor.

Elcevab: Zîşuur olan ervah-ı bâkiye, kâinatla alâkadar oldukları için, kâinatın hâdisat-ı azîmesinden derecelerine göre müteessir olmalarını; ehl-i azab ise elemkârane, ehl-i saadet ise hayretkârane, istiğrabkârane, belki bir cihette istibşarkârane teessüratları bulunmasını, işarat-ı Kur’aniye gösteriyor.

ALTINCI SUAL: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ âyetinin hükmü; âhirete, Cennet’e ve Cehennem’e ve ehillerine şümulü var mı, yok mu? cevabında, gayet mühim ve merak-âver ve kuvvetli bir cevab verilir. Bu risaledeki sualleri merak edenlere bu risale bir iksir-i a’zamdır.

Elcevab: Zât-ı Akdes-i İlahînin sıfâtı ve esması daimî ve sermedî olduğu için sıfât ve esmasının âyineleri ve cilveleri ve nakışları ve mazharları olan âlem-i bekadaki bâkiyat ve ehl-i beka, fena-yı mutlaka bizzarure gidemez.

Kur’an-ı Hakîm’in feyzinden bu âyetle alakadar hatıra gelen iki noktayı icmalen yazacağız:

Birincisi: Fenaya gitmek, muvakkaten haricî libasını çıkarıp, vücud-u manevîye ve daire-i kudretten çıkıp daire-i ilme girmektir.

İkincisi: Herşey, Cenab-ı Hakk’a bakan vecihte, yani mana-yı harfiyle mazhar olduğu bâki bir ismin sabit bir nevi gölgesidir. Allah hesabıyla bakmazsa, herşey masiva olur, fenaya gider.

ONALTINCI MEKTUB: 61

اَلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اِيمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ

âyetinin bir sırrını, başıma gelen bir hâdise münasebetiyle “Beş Nokta” ile tefsir ediyor.

BİRİNCİ NOKTA: (Siyasete girmenin zararı mı var sualine bir cevabdır.)

Hak ve hakikat olan hizmet-i Kur’aniye, şimdiki zamanda çoğu yalancılıktan ibaret ve bid’a ve dalalet olan siyasetten beni kat’iyyen men’ettiğine dairdir.

Elcevab: Siyaset vasıtasıyla dine ve ilme hizmet etmek meşkuk ve müşkilâtlı ve bana nisbeten fuzuliyane, hem en lüzumlu hizmete mani ve hatarlı bir yoldur.

(Siyasetin zararları nelerdir?)

Çoğu yalancılık ve bilmeyerek ecnebi parmağına âlet olmak ihtimali var.
Hem siyasette hem muvafıkda hemde muhalifte taraftarları çoklukla var.
Hem on ihtimalden bir-iki ihtimale binaen günahlara girmek, masumları günaha atmak;

(Siyaseti terk ettiğine) kat’î şahid,

Sekiz senedir birtek gazete okuyup ve ne dinlememsi
Hem beş senedir siyasetvari bir tereşşuh görülmemesi
Siyasete iştihası ve arzusu olmaması

İKİNCİ NOKTA: (Siyasete girmekten daha büyük bir mes’ele mi var sualine bir cevabdır.)

Hayat-ı ebediyeye ciddî çalışmak ve zararsız ve müstakim yol ile Kur’ana hizmet etmek, elbette dağdağa-i siyasetten çekilmeyi iktiza ettiğinden, ehl-i dünyanın hata ve harekâtlarını hoş görmek değil, belki kalblerimizi bulandırmamak için bakmamaktayız.

Elcevab: (Siyasetten tecennübün iki sebebi var.)

Birinci Sebeb: Milyarlar seneden ziyade olan hayat-ı ebediyeye çalışmasını ve kazanmasını; meşkuk bir-iki sene hayat-ı dünyeviyeye lüzumsuz, fuzulî bir surette karışma ile feda etmemek için..

İkinci Sebeb: Hem en mühim, en lüzumlu, en saf ve en hakikatlı olan hizmet-i iman ve Kur’an için şiddetle siyasetten kaçıyor.

Eğer derseniz: Şeyhler bazan işimize karışıyorlar. Sana da bazan şeyh derler.

Ben de derim: Ben şeyh değilim, ben hocayım. Bir tek adama tarîkat dersi vermedim. İman lâzım, İslâmiyet lâzım; tarîkat zamanı değil.

Eğer derseniz: Sana Said-i Kürdî derler. Belki sende unsuriyet-perverlik fikri var; o işimize gelmiyor.

Ben de derim: Eski Said ve Yeni Said’in yazdıkları meydanda. Ben eski zamandan beri menfî milliyet ve unsuriyet-perverliğe, Avrupa’nın bir nevi firenk illeti olduğundan, bir zehr-i katil nazarıyla bakmışım.

ÜÇÜNCÜ NOKTA: Başıma gelen ağır tazyikat ve musibetlere karşı tahammülümün mühim bir sebebini iki vakıa ile beyan eder.

Elcevab: İki küçük hâdiseyi ve hikâyeyi dinleyiniz, cevabını alınız:

Birinci hikâye: Tahkirler ve kusurlar,

Şahsıma ve nefsime ait ise beni gururdan ve şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım sıfatıma ait ise, beni istihdam eden Sahib-i Kur’ana havale ediyorum.

Sövmek, tahkir etmek, çürütmek nev’inden ise; beni müdafaa etmek misafir olduğum ve bana nezaret eden şu köye, sonra kazaya, sonra vilayete hükmedenlere aittir.

İkinci hikâye: Ehl-i dünya beni ihtilattan men’ediyordu. Bunun sebebi;

Nefsim için ise, helâl ediyorum.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım cihetiyle ise, onu Aziz-i Cebbar’a havale ediyorum.

Teveccüh-ü âmmeyi hakkımda bozmak murad ise onlara rahmet.

Hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye ait ise beyhudedir.

DÖRDÜNCÜ NOKTA: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler hayatın hakiki gayesine koşmak noktasında pek çok lütuf ve ikramlara mahar olurlar.)

Ehl-i dünyanın evhamlı suallerine karşı cevabdır. O cevabda bilmecburiye hizmet-i Kur’aniyeye ait bir keramet olarak hakkımızda göz ile görülen ve hiçbir cihette inkâr edilemeyen birkaç inayet-i İlahiyeyi beyan ediyor.

Birincisi: “Ne ile yaşıyorsun? Çalışmadan nasıl geçiniyorsun?

Elcevab: Ben iktisad ve bereketle yaşıyorum.

Hem halkların malını kabul etmemek, maaşı kabul etmemek ve maişet-i dünyeviye için minnet altına girmemek, bütün ömrümde bir düstur-u hayatımdır.

Cenab-ı Hakk’ın bana ettiği ihsanatı yâdedip, bir şükr-ü manevî nev’inde birkaç nümunesini söyleyeceğim.

İşte birisi: Şu altı aydır otuzaltı ekmekten ibaret bir kile buğday bana kâfi geldi.

İkincisi: Şu mübarek Ramazanda, üç ekmek, bir kıyye (kilo demek) pirinç bana kâfi gelmiştir. Hattâ o pirinç, onbeş gün Ramazandan sonra bitmiştir.

Üçüncüsü: Dağda, üç ay bana ve misafirlerime bir kıyye tereyağı, -hergün ekmekle beraber yemek şartıyla- kâfi geldi.

Dördüncüsü: Şu üstümdeki sakoyu, yedi sene evvel, eski olarak almıştım. Beş senedir elbise, çamaşır, pabuç, çorap için dört buçuk lira ile idare ettim.

Bu bereketler, ya yanıma gelen hâlis dostlarıma ihsandır veya hizmet-i Kur’aniyeye bir ikramdır veya iktisadın bereketli bir menfaatıdır veyahut “Yâ Rahîm, Yâ Rahîm” ile zikreden ve yanımda bulunan dört kedinin rızıklarıdır ki, bereket suretinde gelir.

Kedi bahsi geldi, tavuğu hatıra getirdi. Bir tavuğum var. Şu kışta, yumurta makinesi gibi pek az fasıla ile her gün rahmet hazinesinden bana bir yumurta getiriyordu.

İkinci vehimli sual: İki kısımdır.

Birinci kısım: Sana nasıl emniyet edeceğiz ki, sen dünyamıza karışmayacaksın? Seni serbest bıraksak, belki dünyamıza karışırsın.

İkinci kısım: Hem nasıl bileceğiz ki, sen kurnazlık yapmıyorsun? Kendini târik-i dünya gösterip halkın malını zahiren almaz, gizli alır bir kurnazlık olmadığını nasıl bileceğiz?

İkinci kısıma cevab: Değil kurnazlık belki edna bir hileye tenezzül etmez bir tarzda hayat geçirmişim. Eğer hile olsaydı, bu beş sene zarfında sizlere temellukkârane bir müracaat edilecekti. Hileli adam kendini sevdirir, kendini çekmez; iğfal ve aldatmaya daima çalışır.

Birinci kısıma cevab: Zahiren târik-i dünya, bâtınen talib-i dünya şübhesi ise, Ben nefsimi tebrie etmiyorum, nefsim her fenalığı ister. Fakat nefs-i emmarem ister istemez akla tâbi’ olmuştur.

Üçüncü vehimli sual: Sen bizi sever misin? Beğeniyor musun? Eğer seversen, neden bize küsüp karışmıyorsun? Eğer beğenmiyorsan bize muarızsın; biz muarızlarımızı ezeriz?

Elcevab: Hâl-i âlemin salahını temenni ediyorum, dua ediyorum ve ehl-i dünyanın ıslahını arzu ediyorum; fakat irade edemiyorum, çünki elimden gelmiyor. Bilfiil teşebbüs edemiyorum; çünki ne vazifemdir, ne de iktidarım var.

Dördüncü şübheli sual: O kadar belalar gördük ki, kimseye emniyetimiz kalmadı. Sana nasıl emin olabiliriz ki; fırsat senin eline geçse, arzu ettiğin gibi karışmazsın?

Elcevab: Fırsat varken memleketimde, talebe ve akrabam içinde, beni dinleyenlerin ortasında, heyecanlı hâdiseler içinde dünyanıza karışmadığım halde; diyar-ı gurbette ve yalnız, tek başıyla, garib, zaîf, âciz, bütün kuvvetiyle âhirete müteveccih, ihtilattan, muhabereden kesilmiş vaziyette hiç karışmam.

BEŞİNCİ NOKTA: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler muarızlara maddi mukabele ile değil hakkı göstermek şeklinde mukabele etmişlerdir.)

Ehl-i dünyanın katmerli bir zulüm ile bana teklif ettikleri bid’akârane kaidelerine karşı, onları tam susturacak bir cevabdır.

Birincisi: Ehl-i dünya bana diyorlar ki: Bizim usûl-ü medeniyetimizi, tarz-ı hayatımızı ve suret-i telebbüsümüzü ne için sen kendine tatbik etmiyorsun? Demek bize muarızsın?

Elcevab: Ne vakit beni serbest bırakıp memleketime iade edip hukukumu verdiniz, o vakit usûlünüzün tatbikini isteyebilirsiniz.

İkinci Mes’ele: Bize ahkâm-ı diniyeyi ve hakaik-i İslâmiyeyi talim edecek resmî bir dairemiz var. Sen ne salahiyetle neşriyat-ı diniye yapıyorsun?

Elcevab: Hakaik-i imaniye ve esasat-ı Kur’aniye, resmî bir şekilde ve ücret mukabilinde dünya muamelatı suretine sokulmaz; belki bir mevhibe-i İlahiye olan o esrar, hâlis bir niyet ile ve dünyadan ve huzuzat-ı nefsaniyeden tecerrüd etmek vesilesiyle o feyizler gelebilir.

Sâniyen: Yazdığım hakaik-i imaniyeyi doğrudan doğruya nefsime hitab etmişim. Herkesi davet etmiyorum. Belki ruhları muhtaç ve kalbleri yaralı olanlar, o edviye-i Kur’aniyeyi arayıp buluyorlar.

Üçüncü Mes’ele: Benim Kur’ana hizmetkârlığımdan teberri edip kaçmayınız. Çünki inşâallah benden size zarar gelmez.

Dördüncü Mes’ele: Hodfüruş ve siyaset bataklığına düşmüş bazı insanlar, bana tarafgirane, rakibane bir nazarla bakıyorlar. Hâlbuki ben imanın cereyanındayım. Madem böyledir, bana eziyet verip rakibane ilişen adamların o muamelesi zındıka ve imansızlık namına imana ilişmek hükmüne geçer.

Beşinci Mes’ele:

Dünya madem fânidir.

Hem madem ömür kısadır.

Hem madem gayet lüzumlu vazifeler çoktur.

Hem madem hayat-ı ebediye burada kazanılacaktır.

Hem madem dünya sahibsiz değil.

Hem madem şu misafirhane-i dünyanın gayet Hakîm ve Kerim bir Müdebbiri var.

Hem madem ne iyilik ve ne fenalık, cezasız kalmayacaktır.

Hem madem لاَ يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلاَّ وُسْعَهَا sırrınca teklif-i mâlâyutak yoktur.

Hem madem zararsız yol, zararlı yola müreccahtır.

Hem madem dünyevî dostlar ve rütbeler, kabir kapısına kadardır.

Elbette en bahtiyar odur ki:

Dünya için âhireti unutmasın,

âhiretini dünyaya feda etmesin,

hayat-ı ebediyesini hayat-ı dünyeviye için bozmasın,

malayani şeylerle ömrünü telef etmesin;

kendini misafir telakki edip misafirhane sahibinin emirlerine göre hareket etsin;

selâmetle kabir kapısını açıp saadet-i ebediyeye girsin.

{(Haşiye): Bu mademler içindir ki; şahsıma karşı olan zulümlere, sıkıntılara aldırmıyorum ve ehemmiyet vermiyorum. “Meraka değmiyor” diyorum ve dünyaya karışmıyorum.}

BU ONALTINCI MEKTUBUN ZEYLİ: 72

(Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler dava edindiği hakikatın hakkaniyetini o hakikatları yaşayarak gösterirler. Üstadımız hakikatları yaşarak elli bin değil milyonlar kuvvetinde olduğunu fiilen göstermiştir.)

Zalim ehl-i dünyanın ve mülhidlerin dünyalarından ve siyasetlerinden bütün bütün çekildiğim halde, kendi hainliklerinden habbeyi kubbe yaparak hakkımda gösterdikleri evham ve telaşa karşı Eski Said lisanıyla, izzet-i ilmiyeyi muhafaza noktasında ağızlarına şiddetli bir tokat vurarak, başlarındaki evhamı uçurur.

Eğer Deseniz: “Said ellibin nefer kuvvetindedir, onun için serbest bırakmıyoruz.”

Eğer korkunuz şahsımdan ise; ellibin nefer değil, belki bir nefer elli defa benden ziyade işler görebilir.

Eğer korkunuz mesleğimden ve Kur’ana ait dellâllığımdan ve kuvve-i maneviye-i imaniyeden ise; ellibin nefer değil, yanlışsınız! Meslek itibariyle elli milyon kuvvetindeyim, haberiniz olsun!

Mükerrer sual; Neden vesika için müracaat etmiyorsun? İstida vermiyorsun?

Elcevab: Beş-altı sebeb için müracaat etmiyorum ve edemiyorum:

Birincisi: Ben, kader-i İlahînin mahkûmuyum ve ona müracaat ediyorum.

İkincisi: Bu dünya çabuk tebeddül eder bir misafirhane olduğunu yakînen iman ettiğim için istida vermiyorum.

Üçüncüsü: Fevkalkanun muamele edenlere, kanun namına müracaat manasız olur.

Dördüncüsü: ehemmiyetsiz bir ihtiyacıma cevab-ı red verenlere nasıl müracaat edilir? Müracaat edilse, zillet içinde faidesiz bir tezellül olur.

Beşincisi: Haksızlığı hak iddia edenlere karşı hak dava etmek ve onlara müracaat etmek; bir haksızlıktır, hakka karşı bir hürmetsizliktir.

Altıncı Sebeb: Bana karşı ehl-i dünyanın verdikleri sıkıntı, siyaset için değil; benim dine merbutiyetimden beni tazib ediyorlar. Öyle ise onlara müracaat etmek, dinden pişmanlık göstermek ve meslek-i zındıkayı okşamak demektir.

Yedinci Sebeb: Heyet-i içtimaiyeye muzır eşhasa meydan veren ve nâfi’lere zulüm eden ve evhamlarından bana yanaşmayan ve görüşmeyen memurlara müracaat etmek, kâr-ı akıl değil, beyhude bir zillettir.

Sekizincisi: “Gayr-ı meşru’ bir muhabbetin neticesi, merhametsiz bir adavet olduğu” kaidesince, âdil olan kader-i İlahî, lâyık olmadıkları halde meylettiğim şu ehl-i dünyanın zalim eliyle beni tazib ediyor.

İşte böyle vaziyette bir adam, Cenab-ı Hak’tan başka kime müracaat eder?

ONYEDİNCİ MEKTUB: 77

(Onaltıncı Mektub ile münasebeti eşyanın zeval ve fenasını anlamanın neticesinde Üstadımız şahsıma karşı olan zulümlere, sıkıntılara aldırmıyor ve ehemmiyet vermiyor. “Meraka değmiyor” diyor ve dünyaya karışmıyor. Aynen bunun gibi evladı vefat edenlere veya daha geniş manada eşyanın zeval ve fenasını görenlere nasıl mukabelede bulunmalarının gösteren tam hakikat bir derstir.)

Has bir kardeşime yazılmış küçük bir ta’ziyenamedir. Çendan bu mektub sureten küçüktür; fakat faidesi büyük olup, ona karşı ihtiyaç umumîdir. Hadd-i büluğa ermeden çocukları vefat eden peder ve vâlidelere mühim bir müjdedir. Bu ta’ziye ile en me’yus ve mükedder bir kalb, hakikî bir teselli ve ferah bulur. Küçük olarak vefat eden çocuklar, âlem-i bekada ebedî sevimli çocuk olarak kalıp, peder ve vâlidelerinin kucaklarına verilmesi, وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ sırrıyla, ebedî medar-ı sürurları olduklarını isbat eder.

Yirmibeşinci Lem’anın zeyli olan bu çocuk ta’ziyenamesi kabl-el büluğ çocukları vefat eden müttaki mü’minlere büyük bir müjde ve hakikî bir teselli gösterecek “Beş Nokta”yı beyan eder:

Birinci Nokta: Kur’an-ı Hakîm’de وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ âyetinin sırrı ve meali ehl-i imanın en büyük saadetine medar beş müjde ve hakiki bir tesellidir.

İkinci Nokta: Evladı vefat eden Allaha emniyeti ve itaati olan müttaki mü’minlere bir temsille Allah, evlad ve ebeveyn cihetinden hikmet dolu bir derstir.

Üçüncü Nokta: Binden dokuzyüz doksandokuz hisse sahibi olan O Hâlık-ı Rahîme karşı şekvayı andıracak bir tarzda me’yusane hüzün ve feryad etmek ehl-i imana yakışmaz.

Dördüncü Nokta: Eğer dünya ebedî olsaydı, insan içinde ebedî kalsaydı ve firak ebedî olsaydı; elîmane teessürat ve me’yusane teellümatın bir manası olurdu.

Beşinci Nokta: Rahmet-i İlahiyenin en latif, en güzel, en hoş, en şirin cilvelerinden olan şefkat; bir iksir-i nuranîdir. Veledi elinden alınan ehl-i iman evladına şefkat vasıtasıyla dünyadan yüzünü çevirir, Mün’im-i Hakikî’yi bulur.

ONSEKİZİNCİ MEKTUB: 81

(Onbeşinci Mektub da Velayet-i Kübra mesleğini sair velayetlerle mukayesesi bir nebze yapılmıştı. Burada o mukayese daha geniş bir surette yapılacaktır.)

Üç mes’ele-i mühimmedir.

BİRİNCİSİ: (Eşyanın veya hadisatın âlem-i misal veya manadaki suretlerini âlem-i şehadete tatbikinde Velayet-i Suğra ile Velayet-i Kübra ehlinin arasındaki farklar gösterilmiştir.)

Muhakkikîn-i evliyanın keşf ile hak gördüğü ve büyük mikyasta müşahede ettikleri hâdiseler, âlem-i şehadette bazan hilaf-ı vaki’ ve bazan küçük bir mikyasta tezahür etmesinin sırrını, şirin ve güzel bir temsil ile beyan eder.

Ehl-i velayet ve şuhud ihatasız olan halet-i şuhudda gördüklerini o halde iken kendileri tabir edemezler. “Asfiya” denilen veraset-i nübüvvet muhakkiki makamına çıktıkları zaman, Kitab ve Sünnet’in irşadıyla gördüklerini Kur’ana ve vahye, gaybî fakat safi, ihatalı, doğru olarak tabir ederler. Demek bütün ahval ve keşfiyatın ve ezvak ve müşahedatın mizanı: Kitab ve Sünnettir. Ve mehenkleri, Kitab ve Sünnetin desatir-i kudsiyeleri ve asfiya-i muhakkikînin kavanin-i hadsiyeleridir. Şu hakikat iki çobanın hikâye-i temsiliyesiyle izah edilmiştir. Evliyalar

Âlem-i maddî ile âlem-i manevîyi birbirinden farketmediğinden, hükmü kısmen yanlıştır.

Âlem-i maddî ile âlem-i ruhanîyi birbirinden farketmek lâzım gelir. Birbirine mezcedilse, hükümleri yanlış görünür.

Âlem-i misali, âlem-i hakikîye karıştırır.

Âlem-i mana ve âlem-i misalde ve âlem-i berzah ve ervahta, (küremizi bir çamın çekirdeği hükmünde farzetsek) ondan temessül ve teşekkül eden misalî şeceresi, o çekirdeğe nisbeten koca bir çam ağacı kadardır. Öyle de âlem-i maddînin bir senelik mesafesinde, binler sene vüs’atinde vücud-u misalî ve hakaik-i maneviye yerleşir.

İKİNCİ MES’ELESİ: (İkinci mes’elede Vahdet-ül Vücud mesleğinde gidenler gördüğü bir hakikatı diğer hakikatlarla müvazne edemediğinden vartalara düşebilirler. Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler ise hakikatları bütünüyle görüp hakikakatların birbirine olan münasebetlerin kurarak vartaya düşmeden hakikatı tam ve doğru olarak anlamışlardır.)

Vahdet-ül Vücud meşrebine dair gayet mühim bir hakikat ve güzel bir izahtır. Vahdet-ül Vücuddan dem vuran ve o mes’eleyi merak eden, bu İkinci Mes’eleyi dikkatle okumalı. Çünki bu Vahdet-ül Vücud mes’elesi, medar-ı iltibas olmuş mühim bir meşrebdir. Ve ehl-i hakikatın medar-ı ihtilafı olmuş bir acib meslektir. Bu İkinci Mes’ele, onun mahiyetini gösterir ve isbat eder ki; o meşreb, ehl-i sahvın meşrebi değil, hem en yüksek değil! Ve ehl-i sahv olan Sahabe ve Sıddıkîn ve veresenin meşrebleri; Vahdet-ül Vücud meşrebinden daha yüksek, daha selâmetli, daha makbul olduğunu isbat eder.

Velayet-i kübra sahibleri olan asfiya denilen sahabe ve asfiya ve tâbiîn ve eimme-i Ehl-i Beyt ve eimme-i müçtehidînin Kur’anın birinci tabaka şakirdleridir. Vahdet-ül Vücud ise, bir meşreb ve bir hal ve bir nâkıs mertebedir. Ehl-i vahdet-ül vücudun dedikleri gibi; mevcudat, evham ve hayalât değil. Görünen eşya dahi, Cenab-ı Hakk’ın âsârıdır. “Heme Ost” değil, “Heme Ezost”tur. Yani herşey O değil, belki herşey Ondandır. Çünki hâdisat, ayn-ı Kadîm olamaz. Şu mes’eleyi fehme takrib için padişah ve ayine misalleri verilmiştir.

ÜÇÜNCÜ MES’ELESİ: (Velayet-i Kübra mesleğinin hakikatı tam ve doğru anladığına delil tılsım-ı kâinatın muammalarını açmasıdır. Açılan tılsımlara misal olarak üç risale nazara verilmiştir.)

Tılsım-ı kâinatın üç muamma-yı mühimmesinden birisinin halline muhtasar bir işarettir ki: O muammalardan birisi Yirmidokuzuncu Söz’de, ikincisi Otuzuncu Söz’de, bu üçüncüsü ise Yirmidördüncü Mektub’da Kur’an-ı Hakîm’in sırrıyla tamamıyla keşfedilmiş ve o muamma açılmıştır.

Şu kâinattaki dehşet-engiz ve hayret-nüma hadsiz faaliyet, iki kısım esma-i İlahiyeye istinad ederek iki hikmet-i vâsia içindir ki, herbir hikmeti de nihayetsizdir. Bir hikmeti şudur ki her bir cemal ve kemal sahibi kendi cemal ve kemalini görmek ve göstermek istemesi vazifeye terettüb eden maslahat, semere ve faidelerdir ki; ona “ille-i gaiye” denilir. Diğer bir hikmeti de şuunat tabir edilen mahlûkatın faaliyet-i kudret içinde ve istidadları kuvveden fiile çıkmasından ve tekemmül etmesinden neş’et eden memnuniyetlerinden ve kemallerinden gelen ve Zât-ı Rahman-ı Rahîm’e ait -tabir caiz ise- hadsiz memnuniyet-i mukaddese ve hadsiz iftihar-ı mukaddes vardır ki, hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ediyor. Ona “dâî ve muktezi” tabir edilir.

ONDOKUZUNCU MEKTUB: 88

(İsm-i A’zam’a mazhar Resul-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletinin delilleri tevhidinde delilleridir. Velayeti sair velayetlerin fevkinde olduğunun delili keyfiyetli, kesretli ve her nevden olan mu’cizeleridir. Hem Mu’cizat-ı Ahmediye (A.S.M.) tevhid’in en büyük bir delilidir.)

Mu’cizat-ı Ahmediyeye (A.S.M.) dairdir. Üçyüzden fazla mu’cizatı beyan eder. Bu risale, risalet-i Ahmediyenin (A.S.M.) mu’cizesini beyan ettiği gibi, kendisi de o mu’cizenin bir kerametidir ki, üç-dört nev’ ile hârika olmuştur.

(Evet bu asrın ehemmiyetli ve manevî ve ilmî bir mürşidi olan Risalet-ün Nur’un heyet-i mecmuası, sair şahsî büyük mürşidler gibi kendine muvafık ve hakikat-ı ilmiyeye münasib olarak, birkaç nevide ve bilhâssa hakaik-i imaniyenin izharında, intişarında azîm kerametleri olduğu gibi; üç keramet-i zahiresi bulunan Mu’cizat-ı Ahmediye, Onuncu Söz ve Yirmidokuzuncu Söz ve Âyet-ül Kübra gibi çok risaleleri dahi herbiri kendine mahsus kerametleri bulunduğunu çok emareler ve vakıalar bana kat’î bir kanaat vermiş. Kastamonu – 10)

Birincisi: Nakil ve rivayet olmakla beraber, yüzelli sahifeden {(Haşiye): Asıl nüshasına göredir.} fazla olduğu halde, kitablara müracaat edilmeden ezber olarak dağ ve bağ köşelerinde, üç-dört gün zarfında, her günde iki-üç saat çalışmak şartıyla mecmuu oniki saatte te’lif edilmesi hârika bir vakıadır ki, bu risaledeki mu’cizat-ı Ahmediyenin (A.S.M.) bir şu’le-i kerameti olmuştur. (Parça parça, ayrı ayrı zamanlarda nâzil olduğu halde, şiddet-i tenasübden sanki bir defada nâzil olmuştur. Mesnevi-i Nuriye – 126)

İkincisi: Şu risale, uzunluğuyla beraber ne yazması usanç verir ve ne de okuması halâvetini kaybeder. Tenbel ehl-i kalemi öyle bir şevk u gayrete getirdi ki; bu sıkıntılı ve usançlı zamanda, bir sene zarfında civarımızda yetmiş adede yakın nüshaları yazıldı. O mu’cize-i risaletin bir kerameti olduğunu, muttali olanlara kanaat verdi.

Üçüncüsü: Acemî ve tevafuktan haberi yok ve bize de daha tevafuk tezahür etmeden evvel yazdıkları nüshalarda, lafz-ı “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm” kelimesi bütün risalelerde ve lafz-ı “Kur’an”, beşinci parçasında öyle bir tarzda tevafuk {(Haşiye): Asıl nüshasına göredir.} etmeleri göründü ki; zerre mikdar insafı olan tesadüfe veremez. Kim görmüş ise, kat’î hükmediyor ki: “Bu bir sırr-ı gaybîdir, mu’cizat-ı Ahmediyenin (A.S.M.) bir kerametidir.”

Şu risalenin başındaki esaslar çok mühimdirler.

Hem şu risaledeki ehadîs hemen umumen eimme-i hadîsçe makbul ve sahih olmakla beraber, en kat’î hâdisat-ı risaleti beyan ediyorlar.

O risalenin bütün mezayasını söylemek lâzımgelse, o risale kadar bir eser yazmak lâzım geldiğinden, müştak olanları onu bir kerre okumasına havale ediyoruz.

ONDOKUZUNCU MEKTUBUN BEŞİNCİ VE ALTINCI NÜKTELERİNİN FİHRİSTESİDİR:

Bu nükteler, umûr-u gaybiyeye dair hadîslerin birkaçını zikretmiştir.

Hem Hazret-i Hasan (R.A.) ile Hazret-i Muaviye’nin (R.A.) muharebe ve musalahasını;
Hem Hazret-i Ali (R.A.) ile Hazret-i Zübeyr’in (R.A.) muharebe edeceğini;
Hem ezvac-ı tahiratın içinden birisinin mühim bir fitnenin başına geçeceğini;
Hem Hazret-i Ali’nin (R.A.) katlini haber vermiş.
Hem Hazret-i Hüseyin’in (R.A.) Kerbelâ’da katlini;
Hem zâtından (A.S.M.) sonra Âl-i Beyti, katl ve nefye maruz kalacaklarını;
Hem Hazret-i Ali’nin (R.A.) hilafetinin te’hirini; mucize değil hikmetin beyanıdır.
Hem hilafet ne için Âl-i Beyt-i Nebevî’de takarrur etmediğini; mucize değil hikmetin beyanıdır.
Hem asr-ı saadetin başına gelen o dehşetli fitnenin hikmetini; mucize değil hikmetin beyanıdır.
Hem ehl-i İslâm, umum devletlere galebe çalacaklarını;
Hem Hazret-i Ebu Bekir (R.A.) ve Hazret-i Ömer’in (R.A.) mahiyet-i hilafetlerini;
Hem müşrik Kureyş reislerinin nerede katlolunacaklarını;
Hem bir ay uzun mesafede Mûte Harbi’nden aynen haber verdiğini; (Zaman değil mekan itibari ile de gaybdan verdiği bir haberdir.)
Hem Hazret-i Hasan’ın (R.A.) hilafetini;
Hem Hazret-i Osman’ın (R.A.) Kur’an okurken şehid olacağını;
Hem Devlet-i Abbasiyeyi;
Hem Cengiz ve Hülâgu’yu;
Hem İran’ın fethini;
Hem Habeş Meliki’nin cenaze namazını, vefatından haberi olmadan aynı vakitte kıldığını bildirir.
Hem Hazret-i Fatıma’nın (R.A.) vefatını;
Hem Ebu Zerr’in (R.A.) yalnız bir dağda vefat edeceğini;
Hem Ümm-ü Haram’ın Kıbrıs’ta vefat edeceğini;
Hem yüzbin adamı öldüren Haccac-ı Zalim’i;
Hem İstanbul’un fethini;
Hem İmam-ı Ebu Hanife’yi (R.A.) (200 sene sonrası)
Hem İmam-ı Şafiî’yi (R.A.) (250 sene sonrası)
Hem ümmetinin yetmişüç fırka olacağını;
Hem Kaderiye Taifesini,
Hem Râfızîleri;
Hem Hazret-i Ali’nin (R.A.) yüzünden insanlar iki kısım olacaklarını;
Hem Fars ve Rum kızlarını;
Hem Hayber Kal’asının fethini;
Hem Hazret-i Ali (R.A.) ile Muaviye’nin harbini;
Hem Hazret-i Ömer (R.A.) sağ kaldıkça fitnelerin zuhur etmeyeceğini;
Hem Sehl İbn-i Amr’ın (R.A.) mühim bir vazifesini;
Hem Kisra’nın oğlu babasını öldürdüğünü aynı dakikada haber verdiğini;
Hem Hâtıb’ın, Kureyş’e gizli mektub yazdığını;
Hem Ebu Leheb’in oğlu Utbe’yi bir arslanın parçalamasına ettiği bedduasının kabul olup aynen çıktığını;
Hem Bilâl-i Habeşî’nin (R.A.) ezan okuduğu zaman, Kureyşîlerin gizli tenkid ettiklerini aynen haber verdiğini;
Hem Hazret-i Abbas (R.A.) iman etmeden evvel onun gizli parasından haber verdiğini;
Hem Hazret-i Peygamber’e (A.S.M.) bir yahudinin sihir ettiğini;
Hem Sahabe meclisinde birinin irtidad edeceğini;
Hem Hazret-i Peygamber’in (A.S.M.) katlini niyet edenlerin iman ettiklerini;
Hem müşriklerin Kâ’be duvarındaki yazılarını kurtların yediğini ve yalnız o yazılar içindeki Allah isimlerini yemediklerini;
Hem Beyt-ül Makdis’in fethinde büyük bir taun çıkacağını;
Hem Yezid ve Velid gibi şerir reisleri haber verdiğini;
Hem “Bundan sonra onlar bize değil, biz onlara hücum edeceğiz” diye haber verdiğini ve bunlar gibi çok ihbarat-ı gaybiye bu iki nüktede beyan edilmiştir.

MU’CİZAT-I AHMEDİYENİN BİRİNCİ ZEYLİ: 197

يس وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ اِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ âyetinin mealinde yüzer âyâtın en mühim hakikatları olan risalet-i Ahmediyeyi (A.S.M.) “Ondört Reşha” namıyla ondört kat’î ve parlak ve muhkem bürhanlarla tefsir ve isbat ediyor. Ve en muannid hasmı dahi ilzam eder. Güneş gibi risalet-i Ahmediyeyi izhar ediyor. (Cenab-ı Hak, Kur’anda çok şeylere kasem etmiş. Kasemat-ı Kur’aniyede çok büyük nükteler var, çok sırlar var. Hem

يس ٭ وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ deki kasem ile, i’cazat-ı Kur’aniyenin kudsiyetini ve ona kasem edilecek bir derece-i hürmette olduğunu ihtar eder. Mektubat – 389)

Birinci Reşha: Şahsiyet-i Maneviyyesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

İkinci Reşha: Zat-ı Ahmediye öyle bir nurdur ki mazidekiler risaletinin hakkaniyetine bir delil olduğu gibi kendi zatıda büyük bir delildir.

Üçüncü Reşha: Risalet’e ait vazifeleri hakkıyla yerine getirmesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Üç müşkil ve müdhiş sual-i azîme mukni ve makbul cevab vermesi vazifelerine bir örnektir.

Dördüncü Reşha: Neşrettiği ziya-yı hakikat ile kâinata, mevcudata, camidata ve bütün zevil-hayata bakıldığında risaletinin hakkaniyeti görülür.

Beşinci Reşha: Onun o nurani daire-i hakikat-ı irşadıyla kâinattaki harekâta, tenevvüata, tebeddülata, tegayyürata (hulasa hadisata) bakıldığında risaletinin hakkaniyeti görüldüğü gibi o nurani daire-i hakikat-ı irşadıyla insana bakıldığında insan bütün mahlûkat üstüne çıkıp bir halife-i zemin olmasıylada risaletinin hakkaniyeti görülür.

Altıncı Reşha: Ubudiyet ve Risalet cihetiyle bakıldığında görülen hakikatlar risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Yedinci Reşha: Muhtelif akvamın akıllarını, ruhlarını, kalblerini, nefislerini fetih ve teshir edip def’aten devlet kurması, diğer devletlere galib getirmesi ve manevi hizmetlerinin neticesi olarak maddî manevî hâkimiyet ile bir saltanat kurması bir şahs-ı manevi oluşturması risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Sekizinci Reşha: Büyük ve çok âdetleri, hem inadçı, mutaassıb büyük kavimlerden, zahirî küçük bir kuvvetle, küçük bir himmetle, az bir zamanda ref’edip yerlerine öyle secaya-yı âliyeyi ki, dem ve damarlarına karışmış derecede sabit olarak vaz’ ve tesbit eylemesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Dokuzuncu Reşha: Hakkıyla yerine getirdiği tebliğ vazifesi ve tebliğdeki usulü risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Ve bizim içinde tebliğ hususunda bir rehber-i mutlaktır.

Onuncu Reşha: Merak-âver bir alemden, cazibedar bir inkılabdan, lüzumlu bir istikbalden, dehşetli bir saadetten haber vermesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. (Ders verdiği hakikatların merak-âver, cazibedar, lüzumlu ve dehşetli olması risaletinin hakkaniyetine delildir.)

Onbirinci Reşha: Kâinatın perde-i zahiriyesi altındaki acaibi yani hakaik-i uhreviyeyi ve hakaik-i kevniyeyi haber vermesi ve bu hakaiki gözüyle görerek hakikat-ı İslamiyeti o hakaikin üstüne bina edip kendi bizzat tatbik edip talim etmesi ve marziyat-ı İlahiyeyi pek sağlam olarak bize ders vermesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Onikinci Reşha: Haşrin ve saadet-i ebediyenin bütün delilleri Zât-ı Ahmediyenin (ASM) risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Zira Zât-ı Ahmediyenin (ASM) bütün hayatında bütün davaları, vahdaniyetten sonra haşirde temerküz ediyor. Bu yüzden Peygamber (ASM) haşrin ve saadet-i ebediyenin vücuda gelmesi için Cenab-ı Hakka dua etmiştir.

Yedi kısıma ayrılan duası anlatılıyor.

Nasıl bir salât-ı kübrada dua ediyor.
Nasıl bir cemaat-ı uzmada niyaz ediyor.
Nasıl bir hacet-i âmme için dua ediyor.
Nasıl bir halet-i ruhiyede dua ediyor.
Nasıl bir maksad ve gaye için dua ediyor.
Hangi kelimelerle isteyip, yalvarıyor.
Nasıl bir Allahtan hacetini istiyor.

Onüçüncü Reşha: Cenab-ı Hakkın bütün esma-i kudsiyesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Zira haşir ve saadet-i ebediyenin vücuda gelmesi bütün esma-i kudsiye-i İlahiyenin tecelliyatı ile mümkündür. Cenab-ı Hakkın bütün esması Peygamber’in (ASM) ubudiyetini ve duasını netice vermiştir. Bu ubudiyet ve dua ise haşir ve saadet-i ebediyeyi netice vermiştir.

Ondördüncü Reşha:

Kâinatın şehadeti ile tarifi yapılan Kur’an-ı Hakîme tercümanlık yapan Zâtın risaletinin hakkaniyetine Kur’an bir delildir. Hatta Kur’anın itiraz edildiği tekrarında ve mesail-i kevniyeyi icmal ve ibham etmesinde mu’cizeliğin bulunması da risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Ve Kur’andaki tekrarın hikmetini altı vecihle anlatıyor.

Kur’an zikir, dua, davet kitabı olduğu için tekrar müstahsendir.
Herkes her vakit bütün Kur’anı okuyamadığı için en mühim makasıd-ı Kur’aniye ekser uzun surelerde derc edilerek her bir sure bir küçük Kur’an hükmüne geçtiğinden tekrar müstahsendir.
Hem cismani ihtiyaç gibi manevi ihtiyaçta tekerrür ettiğinden tekrar müstahsendir.
Kur’an Müessistir. Bir Din-i Mübinin Esasatını ders verdiği için tekrar müstahsendir.
Öyle mesail-i azime ve hakaik-ı dakikakadan bahsediyor ki tekrar müstahsendir.
Herbir âyet herbir makamda ayrı bir mana ve faide ve maksadlar için zikredildiğinden tekrar müstahsendir.

Kur’anın medar-ı tenkid olmuş diğer bir i’cazı ise irşadıdır. Zira Kur’an mesail-i kevniyeyi icmal ve ibham ederek mevcudata kendileri için değil, belki Mucidi için baktırır. Kur’an-ı Hakîm şu kâinattan bahsediyor; ta Zat ve Sıfat Ve Esma-i İlahiyyeyi bildirsin.

ŞAKK-I KAMER MU’CİZESİNE DAİR: 207

Şu risale, Şakk-ı Kamer mu’cizesine bu zaman feylesoflarının ettikleri itirazlarını “Beş Nokta” ile gayet kat’î bir surette reddedip inşikak-ı Kamer’in vukuuna hiçbir mani bulunmadığını gösterir. Ve âhirinde de beş icma’ ile şakk-ı Kamer’in vuku bulduğunu gayet muhtasar bir surette isbat eder ve şakk-ı Kamer mu’cize-i Ahmediyesini (A.S.M.) Güneş gibi gösterir.

Feylesoflar ve onların muhakemesiz mukallidleri diyorlar ki: “Eğer inşikak-ı Kamer vuku bulsa idi umum âleme malûm olurdu. Bütün tarih-i beşerin nakletmesi lâzım gelirdi?”

Birinci Nokta: Kur’an-ı Hakîm’i inkâr eden o küffardan hiçbir kimse, şu âyetin tekzibine dair hiçbir şeyini nakletmemişlerdir. Yalnız “sihirdir” demişler.

İkinci Nokta: Sa’d-ı Taftazanî gibi eazım-ı muhakkikînin ekseri demişler ki: yüzer mu’cizatının delaletiyle tevatürle vücudu kat’îdir.

Üçüncü Nokta: Mu’cize; dava-yı nübüvvetin isbatı için, münkirleri ikna’ etmek içindir, icbar için değildir. Çünki “Akla kapı açmak, ihtiyarı elinden almamak” sırr-ı teklif iktiza ediyor.

Dördüncü Nokta: Şu hâdise, gece vakti herkes gaflette iken âni bir surette vuku bulduğundan etraf-ı âlemde elbette görülmeyecek.

Beşinci Nokta: Sırr-ı irşad ve sırr-ı teklif ve hikmet-i risaletin iktizasıyla, hikmet-i rububiyetin istediği insanlara ilzam-ı hüccet için gösterilmiştir.

Elhasıl: Şakk-ı Kamer’in vukuuna delalet eden çok bürhanlarından altısına işaret ederiz. Şöyle ki: sahabeler, müfessirler, muhaddisîn, evliya ve sıddıkîn, mütebahhir ülemanın tasdiki, ümmet-i Muhammediyenin (A.S.M.) o vak’ayı telakki-i bilkabul etmesi; güneş gibi inşikak-ı Kamer’i isbat eder.

Elhasıl: Buraya kadar tahkik namına ve hasmı ilzam hesabına idi. Bundan sonraki cümleler, hakikat namına ve iman hesabınadır. Hâtem-i Divan-ı Nübüvvet, nasılki Mi’rac ile âlem-i ulvî ehline rüchaniyeti ve mahbubiyeti gösterildi. Öyle de: Şakk-ı Kamer mucizesiyle arz’ın sekenesine rüchaniyetini göstermiş

MU’CİZAT-I AHMEDİYE ZEYLİNİN BİR PARÇASI: 211

Risalet-i Ahmediye (A.S.M.) hakkında olup, Mi’rac Risalesinin Üçüncü Esasının nihayetindeki üç mühim müşkilden birinci müşkile ait “Şu mi’rac-ı azîm, niçin Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’a mahsustur?” sualine muhtasar bir fihriste suretinde verilen cevabdır.

Elcevap: Yedi kısımda sair peygamberlerden rüchaniyeti izah edilmiştir.

Bütün peygamberler ve kitapların tasdiki
Kahinlerin ihbarı
İrhasat
Keyfiyet, külliyet, her nev’i mu’cizeleri
Zatı (İslamiyet ve şeriatı)
Onuncu Söz’ün İkinci İşaretinde işaret edildiği gibi: Peygamberlerin esasat olan dokuz vazifesini nihayet derece yapmasıdır.
Onsekizinci Söz işaret edildiği gibi: İnsanda ve Kâinatta görünen güzelliklerin tarif edicisi ve Daire-i Rububiyyete karşı Ubudiyetle mukabele eden Zat-ı Ahmediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sünnet-i seniyyesillimmnin esası ders veriliyor.

Haşiye Külliyet-i hukuk Kongresinde düşmanlarının dahi Onun (ASM) faziletini tasdik etmesidir.

ÂYET-ÜL KÜBRA RİSALESİNİN, RİSALET-İ AHMEDİYEDEN BAHSEDEN ONALTINCI MERTEBESİ: 216

Kâinatın erkânından Hâlıkını soran bir seyyahın müşahedatından bir parça olup, makam münasebetiyle buraya ilhak edilmiştir.

Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ın vahdaniyete şehadetinden evvel, bu fevkalade Zâtın (ASM) bir derece kıymetini ve sözlerinin hakkaniyetini dokuz külli delille izah ediyor.

Birincisi: Bu zâtta yüzer mu’cizatın onun elinde zahir olmasıdır.

İkincisi: Elinde ayn-ı hak ve hakikat olan Kur’an-ı Azîmüşşan’ın olmasıdır.

Üçüncüsü: O zât’ın (A.S.M.) emsalsiz bir şeriat ve misilsiz bir İslâmiyet ve hârika bir ubudiyet ve fevkalâde bir dua ve cihanpesendane bir davet ve mu’cizane bir imana sahib olmasıdır.

Dördüncüsü: Enbiyaların lisan-ı kal ve icma’ ile ve lisan-ı hal ve ittifakla bu zâtın doğruluğuna ve risaletine gayet sağlam bir şehad etmeleridir.

Beşincisi: Hakka, hakikata, kemalâta, keramata, keşfiyata, müşahedata yetişen binler evliya üstadları olan bu zâtın sadıkıyetine ve risaletine icma’ ve ittifak ile şehad etmeleridir.

Altıncısı: Mertebe-i ilmiyede en yüksek makama yetişen milyonlar asfiya-i müdakkikîn ve sıddıkîn-i muhakkikîn ve dâhî hükema-i mü’minîn, bu zâtın hakkaniyetine ve sözlerinin hakikat olduğuna ittifakla şehad etmeleridir.

Yedincisi: Âl ve Ashab’ın bu zâtın bütün gizli ve aşikâr hallerini ve fikirlerini ve vaziyetlerini taharri ve teftiş ve tedkik etmeleri neticesinde, bu zâtın sözlerinin hak ve hakikat olduğuna ittifakla şehad etmeleridir.

Sekizincisi: Kâinatın hilkatindeki, tahavvülâtındaki, harekâtındaki, mahiyetindeki ve içindeki mevcudatın manaları bilen ve ilan eden bu zâtın hakkaniyetine ve bu kâinat Hâlıkının en yüksek ve sadık bir memuru olduğuna kâinat şehadet ediyor.

Dokuzuncusu: Muhammed-i Kureyşî’nin (A.S.M.), hakkaniyet ve adaletini göstermek isteyen zâtın yanında en sevgili mahlûku ve en doğru abdi; olduğuna delil; o gaybî zâtın maksadlarına tam hizmet etmesi, hilkat-i kâinatın tılsımını ve muammasını hall ve keşfetmesi ve daima o Hâlıkının namına hareket etmesi ve ondan istimdad etmesi ve muvaffakıyet istemesi ve onun tarafından imdada ve tevfike mazhar olmasıdır.

Bu hârika zâtın bütün davalarının esası ve bütün hayatının gayesi, Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine ve sıfâtına ve esmasına delalet ve şehadet ve o Vâcib-ül Vücud’u isbat ve ilân ve i’lam etmektir.

Habibullah’ın şehadetini teyid ve tasdik ve imza eden, aldanmaz ve aldatmaz üç büyük icma’ var:

Birincisi: Binler aktab ve evliya-i azîmeyi câmi’ ve Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm namıyla şöhret-şiar-ı âlem olan cemaat-ı nuraniyenin icma’ ile tasdikleridir.

İkincisi: Sahabe namıyla dünyada namdar olan cemaat-ı meşhurenin ittifak ile; can ve mallarını, peder ve aşiretlerini feda ettiren bir kuvvetli iman ile tasdikleridir.

Üçüncüsü: Ümmetinde yetişen hadsiz muhakkik ve mütebahhir ülemasının cemaat-ı uzmasının tevafuk ile ve ilmelyakîn derecesinde tasdikleridir.

YİRMİNCİ MEKTUB: 222

(Ondokuzuncu Mektub’un Yirminci Mektubla münasebeti: Mu’cizat-ı Ahmediye’nin (A.S.M.) tevhid’in en büyük bir delili olmasıdır. Ateşin dumana olan delaleti gibi, müessirden esere yapılan istidlale “bürhan-ı limmî” denildiği gibi; dumanın ateşe olan delaleti gibi, eserden müessire olan istidlale de “bürhan-ı innî” denir. Bürhan-ı innî, şübhelerden daha sâlimdir.. İşarat-ül İ’caz 86)

فَاعْلَمْ اَنَّهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ âyetinin en mühim bir hakikatını bildiren ve

لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْيِى وَ يُمِيتُ وَ هُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ

kelâmının onbir kelimesinde onbir beşaret ve onbir bürhan-ı kat’î bulunduğuna dair bir mektubdur. Elhak meratib-i tevhid-i hakikînin hakkında bu mektub bir kibrit-i ahmerdir ve bir iksir-i a’zamdır. O derece parlak ve o mertebede kuvvetli delilleri ve hüccetleri gösteriyor ki, en mütemerrid zındıkları dahi imana getiriyor. Ondokuzuncu Mektub olan Risale-i Ahmediye (A.S.M.) kelime-i şehadetin ikinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ hükmünü ne derece kat’î ve kuvvetli isbat etmiştir; öyle de bu Yirminci Mektub, kelime-i şehadetin birinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ hükmünü, o kat’iyyet ve kuvvetle isbat ediyor. Hakikî ve kuvvetli imanı kazanmak isteyenler bunu okusunlar. Ve bilhâssa Dokuzuncu Kelime bahsinde, ilim ve irade-i İlahiyenin isbatını çok vâzıh bir surette beyan ettiği gibi; (Onbeşinci Şuada ilim ve iradenin delilleri daha vâzıh bir surette izah edilmiştir.)

Onuncu Kelime bahsinde de وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ bürhanıyla مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ اِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ âyetinin mühim bir sırrını ve en muazzam bir hakikatını “Beş Nükte”de beyan ediyor. Hakaik-i imaniyenin bir tılsım-ı a’zamını o beş nükte ile hallediyor. (İşte bu mertebe-i tevhidin ve bu üçüncü hakikatın ve kelime-i tevhidin bu ehemmiyetli sırrını, yani en büyük bir küll, en küçük bir cüz’î gibi olması ve en çok ve en az farkı bulunmaması; hem bu hayretli hikmetini ve bu azametli tılsımını ve tavr-ı aklın haricindeki bu muammasını ve İslâmiyetin en mühim esasını ve imanın en derin bir medarını ve tevhidin en büyük bir temelini beyan ve hall ve keşf ve isbat etmekle Kur’anın tılsımı açılır ve hilkat-ı kâinatın en gizli ve bilinmez ve felsefeyi idrakinden âciz bırakan muamması bilinir. Hâlık-ı Rahîmime yüzbin defa Risalet-ün Nur’un hurufatı adedince şükr ve hamdolsun ki, Risalet-ün Nur bu acib tılsımı ve bu garib muammayı hall ve keşf ve isbat etmiş. Ve bilhâssa Yirminci Mektub’un âhirlerinde وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ bahsinde ve haşre dair Yirmidokuzuncu Söz’ün “Fâil muktedirdir” bahsinde, Yirmidokuzuncu Lem’a-i Arabiye’nin “Allahü Ekber” mertebelerinden kudret-i İlahiyenin isbatında, kat’î bürhanlarla -iki kerre iki dört eder derecesinde- isbat edilmiş. Şualar – 158)

Cümle-i tevhidiyenin onbir kelimesinin herbir kelimesinde

Hem birer müjde ve beşaret,
Hem birer mertebe-i tevhid-i rububiyet,
Hem bir ism-i a’zam noktasında bir kibriya-i vahdet ve bir kemal-i vahdaniyet vardır.

Mukaddime iman-ı billah, marifetullah, muhabbetullah, lezzet-i ruhaniye

Birinci Makam Şu kelâm-ı tevhidînin, onbir kelimesinin her birinde birer müjde var. Ve o müjdede birer şifa ve o şifada birer lezzet-i maneviye bulunur.

Birinci Kelime: لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ da hadsiz hacata karşı nokta-i istimdad olan rahmeti, nihayetsiz a’daya karşı nokta-i istinad olan kudreti göstererek müjde verir.

İkinci Kelime: وَحْدَهُ da herşey’in anahtarı yanında, her şey’in dizgini elinde, herşey emriyle halledilen bir olan Allahı göstererek müjde verir.

Üçüncü Kelime: لاَ شَرِيكَ لَهُ de Ezel, Ebed Sultanı olan Cenab-ı Hak, saltanatında şeriki olmadığı gibi; icraat-ı rububiyetinde dahi muinlere, şeriklere muhtaç olmadığını göstererek müjde verir.

Dördüncü Kelime: لَهُ الْمُلْكُ de kendini idare edemeyen, sevdiği ve alâkadar olduğu kâinatı ıslah edemeyen insana umumen mülkün sahibi olan Kadîr, Rahîm ve Hakîm olan Mâlik’ini göstermekle müjde verir.

Beşinci Kelime: وَ لَهُ الْحَمْدُ de nimetin zevalinden elem çeken insana, nimetin lezzeti içinde Hamd ü senaya, medih ve minnete layık olan Mün’imin rahmetinin iltifatını ve şefkatinin teveccühünü ve in’amının devamını göstererek müjde verir.

Altıncı Kelime: يُحْيِى de hayatın ağır tekâlifi altında ezilen insana hayatı veren ve hayatı rızık ile idame eden ve levazımat-ı hayatı da ihzar eden ve hayatın âlî gayeleri ona ait olan ve mühim neticeleri ona bakan Hayy-u Kayyum’un Kerim ve Rahîm olduğunu ve bir hayat-ı bâkiyeyi temin edeceğini göstererek müjde verir.

Yedinci Kelime: وَ يُمِيتُ de Mevti i’dam, hiçlik, fena, inkıraz, sönmek, firak-ı ebedî, adem, tesadüf, fâilsiz bir in’idam zanneden insana bir Fâil-i Hakîm-i Rahîm tarafından bir terhis, bir tebdil-i mekân, Saadet-i Ebediye tarafına, vatan-ı aslîlerine bir sevkiyat, yüzde doksandokuz ahbabın mecma’ı olan âlem-i berzaha bir visal kapısı göstererek müjde verir.

Sekizinci Kelime: وَ هُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ de İnsanın mahbublarının nihayetsiz firaklarından neş’et eden yaralarına merhem sürecek olan bir Mahbub-u Bâki’nin var olduğunu ve bütün kâinatın mevcudatında görünen ve vesile-i muhabbet olan kemal ve hüsün ve ihsanın O Mabud-u Lemyezel ve Mahbub-u Lâyezal’in birtek cilvesi olduğunu göstermekle müjde verir.

Dokuzuncu Kelime: بِيَدِهِ الْخَيْرُ de malının harab olup, sa’yinin heba olmasından feryad edip me’yus olan cinn ü inse netaic-i hayatlarıını muhafaza eden hizmetlerinin mükâfatını verecek ve her hayır elinde ve her hayrı yapabilecek bir Zât-ı Zülcelal’i göstermekle müjde verir.

Onuncu Kelime: وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ de Yaptığı hizmete ettiği ubudiyete mukabil bir dâr-ı mükâfat, bir mahall-i saadet isteyen insana kudretinde hiçbir cihetle noksaniyet olmayan va’dini yerine getirmeye muktedir olan Kadîr-i Zülcelal’i, Hakîm-i Zülkemal’i, Rahîm-i Zülcemal’i göstermekle müjde verir.

Onbirinci Kelime: وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ de Fenaya, ademe, hiçliğe, zulümata, nisyana, çürümeye, dağılmaya ve kesrette boğulmaya gittiğini tevehhüm eden insana bekaya, vücud-u daimîye, âlem-i nura, Sahib ve Mâlik-i Hakikî’nin tarafına ve Sultan-ı Ezelî’nin payitahtına döneceğini göstermekle müjde verir.

İkinci Makam İsm-i A’zam noktasında, tevhidin isbatına muhtasar bir işarettir.

Birinci Kelime: لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ da, bir tevhid-i uluhiyet ve mabudiyet vardır. Şu kâinat yüzünde, hususan zeminin sahifesinde, görünen faaliyet, hallakıyet, fettahiyet ve vehhabiyet bu işleri yapan Faal, Hallak, Fettah, Vehhab bir Zât-ı Zülcelal’in bir Vâhid-i Ehad’in vücub-u vücudunun ve vahdetinin ve uluhiyet ve mabudiyetinin gayet kuvvetli bir bürhanıdır. Şahid-i Ezelî bütün kütüb ve suhufuyla ve ehl-i şuhud bütün tahkikat ve küşûfuyla ve âlem-i şehadet bütün muntazam ahval ve hakîmane şuunatıyla o mertebe-i tevhidde bil’icma’ ittifak ediyorlar.

İkinci Kelime: وَحْدَهُ de bir mertebe-i tevhid vardır. Şu kâinat ve şu mevcudattaki nizam ve mizana ve tanzim ve tevzine baktıkça; birtek, yekta, Vâhid, Ehad, Kadîr, Mürîd, Alîm, Hakîm bir zât vahdaniyet mertebesinde görünür. Hem herşey’in evveline ve âhirine, zahirine ve bâtınına baktıkça; bir Kadîr-i Mürid, bir Rahman-ı Rahîm ve bir Hannan-ı Mennan görünür. Evet her şeyde bir birlik var. Aynı maksada ve gayeye hizmet etmekteki vazifede birlik ise, biri gösterir.

Üçüncü Kelime: لاَ شَرِيكَ لَهُ deki vahdaniyet, Otuzikinci Söz’ün Birinci Makamında gayet kuvvetli ve şaşaalı bir surette isbat ettiğinden, ona havale ederiz.

Dördüncü Kelime: لَهُ الْمُلْكُ de, mâlikiyet mertebe-i uzması, tevhid-i a’zam suretinde vardır. Şu mertebe-i uzma-i mâlikiyet ve makam-ı a’zam-ı tevhidin bir hüccet-i kübrası, gelecek arabî ibarede izah edilecektir.

Birinci Fıkra: Şu kâinat denilen âlem-i ekber ve insan denilen onun misal-i musaggarı olan âlem-i asgar, kudret ve kader kalemiyle yazılan âfâkî ve enfüsî vahdaniyet delailini gösteriyorlar.

İkinci Fıkra: Sâni’-i Hakîm, kâinatı bir mescid-i kebir şekline döndürmüş ve insanı dahi o mescid-i kebirde bir abd-i sâcid fıtratında yaratmıştır.

Üçüncü Fıkra: O Mâlik-ül Mülk-i Zülcelal, âlem-i ekberi, bir tarla hükmünde yaratıp eker, biçer, mahsulât alır. Ve bir model hükmünde inşa ederek, mensucat-ı san’atını onlara giydirir; cilve-i esmasını, mu’cizat-ı kudretini izhar eder. Ve bir sahife hükmünde inşa ederek manidar mektubatını yazar; hikmetinin âyâtını izhar eder, zîşuurlara okutturur. Şu âlem-i ekberi, mülk şeklinde inşa etmekle beraber; şu insanı dahi öyle bir surette halketmiştir ki; o geniş mülkünde, bütün mülke muhtaç bir memluk hükmüne getirmiştir.

Dördüncü Fıkra: Sâni’-i Zülcelal’in âlem-i ekberdeki san’atı kemal-i intizamından kitab şekline girdiği gibi insandaki sıbgatı ve nakş-ı hikmeti dahi, hitab çiçeğini açtı. Kitab derecesine gelen bütün mevcudattaki san’ata ve hitab makamına gelen insandaki o sıbgata, Vâhid-i Ehad’den başkası karışabilsin? Hâşâ!..

Beşinci Fıkra: Kudret-i İlahiye âlem-i ekberde, haşmet-i rububiyetini gösteriyor. Rahmet-i Rabbaniye ise âlem-i asgar olan insanda, nimetleri tanzim ediyor.

Altıncı Fıkra: Kâinatın heyet-i mecmuasında tezahür eden celal ve haşmet-i rububiyet, vahdaniyet-i İlahiyeyi isbat edip gösterdiği gibi;

Zîhayatların cüz’iyatlarına mukannen erzaklarını veren nimet-i Rabbaniye ve ihsan dahi, cemal ve rahmet noktasında ehadiyet-i İlahiyeyi isbat edip gösterir.

Yedinci Fıkra: Sâni’-i Zülcelal âlem-i ekberin heyet-i mecmuasında bir sikke-i kübrası olduğu gibi, bütün eczasında ve enva’ında dahi birer sikke-i vahdet koymuştur.

Âlem-i asgar olan insanın cisminde ve yüzünde birer hâtem-i vahdaniyet bastığı gibi, herbir azasında dahi, birer mühr-ü vahdeti vardır.

Beşinci Kelime: لَهُ الْحَمْدُ de Bağistan-ı kâinattaki ecram ve mevcudatta, Küre-i Arz bahçesindeki nebatat ve hayvanatta ve Eşcar ve nebatatın başlarındaki ezhar ve semeratta görünen sebeb-i medh olan nimet ve ihsan ve kemal ve cemal ve medar-ı hamd olan herşey onundur, ona aittir. Şu kâinat ağacının zîşuur ve en mükemmel meyvesi ve en mühim neticesi ve makasıd-ı Rabbaniyenin medarı olan insana ilim, hikmet ve kudretiyle kainatı hizmetkar eden Mabud-u Bilhak ve Mahmud-u Bil’ıtlak o zîşuur meyvelerin meyveleri olan hamd ve ibadeti, şükür ve muhabbeti başkalara verip hikmet-i bahiresini hiçe indirmez veyahut kudret-i mutlakasını acze kalbettirmez veyahut ilm-i muhitini cehle çevirmez. Evet âyât-ı Kur’aniyenin işaratıyla, bütün mevcudattan daimî bir surette dergâh-ı İlahiyeye giden bir ubudiyettir, bir tesbihtir, bir secdedir, bir duadır ve bir hamd ü senadır ki; daimî o dergâha gidiyor.

Altıncı Kelime: يُحْيِى de Hayatı verenin yalnız Hayy u Kayyum olduğunu üçyüzbinden ziyade milletlerden oluşan mevcudat ordusuna, ayrı ayrı techizat-ı hayatiyesini vermesi ve idare ve terbiye ve iaşe etmesiyle anlıyoruz. Çünkü o orduyu bütün şuunatıyla ihata eden bir ilm-i muhitin ve o orduyu bütün levazımatıyla idare eden bir kudret-i mutlakanın sahibinden başkası olamaz.

Yedinci Kelime: وَ يُمِيتُ de Mevti verenin bir Kadîr-i Zülcelal, bir Hakîm-i Zülkemal olduğunu mütemadiyen tavaif-i mevcudatı ve her taife içindeki cüz’iyatı ve o taifelerden teşekkül eden âlemleri, kudretiyle hayat verip tavzif etmesiyle, sonra hikmetiyle terhis edip, mevte mazhar ederek âlem-i gayba göndermesiyle anlıyoruz.

Sekizinci Kelime: وَ هُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ de Hayatı daimîdir, ezelî ve ebedîdir. Mevt ve fena, adem ve zeval ona ârız olamamasından O Hayy-ı Lâyemut’un ezelî ve ebedî, Kadîm ve bâki, Vâcib-ül Vücud vesermedî ve hayatının zâtî olduğunu anlıyoruz. Şu hakikata şahid-i katı’, şu kâinatın zeval ve fenasına karşılık bütün mevcudatın, küllî ve cüz’î herbirisinin birer Veysel Karanî gibi, bir münacat-ı maneviye suretinde acz ve fakr ve kusurlarıyla, zıddıyet itibariyle kudret ve kemal-i İlahîyeye esma adedince âyine olmasıdır.

Dokuzuncu Kelime: بِيَدِهِ الْخَيْرُ de Bütün hayrat elinde, bütün hasenat defterinde, bütün ihsanat hazinesinden çıkan Alîm-i Zülcelal’in muhit bir ilmi vardır. Ve herşey’i bütün şuunatıyla bilir, sonra yapar. Madem şu kâinat sahibinin böyle bir ilmi vardır; elbette insanları ve insanların amellerini görür ve insanlar neye lâyık ve müstehak olduklarını bilir, hikmet ve rahmetin muktezasına göre onlarla muamele eder ve edecek.

Şu hakikata işaret eden kâinatın hadd ü hesaba gelmez alâmetleri, âyetleri vardır. Onuna işaret edeceğiz. Bütün mevcudatta görünen bütün hikmetler, inayetler, tezyinatlar, intizamlı mevcudat, mizanlı ve ölçülü hey’at, muntazam miktarlar, şekiller, suretler, bütün zîhayata, herbirisine lâyık bir tarzda, münasib vakitte, ummadığı yerde rızıklarını vermek; umum zîhayatın, ibham ünvanı altında bir kanun-u taayyüne bağlı olan ecelleri, bütün mevcudata şamil, herbir mevcuda lâyık bir surette rahmetin taltifatı; bütün eşyanın san’atındaki ihtimamat ve san’atkârane tasvirat ve mahirane tezyinat, icad ve ibda’-ı eşyada kemal-i sühulet, bir ilm-i ekmele delalet eder.

Eğer denilse: Yalnız ilim kâfi değildir, irade dahi lâzımdır. İrade olmazsa, ilim kâfi gelmez?

Elcevab: Bütün mevcudat, ilm-i muhit sahibinin irade-i külliyesine delalet eder. Buna dair iki külli delil nazara verilecektir. Birincisi hadsiz vaziyetler içinde bir vaziyeti intihab etmek; ikincisi hayvanatın ayrı ayrı teşahhusları ve sîmalarındaki başka başka hikmetli taayyün ve temeyyüzleri bir irade-i külliyenin eseri olduğunu gösterir.

Onuncu Kelime: وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ de Kadîr-i Zülcelal’in kudretine karşı eşyanın nihayet derecede müsahhariyet ve itaatinin ve o kudretin nihayet derecede külfetsiz ve sühuletle iş görmesinin hadsiz esrarından beş sırrını beş nüktede beyan edeceğiz:

Birincisi: Kudret-i İlahiyenin nisbeti kanunîdir. Kudret-i İlahiyeye nisbeten yıldızlar, zerreler gibi kolaydır; hadsiz efrad bir ferd kadar külfetsiz ve rahatça icad edilmesi “nuraniyet sırrı”, “şeffafiyet sırrı”, “mukabele sırrı”, “müvazene sırrı”, “intizam sırrı”, “itaat sırrı”, ile isbat edilerek gösterilmiştir.

İkincisi: Sehavet ve kesret içinde itkan ve hüsn-ü san’at, karışıklık ve ihtilat içinde imtiyaz ve tefrik, mebzuliyet ve vüs’at içinde san’atça kıymetdarlık ve hilkatça güzellik, Şu ef’alin menba’ı olan kudrete nisbeten; en büyük şey, en küçük şey kadar kolaydır ve hadsiz efradın icadı ve idareleri, bir ferd kadar rahatça icad ve idare edilir.

Üçüncüsü: Şu kâinatta, şu görünen tasarrufat ve ef’al ile hükmeden Sâni’-i Kadîr’in kudretine nisbeten, en büyük küll en küçük cüz’ kadar kolay gelir. Efradça kesretli bir küllînin icadı, bir tek cüz’înin icadı kadar sühuletlidir. Ve en âdi bir cüz’îde, en yüksek bir kıymet-i san’at gösterilebilir. Şu hakikatın sırr-ı hikmeti üç menba’dan çıkar:

Evvelâ: İmdad-ı vâhidiyetten. Yani herşey ve bütün eşya, bir tek zâtın mülkü olsa; o vakit vâhidiyet cihetiyle herbir şey’in arkasında, bütün eşyanın kuvvetini tahşid edebilir. Ve bütün eşya, birtek şey gibi kolayca idare edilir. Bu sırr bir tek zatın arkasına ordular tahşid edilmesi temsili ile izah edilmiştir. Bu sırrın delili şu kâinatta nihayet derecede mebzuliyet ve ucuzluk içinde, nihayet derecede san’atça ve kıymetçe yüksek ve âlî bir keyfiyet görünmesidir.

Sâniyen: Yüsr-ü vahdetten. Yani birlik usûlüyle bir merkezde, bir elden, bir kanunla olan işler; gayet derecede kolaylık veriyor. Müteaddid merkezlere, müteaddid kanuna, müteaddid ellere dağılsa müşkilât peyda eder. Hem birtek şeyi, san’atça bütün eşya kadar kıymetli yapabilir. Ve hadsiz efradı, gayet kıymetdar bir surette icad ederek; şu görünen hadsiz mebzuliyet ve nihayetsiz ucuzluk lisanıyla, cûd-u mutlakını gösterir ve hadsiz sehavetini ve nihayetsiz hallakıyetini izhar eder. Bu sırr ordunun teçhiz edilmesi ve ağaca takılı duran meyvenin tek kökten yetişmesi temsili ile izah edilmiştir.

Sâlisen: Tecelli-i ehadiyetten. Yani Sâni’-i Zülcelal’inin nur olan bütün sıfâtıyla ve nuranî olan bütün esmasıyla, teveccüh-ü ehadiyet sırrıyla öyle bir tecellisi var ki; hiçbir yerde olmadığı halde, heryerde hazır ve nâzırdır. Teveccühünde inkısam olmaz. Aynı anda, her yerde, külfetsiz, müzahamesiz her işi yapar. Onun içindir ki; bir çekirdekte koca bir ağacı manen dercettiği gibi, bir âlemi birtek ferdde dercedebilir. Bu sırr bir tek güneşin hadsiz eşyaya bir anda tecezzi etmeksizin o şeyin kabiliyetine göre tecelli etmesi temsili ile izah edilmiştir.

Dördüncüsü: Şu kâinatta şu görünen ef’al ile tasarruf eden Zât-ı Kadîr’in kudretine nisbeten Cennet’in icadı, bir bahar kadar kolay ve bir baharın icadı, bir çiçek kadar kolaydır. Ve bir çiçeğin mehasin-i san’atı ve letaif-i hilkati, bir bahar kadar letafetli ve kıymetli olabilir. Şu hakikatın sırrı üç şeydir:

Birincisi: Sâni’deki vücub ile tecerrüd. Yani şu kâinatın Sâni’-i Zülcelali, Vâcib-ül Vücud’dur. Yani: Onun vücudu zâtîdir, ezelîdir, ebedîdir, ademi mümteni’dir, zevali muhaldir ve tabakat-ı vücudun en rasihi, en esaslısı, en kuvvetlisi, en mükemmelidir. Sair tabakat-ı vücud, onun vücuduna nisbeten gayet zaîf bir gölge hükmündedir. Ve o derece vücud-u Vâcib rasih ve hakikatlı ve vücud-u mümkinat o derece hafif ve zaîftir ki; Cennet’in icadı, bir bahar kadar kolay ve bir baharın icadı, bir çiçek kadar kolaydır. Ve bir çiçeğin mehasin-i san’atı ve letaif-i hilkati, bir bahar kadar letafetli ve kıymetli olabilir. Hususan vücud rüsuh-u tam kazandıktan sonra, maddeden mücerred ise, kayıd altına girmezse; o vakit cüz’î bir cilvesi, sair hafif tabakat-ı vücudun çok âlemlerini çevirebilir. Bu sırrı izah için misal olarak âyine ve hâfıza verilmiştir.

İkincisi: Mahiyetinin mübayenetiyle adem-i takayyüd. Yani Sâni’-i Kâinat, elbette kâinat cinsinden değildir. Mahiyet-i mukaddesesi hem Vâcib-ül Vücud’dur, hem maddeden mücerreddir, hem bütün mahiyata muhaliftir; misli, misali, mesîli yoktur. Elbette o Zât-ı Zülcelal’in o kudret-i ezeliyesine nisbeten bütün kâinatın idaresi ve terbiyesi; bir bahar, belki bir ağaç kadar kolaydır. Haşr-i a’zam ve dâr-ı âhiret, Cennet ve Cehennem’in icadı; bir güz mevsiminde ölmüş ağaçların yeniden bir baharda ihyaları kadar kolaydır. Bu sırrı izah için iki misal verilmiştir. Biri kemerli kubbelerdeki ustalık san’atının bir ustaya verilmesi diğeri taburun idaresinin bir zabite verilmesidir.

Üçüncüsü: Adem-i tahayyüz ile adem-i tecezzidir. Yani mekândan münezzehiyetiyle beraber her mekânda hazır olması ve tecezzi ve inkısam olmaması ile birlikte her şeye karşı, bütün esmasıyla müteveccih olması nihayet derecede kolaylığa sebebiyet verir.

Elhasıl: Sâni’-i Kadîr külfetsiz, mualecesiz, sür’atle, sühuletle herşey’i o şey’e lâyık bir surette halkeder. Külliyatı, cüz’iyat kadar kolay icad eder. Cüz’iyatı, külliyat kadar san’atlı halkeder.

Beşincisi: Şu nihayetsiz sür’at ve hadsiz sühuletle vücud-u eşya, ehl-i hidayet için kudret-i Sâni’in kemaline ve herşey ona nisbeten kolay olduğuna delil-i kat’î ve bürhan-ı yakînî olduğu halde; ehl-i dalaletin ise nihayetsiz bir kudretin delilini, onun ademine delil yapar; nihayetsiz muhalât kapısını açar.

Onbirinci Kelime: وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ de Dâr-ı fâniden dâr-ı bâkiye ve saadet-i ebediye ile Cennet’e dönüleceğinin isbatını Onuncu Söz’ün oniki bürhanına ve Yirmidokuzuncu Söz’ün altı esasına havale ederiz. Bu Onbirinci kelimede o Kadîr-i Mutlak ve Alîm-i Külli Şey’in bütün semavî kitabları ve fermanlarıyla va’dettiği Cennet’i ve saadet-i ebediyeyi nev’-i beşerin ehl-i imanına vereceğini isbat ediyor. Çünki va’dini îfa etmemek, ya cehilden veya aczden ileri gelir. Hâlbuki Yirminci Mektub’un ilk on kelimesinde şu kâinatın Sâni’-i Hakîm’inin ve şu insanların Hâlık-ı Rahîm’inin nihayetsiz bir ilm-i muhit ve hadsiz bir irade-i külliye ve nihayetsiz bir kudret-i mutlaka sahibi olduğu isbat edildikten sonra Kadîm-i Bâki’nin makarr-ı saltanat-ı ebediyesine gidileceğine zerre miktar şübhe yeri kalmaz. Hem başta Fahr-i Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm olarak bütün insanlığın istediği, kâinatta tecelli eden bütün esma-i hüsnanın iktiza ettiği, bütün mevcudatın bütün hakaikıyla işaret ettiği, Kur’an-ı Hakîm binler âyât u beyyinatıyla gösterdiği ve Habib-i Ekrem binler mu’cizat-ı bahiresine istinad ederek ders verdiği saadet-i ebediyeye gidilecektir. Saadet-i ebediyyenin vukuu için merciimiz onun dergâhıdır, melceimiz onun rahmetidir ve hâkeza…

YİRMİNCİ MEKTUB’UN ONUNCU KELİMESİNE ZEYL: 254

اَلاَ بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ âyetiyle

ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلاً سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلاً

âyetinin en mühim ve en muazzam bir hakikatını üç temsil ile tefsir ediyor. Ve herşey ve bütün eşya Cenab-ı Hakk’ın kudretiyle olsa, birtek şey kadar kolay olduğuna ve kudret-i İlahiyeye verilmediği vakit, birtek şey kâinat kadar müşkilâtlı ve suubetli olduğuna dair en mühim bir sırrını ve en muğlak muammasını, gayet kolay bir tarzda tefsir ederek keşfeder.

Sual: Zerreler memur-u İlahî de olsalar, yine herbir zerrede, ya bir ilm-i muhit veya bir kudret-i mutlaka veya hadsiz manevî makinalar, matbaalar bulunmak lâzım gelir. tâ hadsiz muntazam vazifelerini yapabilsinler. Bunun hallini isterim.

Elcevab: Bütün mevcudat birtek Sâni’a verilse, birtek mevcud gibi kolay ve sühuletli olur. Bu hakikata karşı nefsin itminanını temin edecek üç temsil beyan edeceğiz:

Birinci Temsil: Şeffaf parlak bir zerrecik, Güneş’e intisab edip ona karşı gözünü açıp baksa; o vakit o koca Güneş’i ziyasıyla, elvan-ı seb’asıyla, hararetiyle hattâ mesafesiyle içine alabilir ve bir nevi tecelli-i a’zamına mazhar olur. Aynen öyle de, eğer zerreler Vâhid-i Ehad’e isnad edilse; o vakit her bir masnu, herbir zerre ona mensub olur, onun memuru hükmüne geçer. Şu intisabı onu tecelliye mazhar eder. Bu mazhariyet ve intisabla, nihayetsiz bir ilim ve kudrete istinad eder.

İkinci Temsil: İki kardeş var. Hamiyetli, milliyet-perver kardeş, padişaha intisab etti, askere kaydedildi. O intisab ile, koca bir ordu ona nokta-i istinad oldu. Ve o istinad ile arkasında, padişahın himmetiyle bir ordunun manevî kuvveti tahşid edilebilir bir kuvve-i maneviye ile harbe atıldı. Aynen öyle de, eğer her mahluk, her zerre doğrudan doğruya Vâhid-i Ehad’e isnad edilse ve onlar ona intisab etseler; o vakit o intisab kuvvetiyle ve seyyidinin havliyle, emriyle; yüzbin defa esbab-ı tabiiyenin fevkinde mu’cizat-ı san’ata mazhar olabilir.

Üçüncü Temsil: Meselâ iki arkadaş var. Hiç görmedikleri bir memleketin ahvaline dair istatistikli bir nevi coğrafya yazmak istiyorlar. Birisi, o memleketin padişahına intisab edip, telgraf ve telefon dairesine girer. On paralık bir tel ile, kendi telefon makinasını devletin teline rabteder. Her yer ile görüşür, muhabere eder, malûmat alır. Gayet muntazam ve mükemmel coğrafya istatistiğine ait san’atkârane bir eser yapar. Aynen öyle de, eğer hadsiz eşya ve mahlukat Vâhid-i Ehad’e verilse, o vakit o irtibat ile herşey birer mazhar olur. O Şems-i Ezelî’nin tecellisine mazhariyetle, kavanin-i hikmetine ve desatir-i ilmiyesine ve nevamis-i kudretine irtibat peyda eder. O vakit havl ve kuvvet-i İlahiye ile herşey’i görür bir gözü ve her yere bakar bir yüzü ve her işe geçer bir sözü hükmünde bir cilve-i Rabbaniyeye mazhar olur.

Elhasıl: Vahdet ve iman yolunda, vücub derecesinde bir sühulet ve kolaylık var. Şirk ve esbabda, imtina derecesinde müşkilât ve suubet var. Çünki bir vâhid, külfetsiz olarak kesîr eşyaya bir vaziyet verir ve bir neticeyi istihsal eder. Eğer o vaziyeti almayı ve o neticeyi istihsal etmeyi, o eşya-yı kesîreye havale edilse; o vakit pek çok külfetle ve pek çok hareketlerle ancak o vaziyet alınır ve o netice istihsal edilir. Meselâ Üçüncü Mektub’da denildiği gibi: gece gündüzün münavebesi ve mevsimlerin değişmesi gibi büyük maslahatların vücud bulması demek olan o ulvî, hikmetli netice-i Arziye, , eğer vahdete verilse; o Sultan-ı Ezel kolayca Küre-i Arz gibi bir neferi, o vaziyet ve o netice için ecram-ı ulviyeye kumandan tayin eder. O vakit Arz, emir aldıktan sonra, memuriyet neş’esinden mevlevî gibi zikr ü semaa kalkar; az bir masrafla o güzel vaziyet hasıl olur, o mühim netice vücud bulur.

Netice-i Meram: Bütün eşyanın vâhidden sudûru, bir vâhidin hadsiz eşyadan sudûrundan çok derece eshel ve kolaydır. Nasılki bir zabit, bin neferin tedbirini, bir nefer gibi kolay yapar ve bir neferin tedbiri, bin zabite havale edilse; bin nefer kadar müşkilâtlı olur, keşmekeşe sebebiyet verir.

YİRMİBİRİNCİ MEKTUB: 259

(Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi Yirmibirinci mektubda da tevhid-i hakikiya ders alan bir insanın ihtiyar vâlideynine veya akrabasına veya müslüman kardeşlerine şefkatle muamele etmesi gerektiğinin dersi verilmiştir.)

Küçük bir mektubdur; fakat gayet büyük bir âyetin büyük bir hakikatını beyan ettiği için, ona ihtiyaç büyüktür. (Bu âyetin evvelinde mi’racdan bahseden bir âyet olması hasebiyle âyetin siyak ve sibak itibariyle münasebetine bakıldığında Mi’rac Allah’a olan yakınlığın bir gılafı olduğundan şöyle bir manayı ifade eder ki: Allah’a yakın olan bir insan, Allah nam ve hesabıyla diğer insanlarada yakınlık gösterir, onların hukukunu çiğnemez. Maddî ve manevî hukuk-u ibada tecavüz etmemekle, hukukullahı da bihakkın îfa eder.)

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُلْ لَهُمَا اُفٍّ

İsra Suresi 23 Âyetin Birinci Sureti: Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa, sakın onlara “öf” bile deme

وَلاَ تَنْهَرْهُمَا 23 Âyetin İkinci Sureti: Ve onları azarlama.

وَقُلْ لَهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا 23 Âyetin Üçüncü Sureti: İkisine de tatlı ve güzel söz söyle.

وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ 24 Âyetin Dördüncü Sureti: İkisine de acıyarak tevazu kanatlarını indir.

وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا 24 Âyetin Beşinci Sureti: Ve şöyle de: “Ey Rabbim! Onların beni küçükten terbiye edip yetiştirdikleri gibi, sen de kendilerine merhamet et.”

âyeti, beş ayrı ayrı surette ihtiyar vâlideyne şefkati celbettiğinin sırrını gösteriyor. Hanesinde ihtiyar vâlideyni veya akrabası veya müslüman kardeşleri bulunan zâtlar, bu mektubu okumağa pek çok muhtaçtırlar.

Evvela dünyada en yüksek hakikat, hayatını evlâdlarının hayatına feda eden peder ve vâlidelerin evlâdlarına karşı şefkatleri olduğu gibi en âlî hukuk dahi, onların o şefkatlerine mukabil hürmet haklarıdır.

Saniyen Rahman, Rahîm ve Latif ve Kerim olan Hâlık-ı Zülcelali Vel’ikram, çocuk hükmüne gelen ve çocuklardan daha ziyade merhamete lâyık ve şefkate muhtaç olan ihtiyarların rızıklarını, bereket suretinde gönderip onların iaşelerini, tama’kâr ve bahil insanlara yükletmediğinden hürmet haklarıdır.

Salisen ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için vesile-i bereketi olduğundan hürmet haklarıdır.

Rabian ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için vasıta-i rahmet olduğundan hürmet haklarıdır.

Hamisen ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için sebeb-i def’-i musibet olduğundan hürmet haklarıdır.

YİRMİİKİNCİ MEKTUB: 262

“İki Mebhas”tır.

BİRİNCİ MEBHAS (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu birinci mebhasda da ehl-i iman arasındaki vahdet bağlarının bilinmemesinden ileri gelen kin ve adavet ve tarafgirliğin kaldırılması için uhuvvet düsturları gösterilmiştir.)

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ اَخَوَيْكُمْ ٭ اِدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ ٭ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

âyetlerinin sırrıyla; ehl-i imanı, uhuvvet ve muhabbete davet ediyor. Nifak, şikak, kin ve adavetten menedecek mühim esbabı gösteriyor. Kin ve adavet; -ehl-i iman ortasında- hem hakikatça, hem hikmetçe, hem insaniyetçe, hem İslâmiyetçe, hem hayat-ı şahsiyece, hem hayat-ı içtimaiyece, hem hayat-ı maneviyece gayet çirkin ve merdud ve zulüm olduğunu gayet kat’î bir surette isbat edip, mezkûr âyetlerin mühim bir sırrını tefsir eder.

Mü’minlerde nifak ve şikak, kin ve adavete sebebiyet veren tarafgirlik ve inad ve hased; altı vecih ile çirkin ve merduddur, muzır ve zulümdür ve hayat-ı beşeriye için zehirdir.

Birinci Vecih: Hakikat nazarında zulümdür. Bir mü’minin vücudunda iman ve İslâmiyet ve komşuluk gibi yirmi sıfât-ı masume varken; câni sıfatı yüzünden ona kin ve adavet bağlamak bir zulümdür. Uhuvveti iktiza eden hakikatler çokken az olan sıfatlar yüzünden adavet etmek zulümdür.

İkinci Vecih: Hem hikmet nazarında dahi zulümdür. Zira adavet ve muhabbet, nur ve zulmet gibi zıddırlar. İkisi, mana-yı hakikîsinde olarak beraber cem’ olamazlar.

Üçüncü Vecih: Hakikat ve şeriat ve hikmet-i İslâmiye nazarında bir mü’minde bulunan câni bir sıfat yüzünden sair masum sıfatlarını mahkûm etmek adalet-i mahzayı ifade eden

وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرَى sırrına göre zulümdür.

Dördüncü Vecih: Hayat-ı şahsiye nazarında zulüm olduğunu gösteren dört düsturdur.

Birincisi: “Mesleğim haktır veya daha güzeldir” demeye hakkın var. Fakat “Yalnız hak benim mesleğimdir” demeye hakkın yoktur.

İkinci Düstur: Senin üzerine haktır ki: Her söylediğin hak olsun. Fakat her hakkı söylemeğe senin hakkın yoktur.

Üçüncü Düstur: Adavet etmek istersen, kalbindeki adavete adavet et; onun ref’ine çalış. Hem hasmını mağlub etmek istersen, fenalığına karşı iyilikle mukabele et.

Dördüncü Düstur: Ehl-i kin ve adavet

Hem nefsine, Hasmına gelen nimetlerden azabı ve korkusundan gelen elemi nefsine çektirir, nefsine zulmeder.

Hem mü’min kardeşine, mü’min kardeşinden sana gelen bir fenalığı, bütün bütün ona verip, onu mahkûm etmekle mü’min kardeşine zulmeder.

Hem rahmet-i İlahiyeye zulmeder, tecavüz eder. Hem ona gelen musibetlerden memnun ve nimetlerden mahzun olup kader ve rahmet-i İlahiyeye, onun hakkında ettiği iyiliklerden küsüyor. Âdeta kaderi tenkid ve rahmete itiraz ediyor.

Eğer dersen: “İhtiyar benim elimde değil; fıtratımda adavet var. Hem damarıma dokundurmuşlar, vazgeçemiyorum.”

Elcevab: Sû’-i hulk ve fena haslet eseri gösterilmezse ve gıybet gibi şeylerle ve muktezasıyla amel edilmezse; kusurunu da anlasa zarar vermez.

Cây-ı dikkat bir hâdise: Mütedeyyin bir ehl-i ilim, fikr-i siyasîsine muhalif bir âlim-i sâlihi, tekfir derecesinde tezyif edip kendi fikrinde olan bir münafığı, hürmetkârane medh etmesi tarafgirliğin neticesidir.

Beşinci Vecih: Hayat-ı içtimaiyece, inad ve tarafgirlik, gayet muzır olduğunu beyan eder.

Birinci sual ve cevabdan çıkan hükümler: İhtilaf ikidir. Biri müsbet diğeri menfidir. Hadiste rahmet olan ihtilaf ise müsbet olan ihtilaftır.

İkinci sual ve cevabdan çıkan hükümler: Tarafgirlik ikidir. Biri hak namına diğeri nefis hesabınadır. Mazlum avamı, zalim havassın şerrinden kurtaran tarafgirlik ise hak namına olandır.

Üçüncü sual ve cevabdan çıkan hükümler: Tesadüm-ü efkâr ikidir. Biri hak namına diğeri, firavunlaşmış nefs-i emmare hesabınadır. Hak namına, hakikat hesabına olan tesadüm-ü efkâr ise; maksadda ve esasta ittifak ile beraber, vesailde ihtilaf eder.

Elhasıl: Allah namına sev, Allah namına buğz et ve Allah namına hükmet vesselam..

Cây-ı ibret bir hâdise’de İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın nefis hesabına hükmetmeyip Allah namına hükmetmek için kılıncını çekip keseceği zaman, kendisine tüküren kâfiri bırakmış, kesmemiş.

Hem medar-ı dikkat bir vakıa‘da bir hâkim, bir hırsızın elini şeriat namına, kanun-u İlahî hesabına kesemeyip nefsine o hükümden bir hisse çıkardığı için, adaletle iş görmemiş.

Cây-ı teessüf bir halet-i içtimaiye: “Haricî düşmanların zuhur ve tehacümünde dâhilî adavetleri unutmak ve bırakmak”

Kalb-i İslâmı ağlatacak müdhiş bir maraz-ı hayat-ı içtimaî: Birbiri arkasında tehacüm vaziyetini alan hadsiz düşmanlar varken, cüz’î adavetleri unutmayıp, düşmanların hücumuna zemin hazır etmek hayat-ı içtimaiye-i İslâmiyeye bir hıyanettir.

Medar-ı ibret bir hikâye: Hasenan aşiretinin birbirine düşman iki kabîlesinin Sipkan veya Hayderan aşireti gibi bir kabîle karşılarına çıktığı vakit; haricî düşman aşireti def’edinceye kadar, dâhilî adaveti hatırlarına getirmezlerdi.

İşte ey mü’minler! Ehl-i iman aşiretine karşı tecavüz vaziyetini alan ehl-i dalalet ve ilhad ve ehl-i küfre karşı uhuvvet düsturları ile hareket etmek iktiza eder. Zira ehadîs-i şerifte Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam, Âhirzamanın Süfyan ve Deccal gibi nifak ve zındıka başına geçecek eşhas-ı müdhişe-i muzırraları, İslâm’ın ve beşerin hırs ve şikakından istifade ederek az bir kuvvetle nev’-i beşeri herc ü merc edip ve koca Âlem-i İslâmı esaret altına alacağına işaret etmiştir. Bu vaziyete karşı çare-i necat ise uhuvvet düsturlarını ders veren Hazret-i Mehdi’ye iktida etmektir.

Altıncı Vecih: Hayat-ı maneviye ve sıhhat-ı ubudiyet, adavet ve inad ile sarsılır. Zira tarafgir bir muannid, kendi a’mal-i hayriyesinde hasmına tefevvuk ister. Livechillah için a’mel etmeyip tefevvuk için amel eder. Hem hüküm ve muamelâtında tarafgirini tercih ederek adalet edemez.

İKİNCİ MEBHAS (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu ikinci makamda hırsla rızkı aramanın Tevhid-i hakikiye münafi olduğu gösterilmiştir.)

اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ٭ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لاَ تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

sırrıyla, ehl-i imanı hırstan şiddetli bir surette men’eden esbabı gösterir. Ve hırs dahi, adavet kadar muzır ve çirkin olduğunu kat’î delillerle isbat ederek; şu âyet-i azîmenin mühim bir sırrını tefsir ediyor. Hırsa mübtela adamlar, bu ikinci mebhası çok dikkatle mütalaa etmelidirler. Kin ve adavet marazıyla hasta olanlar, tam şifalarını birinci mebhasta bulurlar.

İkinci Mebhasın hâtimesinde, zekatın ehemmiyetini ve bir rükn-ü İslâmî olduğunun hikmetini güzel bir surette beyan etmekle beraber; hakikatlı bir rü’yada güzel bir hakikat beyan ediliyor. (Hırs göstermek ve zekâtı vermemek mülk umumen Allah’ındır manasına muhaliftir. Ve zekât vermemek müminler arasında adavete sebeb oluyor. Namaz kul ile Allah arasında bir bağ olduğu gibi zekâtta fakirle zengin arasında bir köprüdür. Hırs gösteren zekat vermeyerek müminlerle olan manevi bağlarını koparmış olur. İnsanın dini ne kadar anladığının bir ölçüsü Allah’a olan bağlılığını gösteren kişinin kıldığı namazı diğer bir ölçüsü de müminlerle olan muamelatıdır.)

Hayat-ı İslâmiyeye en müdhiş bir maraz-ı muzır olan hırs, sebeb-i haybettir ve illet ve zillettir ve mahrumiyet ve sefaleti getirir.

Evet hırs, zîhayat âleminde nebatat ve hayvanattan tut, yavrular ve canavarlara kadar, milletler içinde Yahudi milletinden tut, en cüz’î bir ferd-i insana kadar sû’-i tesirini gösterir. Tevekkülvari taleb-i rızk ise, bilakis medar-ı rahattır ve her yerde hüsn-ü tesirini gösterir. Bu hakikatı te’yid eden divanhane temsili verilmiştir.

Hem en cüz’î işlerde de herkesin hırsın sû’-i tesirini hissettiğine üç misal verilmiştir. (Dilenci, uyku ve bekleme misalleri) Kişinin hırs göstermediğinin delili tertib-i eşyada teenni-i hikmet ile hareket etmesidir.

Hem hırs yolunda erkân-ı İslâmiyenin mühim bir rüknü olan zekatı, terketmekle hem kişiler hemde devletler zarara düşer. Zira zekat, her şahıs ve her devlet için sebeb-i bereket ve dâfi-i beliyyattır. Hakikatlı bir rü’ya-yı hayaliyede, Birinci Harb-i Umumî’deki vaziyetimiz buna bir delildir.

Beşerin hayat-ı içtimaîsinde bütün ahlâksızlığın ve bütün ihtilalatın menşe’i iki kelimedir:

Birisi: “Ben tok olduktan sonra, başkası açlıktan ölse bana ne?”

İkincisi: “Sen çalış, ben yiyeyim.”

Bu iki kelimeyi de idame eden, cereyan-ı riba ve terk-i zekattır. Bu iki müdhiş maraz-ı içtimaîyi tedavi edecek tek çare, vücub-u zekat ve hurmet-i ribadır.

İhsanlar zekat namına olmazsa, üç zararı hem riya ve şöhreti, hem kendisine minnet edilme beklentisini hem kendini tevziat memuru makamından tezlil etmeyi kazanıyorsun.

Zekat namına olsa hem farzı eda etmeyi, hem sevabı, hem ihlası, hem makbul bir duayı kazanıyorsun.

Şu risalenin Hâtimesinde, اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ âyeti altı derece zemmi zemmetmekle, altı vecihle gıybetten zecrettiğini ve mu’cizane ve hârika bir i’caz ile, gıybeti hem aklen, hem kalben, hem insaniyeten, hem vicdanen, hem fıtraten, hem milliyeten mezmum ve merdud ve çirkin ve muzır olduğunu gayet kat’î bir surette, Kur’anın i’cazına yakışacak bir tarzda beyan ediyor. Ve gıybet, alçakların silâhı olduğu cihetle, izzet-i nefis sahibi bu pis silâha tenezzül edip istimal etmediğine dair denilmiştir:

اُكَبِّرُ نَفْسِى عَنْ جَزَاءٍ بِغِيْبَةٍ ٭ فَكُلُّ اِغْتِيَابٍ جَهْدُ مَنْ لاَ لَهُ جَهْدٌ

Gıybet hakkındadır. Yirmibeşinci Söz’ün Birinci Şu’lesinin Birinci Şuaının Beşinci Noktasının makam-ı zemm ve zecrin misallerinden olan birtek âyetin ifadesiyle ve kelimelerin ayrı ayrı delaletiyle: Zemm ve gıybet, aklen ve kalben ve insaniyeten ve vicdanen ve fıtraten ve milliyeten mezmumdur.

Gıybet, ehl-i adavet ve hased ve inadın en çok istimal ettikleri alçak bir silâhtır. İzzet-i nefis sahibi, bu pis silâha tenezzül edip istimal etmez.

Gıybet odur ki: Gıybet edilen adam hazır olsa idi ve işitse idi, kerahet edip darılacaktı. Eğer doğru dese, zâten gıybettir. Eğer yalan dese; hem gıybet, hem iftiradır. İki katlı çirkin bir günahtır.

Gıybet, mahsus birkaç maddede caiz olabilir: Birisi: Vazifedar adama şikayet maksadıyla Birisi de: meşveretin hakkını vermek maksadıyla Birisi de: tarif ve tanıttırmak maksadıyla

Birisi de: fısktan sakındırmak maksadıyladır

Eğer gıybet etti veyahut isteyerek dinledi; o vakit اَللّٰهُمَّ اغْفِرْلَنَا وَ لِمَنِ اغْتَبْنَاهُ demeli, sonra gıybet edilen adama ne vakit rast gelse, “Beni helâl et” demeli.

(Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu hâtimede gıybet etmenin Tevhid-i hakikiye münafi olduğu gösterilmiştir. Gıybetin en tehlikeli şekli âyetin de işaret ettiği; din noktasında herkesin istifade ettiği bir Zâtı, halk arasında küçük düşürmek için yapılan gıybettir. İkinci sırada tehlikeli olan gıybet ise kazf-ı muhsanat nev’idir. Yani gözüyle görmüş dört şahidi gösteremeyen bir insan, bir erkek veya kadın hakkında zina isnad etmek; en şeni’ bir günah-ı kebair ve en zalimane bir cinayettir, hayat-ı içtimaiye-i ehl-i imanı zehirlendirir bir hıyanettir, mes’ud bir ailenin hayatını mahveden bir gadirdir. Barla Lahikası 267)

YİRMİÜÇÜNCÜ MEKTUB: 278

(Yirmiikinci Mektub da mü’minler arasındaki uhuvveti temin eden esaslar gösterilmişti. Yirmiüçüncü Mektubta ise mü’minler arasındaki münasebetlerin ölçüsü gösterilecektir. Şöyle ki:

Birinci sualde mü’minin mü’mine en büyük yardımı dua iledir. Bu yüzden bu sualde mü’minin mü’mine en iyi duasının nasıl olması gerektiğini izah ediyor.

İkinci sualde Sahabe-i Kiram Hazeratına Radıyallahü Anh denildiği gibi Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîne, Rahimehullah; onlardan sonrakilere, Gaferehullah; ve Evliyaya, Kuddise Sırruhu diyerek dua etmemiz gerekmektedir.

Üçüncü sualde âlem-i İslamdaki büyük Zevatın efdaliyet sırası gösterilmiştir. Şöyle ki umum müçtehidîn, aktabdan daha efdaldir denilmez. Fakat Eimme-i Erbaa, Sahabeden ve Mehdi’den sonra en efdallerdir.

Dördüncü sualde insanın üç sabırla mükellef olduğu üzerine durulmuştur. Allah Uhuvvet noktasında kardeşinden gelen sıkıntılara sabredenlerle beraberdir.

Beşinci sualde sinn-i mükellefiyet onbeş sene kabul edildiğinden sinn-i mükellefiyetten evvel ibadet etmeyen çocuklara karşı uhuvvetle mukabele etmemiz gerektiğine işaret ediyor.

Altıncı sualde meşakkatli ve musibetli olan ihtiyarlık halletine giren mü’minlere uhuvvetle mukabele etmemiz gerektiğine işaret ediyor.

Yedinci sualde ahireti esas alan bir gencin uhuvvet düsturlarını kırmayıp mü’minlerle ahiretteki beraberliğini düşünerek muamele etmesi gerektiğine işaret ediyor.

Sekizinci sualde mü’min kardeşinden sana gelen zarar, velev nesebi kardeşlerinin Yusuf’a AS yaptıklar nev’inden olsa dahi uhuvvet düsturlarını kırmayıp mü’minlerle ahiretteki beraberliğini düşünerek muamele etmek gerektiğine işaret ediyor. Hem ahireti esas alan birisi dünyevi zararlara ehemmiyet vermez. Dünyevi en büyük zarar olan ölümü ahirete gitmeye vesile bilir. Daha ölüm gelmeden evvel ölmek ister.)

Bu mektubun birkaç mebhası var. Öteki mebhaslara bedel latif ve manidar birtek mebhas aynen yazıldı. Şöyle ki:

Ahsen-ül kasas olan kıssa-i Yusuf’un (A.S.) hâtimesini haber veren تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْنِى بِالصَّالِحِينَ âyetinin ulvî ve latif ve müjdeli ve i’cazkârane bir nüktesi şudur ki: Sair ferahlı, saadetli kıssaların âhirindeki zeval ve firak haberinin acıları ve elemi; kıssadan alınan hayalî lezzeti acılaştırıyor, kırıyor. Bahusus kemal-i ferah ve saadet içinde bulunduğunu ihbar ettiği hengâmda mevtini, firakını haber vermek daha elemlidir. Dinleyenlere “Eyvah” dedirtir. Halbuki şu âyet, kıssa-i Yusufiyenin en parlak kısmı ki: Aziz-i Mısır olması, peder ve vâlidesiyle görüşmesi ve kardeşleriyle sevişip tanışması olan dünyaca en saadetli ve ferahlı bir hengâmda, Hazret-i Yusuf’un (A.S.) mevtini şöyle bir surette haber veriyor ve diyor ki: “Şu ferahlı ve saadetli vaziyetten daha saadetli, daha parlak bir vaziyete mazhar olmak için, Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm, Cenab-ı Hak’tan vefatını istedi ve vefat etti, o saadete mazhar oldu. Demek o dünyevî, lezzetli saadetten daha cazibedar bir saadet ve daha ferahlı bir vaziyet kabrin arkasında vardır ki; Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm gibi hakikat-bîn bir zât, o gayet lezzetli bir vaziyet içinde, gayet acı olan mevti istedi, tâ öteki saadete mazhar olsun.” İşte Kur’an-ı Hakîm’in şu belâgatına hayran ol, bak ki, Kıssa-i Yusuf’un (A.S.) hâtimesini ne suretle haber verdi. O haberi dinleyenlere elem ve esef değil; belki bir müjde, bir sürur ilâve ediyor. Hem irşad ediyor ki: Kabrin arkası için çalışınız! Hakikî saadet ve lezzet ondadır.

Hem Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm’ın âlî sıddıkiyetini gösteriyor ve diyor: “Dünyanın en parlak ve en sürurlu haleti dahi ona gaflet vermiyor, onu meftun etmiyor; yine âhireti istiyor.”

(Sıddıkîyetin sıfatları;

Dünyanın en parlak ve en sürurlu haleti dahi sıddıkînlere gaflet vermez onu meftun etmez onlar yine âhireti isterler.

Sıddıkînler, Resul-ü Ekrem’in ASM hayatına gaye edindiği davasının yanındanırlar.

Böyle bir zamanda böyle ihlaslı sadakat, livechillah uhuvvet ve fisebilillah muavenet ancak âlîhimmet sıddıkînlerde bulunur. Hâlık-ı Zülcelal’e hadsiz hamd ve şükür olsun ki, sizin gibileri Kur’an-ı Hakîm’e hâdim ve Risale-i Nur’a şakird eylemiş. Kastamonu – 20)

Birinci Sualiniz: Mü’minin mü’mine en iyi duası nasıl olmalıdır?

Elcevab: Esbab-ı kabul dairesinde olmalı. Dua edileceği vakit, istiğfar ile manevî temizlenmeli, sonra makbul bir dua olan salavat-ı şerifeyi şefaatçı gibi zikretmeli ve âhirde yine salavat getirmeli. Hem gıyaben ona dua etmek. Hem hadîste ve Kur’anda gelen me’sur dualarla dua etmek. Hem hulûs ve huşu’ ve huzur-u kalb ile dua etmek. Hem mevâki’-i mübareke ve mevakit-i mübarekede dua etmek.

İkinci Sualiniz: Sahabe-i Kiram Hazeratına Radıyallahü Anh denildiğine binaen, başkalara da bu manada söylemek muvafık mıdır?

Elcevab: Evet denilir. Fakat örf-ü ülemada Sahabeye, Radıyallahü Anh; Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîne, Rahimehullah; onlardan sonrakilere, Gaferehullah; ve Evliyaya, Kuddise Sırruhu denilir.

Üçüncü Sualiniz: Başta müçtehidîn-i izam imamları mı efdal, yoksa hak tarîkatların şahları, aktabları mı efdaldir?

Elcevab: Umum müçtehidîn, aktabdan daha efdaldir denilmez. Fakat Eimme-i Erbaa, Sahabeden ve Mehdi’den sonra en efdallerdir denilir.

Dördüncü Sualiniz: Allah sabredenlerle beraberdir ayetin de hikmet ve gaye nedir?

Elcevab: Cenab-ı Hakk’ın inayet ve tevfiki, teenni ile hareket eden sabırlı ve tevekküllü adamlarla beraberdir. Çünki sabır üçtür:

Biri: Masiyetten kendini çekip sabretmektir. Şu sabır takvadır.

İkincisi: Musibetlere karşı sabırdır ki, tevekkül ve teslimdir.

Üçüncü Sabır: İbadet üzerine sabırdır ki, şu sabır onu makam-ı mahbubiyete kadar çıkarıyor.

Beşinci Sualiniz: Sinn-i mükellefiyet onbeş sene kabul ediliyor. Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm, nübüvvetten evvel nasıl ibadet ederdi?

Elcevab: Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’ın, bakiyye-i dini ile; fakat farziyet ve mecburiyet suretiyle değil, belki ihtiyarıyla ve mendubiyet suretiyle ibadet ederdi.

Altıncı Sualiniz: Sinn-i kemal itibar olunan kırk yaşında nübüvvetin gelmesi ve ömr-ü saadetlerinin altmışüç olmasındaki hikmet nedir?

Elcevab: Melekât-ı akliye ve istidadat-ı kalbiyenin inkişafı ve tekemmülü ile hevesat-ı nefsaniyenin tevakkuf zamanı ise kırk yaşıdır.

Amma ömr-ü saadetinin altmışüç olmasının hikmeti ise, meşakkatli ve musibetli olan ihtiyarlık hallerini göstermeyerek ümmetinin muhabbetinin devam etmesi ve ümmetinin ömr-ü galibine işaret içindir.

Yedinci Sualiniz: “En hayırlı genç odur ki; ihtiyarlara benzeyenlerdir. Ve ihtiyarlarınızın en kötüsü gençlere benzemek isteyenlerdir.” hadîs midir; bundan murad nedir?

Elcevab: Hadîs olarak işitmişim.

Senin levhanda gördüğün ikinci parçanın sahih sureti şudur ki; Dost istersen Allah yeter. Yârân istersen Kur’an yeter. Mal istersen kanaat yeter. Düşman istersen nefis yeter. Nasihat istersen ölüm yeter.

Yedinci mes’elenize bir sekizinciyi ben ilâve ediyorum. En güzel bir kıssanın güzel bir nüktesidir. Ahsen-ül kasas olan Kıssa-i Yusuf Aleyhisselâm hâtimesi Hazret-i Yusuf’un mevtini haber veriyor ve diyor ki: Şu ferahlı ve saadetli vaziyetten daha saadetli, daha parlak bir vaziyete mazhar olmak için, Hazret-i Yusuf kendisi Cenab-ı Hak’tan vefatını istedi ve vefat etti; o saadete mazhar oldu.

YİRMİDÖRDÜNCÜ MEKTUB: 284

(Yirmiüçüncü Mektubun ahirinde Yusuf’un AS ölümü istemesi ile kâinattaki zeval ve firak ihtar ediliyor. Yirmidördüncü Mektubta ise kâinattaki umum zeval ve firakın hikmetleri anlatılmıştır. Aynı mana Onyedinci Mektubta da vardır. Şöyle ki çocuğun vefatı kâinattaki zeval ve firakı ihtar ettiği gibi Onsekizinci Mektubun üçüncü sualinde de kâinattaki zeval ve firakın hikmetinin gösterilmiştir.)

(Bu Yirmidördüncü Mektub Nereden geliyorsun sualinin cevabıdır. Bu sualin cevabı külliyatta Otuzuncu Lem’anın Kayyum ismine dair Altıncı Nüktesinde, Onsekizinci Mektubun Üçüncü Sualinde ve Otuzikinci Sözün İkinci Mevkıfında Rahmet ve Muhabbet şuunatı kısmında izah edilmiştir.)

{(Haşiye): Bu mektubun mesailini bir derece ihsas etmek arzu edildiğinden; fihristiyet ihtisarı muhafaza edilmedi, uzun oldu.} Kâinatın tılsım-ı acibini ve müşkil muammasının en mühim bir sırrını keşf ve halleden bir mektubdur ve en mühim bir sualin cevabıdır. Şöyle ki:

“Esma-i İlahiyenin a’zamlarından olan Rahîm, Kerim, Vedud’un iktiza ettikleri şefkatperverane ve maslahatkârane ve muhabbetdarane taltifleri; ne suretle pek müdhiş ve muvahhiş olan mevt ve adem ile, zeval ve firak ile, musibet ve meşakkat ile tevfik edilir?” diye sualin cevabında, tılsım-ı kâinatın üçüncü muammasını halleden ve kâinattaki daimî faaliyetin muktezasını ve esbab-ı mûcibesini gösteren “Beş Remiz” ile ve gayelerini ve faidelerini isbat eden “Beş İşaret” ile cevab veriyor. Şu mektub “İki Makam”dır. Birinci Makamı “Beş Remiz”dir.

BİRİNCİ REMİZ: İsbat ediyor ki: Sâni’-i Hakîm ne yaparsa haktır. Hiçbir şey ve hiçbir zîhayat, ona karşı hak dava edemediğini ve “Haksız bir iş oldu” diyemediğinin sırrını, kat’î bir tarzda isbat eder.

(Herbir nevi mevcudatın mahiyetinin tebarüz etmesi ve nukuş-u esmasıyla kemalât-ı san’atını göstermek için; vücuda gelen mevcudat durmadan fenaya gidiyor. Hem herbir mevcuda dahi, ona lâyık bir tarzda bir ücret olarak; bir kemal, bir lezzet, bir feyz veriyor. Bu neticeleri almak için mülk sahibi mülkünde istediği gibi hareket eder.)

İKİNCİ REMİZ: Hayret-nüma, dehşet-engiz, daimî bir suretteki faaliyet-i Rabbaniyenin sırrını ve halk ve tebdil-i eşyadaki hikmet-i azîmesini beyan ediyor ve en mühim bir muamma-yı hilkatı hallediyor.

(Zât-ı Rahman ve Rahîm’in şuunatı hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ediyor. Ve o hadsiz faaliyet dahi, hadsiz bir tebdil ve tağyir ve tahvil ve tahribi dahi iktiza ediyor. Ve o hadsiz tağyir ve tebdil dahi; mevt ve ademi, zeval ve firakı iktiza ediyor. Şuunatları sırasıyla sayarasak muhabbet ve rahmet şuunatı altında şefkat-i mukaddeseden ve muhabbet-i münezzeheden ve şevk-i mukaddese ve sürur-u mukaddese ve lezzet-i mukaddese ve memnuniyet-i mukaddese ve hadsiz iftihar-ı mukaddes şuunatları vardır.)

ÜÇÜNCÜ REMİZ: Zevale giden eşya ademe gitmediğini, belki daire-i kudretten daire-i ilme geçtiğini ve eşyadaki hüsn ü cemale ait istihsan ve şeref ve makam, esma-i İlahiyeye ait olduğunu gayet güzel bir surette isbat eder.

(Eşyanın zeval ve fenası Baki ve sermedi bir Zatın cemal ve kemalini farklı nakışlarda gösterdiği için eşyanın zeval ve fenaya gitmesi iktiza ediyor. Bu hikmete binaen eşyayı bir manevî beka içinde teceddüd eder; tahrib ve fena, i’dam ve zeval değildirler. Eşya, zîruh değilse esma-i İlahiyeye bir âyine olur. Zîruh olup, zevil-ukûlden değilse ervah-ı bâkiyeleri birer esma-i İlahiyeye istinad ederek devam eder, belki kendine lâyık bir saadete gider. Zîruh ve zevil- ukûlden ise olanlar için kemalâta kavuşmaktır.)

DÖRDÜNCÜ REMİZ: Mevcudatın mütemadiyen tebeddül ve tegayyür etmeleri; birtek sahifede, her dakikada ayrı ayrı ve manidar mektubları yazmak nev’inden, sahife-i kâinatta esma-i İlahiyenin cilveleriyle yazılan cemal ve celal ve kemal-i İlahiyenin hadsiz âyâtını, mahdud sahifelerde de hadsiz bir surette yazıldığını isbat eder.

(Her kemal ve cemal sahibi, fıtraten cemal ve kemalini görmek ve göstermek istemesi sırrınca; Zât-ı Akdes’in, her esmasındaki daimi ve sermedi olan Cemal ve Kemalinin ayrı ayrı nakışlarının görünmesi için, mevcudatın ânen fe-ânen tazelendirilmesi iktiza eder.)

BEŞİNCİ REMİZ: İki nükte-i mühimmedir.

Birisi: Vâcib-ül Vücud’a intisabını iman ile hisseden adam, hadsiz envâr-ı vücuda mazhar olduğunu ve hissetmeyen, nihayetsiz zulümat-ı ademe ve âlâm-ı firaka maruz bulunduğunu gösterir.

(İmanın ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder. Zira herbir şey, Vâcib-ül Vücud’a intisab noktasında bütün mevcudatla münasebetdar olur. Firaklar, zevaller, o noktada yoktur. Bir ân-ı seyyale yaşamak, hadsiz envâr-ı vücuda medardır.)

İkinci Nükte: Dünyanın üç yüzü bulunduğunu.. zahir yüzünde, zeval, firak, mevt ve adem var; fakat esma-i İlahiyenin âyinesi ve âhiretin mezraası olan içyüzlerinde, zeval ve firak, mevt ve adem ise, tazelenmek ve teceddüddür ve bekanın cilvelerini gösteren bir tavzif ve terhistir.

(Dünyanın ve eşyanın üç tane yüzü var.

Birinci Yüzü: Esma-i İlahiyeye bakar, onların âyineleridir. Dünyanın Esma-i İlahiyeye bakan yüzünün ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder. Dai ve muktezi ise bu yüze bakmamızı istemesidir.

İkinci Yüzü: Âhirete bakar, âlem-i bekaya nazar eder, onun tarlası hükmündedir. Dünyanın âhirete bakan yüzünün ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder.

Üçüncü Yüzü: Fânilere, yani bizlere bakar ki; fânilerin ve ehl-i hevesatın maşukası ve ehl-i şuurun ticaretgâhı ve vazifedarların meydan-ı imtihanlarıdır. Dünyanın ilk iki yüzüne bakmayan fanilere ve ehl-i hevesata bakan yüzünün ne kadar kıymetsiz olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder.

Elhasıl: Şu mevcudat-ı seyyale, şu mahlûkat-ı seyyare, Vâcib-ül Vücud’un envâr-ı icad ve vücudunu tazelendirmek için müteharrik âyineler ve değişen mazharlardır.

BU MEKTUBUN İKİNCİ MAKAMI: 290

Bir “Mukaddime” ile “Beş İşaret”tir.

MUKADDİME: Hallakıyet ve tasarrufat-ı İlahiyeden gayet azîm bir hakikatı, muazzam ve muhteşem kanunlarla beyan ediyor.

Meselâ: Bir kuşun tüylü libasını değiştiren Sâni’-i Hakîm, aynı kanunla kâinatın suretini kıyamet vaktinde ve âlem-i şehadetin libasını haşirde o kanun ile değiştirir.

Hem bir ağacın ne kadar meyveleri ve çiçekleri bulunuyor; herbir çiçeğin o kadar gayeleri, herbir meyvenin o kadar hikmetleri bulunduğunu gösterir.

Birinci Mebhas: Şuunat-ı rububiyeti gösteren gelecek beş işaretteki temsiller hakkındadır.

Bu temsiller; şuunat-ı rububiyetin hakikatını tutamaz, ihata edemez, mikyas olamaz fakat baktırabilir. O gelecek temsilâtta ve geçen remizlerde, Zât-ı Akdes’in şuunatına münasib olmayan tabirat, temsilin kusuruna aittir.

Hem dahi şu temsiller; muhit, azîm bir kanun-u rububiyetin küçük bir misalde ucunu göstermekle, rububiyetin şuunatında o kanunun hakikatını isbat ediyor. Mes’ela kanun-u rububiyetin icraatından olan vücuddan göndermek, libasını değiştirmek, tahrik etmek, tazelendirmek, ihya etmek gibi. Ve hâkeza kıyas et. Bunlar gibi çok kavanin-i rububiyet vardır ki, zerreden tâ mecmu’-u âleme kadar cereyan ediyor.

İkinci Mebhas: Her bir şeyin üç kısım hikmetleri vardır.

Bir kısmı Sâni’a bakar, esmasının nakışlarını gösterir.

Bir kısmı zîşuurlara bakar ki, onların nazarlarında kıymetdar mektubat ve manidar kelimattır.

Bir kısmı kendi nefsine ve hayatına ve bekasına bakar ve insana faideli ise insanın menfaatine göre hikmetleri vardır.

Herbir zîhayatın, beş tabaka muhtelif gayeleri bulunur ve hikmetleri vardır. Bu gaye ve hikmetler ile bakılınca mevcudatın zeval ve fenaya gitmesi Rahîm ve Hakîm ve Vedud isimlerine münafi değildir.

“Beş İşaret” ise: Eşya, vücuddan gittikten sonra verdikleri ehemmiyetli beş netice itibariyle, bir vecihle madum iken, beş vecihle mevcud kalıyor. Şöyle ki:

Herbir mevcud, vücuddan gittikten sonra, ifade ettiği manalar ve arkasında bâki kalan hüviyet-i misaliyesi, âlem-i misalde mahfuz kalır. (Eşyanın zatına bakıyor. Eşyanın manasına bakan gayeleri ve misali hüviyetleri ayinelerde baki kalır.)
Hem hayatının etvarıyla “mukadderat-ı hayatiye” denilen sergüzeşte-i hayatiyesi âlem-i misalin defterlerinden olan levh-i misalîde yazılır. Ruhanîlere, daimî mevcud bir mütalaagâh olur. (Âlem-i misale geçen ruhanilere bir mütalaagah olur.)
Hem cinn ve insin amelleri gibi, âhiret pazarına ve âlem-i âhirete gönderilecek mahsulâtı bâki kalır. (Cinn ve insin amellerinin ahirete bakan neticeleri baki kalır.)
Hem etvar-ı hayatiyeleriyle ettikleri enva’-ı tesbihat-ı Rabbaniye bâki kalıyor.
Hem şuunat-ı Sübhaniyenin zuhuruna medar çok şeyleri arkasında mevcud bırakır, öyle gider.

Bu beş İşaretteki beş hakikatı, kat’î delil hükmünde beş makul ve makbul temsil ile beyan eder.

Birinci İşaret: Bir mevcud vücuddan gittikten sonra, zahiren kendisi ademe, fenaya gider; fakat ifade ettiği manalar bâki kalır, mahfuz olur. Hüviyet-i misaliyesi ve sureti ve mahiyeti dahi âlem-i misalde ve âlem-i misalin nümuneleri olan elvah-ı mahfuzada ve elvah-ı mahfuzanın nümuneleri olan kuvve-i hâfızalarda kalır. Demek bir vücud-u surî kaybeder, yüzer vücud-u manevî ve ilmî kazanır. Öyle ise mevcudatın zahiren fenaya gitmesinde abesiyet yoktur. Birinci İşaret vücud sahiblerine bakar.

İkinci İşaret: Herbir şey -cüz’î olsun küllî olsun- vücuddan gittikten sonra (hususan zîhayat olsa) çok hakaik-i gaybiye netice vermekle beraber; âlem-i misalin defterlerinde olan levh-i misalî üstünde, etvar-ı hayatı adedince suretleri bırakıp, o suretlerden, manidar olan ve mukadderat-ı hayatiye denilen sergüzeşt-i hayatiyeleri yazılır ve ruhaniyata bir mütalaagâh olur. Demek çok hakaik-i gaybiyeyi netice veren bir vücudu kaybeder, sergüzeşt-i hayatiyeleri adedince ruhaniyata bir mütalaagâh olur. Öyle ise mevcudatın zahiren fenaya gitmesinde abesiyet yoktur. İkinci İşaret gaybi hakikatlarının ruhaniyata mütalaagâh olmasına bakar.

Üçüncü İşaret: Dünya bir destgâh ve bir mezraadır, âhiret pazarına münasib olan mahsulâtı yetiştirir. Demek bu güzel mevcudatın bir an görünmesiyle kaybolması ve birbiri arkasından gelip geçmesi, menazır-ı sermediyeyi teşkil etmek için, bir fabrika destgâhları hükmündedir. Öyle ise mevcudatın zeval ve fenaya gitmesi mukteza-yı ism-i Hakîm ve Rahîm ve Vedud’dur. (Bu işaret hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde ahirette alınacak mahsul düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mahlûkata vücud verilerek ahiretteki gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.)

Dördüncü İşaret: Mevcudat etvar-ı hayatıyla, müteaddid enva’-ı tesbihat-ı Rabbaniyeyi yapıyor. Hem esma-i İlahiyenin iktiza ve istilzam ettikleri hâlâtı gösteriyor. (Bu işaretteki esma-i İlahiyenin iktiza ve istilzam ettikleri hâlât, Dördüncü remizde herbir esmanın farklı farklı kemalini göstermesi şeklinde izah edilmiştir. Bu işarette hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde Dördüncü Remizde izah edilen herbir esmanın farklı farklı kemalinin görünmesi düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mevcudatta görünen pek çok esma-i İlahiyenin de nukuşlarını ve mukteziyatını o esmanın ellerine bırakmasıyla gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.) Demek mevcudat zeval perdesinde saklandıkları vakit; onların yerinde herbirisinin pek çok tesbihatı bâki kalmakla beraber, pek çok esma-i İlahiyenin de nukuşlarını ve mukteziyatını o esmanın ellerine bırakıyor. Öyle ise Rahîm, Hakîm ve Vedud isimleri; zevale ve firaka muarız değiller, belki istilzam edip iktiza ediyorlar.

Beşinci İşaret: “Mevcudat -hususan zîhayat olanlar- vücud-u surîden gittikten sonra Vâcib-ül Vücud’un bâki şuunatının tezahürüne bâki birer medar olacak manaları, keyfiyetleri, haletleri vücudda bırakıp öyle gidiyorlar. Hem o mevcud, bütün müddet-i hayatında geçirdiği etvar ve ahvali, ilm-i ezelînin ünvanları olan İmam-ı Mübin, Kitab-ı Mübin, Levh-i Mahfuz gibi vücud-u ilmî dairelerinde vücud-u haricîsini temsil eden mufassal bir vücud dahi bırakıp öyle giderler. Öyle ise her fâni; bir vücudu terkeder, binler bâki vücudları kazanır, kazandırır. (Bu işarette hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde İkinci remizde izah edilen Zât-ı Rahman ve Rahîm’in şuunatı hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ettiği düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mevcudatın Vâcib-ül Vücud’un bâki şuunatının tezahürüne bâki birer medar olacak manaları, keyfiyetleri, haletleri vücudda bırakmasıyla gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.)

(Yirmidördüncü Mektub’un Birinci Makamında dai ve mukteziyi gösteren Beş Remizden Birinci Remzinde geçtiği gibi mahlukatın mahiyetinin tezahürü için mahlukat zeval ve fenaya maruz bir surette yaratılıp vazifesini görüp geçip gidiyor. Yirmidördüncü Mektub’un Birinci Zeylinde ise mahlûkatın mahiyetlerinin tezahürü için ettikleri üç nev’i duadan bahsederek dai ve muktezi ile olan münasebetini gösterir.

Hem Yirmidördüncü Mektub’un İkinci Makamda gayeleri ve faideleri gösteren Beş İşarette geçtiği gibi eşyanın hüviyeti misaline, ruhanilere, ahiret ticaretine, mevcudatın tesbihatına ve şuunata bakan gayeler ve faideler için eşya vücuda gelir. Bu vücuda gelmekte üç nev’i duanın kabul edilip eşyanın ademden vücuda çıkması ile olur. Yirmidördüncü Mektub’un İkinci Zeylinde ise mahlûkat içinde bütün mahlukatın mahiyetlerini içinde bulunduran kainat ağacının hem çekirdeği hemde meyvesi hükmünde olan Zât-ı Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselamın velayetinin keramet-i kübrası olan miracından bahsedilmiştir. Birinci zeyilde mi’racın mebdeini ikinci zeyilde ise mi’racın müntehasını gösteriyor. Aynı mana Onsekizinci Mektubun üçüncü sualinde de kâinattaki zeval ve firakın hikmeti gösterildikten sonra Ondokuzuncu Mektubda İsm-i A’zam’a mazhar Resul-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletinin ve velayetinin sair velayetlerin fevkinde olduğunun delili keyfiyetli, kesretli ve her nevden olan mu’cizeleri ile gösterilmiştir.)

YİRMİDÖRDÜNCÜ MEKTUB’UN BİRİNCİ ZEYLİ: 299

قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلاَ دُعَاؤُكُمْ âyetinin mühim bir sırrını beş nükte ile tefsir ediyor.

Ve dua, bir sırr-ı azîm-i ubudiyet olduğunu ve kâinattan daimî bir surette dergâh-ı rububiyete giden en azîm vesile ise dua olduğunu (Cenab-ı Hakk’ın Rububiyeti, herbir mahiyetin ettiği duayı kabul etmeyi iktiza eder.)

Ve duanın azîm tesiri (Azim tesir, dua edenin aczini ve fakrını göstermesidir.) bulunduğunu kat’î isbat etmekle beraber; Külliyet ve devam kesbeden bir dua, kat’iyyen makbul olduğuna binaen; umum ümmetin Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a salavat namıyla dualarının neticesinde, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ne kadar yüksek bir mertebede olduğunu gösterir.

Duanın da üç nev’-i mühimmini zikretmekle beraber, beyan eder ki; duanın en güzel ve en latif meyvesi, en leziz ve en hazır neticesi şudur ki: Dua eden adam, bilir ve dua ile bildirir ki; birisi var, onun sesini dinler, derdine derman yetiştirir, ona merhamet eder, onun eli herşeye yetişir. Ve bu boş, hâlî dünyada o yalnız değil; belki bir Kerim zât var; ona bakar, ünsiyet verir. Onun hadsiz ihtiyacatını yerine getirebilir ve hadsiz düşmanlarını def’edebilir bir zâtın huzurunda kendini tasavvur ederek, bir ferah ve sürur duyup, dünya kadar ağır bir yükü üzerinden atıp, “Elhamdülillahi Rabb-il âlemîn” der.

Ey insanlar! Duanız olmazsa ne ehemmiyetiniz var.” mealindeki âyet beş nüktede izah edilmiştir.

Birinci Nükte: Dua bir sırr-ı azîm-i ubudiyettir. Belki ubudiyetin ruhu hükmündedir. Çok yerlerde zikrettiğimiz gibi, dua üç nevidir:

Birinci nevi dua: İstidad lisanıyladır. Hem esbabın içtimaı, müsebbebin icadına bir duadır.

İkinci nevi dua: İhtiyac-ı fıtrî lisanıyladır.

Üçüncü nevi dua: İhtiyaç dairesinde zîşuurların duasıdır ki, bu da iki kısımdır:

Birinci kısım: Dua, ızdırar derecesine gelse veya ihtiyac-ı fıtrîye tam münasebetdar ise veya lisan-ı istidada yakınlaşmış ise veya safi, hâlis kalbin lisanıyla ise, ekseriyet-i mutlaka ile makbuldür.

İkinci kısım: Meşhur duadır. O da iki nevidir. Biri fiilî, biri kavlî. Sair kısımların tafsilâtını tayyedip, yalnız kavlî duanın bir-iki sırlarını gelecek iki-üç nüktede söyleyeceğiz.

İkinci Nükte: Dua külliyet kesbederek devam etse; netice vermesi galibdir, belki daimîdir. Hattâ denilebilir ki: Sebeb-i hilkat-ı âlemin birisi de duadır. Hem bin üçyüz elli senede, her vakitte, nev’-i beşerden üçyüz milyon, cinn ve ins ve melek ve ruhaniyattan hadd ü hesaba gelmez mübarek zâtlar bil’ittifak Zât-ı Muhammedî Aleyhissalâtü Vesselâm hakkında, rahmet-i uzma-yı İlahiye ve saadet-i ebediye ve husul-ü maksud için duaları külliyet ve vüs’at ve devam kesbedip lisan-ı istidad ve ihtiyac-ı fıtrî derecesine geldiğinden elbette o Zât-ı Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, dua neticesi olarak öyle bir makam ve mertebededir.

Eğer desen: Madem o Habibullahtır. Bu kadar salavat ve duaya ne ihtiyacı var?

Elcevab: Umum ümmetinin saadetiyle alâkadar ve hadsiz enva’-ı şekavetlerinden müteessir olan bir zât (A.S.M.), elbette hadsiz salavat ve dua ve rahmete lâyıktır ve muhtaçtır.

Eğer desen: Bazan kat’î olacak işler için hem bazan hiç olmayacak şeyler için dua edilir?

Elcevab: Dua bir ibadettir. Abd, kendi aczini ve fakrını dua ile ilân eder. Zahirî maksadlar ise; o duanın ve o ibadet-i duaiyenin vakitleridir, hakikî faideleri değil.

Üçüncü Nükte: Dua-yı kavlî-i ihtiyarînin makbuliyeti, iki cihetledir. Ya aynı matlubu ile makbul olur veyahud daha evlâsı verilir.

Dördüncü Nükte: Duanın en güzel, en latif, en leziz, en hazır meyvesi, neticesi şudur ki: Dua eden adam bilir ki, birisi var ki; onun sesini dinler, derdine derman yetiştirir, ona merhamet eder.

Beşinci Nükte: Dua, ubudiyetin ruhudur ve hâlis bir imanın neticesidir.

İKİNCİ ZEYLİ: 303

Mi’rac-ı Nebevî ve Mevlid-i Nebevîye (A.S.M.) dair üç mühim suale, gayet mukni’ ve mantıkî ve parlak bir cevabdır. Bu zeyil çendan kısadır, fakat gayet kıymetdardır. Mevlid-i Nebevîye (A.S.M.) iştiyakı olanlar buna çok müştaktırlar.

Hâtimesinde gayet mühim bir düstur-u mantıkî ile, kâinatta en büyük ferd-i ekmel ve üstad-ı küll ve habib-i a’zam, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm olduğunu isbat eder.

(Mevlid-i Nebevînin Mi’raciye kısmında beş nükteyi beyan edeceğiz.)

Birinci Nükte: Cennet’ten getirilen Burak’a dair, Mevlid yazan Süleyman Efendi’nin beyan ettiği hazîn aşk macerasının hakikatı şu olmak gerektir ki: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın getirdiği nurla cennet’in ins ve cin ile şenlenecek olmasından Âlem-i bekanın mahlûkatı, o zâta karşı pek alâkadardırlar. Bu alâkaları, bindiği Burak’ın hissiyat-ı âşıkanesiyle ifade edilmiştir.

İkinci Nükte: Süleyman Efendi’nin mevlidinde, Cenab-ı Hakk’ın Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a karşı muhabbet-i münezzehesini, “Sana âşık olmuşum” tabiriyle ifade etmiştir. O tabirin hakikatı şudur ki: her cemal ve kemal sahibi, bilbedahe cemal ve kemalini sevmesi gibi, Zât-ı Vâcib-ül Vücud dahi

San’at-ını bir velvele-i zikr ü tesbih ile teşhir eden ve istihsan edeni sever.

Hem esmasındaki cemal ve kemal hazinelerini, lisan-ı Kur’an ile açanı sever.

Hem kâinatın âyât-ı tekviniyesinin, Sâni’inin kemaline delaletlerini, parlak ve kat’î bir surette lisan-ı Kur’anla beyan edeni sever.

Hem küllî ubudiyetiyle, rububiyetine âyinedarlık edeni sever.

Hem mahiyetinin câmiiyetiyle bütün esmasına bir mazhar-ı etemm olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ı sever.

İşte bu mezkûr beş vech-i muhabbetin herbir vechinde en yüksek makam-ı mahbubiyet Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’a mahsustur ki, bu hakikatı Süleyman Efendi mevlidinde “Ben sana âşık olmuşum” tabiriyle ifade etmiştir. Hâlbuki şu tabir yerine şe’n-i rububiyete en münasib olan “Ben senden razı olmuşum” denilmeli idi.

Üçüncü Nükte: “Ben sana âşık olmuşum” tabiratını, müteşabihat nev’inden tutup deriz ki: Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un vücub-u vücuduna ve kudsiyetine münasib bir tarzda ve istiğna-i zâtîsine ve kemal-i mutlakına muvafık bir surette, muhabbeti gibi bazı şuunatı var ki, Mi’raciye macerasıyla onu ihtar ediyor. Mi’rac-ı Nebeviyeye dair Otuzbirinci Söz, hakaik-i Mi’raciyeyi usûl-ü imaniye dairesinde izah etmiştir.

Dördüncü Nükte: “Yetmiş bin perde arkasında Cenab-ı Hakk’ı görmüş” tabiri Otuzbirinci Söz’de mufassalan, bürhanlar ile o hakikat beyan edilmesine binaen burada yalnız şu kadar deriz ki: Şems-i Ezelî, her şey’e herşeyden daha yakındır. Çünki Vâcib-ül Vücud’dur, mekândan münezzehtir. Hiçbir şey ona perde olamaz. Fakat herşey nihayet derecede ondan uzaktır. Ona yakınlaşmak ise en a’zam mertebede Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın velayetinin keramet-i kübrası olan Mi’rac merdiveniyle Arş’a çıkıp “Kab-ı Kavseyn” makamında hakaik-i imaniyenin en büyüğü olan İman-ı Billah ve İman-ı Bil’âhireti aynelyakîn gözüyle, hem kalbiyle, hem ruhu ile, hem cismiyle, hem havassıyla, hem letaifiyle, müşahede etmek ile olur. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın o Mi’racın kapısıyla açtığı cadde-i kübrayı açık bırakmış, bütün evliya-yı ümmeti seyr ü sülûk ile, derecelerine göre, ruhanî ve kalbî bir tarzda o Mi’racın gölgesi içinde derecat-ı imaniyenin hakkalyakîn derecesine gidiyorlar.

Beşinci Nükte: Mevlid-i Nebevî ile Mi’raciyenin okunması, yazılması ve dinlemesinin fevaidinden bahsedilmiştir.

Hâtime Şu kâinatın Hâlıkı, mevcudat içinde zihayatı, zihayat içinde insan nev’ini, insan nevin’de Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ı bir ferd-i mümtaz ve mükemmel ve câmi’ halkedip, o nev’in medar-ı fahri ve kemali yapar. O Zât bu âlemin hem çekirdeği, hem meyvesi odur.

YİRMİBEŞİNCİ MEKTUB: 308

Sure-i Yâsin’in yirmibeş âyetine dair “Yirmibeş Nükte” olmak üzere rahmet-i İlahiyeden istenilmiş; fakat daha zamanı gelmediğinden yazılmamıştır.

(Yirmidördüncü Mektubla Yirmibeşinci Mektub arasındaki münasebet: Yirmidördüncü Mektubta kâinattaki umum zeval ve firakın dai ve muktezileri ve gaye ve faideleri anlatılmıştı. Zeyillerinde ise mahlûkat içinde bütün mahlukatın mahiyetlerini içinde bulunduran kainat ağacının hem çekirdeği hemde meyvesi hükmünde olan Zât-ı Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselamın miracından bahsedilmiştir. Birinci zeyilde mi’racın mebdeini ikinci zeyilde ise mi’racın müntehasını göstererek Risalet-i Ahmediye Aleyhissalatü Vesselam anlatıldığı gibi Yirmibeşinci Mektub da Yâsin suresinin ilk Yirmibeş âyetinin mealinde Risalet-i Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselam kaseme layık olduğu ve sair resullerin vaziyetleri anlatılmıştır.

Yirmibeşinci Mektubla Yirmialtıncı Mektub arasındaki münasebet: Yirmibeşinci Mektub da Yâsin suresinin ilk Yirmibeş âyetinin mealinde Risalet-i Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselam kaseme layık olduğu ve sair resullerin vaziyetleri anlatıldığı gibi Yirmialtıncı Mektub da dört mebhas içinde risaletin getirdiği hakikatlardan istifade edememenin sebebleri gösterilmiştir.)

YİRMİALTINCI MEKTUB: 309

وَاِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ sırrına dair “Hüccet-ül Kur’an Aleşşeytan ve Hizbihî” namıyla, İblis’i ilzam ve ehl-i tuğyanı iskât eden gayet mühim bir mektubdur.

(Âyetin Yirmialtıncı Mektub’un başında olması gösteriyor ki alttaki dört mebhas bu ayet ile alakadardır. Birbirleri arasındaki münasebete şeytanın vesvesesi nazarıyla bakacağız.)

Bu mektubun “Dört Mebhas”ı var.

Birbiriyle münasebeti az demek hiç yok demek değildir. Birinci Mebhastaki makam esas alınırsa ortaya şöyle bir mana çıkıyor.

Birinci Mebhas: Kur’ana Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

İkinci Mebhas: Kur’ana hizmet eden Zatlara Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

Üçüncü Mebhas: Kur’ana hizmet eden Milletlere Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakıp ırkçılık yapmak arasındaki fark anlatılmış.

Dördüncü Mebhas

Birinci Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak Rabb-ül Âlemîn’in ifade ettiği vüs’atli manayı anlamak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

İkinci Mes’ele: Kur’an-ı Hakîm’den doğrudan doğruya veraset-i nübüvvet sırrıyla alınan marifetle, Allah canibinden kâinata bakarak marifet-i kâmile ve huzur-u tam kazanmak ile beşeri fikirlerin karıştığı ilm-i kelam ve i’dam veya nisyan perdesi arkasında kâinata bakan ehl-i tasavvuf arasındaki fark anlatılmış.

Üçüncü Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak insanın camiiyetini ve Esmaya ayine olduğunu anlamak ile beşer canibinden bakarak zalim ve cehul durumuna düşmek arasındaki fark anlatılmış.

Dördüncü Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak Lâilahe İllallah’ın ifade ettiği herbir şeyde yani herbir eser, herbir fiil-i icadî, herbir isimde, doğrudan doğruya kendi Hâlıkını bütün eşya kadar gösterdiğini görerek huzur-u etemmi kazanarak imanını yenilemek ile beşer canibinden bakarak eşyayı i’dam veya nisyana atıp huzur-u etemmi kazanmak arasındaki fark anlatılmış.

Beşinci Mes’ele: Muhammed Aleyhissalatü Vesselama Allah canibinden bakarak Lâ ilahe illallah kelamının Muhammedürresulullah kelamı olmaksızın olamayacağını görmek ile beşer canibinden bakarak tek başına Lâ ilahe illallah kelamını necata ermek için kâfi görmek arasındaki fark anlatılmış.

Altıncı Mes’ele: Kur’an Ayetlerinden ders alıp Allah canibinden bakarak insi ve cinni şeytanlarla münazara etmek ile beşer canibinden bakarak insi ve cinni şeytanları susuturacak silahlarından mahrum kalarak münazara etmek arasındaki fark anlatılmış.

Yedinci Mes’ele: Kur’an’a hizmet edenlere Allah canibinden bakarak inayetlere ve ikramlara mazhar olunması ile beşer canibinden bakıp tokatlara müstehak olmak arasındaki fark anlatılmış.

Sekizinci Mes’ele: Kur’an’ın harflerine ve lisanına Allah canibinden bakarak kıymetini takdir etmek ile beşer canibinden bakıp tağyirine çalışmak arasındaki fark anlatılmış.

Dokuzuncu Mes’ele: Ehl-i Velayete Allah canibinden bakarak onların kemalatlarını takdir ettiğimiz gibi Ehl-i Sünnetin usûlüne muhalif oldukları noktalarda kusurlarını görmek ile beşer canibinden bakıp onların velayetlerini inkar etmek veya körü körüne arkalarından gitmek arasındaki fark anlatılmış.

Onuncu Mes’ele: Üstadımız Bediüzzaman Said Nursiye Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle yani Allah canibinden bakmak ile şahsını mübarek ve makam sahibi görüp beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

BİRİNCİ MEBHAS:

Şeytanın en müdhiş hücumunu def’etmekle, şeytanı öyle bir surette ilzam eder ki; içine girerek saklanıp vesvese edecek bir yer bırakmıyor. Ve o kadar kuvvetli delail-i akliye ile ve kat’î bürhanlarla şeytanı ve şeytanın şakirdlerini ilzam eder ki, şeytan olmasa idiler imana gelecektiler. Fakat maatteessüf şeytan-ı cinn ve insin, gayet çirkin davalarını ve desiselerini bütün bütün ibtal ve def’etmek için, farazî bir surette onların çirkin fikirlerini zikredip öyle ibtal ediyor. Meselâ der ki: “Eğer faraza dediğiniz gibi, Kur’an Kelâmullah olmazsa; en âdi ve sahte bir kitab olurdu. Halbuki meydandaki âsârıyla göstermiş ki, en âlî bir kitabdır.” İşte bu gibi farazî tabiratın, titreyerek yazılmasına mecburiyet hasıl olmuştur. Şu mebhasın âhirinde, şeytanın Sure-i ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجِيدِ in fesahat ve selasetine dair bir vesvese ve itirazını reddediyor.

Şeytanla Münazara Bahsi

Kur’anın Kelamullah ve Hazret-i Muhammed’in (ASM) Allah’ın Resulü olduğunu mukni delillerle isbat eden, münazara tarzında yazılmış beliğ bir risaledir.

Şeytanın Hileleri;

“Sen, Kur’anı pek âlî, çok parlak görüyorsun. Bîtarafane muhakeme et, öyle bak. Yani bir beşer kelâmı farzet bak… Acaba o meziyetleri, o zînetleri görecek misin?”

Kur’ana kelâm-ı beşer diye bakmak ve öyle muhakeme etmek, şıkk-ı muhalifi esas tutmaktır.

“Öyle ise ne Allah’ın kelâmı, ne de beşer kelâmı deme. Ortada farzet, bak.”

İşte Kur’an kıymettar bir maldır. Beşer kelâmı Cenab-ı Hakk’ın kelâmından ne kadar uzaksa, o iki taraf o kadar, belki hadsiz birbirinden uzaktır. Ortada bakmak kabil değildir.

“Kur’an beşer kelâmına benziyor, onların muhaveresi tarzındadır. Demek, beşer kelâmıdır. Eğer Allah’ın kelâmı olsa, ona yakışacak, her cihetçe hârikulâde bir tarzı olacaktı. Onun san’atı nasıl beşer san’atına benzemiyor, kelâmı da benzememeli?”

Kur’an-ı Hakîm ehl-i şuura imamdır, cin ve inse mürşiddir, ehl-i kemale rehberdir, ehl-i hakikata muallimdir. Öyle ise, beşerin muhaveratı ve üslûbu tarzında olmak zarurî ve kat’îdir.

“Kur’anın mesaili gibi çok zâtlar o çeşit mes’eleleri din namına söylüyorlar. Onun için bir beşer, din namına böyle bir şey yapmak mümkün değil mi?” sorusuna cevab olarak dört delil gösterilmiştir.

Evvelâ, Birinci delil dindar insanların tasdikidir. Dindar bir adam, Allah’ın taklidini yapıp, onun yerinde konuşmaz.

Ve sâniyen, İkincisi bir beşerin, Allah’ın sıfatlarını, mahiyetini ve mertebesini taklid edememesi Kur’anın Kelâmullah olduğuna delildir. Birbirine yakın zâtlar, bir cinsten olanlar ve Mertebece birbirine yakın olanlar, birbirinin makamlarını taklid edebilirler. Beşeriyet âleminde bile birbirine yakın olmayanlar birbirini taklid edmezken bir insan Vacib-ül Vücudu nasıl taklid edebilir.

Sâlisen: Üçüncü delil; risaletin bütün delilleri Kur’anın Allah kelamı olduğunu tasdik ediyor. Risaletin birinci delili olan Kur’an âsârıyla, tesiratıyla ve netaiciyle Risalet-i Ahmediyeyi tasdik ederek Kur’anın Allah kelamı olduğunu gösteriyor. Risaletin ikinci delili olan Zat-ı Ahmediyenin ahvalinden, akvalinden, harekâtından neş’et eden islamiyet Kur’anın Allah kelamı olduğunu gösteriyor.

Râbian: Dördüncü delil; Ümmet-i Muhammediye (A.S.M.) ordusunun mukaddes kumandanı olan Kur’anın bütün mu’cizeleri, Kur’anın beşer kelamı olamayacağını isbat ediyor. Kur’an meziyetlerine üç noktada bakıyoruz.

Birinci Nokta: kuvvetli kanunları

İkinci Nokta: esaslı düsturları

Üçüncü Nokta: nafiz emirleri

Cismani bir Kur’an olan Peygamber (ASM) vechinden bakılırsa; böyle bir Peygamber (ASM) kendi kelamını Allah kelamı diyerek takdim etmez.

Sahtekâr olmadığına harekât, ef’al ve akvali delildir.
Allahtan korktuğuna bütün tarihçe-i hayatı şahittir.
Allahı bildiğine de bütün tarihçe-i hayatı şahittir.
Haysiyetli olduğuna kumandanlık ettiği nev’-i beşer ordusu ve cihan şahittir.
İnsaniyetin âdi derecesinde olmadığına şöhretşiar şuunatı şahittir.

Şeytanlar insanları nasıl kandırıyor. Sorusuna dört misal;

Evvelâ, Tanımamaktan dolayı manen uzaktan bakıyor.

Ve sâniyen, tebaî, sathî bir nazarla baktırarak gayet muhal bir şey, mümkün gösteriyor.

Sâlisen: âdem-i kabul etmekle veya kabul-u âdem etmekle veya Bâtılı hak ve muhali mümkün gösteren sekiz sebeple kandırıyor.

Râbian: Kur’an-ı Hakîm’in ve Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam’ın hakkaniyetini gösteren delilleri yok göstermek istemiş. Yani mümkünü muhal göstererek hakikatın zıddını kabul ettirmekle kandırıyor.. Bu yüzden makam münasebetiyle hakkaniyetinin delillerini göstermek iktiza etmiştir. Hakkaniyetinin delilleri ise iki kısımda izah edilmiştir. Evvela Kur’an-ı Hakîm’in sonra Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam’ın hakkaniyetinin delilleri gösterilmiştir.

Yirmialtıncı Mektubun Birinci Mebhasının Zeyline Ek olarak Şeytanın İkinci Küçük Bir İtirazı: “Kur’anın en mühim fesahatını, siz onun selasetinde ve vuzuhunda buluyorsunuz. Hâlbuki şu âyette nereden nereye atlıyor? Bu acib atlamaklar içinde hangi selaset kalır? Kur’anın ekser yerlerinde, böyle birbirinden uzak mes’eleleri birleştiriyor. Böyle münasebetsiz vaziyetiyle selaset ve fesahat nerede kalır?”

Fesahat belagatın bir şubesidir. Akıcı ve açık konuşmak demektir. Ayrıca Yirmibeşinci sözde fesahatı şöyle açıklıyor. “Fesahatin kat’î vücuduna, usandırmaması delildir.” Uzun meseleleri hayale getirmek için uzun uzun sıralamayla anlatılsa hem anlatan için zordur. Hemde dinleyen ihata edip anlamakta zorlanır. Bu ise usanç verir. Kur’an ise hakikatları anlatırken yaptığı atlamalarla zihni yormuyor. Dinleyenleri usandırmıyor. Hemde hakikatları birbirinden koparmadan insanın hayalinde canlandırıyor.

Ve “Kur’anda huruf-u hecaiyenin vaziyetiyle hasıl olan bir selaset ve fesahat-i lafziyesi vardır.” Bunun misallerinden beşine işaret edilmiştir.

Tufan hâdise-i azîmesini netaiciyle öyle îcazkârane ve mu’cizane beyan ediyor
Kavm-i Semud’un acib ve mühim hâdisatını ve netaicini ve sû’-i akibetlerini
Hazret-i Yunus’un kıssasında mühim esasları zikreder
Yusuf A.S. hapiste iken rüyasını tabir ettiği arkadaşının onun yanına gönderilmesi ve Yusuf A.S. Sıddıkinlerden olduğunu izah ediyor.
Kâfirlerin pek müdhiş ve çok uzun ve bir günü elli bin sene olan istikbaline ve o istikbalin dehşetli inkılabatında kâfirin başına gelecek elîm ve mühim hâdisata birer birer parmak basıyor.

İKİNCİ MEBHAS:

Bir insanda, vazife ve ubudiyet ve zât itibariyle üç şahsiyet bulunduğunu ve o şahsiyetlerin ahlâkı ve âsârı bazan birbirine muhalif olduğunu beyan eder.

Me’hazin kudsiyeti, vicdanı ihtizaza getirerek çok bürhanlar kuvvetinde tesirat gösterip; onun ile ahkâmı umuma kabul ettirdiğinden bu mebhasta Risale-i Nur’un müellifî olan Üstadımızın hizmetkârlık, ubudiyet ve hakiki şahsiyetleri nazara veriliyor. Ta ki şahsına teveccüh edilip Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsi olan Risale-i Nur’un vicdanlardaki tesiri kaybolmasın. Zira Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsinin dellâlı cihetindeki Üstadımızın hizmetkârlık şahsiyeti her ne kadar o vazifeye hakikî lâyık ve tam müstaid ise de diğer şahsiyetleri zahiri nazara göre birbirinden uzak düşebilir. Me’hazin kudsiyetinin kaybolmaması için Üstadın farklı şahsiyetlerinin olduğu bilinmesi gerekir. Üstadın en ince esrarına kadar tahkik eden talebeleri ve daimi hizmetkârları ise Üstadın hizmetkarlık şahsiyetini o vazifeye hakiki layık ve tam müstaid olduğunu gördüklerinden diğer şahsiyetlerinide birbirine yakın görürler.

İşte Üstadımızın üç şahsiyeti şunlardır.

Birincisi: Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsinin dellâlı cihetindeki muvakkat, sırf Kur’ana ait hizmetkârlık şahsiyetidir.

İkinci şahsiyet: Ubudiyet vaktinde dergâh-ı İlahiyeye müteveccih olduğum vakit, Cenab-ı Hakk’ın ihsanıyla verilen şahsiyet verilen ubudiyet şahsiyetidir.

Üçüncüsü: Hakikî şahsiyetidir.

ÜÇÜNCÜ MEBHAS:

يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَاُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا

âyetinin, hayat-ı içtimaiye-i beşeriyenin münasebatına dair gayet mühim bir sırrını ve insanlar, millet millet ve kabîle kabîle yaratılmasının mühim bir hikmetini Yedi Mes’ele ile tefsir ediyor. Bu mebhas, milliyetçilere mühim bir tiryaktır. Bu zamanın en müdhiş marazına gayet nâfi’ bir ilâçtır. Ve sahtekâr hamiyet-füruşların ve yalancı milliyetperverlerin yüzlerindeki perdeyi açar, sahtekârlıklarını gösterir.

Hayat-ı içtimaiye-i beşeriyenin münasebatına dair gayet mühim bir sırrını ve insanlar, millet millet ve kabîle kabîle yaratılmasının mühim bir hikmetini Yedi Mes’ele ile tefsir ediyor. Bu mebhas, milliyetçilere mühim bir tiryaktır. Bu zamanın en müdhiş marazına gayet nâfi’ bir ilâçtır. Ve sahtekâr hamiyet-füruşların ve yalancı milliyetperverlerin yüzlerindeki perdeyi açar, sahtekârlıklarını gösterir.

Birinci Mes’ele: Hayat-ı içtimaiye ile alakadar bu mes’ele Eski Said lisanıyla, Kur’an-ı Azîmüşşan’a bir hizmet maksadıyla ve haksız hücumlara bir siper teşkil etmek fikriyle yazılmıştır.

İkinci Mes’ele: Heyet-i içtimaiye-i İslâmiyede kabail ve tavaifin arasında uhuvveti, muhabbeti ve vahdeti iktiza eden binbir bir birler adedince cihet-i vahdetleri var. Bu vahdetler, tearuf içindir, teavun içindir.. Tenakur için değil, tahasum için değildir!..

Üçüncü Mes’ele: Şu aşırda milliyetçiliği bırakın denilmez. Menfi milliyet yerine müsbet ve mukaddes İslamiyet milliyetçiliği telkin edilmelidir.

Bu asırda Fikr-i milliyetin çok ileri gitmesinin iki sebebi vardır.

Birinci sebebi: Dessas Avrupa zalimleri, fikr-i milliyeti İslâmlar içinde menfî bir surette uyandırıyorlar; tâ ki, parçalayıp onları yutsunlar.

İkinci sebebi; Hem fikr-i milliyette bir zevk-i nefsanî var.

Hem müsbet ve mukaddes İslâmiyet milliyeti, hem kesret hemde keyfiyet itibari ile menfi milliyet fikrine ihtiyaç bırakmıyor.

Hem menfî milliyetin, tarihçe pek çok zararları görülmüştür.

Dördüncü Mes’ele: Uhuvvet-i milliyeyi uhuvvet-i İslamiye yerine koymak; kalanın taşlarını içeri alıp, içerdeki Elmas hazinelerini kalanın dışına koymaya benzer.

Beşinci Mes’ele: Avrupayı körü körüne taklid çok def’a maskaralık olur. Çünki:

Evvela; asyada din ve kalb, avrupada ise felsefe ve hikmet hâkimdir.

Saniyen; Avrupa dinine sahipdir.

Salisen; İslâmiyet’i Hıristiyan dinine kıyas etmek, kıyas-ı maalfarıktır, o kıyas yanlıştır. Çünki Avrupa dinine mutaassıb olduğu zaman medenî değildi; taassubu terketti, medenîleşti.

Altıncı Mes’ele: Menfi milliyette ve unsuriyet fikrinde ileri gidenlere deriz ki:

Evvela; Levh-i Mahfuz açılsa ancak hakiki unsurlar birbirinden tefrik edilebilir. Ayrıca din, dil ve vatan birse millet birdir.

Saniyen; İslam Milliyetçiliginin iki faydasından

Birincisi; :Devlet içinde hamiyetli insanlar yetiştirmesidir.

İkncisi; Alem-i islamın birbine desteğini sağlamasıdır.

Yedinci Mes’ele: Menfi milliyetten muvakkat menfaat görecek sekizden ikisini teşkil eden gençlerdir. O sekizden altısı, ya ihtiyardır, ya hastadır, ya musibetzededir, ya çocuktur, ya çok zaîftir, ya pek ciddî olarak âhireti düşünür muttakidirler ki; bunlar hayat-ı dünyeviyeden ziyade müteveccih oldukları hayat-ı berzahiyeye ve uhreviyeye karşı bir nur, bir teselli, bir şefkat isterler ve hamiyetkâr mübarek ellere muhtaçtırlar.

DÖRDÜNCÜ MEBHAS:

(Bu On mes’elede Kur’anın ders verdiği hakaikı tafsilatıyla anlamanın yolları gösterilmiştir. Şöyleki

Birincisi: Hakaikı anlamakta tafsilli bakmanın kıymeti anlatılmıştır.

İkinci Mes’ele: Hakaikı bilmekle hakaikın varlığını bilmenin farkları anlatılmıştır.

Üçüncü Mes’ele: Hakaikı anlamakla mükerrem olunduğundan mükerrem olmakta çok mertebeler vardır.

Dördüncü Mes’ele: Hakaikın her vakit tecdidine ihtiyaç vardır.

Dördüncü Mes’elenin Zeylinde: Gaflete düşmeyip imanımızı her vakit tecdid edip huzur-u tam kazanmanın yolu dört yolu gösterilmiştir.

Beşinci Mes’ele: Hakaikı anlamak her vakit hadise müracaat etmekle mümkündür.

Altıncısı: Hakaika zıddından bakmakla tam itminan elde edilir.

Yedincisi: Hakaikın doğruluğunu kabulde inayetlere her vakit ihtiyaç vardır.

Sekizincisi: Hakaikın farklı zamanlarda farklı insanlara ayrı ayrı surette dersleri olduğundan lafızlar değiştirilerek mana bozulmaz.

Dokuzuncusu: Hakaikı anlamada yukarıda usulleri takib etmeyipte velayet sahibi olan insanlara bakmakta istikamet gösterilmiş. Şöyleki elinde görünen hakaikı kabul ile beraber hakaika uymayan noktalar red edilir.

Onuncusu: Hakaikı hüve hüvesine takib eden Üstadımız gibi Zâtlara bakmakta istikamet gösteriliyor. Üstadımıza yakın olan Abilerin yakınlık dereceleri talebe, kardeş ve dost sınıfları içerisinde izah edilmiştir.)

Altı sualin cevabında “On Mes’ele”dir.

Birincisi:

(Hakaikı anlamakta tafsilli bakmanın kıymeti anlatılmıştır.)

“Rabb-ül Âlemîn” kelimesinin tefsirinde onsekiz bin âlem dediklerinin hikmeti münasebetiyle, birkaç nükte-i Kur’aniye beyan edilir.

Birinci Mes’ele üç kısımdır.

Evvela kısmı Barla Lahikası sayfa 315’te yazılıdır. Risalelerin neşrindeki manilerin def’ine dairdir.

Sâniyen kısmının evveli müfessirlerin Rabb-ül Âlemîn’in tabir ve tefsirinde “Onsekiz bin âlem” demelerinin hikmetini üç-dörd sebeble açıklıyor. Şöyle ki herbir müfessir, Kur’an-ı Hakîm’in her tabakaya karşı birer manayı tazammun eden küllî kaidelerinden bir cüz’ünü ya keşfine, ya deliline veyahut meşrebine istinad ederek tefsir ediyor.

Ve ahiri ise Rabb-üs Semavati ve-l Arz’ın hikmetini anlatıyor. Hikmeti ise icmalden tafsile geçmektir.

Sâlisen: Sâlisen: Nefs-i emmarenin mutmain olduktan sonra nefs-i mecaziye inkılab ederek silâhlarını ve cihazatını a’saba devretmesinin hikmeti mücahede ile terakkiyat-ı daimîye sebebiyet vermek için olduğu izah ediliyor.

İkinci Mes’ele:

(Hakaikı bilmekle hakaikın varlığını bilmenin farkları anlatılmıştır.)

“Allah’ı bilmek, varlığını bilmenin gayrıdır” Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Razî’ye demiş. Ondan murad nedir? Cevabında, gayet mühim bir mes’ele-i marifetullah beyan edilmiştir.

Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’ye mektubunda demiş: “Allah’ı bilmek (tevhid-i hakiki), varlığını bilmenin (tevhid-i zahiri) gayrıdır.” Bu ne demektir, maksad nedir? soruyor.

Evvelâ: Yirmiikinci Söz’ün Mukaddemesinde, tevhid-i hakikî ile tevhid-i zahirînin farkındaki misal ve temsil, maksada işaret eder. Otuzikinci Söz’ün İkinci ve Üçüncü Mevkıfları ve Makasıdları, o maksadı izah eder.

Ve sâniyen: Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’nin İlm-i Kelâm vasıtasıyla aldığı marifet-i kâmile ve huzur-u tam vermeyen marifetullahı ne kadar noksan görüyorsa;

Tasavvuf mesleğiyle alınan marifet dahi, Kur’an-ı Hakîm’den doğrudan doğruya veraset-i nübüvvet sırrıyla alınan marifete nisbeten o kadar noksandır. Çünki Kur’an-ı Hakîm’den alınan marifet ise, huzur-u daimîyi vermekle beraber, kâinatı ne Muhyiddin-i Arabî mesleği gibi mahkûm-u adem eder, ne de sair ehl-i tasavvuf gibi nisyan-ı mutlakta hapseder. Belki başıbozukluktan çıkarıp, Cenab-ı Hak namına istihdam eder. Herşey mir’at-ı marifet olur.

Ülema-i İlm-i Kelâm’ın mesleğiyle, Kur’andan alınan minhac-ı hakikînin arasındaki fark; Ülema-i İlm-i Kelâm, esbabı nihayet-i âlemde teselsül ve devrin muhaliyeti ile kesip, sonra Vâcib-ül Vücud’un vücudunu onunla isbat ediyorlar. Amma Kur’an-ı Hakîm’in minhac-ı hakikîsi ise herbir şeyde Sâni’-i Vâhid’e işaretler, delil ve âyetler bulunduğunu isbat eder.

Hem Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’ye “akılla ilmen Allah’ı bilmek, ruh, kalb, sırr, nefis ve hâkeza letaif ile Allah’ı bilmeye nisbeten çok noksan olduğunu ihtar ediyor.

Üçüncü Mes’ele:

(Hakaikı anlamakla mükerrem olunduğundan mükerrem olmakta cok mertebeler vardır.)

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى آدَمَ âyetiyle اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولاً âyetinin vech-i tevfiki nedir? diye sualine, gayet güzel ve nurlu mühim bir cevabdır.

İnsanın mükerrem bir varlık olması ile birlikte zalim ve cahil olmasının hikmetini; üç kısımda açıklıyor.

İnsanın camiiyeti; insana, bütün enva’-ı hayvanatın muhtelif derecatı kadar, vezaifi gördürmek için kuvalarına ve hissiyatlarına fıtrî bir kayıd koyulmamıştır. İnsan vazifesini yerine getirmemekle başkalarının hukukunu zayi ettiği için zalim olduğu gibi, vazifesini yerine getirmekle mükerremdir.
Esmaya ayine olması; insan, Hâlık-ı Kâinat’ın esmasının nihayetsiz tecellilerine bir âyine olduğu için, kuvalarına nihayetsiz bir istidad verildiğinden ahlâk-ı seyyiede hadsiz derecede inkişaf ederek cehûl olduğu gibi, ahlâk-ı hasenede dahi hadsiz bir terakkiyata mazhar olduğundan mükerremdir.
Hayat kanunlarına cahil olması; insan, hadsiz eşyaya muhtaç olduğu için cehûl olduğu gibi bir Hâlık-ı Kerim’in mahlûku olduğundan mükerremdir.

Dördüncü Mes’ele:

(Hakaikın her vakit tecdidine ihtiyaç vardır.)

جَدِّدُوا اِيمَانَكُمْ بِلاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ hikmeti nedir? diye suale, gayet güzel ve nurlu bir cevabdır.

Dördüncü Mes’elenin Zeylinde, vahdaniyetin gayet azîm bir hüccetine ve geniş ve uzun bir bürhanına muhtasar bir işarettir.

İmanınızı Lâilahe İllallah sözü ile (daima) yenileyiniz!.. Hadisinin hikmetini insanın tecdid-i imana ihtiyacı olmasının sebeplerini izah ederek açıklıyor.

İnsanın hem şahsı, hem âlemi her zaman teceddüd ettikleri için,
İnsanın tavattun ettiği âlem taaddüd ve teceddüd ettiği için,
İnsanın imanını nefs, heva ve vehim ve şeytan çok vakit rencide ettikleri için,
İnsanın zahir-i şeriata muhalif düşen kelimat ve harekâtı eksik olmadığı için, her zaman tecdid-i imana muhtaçtır.

Makam Münasebetiyle Bir Sual: “Gaflete düşmeyip imanımızı her vakit tecdid edip huzur-u tam kazanmanın yolu nedir?” Sualine cevab olarak huzur-u etemmi kazanmanın yolları gösterilmiştir.

Mütekellimîn üleması; (İmkân ve hudus yoluyla tevhid-i hakikinin izahatını yapmış ama bu yol nakıstır. Çok delillerden bir delili yani imkân ve hudus hakikatını sadece kâinatın heyet-i mecmuasında gösterebilmişler.)
Ehl-i tasavvuf; (Nisyan; Eşyayı unutup kalben devamlı Allah’ı zikrederek meşgul olanlara mahsustur. Terki dünya, terki ukba, terki hesti, terki terk… Mesleklerinin esasıdır.) “Lâ meşhude illâ hu”
Muhyiddin-i Arabi; (Adem; Kainatın Allah hesabına yokluğunu kabul etmektir.) “Lâ mevcude illâ hu”
Risale-i Nur; (Herbir şey yani herbir eser, herbir fiil-i icadî, herbir isim, doğrudan doğruya kendi Hâlıkını bütün eşya kadar gösteren bir bürhan-ı vahdaniyettir ve marifet-i İlahiyenin bir penceresidir.) “Lâ mabude illâ hu” “Lâ maksude illâ hu”

Beşinci Mes’ele:

(Hakaikı anlamada her vakit hadise müracaat etmekle mümkündür.)

“Yalnız “Lâ ilahe illallah” diyen, “Muhammedürresulullah” demeyen ehl-i necat olabilir mi?” sualine karşı mühim bir cevabdır.

Elcevab: Peygamber’i işiten ve davasını bilen adamlar Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tasdik etmezse, Cenab-ı Hakk’ı tam anlamıyla tanımaz. Onun hakkında, yalnız Lâ ilahe illallah kelâmı, sebeb-i necat olan tevhidi ifade edemez. Buna delil olarak umum ehl-i marifetin ve tahkikin imamlarının iki sözü nazara verilmiştir.

Fakat bazan oluyor ki: Mücerred Lâ ilahe illallah kâfi gelir. Bununda üç dört şartı vardır.

Altıncısı:

(Hakaika zıddından bakmakla tam itminan elde edilir.)

Birinci Mebhas’taki şeytanla münazaranın çirkin tabiratlarının sebeb-i zikrini bildiriyor. Hem mühim bir temsil ile, hizb-üş şeytanı en dar ve en muhal ve en menfur bir mevkie sıkıştırıyor. Meydanı Hizb-ül Kur’an hesabına zabtederek, herbir hal-i Ahmediye (A.S.M.) herbir haslet-i Muhammediye (A.S.M.) herbir tavr-ı Nebevî (A.S.M.) o kuvvetli temsile göre birer mu’cize hükmüne geçip, nübüvvetini isbat ettiğini gösterir.

Şeytanla münazara bahsine tetimme olarak minare temsiliyle Risalet-i Ahmediyyenin hakkaniyetini isbat ediyor. Kâfirlerin galiz tabirlerini reddetmek için o tabirleri zikrederek bu şeytanî olan mesleğin bütün bütün çürüklüğünü gösteriyor. Minare temsili ile Miraçtaki manevi terakkiyata işaret ettiği gibi kuyu temsili ise yetmiş sene münafıklığına devam eden adamın misaline işaret ediyor. O meşhur münafık yetmiş sene münafıklıkla cehennemin dibine düşmüştür. Hemde minare başında görememelerinin sebebi nazarları o mertebeye çıkamamalarındandır.

Yedincisi:

(Hakaikın doğruluğunu kabulde inayetlere her vakit ihtiyaç vardır.)

Vehham ve zarardan sakınmak için bizden uzaklaşan bazı dostların kuvve-i maneviyelerini teyid için ve hizmetimizden bazı maksadlarla çekilen ve maksadlarının aksiyle tokat yiyenleri, çok misallerden yedi küçük misal ile gösterir ki; siperini bırakıp kaçanlar, daha ziyade yaralanırlar.

Medar-ı ibret bu mes’ele de vehme maruz, fütura düşen bazı dostları kurtarmak için hizmet-i Kur’ana ait bir ikram-ı Rabbanîyi ve bir himayet-i İlahiyeyi beyan ederek kuvve-i maneviyeyi teyid eden yedi emare gösterilmiştir.

Yedi emareden ilk dördünde dört adamın düşman vaziyeti almakla tokat yemelerinin sebebleri; Terfi’ için valiye şekva ve ihbar etmesi, âmirlerinin hatırı için rakibane ve düşmanane vaziyet alması, Barla’ya nakledilip yerleşmek için düşmanane vaziyet ihtiyar etmesi, ehl-i dünyanın teveccühünü kazanmak için bize karşı çok soğuk ve korkak vaziyet almasıdır.

Son olarak üç dostun da ciddî dostluğun iktiza ettiği merdane vaziyeti göstermedikleri için, tokat değil, bir nevi ihtar nev’inde aks-i maksadlarıyla ikaz edildiklernini sebebler; Hizmet-i Kur’aniyeye değil kendi şahsına zarar gelmemek için istinsahı terk etmesi, dünyevi menfaat için düşünmeyerek ihtiyarsız irtibatı terk etmesi, uhrevi menfaat için dahi olsa iritibatı muvakkaten kesmesidir.

(Dostlar dünyevi maksatlarımı temin edebilirmiyim veya zarar görürmüyüm diye evhama kapılmamalı. Çünkü Kur’ana hâdimliğimiz cihetinden bize karşı düşman vaziyeti alanların maksadlarının aksiyle tokat yemeleri ve dost iken dostluğun iktiza ettiği merdane vaziyeti muvakkaten göstermeyenlerin, maksadlarının aksiyle birer itab görmeleri, bu hizmet-i Kur’aniyede bulunanların bir ikram-ı İlahî ve bir himayet-i Rabbaniye altında hizmet ettiğinin delilidir. Bu yedi emare bunun ispatıdır.)

Sekizincisi:

(Hakaikın farklı zamanlarda farklı insanlara ayrı ayrı surette dersleri olduğundan lafızlar değiştirilerek mana bozulmaz.)

Diyorlar ki: “Elfaz-ı Kur’aniye ve zikriye ve tesbihatların herbirinden, bütün letaif-i insaniye hisselerini istiyorlar. Manaları bilinmezse, hisse alınmaz; öyle ise tercüme edilse daha iyi değil mi?” diye olan müdhiş ve mugalatalı şu suale karşı, gayet mühim ve ibretli ve zevkli bir cevabdır. Elfaz-ı Kur’aniye ve Nebeviye (A.S.M.) manalara, camid ve ruhsuz libas değiller; belki hayatdar feyiz-aver cildlerdir. Zîhayat bir cesed soyulsa, elbette ölür. Hem lisan-ı nahvî olan elfaz-ı Kur’aniyedeki i’caz ve îcaz, hakikî tercümeye mani olduğunu gösterir.

Yirmiyedinci Söz’ün içtihada mani esbabın beşinci sebebinin üçüncü noktasının üçüncü misalinin hutbenin Arabi okunmasına dair haşiyesidir.

Mühim bir sual: Bazı ehl-i tahkik derler ki: Elfaz-ı Kur’aniye ve zikriye ve sair tesbihlerin herbiri müteaddid cihetlerle insanın letaif-i maneviyesini tenvir eder, manevî gıda verir. Manaları bilinmezse, yalnız lafız ifade etmiyor, kâfi gelmiyor. Lafız bir libastır; değiştirilse, her taife kendi lisanıyla o manalara elfaz giydirse, daha nâfi’ olmaz mı?

Elcevab: Elfaz-ı Kur’aniye ve zikriye ve sair tesbihlerin herbiri mana-yı örfîlerine alem ve nam olmuşlar. Alem ve isim ise, değiştirilmez. Manası bilinmese de işaret ettiği hakikat o şeyin alakadar olduğu her şeyi kapsar. Mesela İmam-ı A’zam demiş: “Lâ ilahe illallah, tevhide alem ve isimdir.” Yani Tevhid ile alakalı ne kadar hakikat varsa onların hepsini kapsar demektir.

Hem manevî duygular, kuvve-i müfekkire ve kalb birkaç defa okumakla hissesini alır. Eğer onlar hissesini aldıktan sonra kasden manaya müteveccih olunsa o vakit zararlı bir usanç verir. Ama taallüme ve tefehhüme muhtaç olmayan latifeler ise daimî bir feyze mazhardır.

Hem her taife kendi lisanıyla o manalara elfaz giydirse üç zararı vardır.

Daimi letaifin daimi hissesi kayboluyor
Her harfin lâakal on sevabı kayboluyor
Namazda iken insan Allahın huzurunda olduğundan gaflet ederse okuduğu ayetleri sanki beşerin kelamıymış gibi okumaktan dolayı ruha zulmet veriyor.

Dokuzuncusu:

(Hakaikı anlamada yukarıda usulleri takib etmeyipte velayet sahibi olan insanlara bakmakta istikamet gösterilmiş. Şöyleki elinde görünen hakaikı kabul ile beraber hakaika uymayan noktalar red edilir.)

“Ehl-i Sünnet ve Cemaat olan ehl-i hak dairesinin haricinde ehl-i velayet bulunabilir mi?” sualine, mühim ve merak-aver bir cevabdır.

Mühim ve mahrem bir mes’ele ve bir sırr-ı velayet

Mühimdir. Çünkü bilinmesi insanı ifrat ve tefritten korur.

Mahremdir. Çünkü her ehl-i velayetin düşebildiği bir vartadır. İstiğrak hali gibi bir meczubluktur ki bir hakikatın içerisine girip, o hakikatın cazibesiyle o hakikatın diğer hakikatlatlarla olan münasebetlerini görememektir.

Ehl-i Sünnet ve Cemaatin bazı desatirleri haricinde ve usûllerine muhalif bir caddede bir kısım Ehl-i Velayet görünmüş. İşte su kısım ehl-i velayete bakanlar iki şıkka ayrıldılar:

Bir kısmı, Ehl-i Sünnetin usûlüne muhalif oldukları için, velayetlerini inkâr ettiler.

Diğer kısım ki, onlara ittiba’ edenlerdir.

Mutavassıt bir kısım ise, o velilerin velayetlerini inkâr etmediler, fakat yollarını ve mesleklerini kabul etmediler.

İki sırrın halli iki sualin cevabındadır.

Birinci Sual: “Tarîk-i haktan başka velayet bulunabilir mi?

Elcevab: (Hem var, hem yok. Vardır, çünki bazı evliya-yı kâmilîn, şeriat kılıncıyla i’dam edilmişler. Hem yoktur, çünki muhakkikîn-i evliya, Sa’dî-i Şirazî’nin bu düsturunda ittifak etmişler. Ey Sâdî! Mustafa’nın (a.s.m.) izinde gitmeden, kurtuluş yolunda zafer kazanmak muhaldir. Bütün tarikler kapalıdır. Ancak Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yolu açıktır. Mektubat 452)

İkinci Sual: Hususan müdhiş bir cereyan-ı dalalete ehl-i hakikat tarafdar çıkar mı?”

Elcevab: Mahfuz olmayan meczub ehl-i velayet, müdhiş bir cereyan-ı dalalete tarafdar çıkabilir.

Onuncusu:

(Hakaikı hüve hüvesine takib eden Üstadımız gibi Zâtlara bakmakta istikamet gösteriliyor. Üstadımıza yakın olan Abilerin yakınlık dereceleri talebe, kardeş ve dost sınıfları içerisinde izah edilmiştir.)

Kur’an-ı Hakîm’in hizmetinde bulunan bu bîçare Said ile görüşen ve görüşmek arzu eden dostlara mühim bir düsturdur.

Üstadımız Bediüzzaman Said Nursiye Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle yani Allah canibinden bakmak ile şahsını mübarek ve makam sahibi görüp beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmıştır. Üstadımızı ziyaret gelen, ya hayat-ı dünyeviye yada hayat-ı uhreviye cihetinde gelir. Hayat-ı uhreviye cihetinde gelenler de ya şahsi makamına yada Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle gelir. Üstadın yanına dellalık ciheti ile gelenler de üç’e ayrılır. Ya dost olur, ya kardeş olur, ya talebe olur.

Dost, benim şahsî ve zâtî şahsiyetimle münasebetdar olur.

Kardeş, abdiyetim ve ubudiyet noktasındaki şahsiyetimle alâkadar olur.

Talebe ise, Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı cihetinde ve hocalık vazifesindeki şahsiyetimle münasebetdardır. Şu görüşmenin de üç meyvesi var:

YİRMİYEDİNCİ MEKTUB: 346

(Hakaikı gösteren Üstadımızın talebe, kardeş ve dostlarla olan münasebetlerin hakaikı neşirde ve kıyamete kadar devam edecek olan Risale-i Nur hizmetinde bizler için külli düsturlar gösterilmiştir. Ve ehl-i dalaletten gelen tazyikata karşı teselli hükmünde inayetler gösterilmiştir.)

Bu mektub, Risale-i Nur Müellifinin talebelerine yazdığı ayn-ı hakikat ve çok letafetli, güzel mektublarıyla; Risale-i Nur Talebelerinin üstadlarına ve bazan birbirlerine yazdıkları ve Risale-i Nur’un mütalaasından aldıkları parlak feyizlerini ifade eden çok zengin bir mektub olup, bu mecmuanın üç-dört misli kadar büyüdüğü için bu mecmuaya idhal edilmemiştir. Barla, Kastamonu, Emirdağı Lâhikaları olarak müstakillen neşredilmiştir.

YİRMİSEKİZİNCİ MEKTUB: 346

“Sekiz Mes’ele” namıyla sekiz risaledir.

Birinci Mes’ele: Yirmiyedinci Mektubta Üstadımızın Talebe, kardeş ve dostlarla münasebetleri gösterilmişti. Bu Birinci mes’elede rüyanın hakikakatı ile Hulusi Abinin rüyasının mesleğimize bakan tabiri yapılmıştır. Kıyamete kadar devam edecek hizmetin inkişafını rüyasında gören diğer abilerimizin de bir cihette rüyası tabir edilmiş oluyor.

İkinci Risale: Üstadımız hakaikı anlamada hadislere bakmanın usulünü göstermiştir. Hem meleklerin nezaretleri olduğu gibi hakaika nezaret eden Zâtlara da işaret edilmiştir. Böylelikle Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.

Üçüncü Risale: Hakaikı anlatmakda perde olmamak için şahsı nazardan çekip hakaikı göstermekle gelen feyiz ve nur şahıslardan gelen himmet daha ziyade olduğu izah edilmiştir.

Dördüncü Mes’ele: Hakaikla meşgul olanların muarızlara karşı mukabelesi; muarızlara dahi mesleklerinin iç yüzünü göstermekle irşad etmek ile olduğunu izah ediyor.

Beşinci Mes’ele: Hakaikı anlamakla beraber inayetlerle teyid edilmek en ziyade şükür gerektirdiğinden bu makamda şükrün hakikatı anlatılmıştır.

BİRİNCİ RİSALE OLAN BİRİNCİ MES’ELE

(Yirmiyedinci Mektubta Üstadımızın Talebe, kardeş ve dostlarla münasebetleri gösterilmişti. Bu Birinci mes’elede rüyanın hakikakatı ile Hulusi Abinin rüyasının mesleğimize bakan tabiri yapılmıştır. Kıyamete kadar devam edecek hizmetin inkişafını rüyasında gören diğer abilerimizin de bir cihette rüyası tabir edilmiş oluyor.)

Rü’ya-yı sadıkanın hakikatini ve faidesini, gayet güzel ve hakikatlı “Yedi Nükte” ile beyan ediyor. Bu risale hem kıymetdardır, hem merak-averdir.

Rüya hakikatının tahlilidir. Yedi nükte içinde Kur’an da geçen rüya ile alakalı ayetlerin tefsiridir.

Birincisi: Kur’an çok âyetlerle, rü’yada ve nevmde perdeli olarak ehemmiyetli hakikatlar var olduğunu gösterir.

İkincisi: Kur’an ile tefe’üle ve rü’yaya itimada ehl-i hakikat tarafdar değiller. Bunun iki sebebi vardır. Birisi tefe’ülde, kâfire ait şiddeti, tefe’ül eden insana çıktığı vakit, yeis vermesi; diğeri rü’ya dahi hayr iken, bazı aks-i hakikatla göründüğü için şerr telakki edilir, yeise düşürür, kuvve-i maneviyeyi kırar, sû’-i zan verir.

Üçüncüsü: Hadîs-i sahih ile nübüvvetin kırk cüz’ünden bir cüz’ü nevmde rü’ya-yı sadıka suretinde tezahür etmiş. Demek rü’ya-yı sadıka hem haktır, hem nübüvvetin vezaifine taalluku var.

Dördüncüsü: Rü’ya üç nevidir: İkisi tabire değmiyor. Üçüncüsü ise rü’ya-yı sadıkadır.

Beşincisi: Rü’ya-yı sadıka, hiss-i kabl-el vukuun fazla inkişafıdır. Hiss-i kabl-el vuku ise, herkeste cüz’î-küllî vardır. Uykunun Gören Kişilere Göre Çeşitleri

Rü’ya-yı sadıka avam için mertebe-i velayet hükmündedir;

Umum için, gayet güzel ve muhteşem bir sinema-i Rabbaniyenin seyrangâhıdır.

Herkes için, âlem-i şehadet içinde, âlem-i gayba bakan bir penceredir.

Mukayyed ve fâni insanlar için bir temaşagâhtır.

Tekâlif-i hayatiye altında ezilen ve meşakkat çeken zîruhların istirahatgâhıdır.

Altıncısı ve en mühimmi: Bu Nükte-i Hakikat Kader Risalesinin Zeyli gibidir.

Yedincisi: Hulusi abinin Üstadla görüşmeden çok evvel gördüğü müjdeli, mübarek ve güzel bir rü’yanın tabiri hakkındadır. Rüya, Risale-i Nur Hizmetinin mebdei ve neticesi hakkındadır. Çekirdek hükmünde olup yeni teşekkül edecek olan Risale-i Nurun şahs-ı maneviyesinde Hulusi Abi kendisinin de dahil olduğunu rüyasında görmüş. Rüyanın devamında ise çekirdek hükmünde olan Risale-i Nurun şahs-ı maneviyesinin sühuletle intişar edip dal budak saran büyük bir ağaç olacağını görmüş. Hulusi abinin dışında da Risale-i Nur daha yazılmadan evvel birçok kimse keşfiyatlarında veya rüya-ı sadıkalarında görüp bu hizmetten haber vermişlerdir.)

İKİNCİ MES’ELE OLAN İKİNCİ RİSALE

(Üstadımız hakaikı anlamada hadislere bakmanın usulünü göstermiştir. Hem meleklerin nezaretleri olduğu gibi hakaika nezaret eden Zâtlara da işaret edilmiştir. Böylelikle Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.)

“Hazret-i Musa Aleyhisselâm, Hazret-i Azrail Aleyhisselâm’ın gözüne tokat vurmuş.” mealindeki bir hadîse dair ehemmiyetli bir münakaşayı kökünden kaldırır ve bu nevi hadîslere mülhidler tarafından gelen itirazata bir sed çeker. Bu risale küçüktür, fakat merak-averdir.

Hazret-i Musa Aleyhisselâm, Hazret-i Azrail Aleyhisselâm’ın gözüne tokat vurmuş, ilâ âhir mealindeki hadîse dair ehemmiyetli bir münakaşayı kaldırmak ve halletmek için yazılmıştır.

Evvelâ: Mesail-i imaniyenin münakaşa etmenin beş şartı ile insaf nazarının iki ölçüsü gösterilmiştir.

Sâniyen: Hadîs’e dair münakaşa etmenin üç şartı ile hadîslerin akla sığışmamasının iki sebebi izah edilmiştir. Ve hadîs’e dair gelebilecek şübheleri izale edecek üç hakikata atıf yapılmıştır.

Melaike, insan gibi bir surete inhisar etmez; müşahhas iken, bir küllî hükmündedir. Hazret-i Azrail Aleyhisselâm, kabz-ı ervaha müekkel olan melaikelerin nâzırıdır.

“Her ölünün ruhunu, Hazret-i Azrail Aleyhisselâm mı bizzât kabzediyor? Yoksa aveneleri mi kabzediyorlar?” Bu hususta üç meslek var:

Birinci Meslek: Azrail Aleyhisselâm, heryerde, o yerin kabiliyetine göre temessül ederek bir anda binler yerde bulunur ve herkesin ruhunu o kabzeder. Güneşin hararet ve ziyasının herbir parlak cisimde bulunduğu gibi

İkinci Meslek odur ki: Hazret-i Cebrail, Mikâil, Azrail gibi melaike-i izam, kendi nevilerinden ve kendilerine benzer küçük tarzda avenelerine birer nâzır-ı umumî hükmündedir. Ve o muavinler, enva’-ı mahlûkata göre ayrı ayrı ervahı kabzeder.

Üçüncü Meslek: Hazret-i Azrail Aleyhisselâm’ın her ferde müteveccih bir yüzü ve bakar bir gözü vardır. Yani ilmi ile nezareti ile orada bulunuyor. Güneşin hararet ve ziyası ve ziyasındaki yedi rengi ve zâtının bir nevi misali, herbir parlak cisimde bulunduğu gibi

Üçüncü Mes’ele olan Üçüncü Risale

Şu mes’ele umum ihvanımın ekseri lisan-ı hal ile ve bir kısmının lisan-ı kal ile ettikleri umumî bir sualin, has ve hususî ve mahremce bir cevabıdır. Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.

Birinci Nokta: Her kim Risale-i Nur’a müracaat etse ferik olsun müşir olsun ondan ders alabiliyor olması Sözlerin müşiriyet mertebesinde bir hakikat dersi verdiğini ve Sözlerde feyiz ve nurun var olduğunu gösteriyor.

İkinci Nokta: Risale-i Nurun Hakaik-i imaniyeyi kemal-i vuzuh ile beyan etmesi ve Kur’anın esrarını ders veriyor olması Sözlerde, feyiz ve nurun var olduğunu gösteriyor. Çünkü hakaik-i imaniyeden bir tek mes’elenin inkişafı ve vuzuhu, binler ezvak ve keramata müreccahtır. Hem bütün tarîkatların gayesi ve neticesi, hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhudur.

Üçüncü Nokta: Risale-i Nur’un doğrudan doğruya Kur’anın feyzinden mülhem olarak mesail-i imaniyeyi kalbî, ruhî, hâlî bir surette ders vermesi ve pek yüksek ve kıymetdar maarif-i İlahiye hükmünde olması gösteriyor ki Sözlerde herkese faide verecek feyiz ve nur vardır.

Dördüncü Nokta: Her vakit Kur’an-ı Hakîm, hakikatları ifade ettiği gibi, velayet-i kübra feyizlerini dahi ehil olanlara ifaza etmesi gösteriyor ki hakaik-i Kur’aniyeden tereşşuh eden Nurlar ve o Nurlara tercümanlık eden Sözler, o hâssaya mâlik olabilirler ve mâliktirler.

Beşinci Nokta: Sözler talim-i hakaik ettikleri gibi, irşad vazifesini de gördüğüne Üstadımız kendisinin ve Abilerin hayatından beş cüz’î misal göstermiştir.

Birinci Misal: Sözler ve Kur’andan gelen Nurlar; Üstadın aklına ders verdiği gibi, kalbine de iman hali telkin ediyor, ruhuna iman zevki veriyor ve hattâ dünyevî işlerinde; kerametvari bir surette muvaffakiyet gördüğüne iki misal biri katran ağacındaki ekmek diğeri Nis’ten gelen kitabtır.

İkinci Misal: Abdurrahman Abinin vefatından üç ay evvel haşre dair olan Onuncu Söz’ü okuyup manevî kirlerinden ve evham ve gafletten temizlemekle beraber ehl-i velayet gibi vefatından evvel yazdığı mektubunda üç zahir keramet izhar etmesidir.

Üçüncü Misal: Hasan Efendi’ye ecelinden otuz-kırk gün evvel Otuzikinci Söz’ü Üstadın göndermesi ve Hasan Efendi’nin Otuzikinci Söz’ü mütemadiyen mütalaa yapa yapa ve tefeyyüz ede ede, okuyup sağlam olarak câmiye gidip namaz kılıp orada ruhunu Rahman’a teslim etmesidir.

Dördüncü Misal: Hulusi Bey’in şehadetiyle; en mühim ve müessir tarîkat olan Nakşî tarîkatından ziyade himmet ve meded, feyiz ve nuru; esrar-ı Kur’aniyenin tercümanı olan nurlu Sözler’de bulmasıdır.

Beşinci Misal: Abdülmecid Abinin birkaç Söz’ü mütalaa ettikten sonra perişaniyet den kurtulmasıdır.

ÜÇÜNCÜ MES’ELE OLAN ÜÇÜNCÜ RİSALE

(Hakaikı anlatmakda perde olmamak için şahsı nazardan çekip hakaikı göstermekle gelen feyiz ve nur şahıslardan gelen himmet daha ziyade olduğu izah edilmiştir.)

Bu bîçare müflis Said’in ziyaretine gelenlerin ne niyetle görüşmeleri lâzım geldiğini beyan edip, sırf Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı itibariyle görüşmek lâzım geldiğini ve o görüşmenin mühim faidelerini ve Said’in şahsiyetinin hiçliği nazara alınmayacağını, belki dellâlı olduğu mukaddes dükkânın kıymetdar cevherlerini nazara almak lâzımgeldiğini “Beş Nokta” ile gayet güzel bir surette isbat etmekle beraber; hizmet-i Kur’aniyenin keramatından ve inayet-i Rabbaniyeden, ben ve bazı kardeşlerim mazhar olduğumuz çok inayetlerden birkaç vaki’ ve kat’î misalleri zikrediyor.

Bu risalenin tetimmesinde; risalelerin yazmasında, hususan te’lifinde ve bilhâssa Yirmidokuzuncu Mektub’da tezahür eden hârika bir inayeti beyan ediyor.

Beşinci Nokta: Sözler talim-i hakaik ettikleri gibi, irşad vazifesini de gördüğüne Üstadımız kendisinin ve Abilerin hayatından beş cüz’î misal göstermiştir.

Beşinci Misal: Abdülmecid Abinin birkaç Söz’ü mütalaa ettikten sonra perişaniyet den kurtulmasıdır.

Yirmisekizinci Mektub’un Üçüncü Mes’elesinin tetimmesi Sözlerin himmetinin dört kısım tesirini gösteren bir mektubdur.

Te’lifinde fevkalâde sühulet ve sür’ati
Yazmasında dahi fevkalâde bir sühulet, bir iştiyak ve usandırmaması
Bunların okunması dahi usanç vermemesi
Okuyanların şevke gelmesi, tenbellikten kurtulması, sonrada neşrine ciddi çalışmalarıdır.

DÖRDÜNCÜ RİSALE OLAN DÖRDÜNCÜ MES’ELE

(Hakaikla meşgul olanların muarızlara karşı mukabelesi; muarızlara dahi mesleklerinin iç yüzünü göstermekle irşad etmek ile olduğunu izah ediyor.)

Mescidimize iki defa taarruz edildi, âhirki defa da kapadılar. Ondan iki veya üç sene mukaddem, yine mübarek bir misafirin gelmesiyle, gayet vahşiyane ve zalimane tecavüz edildiği için, her taraftan benden sual edildi. Böyle merak-ı umumîyi tahrik eden bir hâdiseye lâyık cevab vermek için, Eski Said lisanıyla “Dört Nokta” ile mühim bir ibretli cevabdır.

(Mescidimize iki defa taarruz edildi, âhirki defa da kapadılar. Ondan iki veya üç sene mukaddem, yine mübarek bir misafirin gelmesiyle, gayet vahşiyane ve zalimane tecavüz edildiği için, her taraftan benden sual edildi. Böyle merak-ı umumîyi tahrik eden bir hâdiseye lâyık cevab vermek için, Eski Said lisanıyla “Dört Nokta” ile mühim bir ibretli cevabdır.

Birinci Nokta: Risale-i Nur, buradaki jandarma ile kır bekçilerine istikametli bir vaziyet aldırması ile muarızlarının dahi himmetine koşmuştur. Birinci Noktada bir hakaik, bir tavsiye, bir ikaz vardır. Hakaik: Kur’anın tezgâhından gelen bir elmas kılınç varken, elindeki kırık odun parçasıyla müdafaa edilmez. Tavsiye: Zaruret-i kat’iyye olmadan hakaikı anlatmanın dışında onlarla konuşmayınız. İkaz: Hizmette ve hakaikı göstermekte lâkaydlık gösterip gaflet etmekle zındıkları hücuma teşci’ etmeyiniz.

İkinci Nokta: Âyet-i kerimenin tehdidi ile zulme değil yalnız âlet olan ve tarafdar olan belki edna bir meyli dahi olanlar tokada müstehak oluyor.

Üçüncü Nokta: Kur’an-ı Hakîm’in feyziyle ve nuruyla en mütemerrid ve müteannid dinsizleri ıslah ve irşad eden Sözler, yakınında bulunan mütecavizleri irşad etmemesinin sebebi onların yılan gibi dalalet zehirini serpmekle telezzüz etmeleri ve bilerek dinini dünyaya satarak münafıklığa girmeleridir.

Dördüncü Nokta: Memurların nüfuz-u hükûmeti, ağraz-ı şahsiyede istimal ederek tazyikat ve istibdadları; envâr-ı Kur’aniyeyi ışıklandıran gayret ve himmet ateşine, odun parçaları hükmüne geçiyor; iş’al ediyor, parlatıyor.

BEŞİNCİ RİSALE OLAN BEŞİNCİ MES’ELE

(Hakaikı anlamakla beraber inayetlerle teyid edilmek en ziyade şükür gerektirdiğinden bu makamda şükrün hakikatı anlatılmıştır.)

Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’da tekrar ile اَفَلاَ يَشْكُرُونَ ٭ اَفَلاَ يَشْكُرُونَ ve şükretmeyenleri, otuzbir defa فَبِاَىِّ آلاَءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ fermanıyla tehdid ettiğinin sırrını gayet âlî ve tatlı ve makul ve makbul bir surette tefsir ediyor; insan bir şükür fabrikası olduğunu isbat ediyor. Kâinat bir nimet hazinesi olup; şükür ise anahtarı olduğunu; ve rızık, onun neticesi ve şükrün mukaddimesi bulunduğunu gayet güzel ve kat’î bir surette isbat ediyor.

Der tarîk-ı acz-mendî, lâzım âmed çâr çîz:

Acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, şevk-i mutlak, şükr-ü mutlak ey aziz!

olan düstur-u hakikattaki dördüncü rükün bulunan şükr-ü mutlakın parlak ve yüksek hakikatını izah ediyor.

Şükür Risalesi

Kur’an-ı Hakîm şükrü netice-i hilkat gösteriyor;
Kur’an-ı Kebir olan şu kâinat dahi gösteriyor ki:
Netice-i hilkat-i âlemin en mühimmi şükürdür.
Şu şecere-i hilkatin en mühim meyvesi, şükürdür.
Ve şu kâinat fabrikasının çıkardığı mahsulâtın en a’lâsı, şükürdür.

Birinci daire: Nokta-i merkeziye de hayat halkedilmiş.

İkinci daire: İnsanı nokta-i merkeziyede bırakıyor.

Üçüncü daire: Nokta-i merkeziyede rızık vaz’edilmiş.

Dördüncü daire: Rızık dahi bütün enva’ıyla manen ve maddeten, halen ve kalen ŞÜKÜR ile kaimdir, ŞÜKÜR ile oluyor, ŞÜKRÜ yetiştiriyor, ŞÜKRÜ gösteriyor. Çünki

Rızka iştiha ve iştiyak, bir nevi şükr-ü fıtrîdir.
Ve (Rızka) telezzüz ve zevk dahi gayr-ı şuurî bir şükürdür.
Hem RIZIK olan nimetlerde gayet güzel süslü suretler, gayet güzel kokular, gayet güzel tatmaklar;

Şükrün davetçileridir, zîhayatı şevke davet eder ve şevk ile bir nevi istihsan ve ihtirama sevkeder, bir şükr-ü manevî ettirir.
Ve zîşuurun nazarını dikkate celbeder, istihsana tergib eder. Nimetleri ihtirama onu teşvik eder; onun ile kalen ve fiilen şükre irşad eder ve şükür ettirir ve şükür içinde en âlî ve tatlı lezzeti ve zevki ona tattırır.

İşte rızık, şükür vasıtasıyla o kadar kıymetdar ve zengin bir hazine-i câmia olduğu halde,

şükürsüzlük ile (Rızık) nihayet derecede sukut eder.
Altıncı Söz’de beyan edildiği gibi: Rızkın Hizmetkârı şükürsüzlük ile sukut eder,
Öyle de Rızkın Mahiyeti Ve Sair Hademeleri dahi sukut ediyorlar.

(Hali şükrün ve şükürsüzlüğün nasıl yapıldığını ifade eden cümleler)

Şükrün mikyası; (var.)

Kanaat şükürdür.
İktisad şükürdür.
Rıza şükürdür.
Memnuniyet şükürdür.

Şükürsüzlüğün mizanı;

Hırs şükürsüzlüktür.
İsraf şükürsüzlüktür.
Hürmetsizlik şükürsüzlüktür.
Haram helâl demeyip rastgeleni yemek şükürsüzlüktür.

Evet hırs; şükürsüzlük olduğu gibi,

Hem sebeb-i mahrumiyettir,
Hem vasıta-i zillettir.

Rahman RIZKA bakar ve RIZIKTAKİ şükür ile ona yetişilir.

Hem şükrün enva’ı var. O nevilerin en câmii ve fihriste-i umumiyesi, namazdır.
Hem şükür içinde, safi bir iman var, hâlis bir tevhid bulunur.

İnsan-ı gafil, küfran-ı nimet ile ne derece hasarete düştüğünü, çok cihetlerden yalnız bir vechini söyleyeceğiz. Şöyle ki: Lezzetli bir nimeti insan yese,

Eğer şükür etse; o yediği nimet o şükür vasıtasıyla bir nur olur, uhrevî bir meyve-i Cennet olur.

Eğer şükür etmezse; o muvakkat lezzet, zeval ile bir elem ve teessüf bırakır ve kendisi dahi kazurat olur.

Evet rızkın aşka lâyık bir sureti var; o da, şükür ile o suret görünür.

Rızka duyulan Muzaaf ihtiyaç, iştiyaktır. Muzaaf iştiyak, muhabbettir. Muzaaf muhabbet dahi aşktır.

Enva’-ı zîhayat içinde en ziyade rızkın enva’ına muhtaç, insandır.

Neden?

Çünkü Cenab-ı Hak insanı

Bütün esmasına câmi’ bir âyine ve
Bütün rahmetinin hazinelerinin müddeharatını tartacak, tanıyacak cihazata mâlik bir mu’cize-i kudret ve
Bütün esmasının cilvelerini ve san’atlarının inceliklerini mizana çekecek âletleri hâvi bir halife-i Arz suretinde halk etmiştir.

Onun için hadsiz bir ihtiyaç verip, maddî ve manevî rızkın hadsiz enva’ına muhtaç etmiştir.

İnsanı, bu câmiiyete göre en a’lâ bir mevki olan ahsen-i takvime çıkarmak vasıtası, şükürdür.

Şükür olmazsa, esfel-i safilîne düşer; bir zulm-ü azîmi irtikâb eder.

Elhasıl: En a’lâ ve en yüksek tarîk olan tarîk-ı ubudiyet ve mahbubiyetin dört esasından en büyük esası şükürdür ki; o dört esas şöyle tabir edilmiş:

Der tarîk-ı acz-mendî lâzım âmed çâr çîz:

Birinci ve İkinci Esas: Acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, (7. sözde izah edilmiştir.)

Üçüncü Esas: Şevk-i mutlak, (32. Sözün 2. Mevkıfının 3. Maksadıyla 3. Mevkıfında izah edilmiştir. Cenab-ı Hakkın kemalatını ve Cemalini gören kişinin şevke geldiğini..

Dördüncü Esas: şükr-ü mutlak 24. Sözün 5. Dalının 2. Meyvesinde ve 4. Şuanın 3. Mertebe-i Nuriye-i Hasbiyesinde Allahın hadsiz nimetlerini beş sınıfta izah ediyor.

Ey aziz…

ALTINCI RİSALE OLAN ALTINCI MES’ELE

Teksir Mektubat mecmuasında neşredildiğinden buraya dercedilmedi.

Vehhabiler Hakkındadır. Teksir Mektubat mecmuasında neşredildiğinden buraya dercedilmedi.

(Hakaikı anlamamakla beraber ifrat ve tefrit ile hakaikı tahrif eden vehhabilerin ve şianın şükürsüzlüğü nazara verilmiştir. Zira şükür verilen ni’meti verenin rızası dairesinde kullanmak iken akıl, kalb ve sair letaifini ifrat ve tefrit ile yanlış kullanmışlardır.)

(Birinci Nükte: Vehhabî mes’elesinin nereden gelmiştir. Vehhabî mes’elesinin âlem-i İslâm’ın an’anesi itibariyle üç esası vardır. Birincisi Hz. Ali’nin (R.A.) nehrivanda necid sekenesinden olan haricilerin hafızlarını öldürdüğü için, İkincisi Hz. Ebu Bekir’in (R.A.) necid havalisini zîr ü zeber ettiği için, Üçüncüsü İbn-i Teymiyeyi taklid ederek şîalara karşı çıkmak için ve Hanbelî Mezhebi’ni taklid ederek alevilere hücum etmeleri arkasında Ehl-i Sünnete hücum etmişler.

İkinci Nükte: Vehhabî mes’elesinin âlem-i insaniyet itibariyle dahi üç esası vardır. Birincisi “El-hükmü lil-galib” kaidesi, avama, havassa karşı bir kin ve bir tezyif fikrini verdiğinden, büyüklere ve havassa ait medar-ı şeref her şeyi kırmak için bir cesaret vermiş. İkincisi Menfî milliyet fikriyle mukaddesat-ı diniyeye hürmetkâr olamayıp bahaneler buldukça ilişmek istiyor. Üçüncüsü sükût

Üçüncü Nükte: Meslekler, mezhebler ne kadar bâtıl da olsalar, içinde ukde-i hayatiyesi hükmünde bir hak, bir hakikat bulunur. İşte bu kaideye binaen, âlem-i İslâmdaki ehl-i bid’a fırkalarından Şia, Vehhabi, Cebrî ve Mu’tezileye bakılsa görülüyor ki, herbiri bir hakka istinad edip gitmiş. Fakat menfî ciheti, ya garaz veya inad gibi bir sebeble o mesleğin âsârı, dalalet hesabına çalışmıştır. Hem hak bir meslekte olan Şerif-i Mekke dahi hata ederek Haremeyn-i Şerifeyn’e İngiliz siyasetinin girmesine izin verdiğinden Vehhabîler, Ehl-i Sünnete galebe ettiler, denilebilir.

Dördüncü Nükte: Vehhabî hâdisesinde, Vehhabîlerin, Ehl-i Sünnet’e karşı ettikleri zulüm içinde kader-i İlahî üç sebebe binaen adalet eder.)

YEDİNCİ RİSALE OLAN YEDİNCİ MES’ELE

(Hakaikı anlamakla beraber inayetlerle teyid edilmek en ziyade şükür gerektirdiğinden bu mes’elede “Yedi inayete İşaret” etmeden evvel tahdis-i nimet suretinde yedi sırr-ı inayetin izhar edilmesinin “Yedi Sebeb”ini beyan edilmiştir.)

قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ âyetinin, Yunus Suresi

57- Ey insanlar! Size Rabbinizden bir öğüt, gönüller derdine bir şifa, müminlere bir hidayet ve rahmet geldi.

58- De ki, “Allah’ın ihsanıyla ve rahmetiyle, yalnızca bunlarla sevinç duysunlar. Bu, onların biriktirip durduklarından daha hayırlıdır.”

Risale-i Nur ve hâdimleri hakkındaki mühim bir sırrını, “Yedi İşaret” namıyla, yedi inayet-i Rabbaniyeyi beyan ediyor. Ve tahdis-i nimet suretinde bu inayet-i seb’anın izharına, yedi makul sebebini beyan ediyor. Bu inayet-i seb’a-i külliyenin hârikalarına işareten, kendi kendine te’lif vaktinde iki sahifenin bütün satırları başlarında yirmisekiz elif gelerek, Yirmisekizinci Mektub’un mertebesine tevafuk ettiğini, {(Haşiye): Asıl nüshasına göredir.} te’liften bir zaman sonra muttali olduk. Bu inayet-i seb’ayı okuyan adam, Risale-i Nur eczalarının ne kadar ehemmiyetli ve nazar-ı inayet-i İlahiyede bulunduğunu ve himayet-i Rabbaniyede olduğunu bilecek. Bu yedi inayet külliyedir, cüz’iyatları yetmişi geçer.

Şu mes’ele “Yedi İşaret”tir. Evvelâ tahdis-i nimet suretinde yedi sırr-ı inayetin izhar edilmesinin “Yedi Sebeb”ini beyan ederiz:

Birinci Sebeb: Bu asırda i’caz-i Kur’anı bir derece beyan, Sözler’le olduğuna dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş. Yani Kur’an-ı Hakîmin mucizevî hakikatlarının izharına ayine ve hizmetkâr olan Risale-i Nuru ve ona talebe olanlara gelen inayetleri izhar etmek Kur’anın i’cazına yardımdır.

İkinci Sebeb: Kur’anın hakaikına dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş.

Üçüncü Sebeb: Risale-i Nurda görünen hakaik Kur’andan olduğunu göstermek için inayetler izhar edilmiş. Çünkü kim bu hakaikin içine girse inayetlere mazhar olur.

Dördüncü Sebeb: Hem küfran-ı nimetten kurtulmak hemde fahrdan kurtulmak için inayetler izhar edilmiş. Çünki Kur’anın hakaikının güzelliğini gösteren Sözlere dikkatleri celb etmek için terettüb eden inayat-ı İlahiyeyi izhar etmek, makbul bir tahdis-i nimettir.

Beşinci Sebeb: Şarktan zuhur eden nurun Risale-i Nur olduğuna dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş.

Altıncı Sebeb: Cenab-ı Hakka bakan vechi ile inayetler ikramat-ı ilahiye Kur’ana bakan vechi ile keramet-i Kur’aniye olduğunu göstermek için inayetler izhar edilmiş.

Yedinci Sebeb: İnsanların ekserisi ehl-i tahkik olmadığı için zaîf ve kıymetsiz bir bîçarenin elindeki hakaik-i imaniye ve Kur’aniyenin kıymetini, ekser nâsın nokta-i nazarında düşürmemek için, inayetler izhar edilmiş.

İşte bu yedi esbaba binaen küllî birkaç inayet-i Rabbaniyeye işaret edeceğiz.

Birinci İşaret: Yirmisekizinci Mektub’un Sekizinci Mes’elesinin Birinci Nüktesi’nde beyan edilmiştir ki, “tevafukat”tır.

İkinci İşaret: Risale-i Nurun şahs-ı manevisinin teşekkülü bir inayettir.

Üçüncü İşaret: Hakikatların en muannide dahi izah edilip isbat edilmesidir.

Dördüncü İşaret: Temsilat yolu Risale-i Nurda görülmesi bir inayettir. Bu inayetle risalelerde, bütün derin hakaik, temsilât vasıtasıyla, en âmi ve ümmi olanlara kadar ders veriliyor.

Beşinci İşaret: Risalelerin tenkid edilmemesi ve her taife derecesine göre istifade etmesi, sür’atle, sıkıntılı inkıbaz vakitlerinde yazılması dahi, bir eser-i inayet ve bir ikram-ı Rabbanîdir.

Altıncı İşaret: Üstadın hayatına öyle bir cereyan verilmiş ki; Risale-i Nuru netice vermiştir. İşte bu bir inayettir. Adeta çekirdek hükmünde olan üstadımızın hayatından Nur külliyatı çıkmıştır. Risale-i Nurdaki bütün hakikatların üstadın hayatında bir yeri vardır.

Yedinci İşaret: Hizmet zamanında görünen inayetlerdir. Hususan Sözler’in ve risalelerin neşrinde ve tashihatında ve yerlerine yerleştirmekte ve tesvid ve tebyizinde teshilat görülmesi, hem de maişet hususunda şefkatle beslenmesi, bir Keramet-i Kur’aniyedir.

Âhirinde, bir sırr-ı inayete ait mahrem bir sualin cevabı vardır.

Mahrem bir suale cevabdır Sözlerin kanaat vermekteki güzelliği ve bizim aklımıza ruhumuza olan tesiri, ancak temsilât-ı Kur’aniyenin lemaatındandır. Çünki: Yazılan Sözler

Tasavvur değil tasdiktir; (Yani hududları tayin edilen bir şey değil aklen delilleri görülen bir hakikatı kabul etmektir.)

Teslim değil, imandır; (Kuru kuruya teslim olmak değil hakikatı anlamakla hakikata teslim olmaktır. Yani yakîni bir imandır, taklidi bir iman değildir.)

Marifet değil, şehadettir, şuhuddur; (Marifet bir hakikatı aklen tasdik etmek iken şehadet o hakikatı aklın dışında diğer cihazlarla beraber görmektir.)

Taklid değil tahkiktir;

İltizam değil, iz’andır; (Dokuzuncu Mektub Sayfa 34’te geçtiği gibi Ve silsile-i mevcudat gibi kuvvetli ve zerrat gibi kesretli iman ve İslâmın bürhanlarını göstermişler ki, nihayetsiz bir iz’an ve kuvvet-i iman verirler.)

Tasavvuf değil hakikattır; (yani tasavvuf kâinatı terk etmek hakikatını ders verirken Risale-i Nur terk etmek değil kâinata bakmakla Allahı hakikat noktasında tanıyor.)

Dava değil, dava içinde bürhandır. (Yani Kur’anın davası değil, Kur’anın dava ettiği hakikatlarının bürhanlarıdır.)

Sorunun ikinci kısmı ne tesiri var denilse altta beş tesirini gösteriyor.

Akıl ile beraber

Vehim ve

Hayal,

Hattâ nefs ve

Heva teslime mecbur olduğu gibi, şeytan dahi teslim-i silâha mecbur oldu.

Hâtimesinde, inayet-i seb’adan birincisi olan tevafukata gelen veya gelmek ihtimali olan evhamı gayet kat’î bir surette def’ediyor. O hâtimenin âhirinde de, Üçüncü Nükte’de inayet-i hâssa ve inayet-i âmmeye dair mühim bir sırr-ı dakik-i rububiyete ve ehemmiyetli bir sırr-ı Rahmaniyete işaret ediyor.

Şu Hâtime “Dört Nükte”dir:

Birinci Nükte: Sekiz inayet-i İlahiye suretinde gelen işarat-ı gaybiyeye dair gelen veya gelmek ihtimali olan evham, Sekiz inayetten biri olan tevafukatın isbatı yapılarak izale ediliyor.

Üçüncü Nükte: Bu nüktede hususi inayetin umumi inayetten daha büyük, daha güzel, daha yüksek olmasının sırrı izah ediliyor.

Bu işarat-ı gaybiyedeki hususi ihsanılarını yedi inayet içinde düşünebiliriz.

Birinci İşaret ve Birinci Nüktesi’nde beyan edilen “tevafukat”tır ki hususi bir imdadıdır.

İkinci İşaret: Risale-i Nurun şahs-ı manevisinin teşekkülü bir inayettir ki hususi bir imdadıdır.

Üçüncü İşaret: Hakikatların en muannide dahi izah edilip isbat edilmesidir ki hususi bir imdadıdır.

Dördüncü İşaret: Temsilat yolu Risale-i Nurda görülmesi bir inayettir ki hususi bir imdadıdır. Bu inayetle risalelerde, bütün derin hakaik, temsilât vasıtasıyla, en âmi ve ümmi olanlara kadar ders veriliyor.

Beşinci İşaret: Risalelerin tenkid edilmemesi ve her taife derecesine göre istifade etmesi, sür’atle, sıkıntılı inkıbaz vakitlerinde yazılması dahi, bir eser-i inayet ve bir ikram-ı Rabbanîdir ki hususi bir imdadıdır.

Altıncı İşaret: Üstadın hayatına öyle bir cereyan verilmiş ki; Risale-i Nuru netice vermiştir. İşte bu bir inayettir ki hususi bir imdadıdır.

Yedinci İşaret: Hizmet zamanında görünen inayetlerdir ki hususi bir imdadıdır.

Sözler’in tebyizinde kıymetdar hizmeti sebkat eden muallim Ahmed Galib’in Sözler hakkında bir fıkrasıdır.

Merhum Binbaşı Âsım Bey’in Sözler hakkında bir fıkrasıdır.

SEKİZİNCİ RİSALE OLAN SEKİZİNCİ MES’ELE

Altı sualin cevabı olan “Sekiz Nükte”dir.

BİRİNCİ NÜKTE: Tevafuktaki işarat-ı gaybiye, umum Risale-i Nur eczalarında cüz’î-küllî bulunduğuna dairdir.

Evet ekser Sözler’de tevafukat-ı gaybiye vardır. Bundan anlaşılıyor ki; Kur’anın bir nevi tefsiri olan Sözler’deki hüner ve zarafet ve meziyet kimsenin değil;

Belki muntazam, güzel hakaik-i Kur’aniyenin mübarek kametlerine yakışacak mevzun, muntazam üslûb libasları, kimsenin ihtiyar ve şuuruyla biçilmez ve kesilmez;

Belki onların vücududur ki, öyle ister ve bir dest-i gaybîdir ki, o kamete göre keser, biçer, giydirir. Biz ise içinde bir tercüman, bir hizmetkârız.

İKİNCİ NÜKTE: Tevafukatın meziyeti, Lafz-ı Celal’den başka ne için Kur’anda fevkalâde matlub olmadığının sırrını beyan eder.

ÜÇÜNCÜ NÜKTE: Bir kardeşimizin fazla ihtiyat ve cesaretsizliği yerinde olmadığını ve bir müftünün Onuncu Söz’e sathî tenkidine karşı güzel bir cevabdır. (Fakat bu mecmuaya idhal edilmemiştir. Yirmisekizinci Mektub’un Sekizinci Mes’elesinin Üçüncü Nüktesi Barla Lahikası sayfa 319’da yazılmıştır.)

DÖRDÜNCÜ NÜKTE: “Meydan-ı haşirde insanlar nasıl toplanacaklar, çıplak olarak mı? Herkes ahbablarını görebilir mi? Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı şefaat için nasıl bulacağız? Hadsiz insanlarla birtek zât olan Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm nasıl görüşecek? Ehl-i Cennet ve Cehennem’in libasları nasıl olacak? Ve bize kim yol gösterecek?” Altı meraklı sualin mukni’ ve makul cevabıdır.

Evvelâ: “Meydan-ı haşre, cem’ ve keyfiyet nasıl ve üryan mı olacak?

“Sema dalgaları karar kılmış bir denizdir.” Hadisinin işaretiyle

Gemimiz olan küre-i arz haşir meydanına maddi sakinlerini götürecektir.

Haşir meydanına küre-i arz sakinlerinin manevi mahsulât önceden gidecektir.

Cehennem-i suğra cehennem-i kübraya dâhil edilecektir.

Sâniyen: Meydan-ı haşir de keyfiyetimiz nasıl olacak?

Haşir meydanında bizim keyfiyetimiz ise amellerimizin keyfiyetine göre olacaktır.

Onuncu ve Yirmidokuzuncu Sözler başta olarak sair Sözler’de, gayet kat’î bir surette o haşrin meydanı ile beraber vücudu kat’î olarak isbat edilmiştir.

Ruhun baki olması, ruha münasib ceset verilmesi ve yapılan amellere göre ehl-i cennet ve cehennemin yaratılması Yirmidokuzuncu Sözde izah edilmiştir. Yirmisekizinci Sözle Yirmidokuzuncu Sözün birbiri ile olan münasebetini düşündüğümüzde Cennet ehlinin vaziyetinin Melekler gibi olacağı anlaşılıyor.

Sâlisen: Ve dostlarla görüşmek için ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı şefaat için nasıl bulacağız? Hadsiz insanlarla birtek zât nasıl görüşecek?

Görüşmek ise, Onaltıncı Söz’de (Güneş temsiliyle) ve Otuzbir ve Otuziki’de (Ağaç ve Kumandan temsiliyle) kat’iyyen isbat edilmiştir ki; bir zât nuraniyet sırrıyla, bir dakikada binler yerde bulunup, milyonlar adamlarla görüşebilir.

Râbian: “Meydan-ı haşirde, beşeriyet üryan mı olacak?

Meydan-ı haşirde sun’î libaslardan üryan olarak, fakat fıtrî bir libas giydirmesi, ism-i Hakîm muktezasıdır.

Hâmisen: Ve bize kim yol gösterecek?” diyorsunuz.

Rehber ise, senin gibi Kur’anın nuru altına girenlere, Kur’andır. Kur’an dünyada kıblenameli bir pusula olduğu gibi Haşirde şefaatçi ve Cennette de rehber olacaktır.

Sâdisen: Ehl-i Cennet ve Cehennem’in libasları nasıl olacak?

Ehl-i Cennet ve Ehl-i Cehennem’in libasları ise, Yirmisekizinci Söz’de hurilerin yetmiş hulle giymesine dair beyan edilen düstur burada da caridir.

BEŞİNCİ NÜKTE: “Zaman-ı Fetrette, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ecdadı, bir din ile mütedeyyin mi idiler?” cevabında, güzel bir hakikat beyan ediliyor.

Elcevab: Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’ın, bilâhere gaflet ve manevî zulümat perdeleri altında kalan ve hususî bazı insanlarda cereyan eden bakiyye-i dini ile mütedeyyin olduğuna rivayat vardır. Ehl-i fetretin, ehl-i necat olduğuna dair iki verilmiştir. Biri teferruattaki hatiatlarından muahazeleri yoktur. Diğeri küfre de girseler yine ehl-i necattır.

ALTINCI NÜKTE: “Hazret-i İsmail Aleyhisselâm’dan sonra, Peygamber’in (A.S.M.) ecdadından peygamber gelmiş midir?” sualine karşı, gayet mühim bir cevabdır.

Elcevab: Ecdad-ı Nebi’den gelen nebilerin bazılarının ya hiç ümmeti olmamış veyahut mahdud birkaç adama münhasır kaldığı için iştihar bulmamışlar veyahut nebi ismi verilmemiş olması mümkün.

YEDİNCİ NÜKTE: “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın peder ve vâlidesinin ve ceddi Abdülmuttalib’in imanları hakkında en sahih haber hangisidir?” sualine karşı gayet mühim ve makul bir cevabdır.

Elcevab: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın peder ve vâlideleri ehl-i necattır ve ehl-i Cennet’tir ve ehl-i imandır.

Eğer denilse: Neden bi’setine yetişemediler?

Elcevab: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ferzendane hissini memnun etmek için, vâlideynini minnet altında bulundurmuyor.

SEKİZİNCİ NÜKTE: “Amcası Ebu Talib’in imanı hakkında esahh olan nedir? Cennet’e girebilir mi?” sualine karşı güzel bir cevabdır.

Elcevab: Ebu Talib, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletini hicab ve asabiyet-i kavmîye yüzünden kabul etmediğinden Cehennem’e gitse de; şahsını, zâtını gayet ciddî sevdiği için Cenab-ı Hakk Cehennem içinde bir nevi hususî Cennet’i, ona mükâfaten halkedebilir.

(Rumuzat-ı Semaniyede bu farklı farklı mevzuat için aşure tabiri var

Yirmiyedinci Mektub’un fıkraları çok faydalıdırlar. Ehemmiyetli, tatlı, hoş, güzel manalar, dersler; teşvik, teşci’ eder hisler vardır. Ben kendim onlardan tatlı istifade ediyorum, tenbel olduğum zaman bana ehemmiyetli bir teşvik kamçısı oluyor. Her ne ise… Kardeşlerim, gücenmeyiniz; bir mikdardır sizlere mektub yazdığım zaman birbirinden uzak mes’eleleri topluyorum. Her mektub bir aşure olur. Barla – 289)

YİRMİDOKUZUNCU MEKTUB

“Dokuz Kısım”dır. Yirmidokuz nükte-i mühimme içinde vardır. O dokuz kısım, küçük büyük onyedi risaledir.

BİRİNCİ RİSALE OLAN BİRİNCİ KISIM

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّينَ

هُوَ الَّذِى اَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتَابِ وَاُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ

âyetlerinin bazı sırlarını, “Dokuz Nükte” ile tefsir eder. (Dokuz Nükte ile muhkem ve müteşabih ayetlere bakış nokta-i nazarı veriliyor.)

BİRİNCİ NÜKTE: “Kur’ana ait ve Kur’anın esrarı bilinmiyor ve müfessirler hakikatını anlamamışlar.” diyenlere karşı mühim bir cevabdır. (Selefin muhkem ayetlere verdiği manaları müteşabih zannederek yeni nesil ulema itiraz ettiği gibi selefin müteşabih ayetlere verdiği manaları da muhkem zannedip hataya düşmüşler. Risale-i Nur muhkem olan ayetleri tam izah etmiştir.)

“Kur’an-ı Hakîm’in esrarı bilinmiyor, müfessirler hakikatını anlamamışlar.” diye beyan olunan fikrin iki yüzü var ve onu diyen, iki taifedir:

Birincisi: Ehl-i hak ve ehl-i tedkiktir. Derler ki: “Kur’an, bitmez ve tükenmez bir hazinedir, zaman geçtikçe, Kur’an-ı Hakîm’in daha ziyade hakaiki inkişaf eder. Her asır nusus ve muhkematını teslim ve kabul ile beraber, tetimmat kabîlinden hakaik-i hafiyesinden dahi hissesini alır; başkasının gizli kalmış hissesine ilişmez.

İkinci Taife: Ya akılsız bir dosttur veya şeytan akıllı bir düşmandır ki, hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye şübhe îras etmek için bu nevi sözleri işaa ediyorlar.

İKİNCİ NÜKTE: Kur’an-ı Hakîm’de وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ ٭ وَالشَّمْسِ وَضُحَيهَا gibi kasemat-ı Kur’aniyedeki mühim bir hikmeti beyan ediyor.

Bu makamda Kasemat-ı Kur’aniyeden beş külli hüküm çıkartılmıştır.

Birincisi: Kur’an-ı Kerimdeki kasem ayetlerinde yemin silsilesi ile esaslara ve hakikatlara dikkat çekilirken uslübuyla da temsilleri hayale getirir.

İkincisi: Yemin edilen şeyin kudsiyetine ve ona kasem edilecek bir derece-i hürmette olduğunu ihtar eder.

Üçüncüsü: Kur’an, ayetlerinin yüksek mevkiine dikkat çektiği gibi cismani bir ayet olan mevcudatın üzerinde görünen azamet-i kudret ve kemal-i hikmete dikkat çeker.

Dördüncüsü: Tesadüfî zannolunan unsurların çok nazik hikmetleri ve ehemmiyetli vazifeleri gördüğüne dikkat çekiyor.

Beşincisi: Tin ve zeytine kasem arkasında bütün sanat ve nimetlere dikkat çeker. Eğer sanat cihetiyle bakarsak marifet mertebemiz arttığı gibi nimetiyet cihetiyle bakarsak ibadet ve şükürle kendimizi sevdirmemizin gerektiğine dikkat çekmiştir.

ÜÇÜNCÜ NÜKTE: Surelerin başlarındaki birer şifre-i İlahiye olan huruf-u mukattaaya dairdir.

Surelerin başlarındaki huruf-u mukattaa İlahî bir şifredir. Cenab-ı Hakk her asırdaki hâs abdine, onlarla bazı işaret-i gaybiye veriyor.

Tarikat Şeyleri huruf-u mukataa ile insanların manevi cihazlarını tahrik etmişlerdir. İşarat-ül İ’caz tefsirinde İ’caz-ı belâgat noktasında huruf-u mukataanın sırları izah edilmiştir.

DÖRDÜNCÜ NÜKTE: Kur’an-ı Hakîm’in hakikî tercümesi kabil olmadığından ve manevî i’cazındaki ulviyet-i üslûb tercümeye gelmediğinden, mühim bir beyanla, üslûb-u Kur’aniyedeki bir lem’a-i i’caziyeyi gösterir.

Kur’an-ı Hakîm’in hakikî tercümesi kabil olmadığını bu asırda Kur’an’ın hakiki bir tefsiri olan Yirmibeşinci Söz isbat etmiştir. Mes’ela manevî i’cazındaki ulviyet-i üslûb cihetinde Kur’an, i’cazını söyleyen Zâtın makamından aldığı için tercümeye gelmez. Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyanın manevi i’cazındaki ulviyet-i üslûb cihetinden mucizeliğine iki misal verilmiştir. İki misal arasındaki fark; Birinci misal de dünyevi efalini göstererek i’cazkârane bir cem’iyet içinde hallakıyetin hakikatını hayale tasvir ediyor, ikinci misal de mütekellim cihetiyle ulviyet-i üslubu uhrevi efalini nazara vererek gösteriyor.

BEŞİNCİ NÜKTE: “Elhamdülillah” cümlesinin ifade ettiği mananın en kısası, bir satır kadar olduğunu ve hakikî tercümesinin kabil olmadığını gösterir.

Âyâtın hakikî tercümesi mümkün değildir! Çünkü âyetin her cümlesi için beş-altı satır tefsir yazmak lâzım gelir. Meselâ “Elhamdülillah” bir cümle-i Kur’aniyedir. Bunun ilm-i Nahiv ve Beyan kaidelerinin iktiza ettiği en kısa manası şudur: “Ne kadar hamd ve medh varsa, kimden gelse, kime karşı da olsa, ezelden ebede kadar hastır ve lâyıktır o Zât-ı Vâcib-ül Vücud’a ki, Allah denilir.” İşte, “Elhamdülillah” cümlesinin en kısa ve ülema-yı Arabiyece müttefek-un aleyh bir mana-yı zahirîsi şöyle olursa, başka bir lisana o i’caz ve kuvvetle nasıl tercüme edilebilir?

ALTINCI NÜKTE: اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ deki nun-u mütekellim-i maalgayre dair mühim bir sırrını, nurlu bir hal ve hakikatlı bir hayal içinde beyan ediyor.

Âyetin her cümlesi için beş-altı satır tefsir yazmak lâzım geldiği gibi; herbir harf-i Kur’an dahi bir hakaik hazinesi hükmündedir. Bazan birtek harf, bir sahife kadar hakikatları ders verir. Meselâ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ deki nun-u mütekellim-i maalgayr da mütekellim-i vahde sîgasından “Na’büdü” sîgasına intikalden kalbin, hayalin ve aklın aldığı dersler vardır. Şöyle ki; Kalb namazdaki cemaatin fazilet ve sırrını o nun içindeki üç cemaat ve üç dairenin işaret ettiği manadan anlıyor. Hayal ise namazdaki cemaatin fazilet ve sırrını o üç cemaatte ve dairede herkes benim gibi اِيَّاكَ نَعْبُدُ ile mukabele ediyor diye tahayyül ettiğinden cemaatle kılınan namazın hakikatını külli yaparak genişletmiştir. Akıl ise bütün mevcudatın kemal-i itaat ve intizam ile vazife suretinde yaptıkları ubudiyetlerini ve fakr u ihtiyacatlarına binaen gelen fevkalâde ianat-ı gaybiyeyi görür. Ve böylece نَعْبُدُ ve نَسْتَعِينُ de, Mabud ve Müstean olan Hâlık’a giden yolu anlar. İşte Kur’anın değil âyetleri, kelimeleri, belki Nun-u Na’büdü gibi bazı harfleri dahi mühim hakikatların nurlu anahtarlarıdır.

YEDİNCİ NÜKTE: اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ in mühim ve nuranî sırrının beyanı içinde, bid’aların icadı ne kadar çirkin ve zarar olduğunu gösterir.

نَسْتَعِينُ ile iane taleb edilirken makam iktizasıyla “Ne istiyorsun?” diye vârid olan mukadder sual, Yedinci Nüktede اِهْدِنَا ile cevablandırılmıştır. Bu kelime beni mazi tarafına göçüp giden kafile-i beşer içinde gayet nuranî, parlak enbiya, sıddıkîn, şüheda, evliya, sâlihîn kafilelerine iltihak etmek için yol gösteriyor, belki iltihak ettiriyor. Hâlbuki bid’aları icad etmekle o kafile-i uzmadan inhiraf eden ülema-üs sû’ tabirine lâyık bazı bedbahtlar, Kur’anın türkçe okunmasına fetva vererek şeair-i İslâmiyenin bedihiyatını tebdile kabil görüyorlar.

SEKİZİNCİ NÜKTE: Şeair-i İslâmiye, hukuk-u umumiye hükmünde olduğuna dair mühim bir sırrını beyan ediyor.

Şeair-i İslâmiyenin bedihiyatının tebdiline dair bir düstur beyan edilmiştir. Şöyle ki: “Şeair-i İslâmiye” umuma, umumiyet itibariyle taalluk ettiğinden hukukullah tabir edilen Allahın kulları üzerindeki hukukudur. Bu şeairin umuma taalluku cihetiyle umum onda hissedardır. Asr-ı Saadetten şimdiye kadar bütün eazım-ı İslâmın rızası olmazsa onlara ilişmek, umumun hukukuna tecavüzdür.

DOKUZUNCU NÜKTE: Mesail-i şeriatın “taabbüdî” ve “makul-ül mana” olarak iki kısım olduğunu; ve taabbüdî kısmı hikmet ve maslahatların tebeddülü ile tegayyür edemediğinin sırrını beyan eder. Ve ezanın faidesi, yalnız bir köy ahalisini namaza davet değil, belki kâinat sarayında mevcudata karşı umum mahlukat namına bir ilân-ı Tevhid olduğunu beyan eder.

Şeair-i İslâmiyeye dair bir düsturu beyan edilmiştir. Şöyle ki: Bir hükmün hikmeti ayrıdır, illeti ayrıdır. Hikmet ve maslahat ise o hükmün teşriine müreccih olmuş; fakat sebeb ve illet değil. Yüzbin maslahat gelse onu tağyir edemez. Çünki hakikî illet, emir ve nehy-i İlahîdir.

İKİNCİ RİSALE OLAN İKİNCİ KISIM

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى اُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ âyetinin bir sırrını, sıyam-ı Ramazanın yetmiş hikmetlerinden dokuz hikmetinin beyanıyla o sırr-ı azîmi tefsir ediyor. O dokuz hikmet, o kadar hakikî ve kuvvetli ve cazibedardırlar ki; müslüman olmayan da onları görse, oruç tutmak için büyük bir iştiyak ve bir hevese gelir. Kendine müslüman deyip oruç tutmayanların, bu hikmetlere karşı, hacalet ve hatalarından ezilmeleri lâzımgelir.

Şeairin içinde en parlak ve muhteşemi olan Ramazan-ı Şerife dairdir. Birinci kısmın âhirinde şeair-i İslâmiyeye dair bir düstur-u hakikat bahsedildiğinden bu ikinci kısımda Ramazan-ı Şerifin pek çok hikmetlerinden dokuz hikmeti “Dokuz Nükte”de beyan edilmiştir.

Birinci Nükte: Cenab-ı Hakk’ın rububiyeti noktasında orucun çok hikmetlerinden bir hikmeti Cenab-ı Hakk’ın rububiyetine karşı her vakit nev’-i beşeri ubudiyet ile mukabele etmeye meleke kazandırmaktır.

İkinci Nükte: Ramazan-ı Mübareğin savmı, Cenab-ı Hakk’ın nimetlerinin şükrüne baktığı cihetle, çok hikmetlerinden bir hikmeti; nimeti doğrudan doğruya Allah’tan bilerek nimetin kıymetini takdir edip o nimete ihtiyacını hissettirerek şükr-ü maneviyi yerine getirtmektir.

Üçüncü Nükte: Oruç, hayat-ı içtimaiye-i insaniyeye baktığı cihetle çok hikmetlerinden bir hikmeti; Cenab-ı Hakk, nev’-i beşerin hayat-ı içtimaiyesindeki tasarrufatında rububiyetini, nev’-i beşeri maişet cihetinde muhtelif bir surette halkederek göstermiştir. Bu Rububiyete karşı ubudiyet ile mukabele tarzı ise fukaraların yardımına zekât ile koşmaktır. Ramazan-ı Şerifteki oruç, herkese açlık ve fakirliğin ne kadar elîm ve fukaraların da şefkate ne kadar muhtaç olduğunu idrak ettirir.

Dördüncü Nükte: Ramazan-ı Şerifteki oruç, nefsin terbiyesine baktığı cihetindeki çok hikmetlerinden bir hikmeti; nefsin mevhum rububiyetini kırmaktır. Mevhum rububiyeti kırılan nefis ubudiyeti takınır, hakikî vazifesi olan şükre girer.

Beşinci Nükte: Ramazan-ı Şerifin orucu, nefsin tehzib-i ahlâkına ve serkeşane muamelelerinden vazgeçmesi cihetine baktığı noktasındaki çok hikmetlerinden birisi şudur ki: Ramazan-ı Şerifin orucu, İnsana aczini, fakrını, zeval ve fenaya maruz olduğunu hatırlatarak kendini kemal-i şefkatle terbiye eden Hâlıkına ne derece muhtaç olduğunu derk ettirerek ubudiyet tavrını takındırır. Netice-i hayatını ve hayat-ı uhreviyesini düşündürerek ahlâk-ı seyyieden kurtarır.

Altıncı Nükte: Ramazan-ı Şerifin sıyamı, Kur’an-ı Hakîm’in nüzulüne baktığı cihetle ve Ramazan-ı Şerif, Kur’an-ı Hakîm’in en mühim zaman-ı nüzulü olduğu cihetindeki çok hikmetlerinden birisi şudur ki: Kur’anın nazil olma şartlarını sağlamamız için en mühim bir vakittir. Eğer nefsin hacat-ı süfliyesinden ve malayaniyat hâlattan tecerrüd edip ve ekl ü şürbün terkiyle melekiyet vaziyetine benzeyip ve Kur’anı yeni nâzil oluyor gibi okuyup ve dinlersek Kur’an bizim semamıza da nüzul edebilir.

Yedinci Nükte: Ramazanın sıyamı, dünyada âhiret için ziraat ve ticaret etmeğe gelen nev’-i insanın kazancına baktığı cihetteki çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: Ramazan-ı Şerifte sevab-ı a’mal, bire bindir. Ve birtek Ramazan, seksen sene bir ömür semeratını bütün cihazat-ı insaniyeyi muharremattan, malayaniyattan çekmekle ve her birisine mahsus ubudiyete sevketmekle kazandırabilir.

Sekizinci Nükte: Ramazan-ı Şerif, insanın hayat-ı şahsiyesine baktığı cihetindeki çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: İnsana en mühim bir ilâç nev’inden maddî ve manevî bir perhiz olduğu gibi beşerin musibetini ikileştiren sabırsızlığın ve tahammülsüzlüğün bir ilâcıdır. Hem Ramazan-ı Şerifteki oruçla insanın kalb ve ruh, akıl, sır gibi letaifi anlarlar ki; sırf nefsin ihtiyaçlarını karşılamak için yaratılmamışlar. Belki nefsin süflî eğlencelerine bedel, melekî ve ruhanî eğlencelerle mü’minler, derecatına göre ayrı ayrı nurlara, feyizlere, manevî sürurlara mazhar oluyorlar.

Dokuzuncu Nükte: Ramazan-ı Şerifin orucu, doğrudan doğruya nefsin mevhum rububiyetini kırmak ve aczini göstermekle ubudiyetini bildirmek cihetindeki hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: nefsin mevhum rububiyetini kırmanın en kısa yolu Ramazan-ı Şerifteki oruçla nefsi aç bırakmaktır. Zira Ramazan-ı Şerifteki oruç doğrudan doğruya nefsin firavunluk cephesine darbe vurur, kırar. Aczini, za’fını, fakrını gösterir. Abd olduğunu bildirir.

ÜÇÜNCÜ RİSALE OLAN ÜÇÜNCÜ KISIM

Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın enva’-ı i’cazından göz ile görünecek kısmının beş-altı vechinden bir vechini, yeni bir Kur’anı yazmakla göstermeye dairdir. Lillahilhamd, öyle bir Kur’an yazıldı. Ümmetçe Hâfız Osman hattıyla makbul Kur’anın aynı sahifelerini ve satırlarını muhafaza etmekle beraber; lafzullah, mecmu’ Kur’anda ikibin sekizyüz altı defa tekerrür ettiği halde; nâdir ve nükteli müstesnalar hariç kalıp, mütebâkisi tevafuk ettiğini anladık, sahife ve satırlarını tağyir etmedik. Yalnız biz tanzim ettik. O tanzimden hârika bir tevafuk tezahür etti. Yazdığımız Kur’anın parçalarını bir kısım ehl-i kalb görmüş, Levh-i Mahfuz hattına yakın olduğunu kabul etmişler. Bu risale ise; tevafukat-ı Kur’aniyeye dair olduğu münasebetiyle, sırf bir işaret-i gaybiye olarak, hiçbirimizin haberimiz olmadan, ibtida te’lif ve birinci tesvidinde onbir “Kur’an” kelimesi; birtek sahifede, birer satırda, bir sırada hatt-ı müstakim ile tevafukları, tevafuk-u Kur’aniyedeki lem’a-i i’caziyenin bir şuaı şu risalede bu hârika letafeti gösterdiğini, görenlere kanaat geldi.

Bu Üçüncü Kısmın mütebâki mes’eleleri ile Dördüncü Kısım tevafukata dair olduğu için, tevafukata dair olan fihriste ile iktifa edilmiştir.

Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın ikiyüz aksam-ı i’caziyesinden nakşî bir kısmını gösterecek bir tarzda, Kur’an-ı Azîmüşşan’ı, Hâfız Osman hattıyla yazılmasına dairdir. Şu üçüncü kısım “Dokuz Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Kur’an-ı Azîmüşşan’ın tabakat-ı insaniyede kırk tabakaya karşı ayrı ayrı gösterdiği hisse-i i’caziyesinden kulaklı ve gözlü tabakanın fehmettiği vech-i i’caz izah edilmiştir. Diğer sekiz tabaka Ondokuzuncu Mektub’un Onsekizinci İşaretinde izah edilmiştir. Ve sair otuz tabaka-i âheri, ehl-i velayetin muhtelif meşrebler ashabı ve ulûm-u mütenevvianın ayrı ayrı ashabları herbiri, ayrı ayrı bir tarzda bir vech-i i’cazını görmüşler.

DÖRDÜNCÜ KISIM OLAN DÖRDÜNCÜ RİSALE

(Bu üçüncü kısmın mütebâki mes’eleleri ile Dördüncü Kısım tevafukata dair olduğu için; tevafukata dair olan fihriste ile iktifa edilerek, burada yazılmamışlardır. Yalnız Dördüncü Kısma ait bir ihtar ile Üçüncü Nükte yazılmıştır.)

“Üç Nükte”dir.

(Kur’anda ayetlerin birbirine bakması işarettir ki; Kur’anın lafızlarında tevafukat cihetinde böyle i’caz varsa ayetlerin birbirine bakan manalarındaki i’caz daha kuvvetlidir. Kuvvetine binaen bu ayetler bir araya getirilmekle bir vird yapılabilir.)

BİRİNCİ NÜKTE: Kur’anda, “Kur’an” kelimesinin çok sırlarından bir sırrını, altmışdokuz âyât-ı azîmede latif ve manidar sahifeler arkasında birbirine tevafukla baktıklarını ve o âyât-ı azîmenin manen birbirinin hakikatını teyid ettiklerini göstermek ve tilavet-i Kur’an sevabını ve zikir faziletini ve tefekkür ubudiyetini birden kazanmak isteyenlere, evrad nev’inden gayet güzel bir hizb-i Kur’anî olarak yazılmıştır.

İKİNCİ NÜKTE: Kur’an-ı Hakîm’de “Resul” kelimesinin tekrarındaki esrarın tevafuk cihetiyle birisine işaret için, yüz altmış âyâttaki “Resul” kelimesi birbirine tevafukla manidar bakması gibi; {(Haşiye): Bu risalenin, o mukaddes iki kelimenin i’cazî tevafuklarından bahsi ayn-ı hakikat olduğuna delil, o dördüncü risalede bütün o iki kelimenin tevafuk etmesidir. Herbir âyet ayrı ve satır başında yazılmasından, umum o iki mukaddes kelimeler tevafuk etmişlerdir.} o yüz altmış muazzam âyetler de birbirine bakıyor. Birbirini teyid ve isbat ettiğine işareten ve Kur’andan hem kıraet, hem zikir, hem fikir olmak üzere bir hizb-i mahsustur. Kendine âlî ve tatlı ve çok kıymetli ve çok faziletli bir vird arzu edenlere mühim bir virddir.

ÜÇÜNCÜ NÜKTE: Lafzullah’ın ikibin sekizyüz altı defa zikrinin çok nükteleri var. İ’caz-ı Kur’anın çok şualarını gösteriyor. Bu Üçüncü Nükte de, onun dört şua-ı i’cazını gösteriyor.

Üçüncü Nükte: “Dört Nükte”dir.

İHTAR: Lafz-ı Resuldeki nükte-i azîmenin yüzaltmış âyeti ile Kur’an kelimesindeki nükte-i azîmenin altmışdokuz âyâtının hizb-i Kur’anî olarak okunmasına dairdir.

Birinci Nükte: Lafzullah, mecmu’-u Kur’anda ikibin sekizyüz altı defa zikredilmiştir. Bismillah’takilerle beraber Lafz-ı Rahman, yüz ellidokuz defa; Lafz-ı Rahîm, ikiyüz yirmi; Lafz-ı Gafur, altmışbir; Lafz-ı Rab, sekizyüz kırkaltı; Lafz-ı Hakîm, seksenaltı; Lafz-ı Alîm, yüzyirmialtı; Lafz-ı Kadîr, otuzbir; Lâ İlahe İllâ Hu’daki Hu, yirmialtı defa zikredilmiştir. Lafzullah adedinde çok esrar ve nüktelere dairdir.

İkinci Nükte: Lafzullahın Sureler itibariyle tevafukatına dairdir. Onun dahi çok nükteleri var. Bir intizam, bir kasd ve bir iradeyi gösterir bir tarzda tevafukatı vardır.

Lafzullah’ın Üçüncü Nüktesi: Lafzullahın Sahifelerdeki tevafukatıdır.

Dördüncü Nükte: Lafzullahın Sahife-i vâhiddeki tevafukatıdır.

BEŞİNCİ RİSALE OLAN BEŞİNCİ KISIM

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَاْلاَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ

(ilh-âyet…) âyet-i pür-envârının çok envâr-u esrarından güzel bir nuru, Ramazan-ı Şerifte bir halet-i ruhaniyede, mühim bir seyahat-ı kalbiyede görünmüş ve bir derece bu risalede beyan edilmiştir. Bu risale küçüktür, fakat çok nurlu ve ehemmiyetlidir.

Allahu Nur-us Semavati Vel Arz âyet-i pür-envârının çok envâr-ı esrarından bir nurunu, Üveys-i Karanî’nin münacat-ı meşhuresi nev’inden, bütün mevcudat-ı zevilhayatın, kendilerine bakan âlemlerdeki zulümattan kurtulmak için Cenab-ı Hakk’ın binbir esmasından o âleme bakan esmasıyla münacatı ettiklerini göstermektedir.

(Allah ism-i cami olduğu için karanlıktan aydınlığa çıkmak için bütün esmayı tek tek düşünebiliriz. Veysel Karani’nin münacatını nur ayeti için düşündüğümüzde bizi abdiyet karanlığından Rab ismi ile aydınlığa çıkarıyor. Veya mahlukiyet karanlıklı bir vaziyetken herşeyi halk eden bir Halîkın mahlûku olmak aydınlıklı bir vaziyet oluyor. Veya rızka muhtaç olmak karanlıklı bir vaziyetken merzuk bir Rezzakımızın olması aydınlık bir vaziyet oluyor.)

Ezcümle:

Hayvanat âlemi, hadsiz ihtiyacat ve şiddetli açlık, za’f ve acz içinde hayvanat karanlıklı bir vaziyette iken birden Rahman ismi, Rezzak burcunda bir şems-i tâban gibi tulû’ etti;
Sonra o âlem-i hayvanat içinde za’f ve acz ve ihtiyaç içinde çırpınan etfal ve yavrular karanlıklı bir vaziyette iken birden Rahîm ismi şefkat burcunda tulû’ etti.
Sonra âlem-i insanîyet içinde yedi sınıf karanlıklı, zulümatlı, dehşetli vaziyet içinde bulunan insana birden altı esma altı burç ta tulû’ etti.
Sonra âlem-i Arz, sür’atli harekâtı ve dağılmaya müstaid hali ile karanlıklı bir vaziyette iken birden Hâlık-ı Arz ve Semavat’ın Kadîr, Alîm, Rab, Allah ve Rabb-üs Semavati Vel-Arz ve Müsahhir-üş Şemsi Vel-Kamer isimleri; rahmet, azamet, rububiyet burcunda tulû’ ettiler.
Sonra semavat âleminde yıldızların geniş hâlî, boş vaziyeti ve sür’atli bir surette birbiri içinde harekâtı dehşetli, hayretli zulümatlı bir vaziyet iken birden semavat ve arzın Rabbi ismi ile semavatı melaikelerle, ruhanîlerle doldurdu, şenlendirdi. Semavatı harekatı ile zinetlendirip teshir ederek Sultan-ı Zülcelal haşmetini ve şaşaa-i rububiyetini gösterdi gibi gördüm. “Elhamdülillahi alâ nur-il iman ve-l Kur’an” dedim.

ALTINCI RİSALE OLAN ALTINCI KISIM

وَلاَ تَرْكَنُوا اِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ âyetinin mühim bir sırrını ve azîm bir hakikatını; ins ve cinn şeytanlarının ve müslümanlar içine girmiş mülhidlerin ve münafıkların altı desiseleriyle altı cihetten hücumlarını altı hakikatla sed ve reddetmekle, o sırr-ı azîmi tefsir ediyor.

Kur’an-ı Hakîm’in tilmizlerini ve hâdimlerini ikaz etmek ve aldanmamak için ins ü cinn şeytanlarının desiselerinin ve hücum yollarının altısı yazılmıştır.

BİRİNCİ DESİSELERİ: Kur’an hâdimlerini hubb-u câh vasıtasıyla aldatmalarına mukabil, gayet mukni’ ve kat’î bir cevabla susturur.

Şeytan-ı ins, şeytan-ı cinnîden aldığı derse binaen; hizb-ül Kur’anın fedakâr hâdimlerini hubb-u câh vasıtasıyla aldatmak ve o kudsî hizmetten ve o manevî ulvî cihaddan vazgeçirmek istiyorlar. Bu makamda evvela hubb-u câh tarif ediliyor. Sonra ehl-i dünyanın hucüm yolları nazara veriliyor. Sonra hubb-u câhtan kurtulmak için hakikî câh olan rıza-yı İlahî ve iltifat-ı Rahmanî ve kabul-ü Rabbanînin yolu gösteriliyor. Sonra hubb-u câh hissi eğer susturulmazsa ve izale edilmezse, ihlası ve rıza-yı İlahîyi esas tutmak ve hubb-u câhı hedef ittihaz etmemek şartıyla; ehl-i dünyanın nazarında makam sahibi olmak yerine âlem-i İslâmın nazarında bir nevi meşru makam-ı manevî elde etmenin yolu gösteriliyor. O meşru makam-ı manevî öyle muhteşem bir makam ki eğer elde etse, o hubb-u câh damarını kemaliyle tatmin eder.

İKİNCİ DESİSELERİ: Korku damarıyla, ehl-i hakkı haktan çevirmelerine karşı, gayet güzel ve kat’î bir cevabla tardedilir.

İnsanda en mühim ve esaslı bir his, hiss-i havftır. Bu makamda önce dessas zalimlerin, korku damarından nasıl istifade ettiği dam başındaki adam temsili ile nazara veriliyor. Sonra kayığa binme hadisesi ile ihtiyatkârane meşru havfın ölçüsü nazara veriliyor. Sonra hizb-ül Kur’an’a, Kur’an kal’asının etrafını çeviren muhkem surlara girmekle kudsî cihad-ı manevîden vazgeçirmek için yapılan hücumlardan kurtulunacağını Üstadımız kendi hayatından gösterdiği misaller ile isbat ediyor. 31 Mart hadisesi, İngiliz Devleti’nin İstanbul’u istilâ ettiği hengâmı ve askerlikte siperinde sebat edenlerin vaziyetini misal veriyor.

ÜÇÜNCÜ DESİSELERİ: Tama’ ve hırs cihetiyle, ehl-i hidayeti hizmet-i Kur’aniyeden vazgeçirmelerine karşı, gayet parlak ve kat’î bir cevabla reddedilir.

Tama’ yüzünden çoklarını avlıyorlar. Kur’an-ı Hakîm’in âyât u beyyinatından istifade ile meşru rızk, iktidar ve ihtiyarın derecesine göre değil; belki acz ve iftikarın nisbetinde geldiğine nebatat, hayvanat ve insanlık âleminden deliller getiriliyor. Hususan insanlık âleminde ise Yahudi milleti, edibler ve ülemanın hırs yüzünden düştükleri fakr-ı hali gösteriliyor. Ehl-i dünyanın dalkavukları ve ehl-i dalaletin münafıkları tarafından tama’ yüzünden yakalanmamak için çare-i necat; Cenab-ı Hak’ın Rahmet ve Kerem’ine dayanmak, hayat-ı dünyeviyeyi hayat-ı ebediyeye tercih etmemek, kanaat ve iktisad etmektir.

DÖRDÜNCÜ DESİSELERİ: Asabiyet-i milliyeyi tahrik etmek suretinde, hakikî din kardeşlerinin ve hizmet-i Kur’aniyede samimî arkadaşlarının içine yabanilik ve ihtilaf atmak ve üstadlarından soğutmalarına mukabil, gayet mühim ve kat’î öyle bir cevabdır ki; şeytan-ı insîyi tamamıyla susturduğu gibi, sahtekâr milliyetçilerin maskelerini yırtarak, öyleler milletin düşmanları olduklarını ve hakikî milliyetperverler kimler olduğunu gösterir.

Şeytanın telkini ile ve ehl-i dalaletin ilkaatıyla, bazı mülhidler, kudsî İslâmiyet milliyeti yerine unsuriyet ve menfî milliyet fikrini tahrik ediyorlar. Bu makamda önce Din-i İslamiyet milliyetinin fevaidi sonra menfi milliyetin yirmi ile kırk yaşı ortasındaki gafil ve heveskâr gençlere verdiği terbiye gösteriliyor. Daha sonra Türk Milleti altı kısma taksim edilerek her biri için İslamiyet milliyetinin fevaidi ile menfi milliyetin zararları gösteriliyor. Netice olarak “Elhükmü lil’ekser” sırrınca, eksere zarar dokunduran düşmandır; dost değildir!

Birinci kısmı, ehl-i salahat ve takvadır.
İkinci kısmı, musibetzede ve hastalar taifesidir.
Üçüncü kısmı, ihtiyarlar sınıfıdır.
Dördüncü kısmı, çocuklar taifesidir.
Beşinci kısmı, fakirler ve zaîfler taifesidir.
Altıncı kısmı, gençlerdir.

BEŞİNCİ DESİSELERİ: İnsanın en zaîf damarı olan enaniyetini tahrik edip, ehl-i hakkı haksızlığa sevketmek ve ehl-i ittihadı ihtilafa düşürmelerine mukabil, kuvvetli ve eneleri susturacak bir cevab verilmiştir.

Ehl-i dalaletin tarafgirleri, kardeşlerimi enaniyet damarından istifade edip, enaniyetini okşamakla, çok fena şeyleri yaptırarak benden çekmek istiyorlar. Hem enaniyetin işimizde en tehlikeli ciheti, enaniyet-i ilmiyeden gelen kıskançlıktır.

ALTINCI DESİSELERİ: Tenbellik ve tenperverlik ve vazifedarlık damarından istifade suretiyle, Kur’an şakirdlerinin gayretlerini, sadakatlarını, ihlaslarını zedelemek suretindeki hücumlarına karşı bir cevabdır.

Şeytan-ı ins ve cinnî hizmet-i Kur’aniyeye fütur vermek için, talebelerin tenbelliklerinden ve tenperverliklerinden ve vazifedarlıklarından istifade ederler.

Âhirinde, umum cevabların hülâsası olarak şu iki âyet ile, Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan mu’cizane cevab veriyor:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٭ وَلاَ تَشْتَرُوا بِآيَاتِى ثَمَنًا قَلِيلاً

Şu risalenin âhirinde; iki yaprakta yazıldıktan sonra görülmüş, ihtiyarsız kendi kendine gelen latif ve zarif bir tevafuktur ki; sıkıntılı esaretimin tam dokuzuncu senesinde te’lif edilen şu risalenin âhirinde, Yirmidokuzuncu Mektub’un bahsinde yirmidokuz nükte bulunması ve dokuz kısım olması ve bu risale fihristesinde dokuz defa “dokuz” lafzı ile o mektubdan bahsedilmesi ve Birinci Kısım dokuz nükte olması; ve Ramazanın, burada işaret edilen ve İkinci Kısım’da mezkûr hikmetleri dokuz bulunması; ve burada işaret edilen ve Dördüncü Kısım’da mezkûr “Kur’an” kelimesine dair âyetlerin altmışdokuz etmesi; ve Kur’an kelimesi de bu mebhasta yirmidokuz gelmesi ve lafzullah dahi dokuz olması; ve bu risale de yirmidokuz sahifede tamam olması cihetiyle, dokuz defa dokuzlar birbirine tevafuk ederek çok şirin düşmüştür. Bu risalenin dahi, sırr-ı tevafuktan küçük, fakat parlak bir hissesi var olduğunu gösterir. Bu dokuz defa dokuzların sırrının, dokuzuncu sene-i esaretimde zuhuru ise, inşâallah esaretin dokuzuncu senesinde biteceğine işarî bir beşarettir. Dokuzuncu sene-i esaretimde sıkıntıdan o sene dokuz dişim düştüler; o münasebetle Isparta’ya me’zuniyetle gitmek o senede oldu.

Hem latif bir tevafuktur; bu parça dahi, bu sahifede {(Haşiye): Asıl nüshasına göredir.} dokuz, ondokuz defa gelmiştir. Hem fihristenin Dördüncü Kısmında ve bu İkinci Kısmın bazı nüshalarında, aşağıdaki gösterilen tevafuk vardır.

Umum elif yüz ondokuz, umum risaleler dahi yüz ondokuzdur. Demek elifler de bir nevi fihristeye işarettir.

Kudsî Bir Tarihçe Kur’an-ı Hakîm’in mühim altı sırr-ı i’cazîsinin zuhur ettiği 1351 senesine Kur’an kelimesi, ebced hesabıyla işaret ediyor. Risale-i Nur eczalarındaki Lafz-ı Kur’an tevafukatı, Kur’andaki Lafz-ı Celal tevafukatı, Kur’anın yeni bir tarzda yazılması, hatt-ı Kur’anîyi muhafazaya çalışılması, Yirmidokuzuncu mektubtaki mes’elelerle Kur’anın mühim ezvak-ı i’caziyesinin görülmesi ve Kur’an ile çok münasebetdar hâdisat 1351 senede tezahür ediyor.

ALTINCI KISIM OLAN ALTINCI RİSALENİN ZEYLİ: 429

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

وَمَا لَنَا اَلاَّ نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّٰهِ وَقَدْ هَدَينَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

âyetinin sırrına istinaden,

(Âyetin bize bakan vechi)

dünyanın hiçbir usûl ve kanununa tatbik edilmeyen, vicdansız insanların bize karşı tecavüzatına sabır ile ve Hakk’a tevekkül ile beraber; istikbalde gelecek nefret ve tahkirden sakınmak için ve istikbal asırları, bu asrın sîmasına ve gayretsiz adamların yüzlerine “Tuh!” dedikleri zaman, tükürükleri yüzümüze gelmemek için veya silmek için yazılmış bir layihadır.

(Âyetin ehl-i dalalete bakan vechi)

Ve Avrupa’nın insaniyetperver maskesi altında sağır kulaklarını çınlatmak ve bu vicdansız gaddarları bize musallat eden o insafsız zalimlerin görmeyen gözlerine sokmak ve bu asırda, yüzbin cihetten “Yaşasın Cehennem!” dedirten mimsiz medeniyetperestlerin başlarına vurmak için yazılmış bir arzuhal ve ehl-i ilhad ve bid’atçıları ilzam ve iskât edecek “Altı Sual”dir.

Üstadımız ehl-i dalaletin Nur talebelerine yaptıkları altı hücumla beraber o dönemdeki istibdadı göstermek için bu altı suale makam münasebeti ile yer vermiştir. Ayrıca yedinci risalede ehl-i dalaletin farklı bir cebhede (yani ehl-i dalaletin kendi yanlış anlayışlarını meşrulaştırmak için yaptıkları usuller gösterilmiştir.) ulema-i sû’un eli ile hücumları izah edilmiştir.

Es’ile-i Sitte

Birincisi: Amirlerinin keyfi emirlerini yerine getirmek için ben emir kuluyum demekle, hususî ibadata tecavüz edilir mi?

İkincisi: Laiklik adı altında, laikliğe yanlış mana vermekle dine ve ehl-i dine hücum edilir mi? Hâlbuki lâdinî” ne dine ne dinsizliğe ilişmemek iken; dinsizliği mutaassıbane kendine bir din ittihaz etmekle, dine ve ehl-i dine laiklik adı altında tecavüz etmişler.

Üçüncüsü: Mezheb-i Hanefî’nin ulviyetine ve safiyetine münasib hususi fetvalarını umumi göstermekle, Şafiiyy-ül Mezheb adamlara, Mezheb-i Hanefîye tabi ol denilir mi? Dördüncüsü: Türkçülük namıyla, tahrifdarane ve bid’akârane fetvalarla “Türkçe kamet et!” denilir mi?

Beşincisi: Hükûmet raiyet olarak kabul etmediği insanlara kanun namına ceza veremezken bir suça iki farklı ceza verebilir mi?

Altıncısı: Dünya perestlik namına âhiretine ciddi çalışanları dünyaya çalışmamakla ittiham edilir mi?

Bu suallerin işaret ettiği zulümleri yapmakla perde altında tecavüz etmişler.

YEDİNCİ KISIM: İŞARAT-I SEB’A: 433

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ اْلاُمِّىِّ الَّذِى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ٭ يُرِيدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلاَّ اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

âyetlerinin bir sırrını ve mühim bir hakikatını “Yedi İşaret” ile ve yedi mühim suale yedi kat’î ve kuvvetli cevabla tefsir ediyor. (Bu Yedinci kısımda ehl-i dalaletin kendi yanlış anlayışlarını meşrulaştırmak için yaptıkları usuller gösterilmiştir.)

Üç sualin cevabı olarak “Yedi İşaret”tir.

Birinci âyet ile Birinci sual tefsir edilmiştir. Birinci sual dinde reform olamaz mı? Birinci sualin cevabı ilk dört işarette verilmiştir.

İkinci sualde ise “Allah nurunu nasıl tamamlayacaktır” sorusu sorulmuştur. Cevab olarak beşinci ve altıncı işaretlerde âhir zamanın eşhas-ı mühimmesinden mehdinin hizmet tarzı nazara verilmiştir.

İkinci âyet ile İkinci ve Üçüncü sual tefsir edilmiştir. Üçüncü sualde ise yedinci işarette mehdiyi diğer dine hizmet edenlerden ayıran esaslar üzerinde durulmuştur.

BİRİNCİ SUAL: “Ecnebilerden ihtida edenler, kendi dilleriyle şeair-i İslâmiyeyi tercüme ediyorlar. Âlem-i İslâmın onlara karşı sükûtu ve itiraz etmemesi, cevaz-ı şer’î olduğunu göstermez mi?” diyen ehl-i bid’atın sualine karşı, gayet kat’î ve kuvvetli bir cevabdır.

Elcevab: Ecnebi diyarına, lisan-ı şeriatta “Dâr-ı Harb” denilir. Dâr-ı Harbde çok şeylere cevaz olabilir ki, “Diyar-ı İslâm”da mesağ olamaz. Hem de ehvenüşşer ihtiyar edilerek kudsî maânî, mukaddes elfaza muvakkaten kudsi lafızlara tercih edilmiş.

İmam-ı A’zam, sair imamlara muhalif olarak demiş ki: “İhtiyaç olsa, diyar-ı baîdede, Arabî hiç bilmeyenlere, ihtiyaç derecesine göre; Fatiha yerine Farisî tercümesi cevazı var.” Öyle ise, biz de muhtacız, Türkçe okuyabiliriz?

Elcevab: İmam-ı A’zam’ın fetvası, beş cihette hususîdir. Diyar-ı aherde, hakiki ihtiyaca binaen, farisi lisanıyla Fatihaya mahsus olarak kuvvet-i imandan gelen bir hamiyet-i İslâmiye ile, maânî-i mukaddesenin, avamın tefehhümüne medar olmak için cevaz göstermiştir. Fakat mu’zam-ı Ümmet, cadde-i kübrada gidebilir.

İKİNCİSİ: “Firenklerdeki inkılabcılar ve feylesoflar, Katolik mezhebinde inkılab yapmakla terakki ettiklerinden, acaba İslâmiyette böyle bir inkılab-ı dinî olamaz mı?” diyen ehl-i bid’atın sualine karşı; gayet kat’î, zahir ve bahir ve müskit bir cevabdır.

Elcevab: Din-i İsevî’de yalnız esasat-ı diniye Hazret-i İsa Aleyhisselâm’dan alındığından teferruat mes’eleleri tebdil edilse yine Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın esas dini bâki kalabilir. Hâlbuki Din-i İslâm’ın esasatını, teferruatını ve sair ahkâmını, hattâ en cüz’î âdâbını dahi bizzât Fahr-i Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm ders veriyor. Demek füruat-ı İslâmiye, esas-ı dinle imtizaç ve iltiham etmiş; kabil-i tefrik değildir. Onları tebdil etmek, doğrudan doğruya sahib-i şeriatı inkâr ve tekzib etmek çıkar. Mezahibin ihtilafı ise: Sahib-i şeriatın gösterdiği nazarî düsturların tarz-ı tefehhümünden ileri gelmiştir.

İkinci Sual: “Âlem-i insaniyetin müteselsil hâdisatına sebeb olan Fransız İhtilal-i Kebirinde, papazlara ve rüesa-yı ruhaniyeye ve onların mezheb-i hâssı olan Katolik Mezhebine hücum edildi ve tahrib edildi. Sonra çokları tarafından tasvib edildi. Firenkler dahi, ondan sonra daha ziyade terakki ettiler?”

Elcevab: : Din-i İsevî ile Din-i İslâm’ın kıyası yapılmasıyla mes’ele zahir olur. Çünki Fransızlarda, havas ve hükûmet adamları elinde çok zaman Din-i Hristiyanî, bahusus Katolik Mezhebi; bir vasıta-i tahakküm ve istibdad olmuştu. Havas, o vasıta ile nüfuzlarını avam üzerinde idame ediyorlardı. (Hâlbuki İslâmiyet, havastan ziyade avamın tahassüngâhı olmuştur. Vücub-u zekat ve hurmet-i riba ile; havassı, avamın üstünde müstebid yapmak değil, bir cihette hâdim yapıyor.)

Hristiyanlık ta havas zalimleri “serseri” tabir ettikleri avam tabakasında intibaha gelen hamiyetperverlerine ve hürriyetperverlerin mütefekkir kısımlarına dörtyüz seneye yakın dinsizlik namına değil, belki Hristiyanlığın diğer bir mezhebi namına hücum etmiştir. (Hâlbuki İslâmiyette İslâmlar içinde bir-iki vukuattan başka dâhilî muharebe-i diniye olmadığı gibi İslama yapılan hücumlar dinsizlik namına olmuştur.)

Hem Kur’an-ı Hakîm lisanıyla İslamiyet ehl-i ilim ve ashab-ı akla din namına makam veriyor, ehemmiyet veriyor. Katolik Mezhebi gibi aklı azletmiyor, ehl-i tefekkürü susturmuyor, körükörüne taklid istemiyor.

Tahrif edilen Hristiyan dininin esasıyla İslâmiyetin esası üç mühim noktadan ayrılmıştır.

Birinci fark: İslâmiyet, tevhid-i hakikî dinidir ki; vasıtaları, esbabları iskat ediyor. Enaniyeti kırıyor, ubudiyet-i hâlisa tesis ediyor. Hristiyanlık dini ise; “Velediyet Akidesi”ni kabul ettiği için vesait ve esbaba tesir-i hakikî verir. Din namına enaniyeti kırmaz.

İkinci fark: Hristiyandan çıkan feylesoflar, dinlerine karşı lâkayd veya muarız vaziyeti alması ve İslâmdan çıkan hükemaların kısm-ı a’zamı, hikmetlerini esasat-ı İslâmiyeye bina etmesidir.

Üçüncü fark: Hem ekseriyetle zindanlara ve musibetlere düşen âmi Hristiyanlar, dinden meded beklemiyorlar. Eskiden çoğu dinsiz oluyordular. İslâmiyette ise, ekseriyet-i mutlaka ile hapse ve musibete düşenler, dinden meded beklerler ve dindar oluyorlar.

ÜÇÜNCÜSÜ: “Avrupa, taassubu bıraktıktan sonra terakki ettiğinden, biz de taassubu bıraksak daha iyi olmaz mı?” diyen ehl-i bid’at ve sefahetin sualine karşı, gayet müskit ve mukni’ ve mantıkî bir cevabdır.

Birinci Sual: “Bu taassub-u dinî, bizi geri bıraktı.

Elcevab: Dinin bizi geri bırakmadığına tarih-i âlem şehadet eder.

İkinci Sual: Bu asırda yaşamak, taassubu bırakmakla olur.

Elcevab: Bir müslüman dini taassubu bıraksa anarşist olur.

Üçüncü Sual: Avrupa, taassubu bıraktıktan sonra terakki etti?”

Elcevab: Bilakis Avrupa, dininde mutaassıbdır. Hem dinden çıksa dahi yine hayat-ı içtimaiyeye nâfi’ bir vaziyette kalabilir. Böylece terakki ve ticaretin esası olan emniyet ve asayişi devam ettire bilir.

Hem Allah demek bizi geri bırakmadığı gibi ileri gitmemize de sebeb olmuştur.

DÖRDÜNCÜSÜ: “Za’fa uğrayan İslâmiyeti takviye niyetiyle, kuvvetli olan milliyete mezcetmek ve secaya-yı milliyeti şeair-i İslâmiye ile kuvvetleştirmek bu asırda daha iyi olmaz mı?” diye dessas ehl-i dünyanın bu müdhiş sualine karşı, gayet metin bir cevabdır.

Tahribatçı ehl-i bid’a iki kısımdır.

Bir kısım dini milliyetle takviye etmek için, dine taraftar vaziyeti gösteriyor. İkinci kısım; unsuriyet fikrine kuvvet vermek için, İslâmiyet dininde bid’aları icad ediyorlar.

Türk unsurunda dini esas alan ve türkçülüğü esas alan iki grub birbirine hiç bir zaman imtizaç edemeyecek derecede ayrılacak.

BEŞİNCİSİ: “Bu kadar heyet-i içtimaiye-i beşeriye fesada girmiş ve hissiyat-ı diniye zaîfleşmiş ve şahsî dehalar ve harekât, cemaatın şahs-ı manevîsinin icraatına mağlub düşmüş bir zamanda, nasıl rivayet-i sahihada denildiği gibi, birkaç sene zarfında, Mehdi dünyayı ıslah edecek? Halbuki bütün işi hârika olup ve birkaç nebinin mu’cizatı da beraber olsa, yine ıslahı pek müşkil görünüyor.” diye, ehl-i tenkidin sualine karşı, gayet kavî bir cevabdır.

“Allah nurunu nasıl tamamlayacaktır” sorusuna cevab olarak beşinci ve altıncı işaretlerde âhir zamanın eşhas-ı mühimmesinden mehdinin hizmet tarzı nazara verilerek nurun nasıl tamamlanacağına işaret edilmiştir.

Birinci İşaret ki: “Beşinci İşaret”tir.

Sual: Âhirzamanda Hazret-i Mehdi geleceğine ve fesada girmiş âlemi ıslah edeceğine dair müteaddid rivayat-ı sahiha var. Halbuki şu zaman, cemaat zamanıdır; şahıs zamanı değil! Bu Mehdi mes’elesinin sırrını anlamak istiyoruz?

Elcevab: (Cevab da dört kısım vardır.)

Birincisi: Küfür ve dalaletin savleti vaktinde ab-ı hayat hükmünde iman ve hidayet nurlarını göndermesi kemal-i rahmetinin iktizasıdır.

İkincisi: Âhirzamanın en büyük fesadı zamanında Rahmet-i İlahiyyenin en büyük bir zât-ı nuranîyi göndermesi kemal-i rahmetinin iktizasıdır.

Üçüncüsü: Rahmetinin iktizasını yerine getirecek Zâtın muktedir olduğuna üç delil gösterilmiştir.

Dördüncüsü: Rahmet-i İlahiyye ümmet-i Muhammedinin ettiği dualar neticesiz bırakmayacaktır. Daire-i esbab ve hikmet-i Rabbaniye noktasında Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ve Hazret-i Mehdi’nin ordusunu bir hâdisat-ı azîme ile uyandıracak ve mukaddes kuvvetini tehyic edecek ve fesada girmiş âlemi ıslah edecektir. Hadisatın iki veçhi var. Biri müsbet diğeri menfidir. Müsbet kısmı uhuvvet düsturlarını ve hakaik-ı imaniyeyi ders veren mehdiyet hizmetinin âlemi islamın hamiyetlerini feverana getiriyor olmasıdır. Menfi kısmı ise ehl-i dalaletin hücumu ile ümmet-i Muhammedinin uyanmasıdır.

ALTINCISI: Âhirzamanda Hazret-i Mehdi’nin Süfyanî komitesine galebesi, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın Deccal komitesini dağıtması ve şeriat-ı İslâmiyeye tebaiyetine dairdir.

Hazret-i Mehdi’nin cem’iyeti ile Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın İsevî cemaatinin icraatları gösterilmiştir.

Âlem-i islam içindeki icraatlar; Hazret-i Mehdi’nin cem’iyet-i nuraniyesi, Süfyan komitesinin tahribatçı rejim-i bid’akâranesini tamir edecek, Sünnet-i Seniyeyi ihya edecek…

Âlem-i insaniyet içindeki icraatlar; “Müslüman İsevîleri” ünvanına lâyık bir cem’iyet, İslâmiyetin hakikatıyla Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın riyaseti altında Deccal komitesinin inkâr-ı uluhiyet fikrini, yok edecek. Beşeri, inkâr-ı ulûhiyetten kurtaracak.

YEDİNCİSİ: “Mütefekkirîn-i İslâmiye, Avrupa’nın düsturlarını ve fennin kanunlarını bir derece kabul edip, onların usûlüyle onlara karşı İslâmiyeti müdafaa ettikleri halde -sen de eskiden böyle yapıyordun- şimdi neden bütün bütün başka bir çığır açıp, felsefeyi kökünden vuruyorsun? Ve fünun-u müsbete dedikleri usûllerinin, Kur’anın düsturlarına nazaran pek sathî kaldığını gösteriyorsun?” diye çoklar tarafından gelen suale karşı, gayet hak ve hakikatlı bir cevabdır.

Üçüncü Sual: Mehdiyi diğer dine hizmet edenlerden ayıran esaslar üstünde durulmuştur.

Mütefekkirîn kısmı, felsefe-i beşeriyenin ve hikmet-i Avrupaiyenin düsturlarını kısmen kabul edip, fünun-u müsbete suretinde İslâmiyetin hakikîkatını göstermek istemişlerdir. Hâlbuki Hazreti Mehdi, bu tarzda galebe az olduğundan ve İslâmiyetin kıymetini bir derece tenzil etmek olduğundan, o mesleği terkederek doğrudan doğruya Kur’andan ders alarak küfrün ve süfyaniyetin bel kemiğini kırmıştır.

SEKİZİNCİ KISIM OLAN RUMUZAT-I SEMANİYE

“Sekiz Remiz”dir, yani sekiz küçük risaledir. Şu remizlerin esası, İlm-i Cifr’in mühim bir düsturu ve ulûm-u hafiyenin mühim bir anahtarı ve bir kısım esrar-ı gaybiye-i Kur’aniyenin mühim bir miftahı olan tevafuktur. İleride müstakillen neşredileceğinden buraya dercedilmedi.

DOKUZUNCU KISIM OLAN DOKUZUNCU RİSALE: 443

Turuk-u velayet hakkında “Dokuz Telvih”tir ki, Telvihat-ı Tis’a namıyla maruf bir risaledir.

BİRİNCİ TELVİH: Tarîkatın sırrını ve Mi’rac-ı Ahmediyenin (A.S.M.) sayesi altında kalb ayağıyla bir seyr ü sülûk-u ruhanî neticesinde; zevkî ve hâlî ve bir derece şuhudî hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye mazhariyet olduğunu beyan edip, insanın mahiyet-i câmiasında akıl nasılki hadsiz fünuna istidadı ve ıttılaı cihetiyle mahiyeti inkişaf etmiş ve o suretle işlettirilmiş, kalb dahi onun gibi, bu âlemin bir harita-i maneviyesi ve çok kemalâtın bir çekirdeği hükmünde olduğundan; tarîkat cihetiyle onu işlettirmek ve kemalâtına sevketmek olduğunu isbat eder.

Tasavvuf”, “velayet”, “seyr ü sülûk” ve “tarîkat’ın” gaye-i maksadı, marifet ve inkişaf-ı hakaik-i imaniye olarak, Mi’rac-ı Ahmedî’nin (A.S.M.) gölgesinde ve sayesi altında bir seyr ü sülûk-u ruhanî neticesinde, zevkî, halî ve bir derece şuhudî hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye mazhariyet; “tarîkat”, “tasavvuf” namıyla ulvî bir sırr-ı insanî ve bir kemal-i beşerîdir. Kalb ayağıyla gitmek kalb bir kumandan gibi, letaif askerleriyle herbir esmanın dairesini aklıyla anlayıp o esmanın iktiza ettiği hali bütün letaifiyle takınmak demektir. Bu yüzden Cenab-ı Hakk’ın hikmeti kalbi işletmeyi iktiza ediyor.

İKİNCİ TELVİH: Kalbin işlemesi, zikir ve tefekkürle olduğunu ve işlemesinin mehasininden hayat-ı dünyeviyenin medar-ı saadeti olan birisini beyan eder.

Bu seyr ü sülûk-u kalbînin ve hareket-i ruhaniyenin miftahları ve vesileleri, zikr-i İlahî ve tefekkürdür. Cenab-ı Hakk’ın herşey üzerinde sikkelerini turralarını ve hatemlerini görmek külli zikirdir. Bu zikir ve fikrin üç kısım mehasini gösterilmiştir.

ÜÇÜNCÜ TELVİH: Velayet, bir hüccet-i risalet; ve tarîkat, bir bürhan-ı şeriat olduğunu ve onun kıymetini takdir etmeyen, ne kadar hasarete düştüğünü beyan eder.

Velayet, hem bir hüccet-i risalet hemde İslâmiyetin bir sırr-ı kemalidir; tarîkat, ise hem bir bürhan-ı şeriat hemde insaniyetin İslâmiyet sırrıyla bir maden-i terakkiyatı ve bir menba-ı tefeyyüzatıdır. Bu telvihte üç cihet vardır. Biri tarikatı inkâr eden fırak-ı dâlle diğeri Ehl-i Sünnet içinde tarikatın hasenatını görmeyip su-i istimalatını görüp kapamak istiyenlerdir. Üçüncü cihette ise tarikatın beş fevaidi gösterilmiştir.

DÖRDÜNCÜ TELVİH: Meslek-i velayet çok kolay olmakla beraber çok müşkilâtlı, çok kısa olmakla beraber çok uzun, çok kıymetdar olmakla beraber çok hatarlı, çok geniş olmakla beraber çok dar olduğunu ve âfâkî ve enfüsî iki yol ile sülûk edildiğini beyan eder.

İman yolu kolay, kısa, kıymetdar ve geniş olmasına rağmen üç vartadan dolayı müşkilâtlıdır.

Boğulmayı netice veren Birinci varta: Bir hakikatı anlayıp o hakikatın diğer hakikatlarla münasebetini kurmazsa diğer hakikatları da bilemezse haddinden aşıp davaya saparsa o hakikat içinde boğulur.

Zararı netice veren İkinci varta: Mazhariyet-i esmadan ibaret olan meratib-i velayette bir makamın cilvesine mazhar olup kendini o makamın en üst derecesinde görüp o makamın hakiki sahipleri ile kendini kıyas ederek onlar hakkında su-i zan etmekle zarar eder.

Tehlikeli bir hatayı netice veren Üçüncü varta: kalbine ilhamî bir tarzda gelen cüz’î manaları “Kelâmullah” tahayyül edip, âyet tabir etmeleridir. Ve onunla, vahyin mertebe-i ulya-yı akdesine bir hürmetsizlik gelir.

BEŞİNCİ TELVİH: Vahdet-ül Vücud ve Vahdet-üş Şuhud’un mahiyetini beyan ederek, ehl-i sahvın ve ehl-i veraset-i nübüvvetin âlî meşrebinin rüchaniyetini isbat eder.

Tarîkatın gayet mühim bir meşrebi olan “Vahdet-ül Vücud” meşrebi Vâcib-ül Vücud’un vücuduna hasr-ı nazar edip, sair mevcudatı, o vücud-u Vâcib’e nisbeten o kadar zaîf ve gölge görür ki, vücud ismine lâyık olmadığını hükmedip, hayal ve ademe atar âdeta Vâcib-ül Vücud’un hesabına kâinatı inkâr eder. Bu meşrebin üç tehlikesi var.

Birinci Tehlike: İmanın erkânından birinde ileri gitmekle beraber diğer erkânda geri kalmak

İkinci Tehlike: Kalbî ve halî ve zevkî olan bu meşrebi, aklî ve kavlî ve ilmî suretine çevirmektir.

Üçüncü Tehlike: Şu meşrebi, esbab içinde boğulanların ve dünyaya âşık olanların ve felsefe-i maddiye ile tabiata saplananların nazarına ilmî bir surette telkin etmek, tabiat ve maddede onları boğdurmaktır ve hakikat-ı İslâmiyeden uzaklaştırmaktır.

ALTINCI TELVİH: “Üç Nokta”dır.

Birinci Nokta: Velayet yolları içinde en güzeli ve en müstakimi, Sünnet-i Seniyeye ittiba olduğunu

İkinci Nokta: Ve velayetin esaslarının en mühimmi, ihlas; ve en keskin kuvveti, muhabbet olduğunu beyan ederek;

Üçüncü Nokta: Bu dünya dâr-ül hizmet olduğundan ve dâr-ı ücret ve mükâfat olmadığından, tarîkatın lezaizini ve ezvak ve keramatını kasden taleb etmemek lâzım geldiğini beyan eder.

“Üç Nokta”dır.

Birinci Nokta: Velayet yolları içinde en güzeli, en müstakimi, en parlağı, en zengini; Sünnet-i Seniyeye ittiba’dır.

İkinci Nokta: Velayet yollarının ve tarîkat şubelerinin en mühim esası, ihlas ve en keskin kuvveti, muhabbettir. Muhabbetin fevaidi; muhabbet ayağıyla marifetullaha teveccüh eden zâtlar; şübehata ve itirazata kulak vermezler, ucuz kurtulurlar. Muhabbetin bir vartası var ki: Ubudiyetin sırrı olan niyazdan, mahviyetten naza ve davaya atlar, mizansız hareket eder.

Üçüncü Nokta: Bu dünya, dâr-ül hikmettir, dâr-ül hizmettir; dâr-ül ücret ve mükâfat değil. Buradaki a’mal ve hizmetlerin ücretleri berzahta ve âhirettedir. Eğer bâki uhrevî meyveleri, fâni dünyada, fâni bir surette yese velayetin mayesi olan ihlası kaybedip, velayetin kaçmasına meydan açar.

YEDİNCİ TELVİH: “Dört Nükte”dir.

Birinci Nükte: Tarîkat ve hakikat, şeriatın hâdimlerinden olduğunu; (Hakikat meslekleri derken tarikatın ve Risale-i Nur Talebelerinin dışındaki ilm-i kelam gibi meslekler kastedilmiştir. Zira Risale-i Nur Kur’ana doğrudan doğruya muhatab olduğundan Risale-i Nur şeriatın hakikatını ders veriyor. Şeriatın hakikatını ders verdiğine Yedinci Şua, Yirmiikinci Söz misal olarak verilebilir. Anlaşılan hakikata karşı mukabele tarzımızı bilmeye misal olarak Otuzuncu Lem’ayı düşünebiliriz.)

İkinci Nükte: Tarîkat ve hakikatın en yüksek mertebeleri, şeriatın cüz’leri bulunduğunu;

Üçüncü Nükte: Tarîkat ve hakikat, vesilelikten çıkmamak ve daima şeriata tebaiyette kalmak lüzumunu beyan edip, “Sünnet-i Seniye ve ahkâm-ı şeriat haricinde evliya bulunabilir mi?” diye suale, merak-aver bir cevab verir.

“Dört Nükte”dir.

Birinci Nükte: Hakaik-i şeriata yetişmek için, tarîkat ve hakikat meslekleri, vesile ve hâdim ve basamaklar hükmündedir. Hakaik-i şeriat ise marifet ve inkişaf-ı hakaik-i imaniyedir. Yoksa bazı ehl-i tasavvufun zannettikleri gibi, şeriatı zahirî bir kışır, hakikatı onun içi ve neticesi ve gayesi tasavvur etmek doğru değildir.

İkinci Nükte: Tarîkat ve hakikat, vesilelikten çıkmamak gerektir. Eğer maksud-u bizzât hükmüne geçseler; o vakit şeriatın muhkematı ve ameliyatı ve Sünnet-i Seniyeye ittiba’, resmî hükmünde kalır; kalb öteki tarafa müteveccih olur.

Üçüncü Nükte: “Sünnet-i Seniye ve ahkâm-ı şeriat haricinde tarîkat olabilir mi?”

Elcevab: Hem var, hem yok.

Vardır, çünki bazı evliya-yı kâmilîn, şeriat kılıncıyla i’dam edilmişler.

Hem yoktur. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın caddesinden hariç ve onun arkasından gitmeyen muhaldir ki; hakikî envâr-ı hakikata vâsıl olabilsin. Fakat bu düsturunun üç istisnası vardır.

İstiğraka, cezbeye ve sekre mağlub olanlar
Teklifi dinlemeyen latifelerine uyanlar
İhtiyarı işitmeyen latifelerin mahkûmu olanlar

Daire-i şeriatın haricinde bulunan ehl-i tarîkat iki kısımdır.

Biri: Ahkâm-ı şeriatı ihtiyarsız muvakkaten terkedenler tekzib etmezlerse mazur sayılırlar.

Diğeri: Hakaik-i şeriatın derece-i zevkine yetişemediği için bulduğu hakikatı, esas ve maksud telakki edenler. Eğer aklı başında ise mes’uldür.

Dördüncü Nükte: Ehl-i dalalet ve bid’at fırkalarından hak zannettiği mesleğindeki muhabbet-i haktan ötürü Ehl-i Sünnete itirazat eden zâtlar, (Zemahşerî gibi) ümmet nazarında makbul olurlarken Ehl-i Sünnet’in yüksek düsturlarına kısa akılları yetişemediğinden inkâr eden zâtlar var; (Ebu Ali Cübbaî gibi) zahirî hiçbir fark yokken, ümmet reddediyor.

SEKİZİNCİ TELVİH: Tarîkatın sekiz varta-i mühimmesini beyan eder.

Birincisi: Velayeti, nübüvvete tercih etmek

İkincisi: Evliyayı, Enbiyaya tercih etmek

Üçüncüsü: Tarikatı, Sünnete tercih etmek (Yedinci Telvih)

Dördüncüsü: İlhamı, Vahye tercih etmek (Dördüncü Telvih)

Beşincisi: Ezvak ve envâr ve keramatı, ibadata, hidemata ve evrada tercih etmek (Altıncı Telvih Üçüncü Nokta)

Altıncısı: Makamat-ı velayetin gölgelerini ve zıllerini ve cüz’î nümunelerini, makamat-ı asliye-i külliye ile iltibas etmek

Yedincisi: Fahrı, nazı, şatahatı, teveccüh-ü nâsı ve merciiyeti; şükre, niyaza, tazarruata ve nâstan istiğnaya tercih etmek

Sekizinci: Âhirette alınacak ve koparılacak velayet meyvelerini, dünyada yemesini ister ve sülûkunda onları istemekle vartaya düşer. Sekizinci ile Beşinci arasındaki fark; beşinci de keşif ve keramet istenildiği gibi sekizincisi dünyevi menfaatleri beklemekle vartaya düşer.

DOKUZUNCU TELVİH: Tarîkatın pek çok semeratından gayet şirin ve güzel dokuz adedini beyan eder.

Birincisi: İstikametli tarîkat vasıtasıyla hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhu ve aynelyakîn derecesinde zuhurlarıdır.

İkincisi: Tarîkat vasıtasıyla kalbi işletmekle, sair letaif-i insaniyeyi harekete getirip, netice-i fıtratlarına sevkederek hakikî insan olmaktır.,

Üçüncüsü: Âlem-i berzah ve âhiret seferinde, tarîkat silsilelerinden bir silsileye iltihak edip yalnızlık vahşetinden ve evham ve şübehatın hücumlarından kurtulmaktır.

Beşincisi: Tekâlif-i şer’iyedeki hakaik-i latifeyi, tarîkattan ve zikr-i İlahîden gelen bir intibah-ı kalbî vasıtasıyla hissetmek, takdir etmek…

Altıncısı: Hakikî zevke ve ciddî teselliye ve kedersiz lezzete ve vahşetsiz ünsiyete, hakikî medar ve vasıta olan tevekkül makamını ve teslim rütbesini ve rıza derecesini kazanmaktır.

Yedincisi: Sülûk-u tarîkatın en mühim şartı, en ehemmiyetli neticesi olan ihlas vasıtasıyla, Şirk-i hafîden ve Riya ve tasannu’ gibi rezailden halâs olmak ve Tarîkatın mahiyet-i ameliyesi olan tezkiye-i nefs vasıtasıyla, nefs-i emmarenin ve enaniyetin tehlikelerinden kurtulmaktır.

Sekizincisi: Tarîkatta, zikr-i kalbî ile ve tefekkür-ü aklî ile kazandığı teveccüh ve huzur ve kuvvetli niyetler vasıtasıyla, âdetlerini ibadet hükmüne çevirmek ve muamelât-ı dünyeviyesini, a’mal-i uhreviye hükmüne getirip sermaye-i ömrünü hüsn-ü istimal etmek cihetiyle, ömrünün dakikalarını hayat-ı ebediyenin sünbüllerini verecek çekirdekler hükmüne getirmektir.

Dokuzuncusu: Seyr-i sülûk-u kalbî ile ve mücahede-i ruhî ile ve terakkiyat-ı maneviye ile, insan-ı kâmil olmak için çalışmak; yani hakikî mü’min ve tam bir müslüman olmak; yani yalnız surî değil, belki hakikat-ı imanı ve hakikat-ı İslâmı kazanmak; yani şu kâinat içinde ve bir cihette kâinat mümessili olarak, doğrudan doğruya kâinatın Hâlık-ı Zülcelal’ine abd olmak ve muhatab olmak ve dost olmak ve halil olmak ve âyine olmak ve ahsen-i takvimde olduğunu göstermekle, benî-Âdem’in melaikeye rüchaniyetini isbat etmek ve şeriatın imanî ve amelî cenahlarıyla makamat-ı âliyede uçmak ve bu dünyada saadet-i ebediyeye bakmak, belki de o saadete girmektir.

Bu risale ehl-i tarîk olana ve olmayana bir iksir-i a’zamdır ve bir tiryak-ı enfa’dır. (İksir kömürü elmas yaptığı bu risalede ehl-i tarîk olana ve olmayana tarikatın zahirde kusur tevehhüm edilen kömür gibi suretlerinin çok fevaidi olduğunu göstermekle elmas suretinde olduğunu ders verir.)

ZEYL

En kısa ve selim ve en müstakim bir tarîkın esasını “Dört Hatve” namıyla, tezkiye-i nefsin ve tekemmül-ü ruhun medarı olan dört mühim dersi veriyor.

[Bu küçücük zeylin büyük bir ehemmiyeti var. Herkese menfaatlidir. Çünkü herkeste nefis vardır.]

Cenab-ı Hakk’a vâsıl olacak tarîkler pek çoktur. Bütün hak tarîkler Kur’andan alınmıştır. Fakat “Acz ve fakr ve şefkat ve tefekkür” tarîkı daha kısa, daha selâmetli, daha umumiyetli bir tarîkdır. Acz, ubudiyet tarîkıyla mahbubiyete kadar gider. Fakr, Rahman ismine îsal eder. Şefkat, Rahîm ismine îsal eder. Tefekkür, Hakîm ismine îsal eder. Şu kısa tarîkın evradı: İttiba-ı sünnettir, feraizi işlemek, kebairi terketmektir. Ve bilhâssa namazı ta’dil-i erkân ile kılmak, namazın arkasındaki tesbihatı yapmaktır.

Birinci Hatvede: Tezkiye-i nefs etmemek. Yani fıtratında tevdi edilen ve Mabud-u Hakikî’nin hamd ve tesbihi için ona verilen cihazat ve istidadı, kendi nefsine sarfetmemektir.

(Tezkiye-i nefs etmeyen kişi aczini anlar. Zira مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ hadîsinin sırrıyla tezkiye-i nefs etmeyen kişi Mabud-u Hakikiyi tanır. Aczini ilan ederek ubudiyet tarîkiyle mahbubiyete kadar gider.)

İkinci Hatvede: Nisyan-ı nefs içinde nisyan etmemek. Yani huzuzat ve ihtirasatta unutmak ve mevtte ve hizmette düşünmek. (Zeval ve fenadan kendini kurtarmak için elinde hiç bir şey olmayan fakir insan kendini unutmak yerinde mevti düşünüp hizmet ederek fani ömrünü o ömrü veren Zatın yolunda feda etmekle ebedi bir ömrü kazanır.)

Üçüncü Hatvede: Kemalini kemalsizlikte, kudretini aczde, gınasını fakrda bilmektir. (Cenab-ı Hakkın biz kullarına Şefkat etmesiyle bize verdiği nimetleri ondan bilerek şükretmektir. Bu şefkatin tecelliyatını gören insan o şefkate ayinedarlık edip mahlûkata şefkat edecektir.)

Dördüncü Hatvede: Vücudunda adem, ademinde vücudu vardır. Nefs-i emmare cihetiyle fena bul ki rahat edesin. Hodbin ve bildiğine itimad etmek yerine vahy-i semaviyi dinlemek, vahy-i semaviden manayı harfi dersini alıp nazar ve niyetini istikamete sokmaktır. (Âyetin manayı münafisi ile bakıldığında kendini helak olmayacak zanneden nefis, kendini serbest ve müstakil ve bizzât mevcud bilir. Eğer Bak-i Zülcelale bakmayan herşeyin helak olacağını tefekkür etse helaketten kurtulacaktır.)

Dokuzuncu Kısım olan Dokuzuncu Risalenin Zeylinin Hâtimesi

Şu acz, fakr, şefkat, tefekkür tarîkındaki dört hatvenin izahatı;

Evet şu tarîk daha kısadır. Çünki dört hatvedir. Acz, elini nefisten çekse, doğrudan doğruya Kadîr-i Zülcelal’e verir.
Hem şu tarîk daha eslemdir. Çünki acz ve fakr ve kusurdan başka nefsinde bulmuyor ki, nefsi şatahat ve bâlâ-pervazane davalarda bulunup haddinden fazla geçsin.
Hem, bu tarîk daha umumî ve cadde-i kübradır. Çünki kâinatı Fâtır-ı Zülcelal hesabına istihdam edip, esma-i hüsnasının mazhariyet ve âyinedarlık vazifesinde istimal ederek mana-yı harfî nazarıyla onlara bakıp, mutlak gafletten kurtulup huzur-u daimîye girmektir; herşeyde Cenab-ı Hakk’a bir yol bulmaktır.

OTUZUNCU MEKTUB

Matbu’, Arabî “İşarat-ül İ’caz Tefsiri”dir.

(İşarat-ül İ’cazda otuzüç âyet tefsir edilmiştir. Otuzuncu Mektub’un Yirmidokuzuncu Mektubun Dokuz kısım Risaleleri ile olan münasebeti; Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’anın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir.

Böylece Yirmidokuzuncu Mektubun Birinci Kısmındaki Müfessirlerin dediği gibi Kur’anın bitmez ve tükenmez bir hazine olduğunu göstermiştir. Her asır Kur’an’ın nusus ve muhkematını teslim ve kabul ile beraber, tetimmat kabîlinden hakaik-i hafiyesinden hissesini aldığı gibi Üstadımızda bu asrın hissesine düşen âyetlere kıyamete kadar gelecek vesvese ve şüpheleri izale etmiştir.)

OTUZBİRİNCİ MEKTUB

Otuzbir Lem’adır.

(Otuzbirinci Mektub’un Otuzuncu Mektub ile olan münasebeti; Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’anın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir. Otuzbirinci Mektubda ise Bir kısım ayetlerin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır.)

OTUZİKİNCİ MEKTUB

Kendi kendine manzum tarzını alan matbu’ “Lemaat” risalesidir. Aynı zamanda “Otuzikinci Lem’a” olup, Sözler Mecmuasının âhirinde neşredilmiştir.

(Otuzikinci Mektub’un Otuzbirinci Mektub ile olan münasebeti; Otuzbirinci Mektubda bir kısım ayetlerin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır. Otuzikinci Mektub da ise Külliyatın içinde tefsir edilen âyet ve hadislerin hakikatları çekirdeklerin çiçek açtığı gibi açılarak manzum tarzında gösterilmiştir.)

OTUZÜÇÜNCÜ MEKTUB

Marifet-i İlahiyeye pencereler açan “Otuzüç Pencereli Risale” olup, bir cihette “Otuzüçüncü Söz” olduğundan Sözler Mecmuasında neşredilmiş, buraya dercedilmemiştir.

(Otuzüçüncü Mektub’un Otuzikinci Mektub ile olan münasebeti; Otuzikinci Mektub da Külliyatın içinde tefsir edilen âyet ve hadislerin hakikatları çekirdeklerin çiçek açtığı gibi açılarak manzum tarzında gösterilmiştir. Otuzüçüncü Mektub da ise bir cihette “Otuzüçüncü Söz” olduğundan Mektubat, Lem’alar ve Şuaları da içine alarak Külliyatın büyük bölümünü kapsamaktadır.)

İŞARAT-I GAYBİYE HAKKINDA BİR TAKRİZ: 462

İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın, Risale-i Nur hakkında ihbar-ı gaybîsinden bir parça olan bu kısım; Sikke-i Tasdik-i Gaybî Mecmuasında dercedilen İşarat-ı Kur’aniye ve üç Keramet-i Aleviye ve Keramet-i Gavsiye risaleleriyle birlikte, ehl-i vukufların takdirkâr raporlarına müsteniden, mahkemelerce sahiblerine geri iade edilmiştir. İmam-ı Ali’nin (R.A.) Celcelutiye’de, Risale-i Nur hakkındaki üç kerametinden bir kerametinin sekiz remzinden Yedinci ve Sekizinci Remzin bir parçasıdır. Sikke-i Tasdik-i Gaybî Mecmuasının yüz yirmibeşinci sahifesinden, yüz otuzuncu sahifesine kadar olan kısımda münderiçtir.

HAKİKAT ÇEKİRDEKLERİ: 468

Otuzbeş sene evvel tab’edilen “Hakikat Çekirdekleri” namındaki risaleden vecizelerdir.

Medine-i Münevvere’de bulunan mühim bir âlimin Risale-i Nur hakkında yazdığı bir manzume: 480

Oniki sene evvel yazılmış ve Sikke-i Tasdik-i Gaybî Mecmuasında dercedilmiş mühim bir mektubdan bir parçadır: 482

FİHRİST: 483

Hakikat Işıkları

Herkes bilmez gökte ne var (Semavi hakikatları herkez bilmez)

Görür onu göz sahibi

Parıldıyor güneş kadar

Hakikatı umman gibi

İster gönül elbet huzur

Âhir demde etmiş zuhur

Âlemlere doğmuş o nur

Gökten inen ferman gibi

Ferdiyeti elhak ayân

Odur gönüllere sultan

Var mı bilmem ulu bürhan

Bu Bedîüzzaman gibi

Lisanından saçılır nur

Cinnî okur, insan okur

Hûr-u Cennet işte bu “Nur”

Gönüllerde canan gibi

(Hem o dersi dinleyenler yalnız insanlar değil. Cenab-ı Hakk’ın zîşuur çok mahlûkatı vardır ki, hakaik-i imaniyenin istimaından çok zevk alırlar. Sizin o kısım ders arkadaşınız ve müstemi’leriniz çoktur. Barla Lahikası 260)

Âhirzaman esrarını

İhbar-ı gayb envârını (Hakaik-ı gaybiye üç kısımdır.)

Attı âlem ekdarını (Asrı saadeti ahirzaman da yaşatarak kederden kurtarmış.)

Doğdu şems-i tâban gibi

Semavattan rahmet indi

Akan göz yaşları dindi

Küfr ü dalal yıldı, sindi

Görünmeyen şeytan gibi

Söndü hâin faaliyet

Yıkıldı o deccaliyet

Halâs buldu İslâmiyet

Tahta çıkan hakan gibi

Ey yâreli şîr-i jiyan (Kükremiş arslan gibi yaralı olan alem-i islam)

Bu hâb-ı gafletten uyan

Âlemlere devr-i ümran

Asr-ı nüzul-i Furkan gibi

İklimlerde iman yeli

Eser, gönüller neş’eli

Öpsem, o gül kokan eli

O bülbül-ü handan gibi

Âdemoğlu necat arar

Hak daveti Nurlarda var

Ey şehriyâr-ı şehriyâr

Sensin bize sultan gibi

Arşa çıkan feryadımız

Alındı şimdi dâdımız

O sevgili üstadımız

Gönülde Süleyman gibi

Ey ekmel-i âhirzaman

Sensin mahbub-u Müstean

Feda sana bu cism ü can

Hak yolunda kurban gibi

Said’i beklerdi yıllar

Sensin gönülde muntazar

Peygamberim vermiş haber

Olma bize pinhan gibi (Gizli kalmış esrar gibi)

Perdelenmişse zuhurun

Gizlenmez haşmetli nurun

Gölgesi olmaz ki nurun

Firdevs’teki canan gibi

Ey hatib-i devr-i zaman

Sürur buldu kevn ü mekân

Seni bekler gizli ayân

Hep hastalar Lokman gibi

Nur yolunun kurbanıyız

Kehkeşan’ın sâmânıyız

O ateşin dumanıyız

Ateş yanan külhan gibi

Rânâ rengin güle benzer

Revh üfürür, kokun eser

Ufkumuzda oldun seher

Tam ağaran bir tan gibi

Ey cilvesi zahir rahmet

Bâri bizlere imdad et

Kulun olmak diler elbet

Bahçenizde fidan gibi

Pes gönlümüz hep daim pes

Ey ağlayan, feryadı kes

Boş geçmesin hiç bir nefes

“Allah bes, gayrı heves.”

Mehmed Kayalar

* * *

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمنُ يَا رَحِيمُ يَا فَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ

İsm-i A’zam’ın hakkına ve Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın hürmetine ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın şerefine, bu Mektubat’ı bastıranları ve mübarek yardımcılarını ve Risale-i Nur talebelerini Cennet-ül Firdevs’te saadet-i ebediyeye mazhar eyle. Âmîn… Ve hizmet-i imaniye ve Kur’aniyede daima muvaffak eyle. Âmîn… Ve defter-i hasenatlarına Mektubat Mecmuasının herbir harfine mukabil bin hasene yazdır. Âmîn… Ve Nurların neşrinde sebat ve devam ve ihlas ihsan eyle. Âmîn.

Yâ Erhamerrâhimîn!.. Umum Risale-i Nur şakirdlerini iki cihanda mes’ud eyle. Âmîn… İnsî ve cinnî şeytanların şerlerinden muhafaza eyle. Âmîn… Ve bu âciz ve bîçare Said’in kusuratını affeyle. Âmîn…

Umum Nur Şakirdleri namına

Said Nursî

* * *

Fihriste-i Mektubat yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

İşarat-ı Gaybiye hakkında bir takriz

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:40:25 +0000

İşarat-ı Gaybiye hakkında bir takriz

(Bu takriz Külliyatın sonunda yer almakla Risale-i Nur’un makbuliyetini gösteren bir mektubtur.

Öncesindeki Risalelerle olan münasebeti;

Otuzüçüncü Mektub Sözler mecmuasını içine almıştır.
Otuzikinci Mektub Lemaat Risalesidir. Lemaat Külliyattaki hakikatların çekirdek misal fihristinin çiçek almış vaziyetidir.
Otuzbirinci Mektub Lem’aları, Lem’alar da Şuaları içine almıştır.
Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’an’ın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir. Böylece Yirmidokuzuncu Mektubun Birinci Kısmındaki Müfessirlerin dediği gibi Kur’anın bitmez ve tükenmez bir hazine olduğunu göstermiştir.)

[İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın, Risale-i Nur hakkında ihbar-ı gaybîsinden bir parça olan bu kısım; Sikke-i Tasdik-i Gaybî Mecmuasında dercedilen İşarat-ı Kur’aniye ve üç Keramet-i Aleviye ve Keramet-i Gavsiye risaleleriyle birlikte, ehl-i vukufların takdirkâr raporlarına müsteniden, mahkemelerce sahiblerine geri iade edilmiştir.

İmam-ı Ali’nin (R.A.) Celcelutiye’de, Risale-i Nur hakkındaki üç kerametinden bir kerametinin sekiz remzinden Yedinci ve Sekizinci Remzin bir parçasıdır. Sikke-i Tasdik-i Gaybî Mecmuasının yüz yirmibeşinci sahifesinden, yüz otuzuncu sahifesine kadar olan kısımda münderiçtir.]

Yedinci Remiz:

Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh, nasılki

وَبِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ
وَ بِحَقِّ فَقَجٍ مَعَ مَخْمَةٍ يَا اِلهَنَا
وَ بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ
حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ
وَ اسْمُ عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ

diye birinci fıkrasıyla وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ Yedinci Şua’a işaret etmiş; öyle de: Aynı fıkra ile, âlî bir tefekkürname ve tevhide dair yüksek bir marifetname namında olan Yirmidokuzuncu Arabî Lem’aya dahi işaret eder.

İkinci fıkrasıyla İsm-i A’zam ve Sekine denilen Esma-i Sitte-i Meşhurenin hakikatlarını gayet âlî bir tarzda beyan ve isbat eden ve Yirmidokuzuncu Lem’ayı takib eyleyen Otuzuncu Lem’a namında Altı Nükte-i Esma Risalesine

بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ

cümlesiyle işaret ettiğinden sonra akabinde,

Risale-i Esma’yı takib eden Otuzbirinci Lem’anın Birinci Şuaı olarak, otuzüç âyet-i Kur’aniyenin Risale-i Nur’a işaratını kaydedip, hesab-ı cifrî münasebetiyle, baştan başa İlm-i Huruf Risalesi gibi görünen ve bir mu’cize-i Kur’aniye hükmünde bulunan risaleye حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ

kelimesiyle işaret edip, der-akab

وَ اسْمُ عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ kelâmıyla dahi,

Risale-i Hurufiyeyi takib eden ve El-Âyet-ül Kübra’dan ve başka Resail-i Nuriyeden terekküb eden ve Asâ-yı Musa namını alan ve Asâ-yı Musa gibi, dalaletin ve şirkin sihirlerini ibtal eden Risale-i Nur’un şimdilik en son ve âhir risalesine Asâ-yı Musa namını vererek işaretle beraber, manevî karanlıkları dağıtacağını müjde ediyor.

(Bu cümle-i Aleviyenin mealini, yani karanlığı dağıtacak, asâ-yı Musa (A.S.) gibi ışık verecek, sihirleri ibtal edecek bir risaleden haber vermesi; ve bu mecmuanın “Meyve” kısmı bir müdafaa hükmüne geçip başımıza çöken dehşetli, zulümlü zulmetleri dağıttığı gibi; “Hüccetler” kısmı da, Nurlara karşı cephe alan felsefe karanlıklarını izale edip Ankara ehl-i vukufunu teslime ve takdire mecbur etmesi ve istikbaldeki zulmetleri izale edeceğine çok emareler bulunması ve Asâ-yı Musa (A.S.) bir taşta oniki çeşme akıtmasına ve onbir mu’cizeye medar olmasına mukabil ve müşabih bu son mecmua dahi, “Meyve” onbir mes’ele-i nuraniyesi ve “Hüccetullah-il Baliğa” kısmı onbir hüccet-i katıası bulunması cihetinde bize kanaat verdi ki: İmam-ı Ali Radıyallahü Anh, o fıkra ile doğrudan doğruya bu Asâ-yı Musa ismindeki mecmuaya bakar ve ondan tahsinkârane haber veriyor. Asa-yı Musa 7 ve Emirdağ Lahikası-1 150)

(Nasılki Musa Aleyhisselâm elindeki asâsıyla kara taşlardan, çorak vâdilerden, ateş fışkıran çöllerden âb-ı hayatı fışkırttığı gibi, Asâ-yı Musa da, vahdaniyet-i İlahiyeyi isbat etmesiyle dünya ve âhiret âlemlerini ziyadar edecek tevhid nurlarını fışkırtıyor; taş gibi kalbleri, mum gibi eritiyor, şevki ile gönülleri teshir ediyor. İşarat-ül İ’caz – 228)

Evet وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى kelimesiyle Yedinci Şua’a işareti, kuvvetli karineler ile isbat edildiği gibi; aynı kelime, diğer bir mana ile elhak Risale-i Nur’un âyet-i kübrası hükmünde ve ekser risalelerin ruhlarını cem’eden ve Arabî bulunan Yirmidokuzuncu Lem’aya bu kelâm, “müstetbeat-üt terakib” (terkibe tabi olan mana) kaidesiyle ona bakıyor, efradına dâhil ediyor. Öyle ise; Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh dahi bu fıkradan ona bakıp işaret eder diyebiliriz.

Hem sair işaratın karinesiyle, (Yedinci Remizde Risale-i Nur’un terkibine Hz. Ali RA sırasıyla işaret ederken Sözlerden sonra Mektubata ve Mektubat’tan sonra Lem’alara geçerken ibare değiştirilmiştir.)

hem Mektubat’tan sonra Lem’alara başka bir tarz-ı ibare ile îma ederek; Lem’aların en parlağının te’lifi, (Lem’aların en parlağı Yirmidokuzuncu Lem’adır.) dehşetli bir zamanda ve hapis ve i’damdan kurtulmak ve emniyet ve selâmet bulmak için, mana-yı mecazî ve mefhum-u işarî ile, Hazret-i Ali Radıyallahü Anh kendi lisanını, büyük tehlikelerde bulunan müellifin hesabına istimal ederek;

وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ yani “Yâ Rab! Beni kurtar. Eman ve emniyet ver.” diye dua etmesiyle, tam tamına Eskişehir hapishanesinde i’dam ve uzun hapis tehlikesi içinde te’lif edilen Yirmidokuzuncu Lem’anın ve sahibinin vaziyetine tevafuk karinesiyle, kelâm zımnî ve işarî delalet ettiğinden diyebiliriz ki; Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh dahi, bundan ona işaret eder. (Eskişehir hapishanesinde telif edilen Risaleler 27. 28. 29. 30. Lem’a 1. 2. Şua)

Hem Otuzuncu Lem’a namında ve altı nükte olan Risale-i Esma’ya bakarak بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى deyip, sair işaratın karinesiyle,

Hem Yirmidokuzuncu Lem’aya takib karinesiyle,

Hem ikisinin isimde ve esma lafzına tevafuk karinesiyle,

Hem teşettüt-ü hale ve sıkıntılı bir gurbete ve perişaniyete düşen müellifi, onun te’lifi bereketiyle teselli ve tahammül bulmasına

Ve mana-yı mecazî cihetinde, Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh lisanıyla kendine dua olan وَبِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ yani “İsm-i A’zam olan o Esma Risalesinin bereketiyle, beni teşettütten perişaniyetten hıfzeyle yâ Rabbi!” meali; tam tamına o risale ve sahibinin vaziyetine (Hem hapis usûlü tecrid onbeş gün kadar olduğu halde, beni üçbuçuk ay tecrid-i mutlakta hiçbir arkadaşımla temas ettirmediler. Şualar 383) tevafuk karinesiyle kelâm mecazî delalet ve İmam-ı Ali Radıyallahü Anh ise, gaybî işaret eder diyebiliriz.

(Yedi mademler ile yukarıdaki cümleler tahkik edilecektir.)

Hem madem Celcelutiye’nin aslı vahiydir (Peygamber ASM vahiyle gelmiş Hz Ali RA yaz emredilmiş.) ve esrarlıdır ve gelecek zamana bakıyor ve gaybî umûr-u istikbaliyeden haber veriyor.
Ve madem Kur’an itibariyle bu asır dehşetlidir ve Kur’an hesabıyla, Risale-i Nur bu karanlık asırda ehemmiyetli bir hâdisedir.
Ve madem sarahat derecesinde çok karine ve emarelerle; Risale-i Nur Celcelutiye’nin içine girmiş, en mühim yerinde yerleşmiş.
Ve madem Risale-i Nur ve eczaları bu mevkie lâyıktır ve Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın nazar-ı takdirine ve tahsinine ve onlardan haber vermesine liyakatları ve kıymetleri var.
Ve madem Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh, Siracünnur’dan zahir bir surette haber verdiğinden sonra ikinci derecede, perdeli bir tarzda Sözler’den, sonra Mektublar’dan, sonra Lem’alar’dan, risalelerdeki aynı tertib, aynı makam, aynı numara tahtında, kuvvetli karinelerin sevkiyle kelâm delalet ve Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın işaret ettiğini isbat eylemiş.
Ve madem başta بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّٰهِ رُوحِى بِهِ اهْتَدَتْ اِلَى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ risalelerin başı ve Birinci Söz olan Bismillah Risalesine baktığı gibi; Kasem-i Câmi’-i Muazzama’nın âhirinde, risalelerin kısm-ı âhirleri olan son Lem’alara ve Şualara; hususan bir âyet-i kübra-yı tevhid olan Yirmidokuzuncu Lem’a-i Hârika-i Arabiye ve Risale-i Esma-i Sitte ve Risale-i İşarat-ı Huruf-u Kur’aniye ve bilhâssa şimdilik en âhir Şua ve asâ-yı Musa gibi dalaletlerin bütün manevî sihirlerini ibtal edebilen bir mahiyette bulunan ve bir manada Âyet-ül Kübra namını alan risale-i hârikaya bakıyor gibi bir tarz-ı ifade görünüyor.
Ve madem bir tek mes’elede bulunan emareler ve karineler, mes’elenin vahdeti haysiyetiyle birbirine kuvvet verir, zaîf bir münasebetle bir tereşşuh dahi menbaına ilhak edilir.

Elbette bu yedi aded esaslara istinaden deriz:

Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh, nasılki meşhur Sözlere tertibleri üzerine işaret etmiş ve Mektubat’tan bir kısmına ve Lem’alardan en mühimlerine tertible bakmış; öyle de: بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ

cümlesiyle, Otuzuncu Lem’aya, yani müstakil Lem’aların en son olan Esma-i Sitte Risalesi’ne, tahsin ederek bakıyor.

Ve حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ kelâmıyla dahi, Otuzuncu Lem’ayı takib eden İşarat-ı Huruf-u Kur’aniye risalesini takdir edip, işaretle tasdik ediyor.

وَ اسْمُ عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ kelimesiyle dahi şimdilik en âhir risale ve tevhid ve imanın elinde asâ-yı Musa gibi hârikalı, en kuvvetli bürhan olan mecmua risalesini senakârane remzen gösteriyor gibi bir tarz-ı ifadeden bilâ-perva hükmediyoruz ki: Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh hem Risale-i Nur’dan, hem çok ehemmiyetli risalelerinden mana-yı hakikî ve mecazî ile; işarî ve remzî ve îmaî ve telvihî bir surette haber veriyor. Kimin şübhesi varsa, işaret olunan risalelere bir kerre dikkatle baksın. İnsafı varsa, şübhesi kalmaz zannediyorum.

(Hem o kasidede Risale-i Nur’un mühim eczalarına tertibiyle işaretlerin hâtimesinde, mukabil sahifede der: وَ تِلْكَ حُرُوفُ النُّورِ

فَاجْمَعْ خَوَاصَّهَا ٭ (Hassalarını topla)

وَ حَقِّقْ مَعَانِيهَا (Manalarını tahkik eyle)

بِهَا الْخَيْرُ تُمِّمَتْ (Bütün hayır ve saadet onlarla tamam olur.)

Yani: “İşte Risale-i Nur’un sözleri harfleri ki, onlara işaretler eyledik. Sen onların hâssalarını topla ve manalarını tahkik eyle. Bütün hayır ve saadet, onlarla tamam olur.” der. “Harflerin manalarını tahkik et.” karinesiyle manayı ifade etmeyen hecaî harfler murad olmayıp, belki kelimeler manasındaki “Sözler” namıyla risaleler muraddır. Şualar – 298)

Buradaki mana-yı işarî ve medlûl-ü mecazîlere, karinelerin en güzeli ve latifi; aynı tertibi muhafaza ile verilen isimlerin münasebetidir.

(Ben şimdi Celcelutiye’yi okurken, بِحَقِّ تَبَارَكَ ثُمَّ نُونٍ وَ سَائِلٍ cümlesinde Risale-i Kader’e işaret eden ve yirmialtıncı mertebede ثُمَّ نُونْ Suresi Kader Sözüyle münasebeti nedir, kalbime gelmesi ânında ihtar edildi: “O surenin başını oku!” Ben de okurken gördüm ki: ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ âyeti bütün kalemlerin ve tastir ve kitabetlerin aslı, esası, ezelî me’hazı ve sermedî üstadı kaderin kalemi ve Nur ve ilm-i ezelînin nuruna işaret eden ن kelimesidir. Demek وَالذَّارِيَاتِ Zerrat Risalesi’ne işareti gibi kuvvetli bir münasebetle, ن kelimesi Risale-i Kader’e kuvvetli işaretle bakar. Şualar 519)

Meselâ: Yirmidokuz ve Otuz ve Otuzbir ve Otuziki mertebe-i ta’dadda, Yirmidokuz ve Otuz ve Otuzbir ve Otuzikinci Sözlere gayet münasib isimler ile; başta, Sözlerin başı olan Birinci Söz’e, aynı Besmele sırrıyla ve âhirde, şimdilik risalelerin âhirine mahiyetini gösterir lâyık birer isim vererek işaret etmesi gerçi gizli ise de, fakat çok güzeldir ve letafetlidir.

Ben itiraf ediyorum ki: Böyle makbul bir eserin mazharı olmak, hiçbir vecihle o makama liyakatım yoktur. Fakat küçük ehemmiyetsiz bir çekirdekten, koca dağ gibi bir ağacı halketmek; kudret-i İlahiyenin şe’nindendir ve âdetidir ve azametine delildir. (Ben çekirdek gibi çürüdüm ve kurudum. (Ta ki o şecere-i Risale-i Nur’dan kıyamete kadar insanlar istifade etsin.) Bütün kıymet ve hayat ve şeref o çekirdekten çıkan şecere-i Risale-i Nur ve mu’cize-i maneviye-i Kur’aniyeye geçmiş biliyorum. Şualar 749)

Ben kasemle temin ederim ki: Risale-i Nur’u senadan maksadım, Kur’anın hakikatlarını ve imanın rükünlerini teyid ve isbat ve neşirdir. Hâlık-ı Rahîm’ime yüzbinler şükrolsun ki; kendimi, kendime beğendirmemiş, nefsimin ayıblarını ve kusurlarını bana göstermiş ve o nefs-i emmareyi, başkalara beğendirmek arzusu kalmamış. Kabir kapısında bekleyen bir adam, arkasındaki fâni dünyaya riyakârane bakması, acınacak bir hamakattır ve dehşetli bir hasarettir.

İşte bu halet-i ruhiye ile, yalnız hakaik-i imaniyenin tercümanı olan Risale-i Nur’un doğru ve hak olduğuna latif bir münasebet söyleyeceğim. Şöyle ki:

Celcelutiye, Süryanice bedî’ demektir ve bedî’ manasındadır. İbareleri bedî’ olan Risale-i Nur, Celcelutiye’de mühim bir mevki tutup ekser yerlerinde tereşşuhatı göründüğünden, kasidenin ismi ona bakıyor gibi verilmiş.

Hem şimdi anlıyorum ki, eskiden beri benim liyakatım olmadığı halde bana verilen Bedîüzzaman lakabı, benim değildi; belki Risale-i Nur’un manevî bir ismi idi. Zahir bir tercümanına âriyeten ve emaneten takılmış. Şimdi o emanet isim, hakikî sahibine iade edilmiş.

(Bedî’: Zamanın bedi’i olan. (Bedîüzzaman) Zamanında kendisi gibi görülmedik olan. Kimseye benzemiyen ve zamanın garib (Garibüzzaman) ve acibi (Acibüzzaman) bulunan. )

Demek, Süryanice bedî’ manasında ve kasidede tekerrürüne binaen kasideye verilen Celcelutiye ismi işarî bir tarzda, bid’at zamanında çıkan bedîülbeyan ve bedîüzzaman olan Risale-i Nur’un;

Hem ibare,
Hem mana,
Hem isim

noktalarıyla bedî’liğine münasebetdarlığı ihsas etmesine ve bu isim bir parça ona da bakmasına ve bu ismin müsemmasında, Risale-i Nur çok yer işgal ettiği için, hak kazanmış olmasına tahmin ediyorum.

رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا

Sekizinci Remiz:

Sual: Bütün kıymetdar kitablar içinde Risale-i Nur, Kur’anın işaretine ve iltifatına ve Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın takdir ve tahsinine ve Gavs-ı A’zam’ın (K.S.) teveccüh ve tebşirine vech-i ihtisası nedir? O iki zâtın kerametle Risale-i Nur’a bu kadar kıymet ve ehemmiyet vermesinin hikmeti nedir? (Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın ve Gavs-ı A’zam (K.S.) alibeytin bir cihette mümessili hükmünde oldukları için kıyamete kadar olacak bütün İslâmî hizmetlerle alakadardırlar.)

Elcevab: Malûmdur ki bazı vakit olur,

Bir dakika; bir saat ve belki bir gün, belki seneler kadar

Ve bir saat; bir sene, belki bir ömür kadar netice verir ve ehemmiyetli olur.

(Hem bazan olur ki; bir tek kelime, bir tek tesbih, öyle bir saadet hazinesini açar ki, altmış sene hizmetle o açılmamış. Demek bazı hâlât oluyor ki, bir tek âyet Kur’an kadar faide verebilir. Hem ism-i a’zama mazhar olan Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın bir âyette mazhar olduğu feyz-i İlahî, belki bir peygamberin umum feyzi kadar olabilir. Veraset-i Ahmediye ile ism-i a’zam zılline mazhar bir mü’min, kendi kabiliyeti itibariyle kemmiyetçe bir Nebinin feyzi kadar sevab alıyor denilse hilaf-ı hakikat olamaz. Sözler – 349)

Meselâ: Bir dakikada şehid olan bir adam, (Şuheda: hayat-ı dünyeviyesini hak yolda feda edendir.) bir velayet kazanır;

Ve soğuğun şiddetinden incimad etmek zamanında ve düşmanın dehşet-i hücumunda bir saat nöbet, bir sene ibadet hükmüne geçebilir. (Bu zamanda küfrün şiddetli soğuğunda insanlığın bir kısmı maneviyata uyuşor, bir kısmıda adeta donuyor. Düşman ise bin seneden beri terakküm eden şüphe ve itirazlarını dehşetle intişar ettiği bir zamandır. Bu zamanda yapılan hizmet asr-ı saadetteki sahabelerin yaptığı hizmet gibidir. Bununla beraber Sahabelere fazilet-i külliye nokta-i nazarında yetişilememesinin üç hikmeti beyan edeceğiz:

Birinci Hikmet: Sohbet-i Nebeviye öyle bir insibağ ve in’ikas vardır ki Ondan alınan hakikat nurunun dersleri ile sahabelerin aleminde Allah ve ahiret hakikatı bir daha kapanmayacak derecede açılmıştır.

İkinci Sebeb: Hayır, şer güzel, çirkin hak, batılın vücud ve adem gibi birbirinden uzaklaştığı bir İnkılab-ı azîm-i İslâmîde sahabelerin bütün hissiyatı ve letaif-i maneviyesini uyanmış olmasından hakikatı tam zevk ettiklerinden sahabelere yetişilemez.

Üçüncü Sebeb: Sahabelerin velayeti Velayet-i kübra olan veraset-i nübüvvet ve sıddıkıyet olduğundan sahabelerin makamına yetişilmez. Şu üçüncü sebebin müteaddid vücuhundan üç vechini beyan ederiz:

Birinci Vecih: İçtihadda yani istinbat-ı ahkâmda, yani Cenab-ı Hakk’ın marziyatını kelâmından anlamakta, sahabelere yetişilmez.

İkinci Vecih: Sahabelerin kurbiyet-i İlahiye noktasındaki makamlarına velayet ayağıyla yetişilmez.

Üçüncü Vecih: Zor şartlar altında yerine getirdikleri Fazilet-i a’mal ve sevab-ı ef’al ve fazilet-i uhreviye cihetinde sahabelere yetişilmez.)

İşte aynen öyle de: Risale-i Nur’a verilen ehemmiyet dahi,

Zamanın ehemmiyetinden, (Zor şartlar)
Hem bu asrın şeriat-ı Muhammediyeye (A.S.M.) ve şeair-i Ahmediyeye (A.S.M.) ettiği tahribatın dehşetinden, (Medrese, tekke ve zaviyelerin kapanması)
Hem bu âhirzamanin fitnesinden eski zamandan beri bütün ümmet istiaze etmesi cihetinden,
Hem o fitnelerin savletinden mü’minlerin imanlarını kurtarması noktasından (Risale-i Nur imanı kurtarması cihetiyle o dar dairesi madem hayat-ı bâkiye ve ebediyeyi imanla kurtarıyor. Bir milyon talebesi, bir milyar hükmündedir. Yani bir milyon değil, belki bin insanın hayat-ı ebediyesini temine çalışmak, bir milyar insanın hayat-ı fâniye-i dünyeviye ve medeniyetine çalışmaktan daha kıymetdar ve manen daha geniştir. Emirdağ-2 – 112)

Risale-i Nur öyle bir ehemmiyet kesbetmiş ki: Kur’an ona kuvvetli işaretle iltifat etmiş ve Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh üç kerametle ona beşaret vermiş ve Gavs-ı A’zam (K.S.) kerametkârane ondan haber verip, tercümanını teşci’ etmiş.

(Aynı haberi Peygamber Aleyhissalatü Vesselâm dahi vermiştir. Şöyle ki; “Muhbir-i Sadık’ın haber verdiği manevî fütuhat yapmak ve zulümatı dağıtmak, zaman ve zemin hemen hemen gelmesi” diye fıkrasına, bütün ruh u canımızla rahmet-i İlahiyeden niyaz ediyoruz, temenni ediyoruz. Fakat biz Risale-i Nur şakirdleri ise: Vazifemiz hizmettir, vazife-i İlahiyeye karışmamak ve hizmetimizi onun vazifesine bina etmekle bir nevi tecrübe yapmamak olmakla beraber; kemmiyete değil, keyfiyete bakmak; hem çoktan beri sukut-u ahlâka ve hayat-ı dünyeviyeyi her cihetle hayat-ı uhreviyeye tercih ettirmeye sevkeden dehşetli esbab altında Risale-i Nur’un şimdiye kadar fütuhatı ve zındıkların ve dalaletlerin savletlerini kırması ve yüzbinler bîçarelerin imanlarını kurtarması ve herbiri yüze ve bine mukabil yüzer ve binler hakikî mü’min talebeleri yetiştirmesi, Muhbir-i Sadık’ın ihbarını aynen tasdik etmiş ve vukuat ile isbat etmiş ve inşâallah daha edecek. Kastamonu – 107)

Evet bu asrın dehşetine karşı taklidî olan itikadın istinad kal’aları (Avam-ı mü’minînin istinadgâhları olan İslâmî esaslar ve cereyanlar ve şeairler kırılması ile bozulmaya yüz tutan vicdan-ı umumîyi, Kur’an’ın i’cazıyla o geniş yaralarını Kur’anın ve imanın ilâçları ile tedavi etmeğe çalışıyor. Kastamonu Lahikası 30)

sarsılmış ve uzaklaşmış ve perdelenmiş olduğundan; her mü’min, tek başıyla dalaletin cemaatle hücumuna mukavemet ettirecek gayet kuvvetli bir iman-ı tahkikî lâzımdır ki dayanabilsin. (Risale-i Nur’un mümtaz bir hasiyeti, imanın en son ve en küllî istinad noktasını, kuvvetli ve kat’î beyan olduğundan; bu hasiyet Âyet-ül Kübra Risalesi’nde fevkalâde parlak görünüyor. Ve bu acib asırda mübareze-i küfür ve iman, en son nokta-i istinada sirayet ederek ona dayandırıyor. Kastamonu Lahikası (55 )

Risale-i Nur bu vazifeyi;

En dehşetli bir zamanda ve
En lüzumlu nazik bir vakitte,
Herkesin anlayacağı bir tarzda;

Hakaik-i Kur’aniye ve imaniyenin en derin ve en gizlilerini, gayet kuvvetli bürhanlar ile isbat ederek; (Risale-i Nur, yüze yakın din tılsımlarını ve hakaik-i Kur’aniyenin muammalarını hall ve keşfetmiştir ki; her bir tılsımın bilinmemesinden çok insanlar şübehata ve şükûke düşüp, tereddüdlerden kurtulamayıp, bazan imanını kaybederdi. Şimdi bütün dinsizler toplansalar, o tılsımların keşfinden sonra galebe edemezler. Yirmisekizinci Mektub’daki İnayat-ı Seb’ada bir kısmına işaret edilmiş. İnşâallah bir zaman o tılsımlar, müstakil bir risalede cem’ edilecek. Kastamonu – 209)

O iman-ı tahkikîyi taşıyan hâlis ve sadık şakirdleri dahi, bulundukları kasaba ve karye ve şehirlerde -hizmet-i imaniye itibariyle- âdeta birer gizli kutub gibi, mü’minlerin manevî birer nokta-i istinadı olarak, bilinmedikleri ve görünmedikleri ve görüşülmedikleri halde, kuvve-i maneviye-i itikadları cesur birer zabit gibi; kuvve-i maneviyeyi, ehl-i imanın kalblerine verip, mü’minlere manen mukavemet ve cesaret veriyorlar.

(Evet her tarafta, hattâ Hind ve Çin’de ehl-i iman, bu zamanın çok dehşetli dalaletinin galebesinden; acaba İslâmiyet’te bir hakikatsızlık mı var ki, sarsılmış diye şübheye ve vesveseye düştüğü vakit birden işitir ki; bir risale çıkmış, imanın bütün hakikatlarını kat’î isbat eder, felsefeyi mağlub edip zındıkayı susturuyor, diye anlar. Birden o şübhe ve vesvese zâil olup imanı kurtulur ve kuvvet bulur. Emirdağ-1 – 91)

(Hulusi Abinin

Eğer bir muannid tarafından denilse: “Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh, bu umum mecazî manaları irade etmemiş.”

(Sekizinci Şuada Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın Risale-i Nur’a kırkbeş tane yaptığı işaret vardır.)

Biz de deriz ki: Farazâ Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh irade etmezse, fakat kelâmı delalet eder ve karinelerin kuvvetiyle, işarî ve zımnî delaletle manaları içine dâhil eder. Hem madem o mecazî mana ve işarî mefhumlar haktır, doğrudur ve vakıa mutabıktır ve bu iltifata lâyıktır ve karineleri kuvvetlidir; elbette Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın, böyle bütün işarî manaları irade edecek küllî bir teveccühü farazâ bulunmazsa; Celcelutiye vahiy olmak cihetiyle hakikî sahibi, Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın üstadı olan Peygamber-i Zîşan Aleyhissalâtü Vesselâm’ın küllî teveccühü ve üstadının Üstad-ı Zülcelal’inin ihatalı ilmi onlara bakar, irade dairesine alır.

Bu hususta kat’î ve yakîn derecesindeki kanaatımın bir sebebi şudur ki: Müşkilât-ı azîme içinde, El-Âyet-ül Kübra’nın tefsir-i ekberi olan Yedinci Şua’ı yazmakta çok zahmet çektiğimden, bir kudsî teselli ve teşvike cidden çok muhtaç idim. (Teselliye olan ihtiyaç nokta-i istinadsızlıktan değil insanın fıtraten aciz olmasındandır.)

(Teşvik ise, bir nevi hidayettir. İşarat-ül İ’caz – 40)

Şimdiye kadar mükerrer tecrübelerle bu gibi haletlerimde, inayet-i İlahiye imdadıma yetişiyordu. Risaleyi bitirdiğim aynı vakitte -hiç hatırıma gelmediği halde- birden bu keramet-i Aleviyenin zuhuru, bende hiçbir şübhe bırakmadı ki; bu dahi benim imdadıma gelen sair inayet-i İlahiye gibi, Rabb-ı Rahîm’in bir inayetidir. İnayet ise aldatmaz, hakikatsız olmaz.

Said Nursî

*-*-*

İşarat-ı Gaybiye hakkında bir takriz yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Hakikat Çekirdekleri

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:31:13 +0000

Hakikat Çekirdekleri 1 2 3 4 5 6 7

Hakikat Çekirdekleri 8 9 10 11 12 13 14

Hakikat Çekirdekleri 14 15 16 17 18

Hakikat Çekirdekleri 16 17 18

Hakikat Çekirdekleri 19 20

Hakikat Çekirdekleri 21 22 23 24 25

Hakikat Çekirdekleri 26 27

Hakikat Çekirdekleri 28 29 30 31 32

Hakikat Çekirdekleri 33 34

Hakikat Çekirdekleri 35 36 37 38 39 40

Hakikat Çekirdekleri 41 42 43 44

Hakikat Çekirdekleri 45

Hakikat Çekirdekleri 45 46 47 48

Hakikat Çekirdekleri 49 50 51

Hakikat Çekirdekleri 52 53 54 55

Hakikat Çekirdekleri

(Hakikat Çekirdekleri Külliyattaki mufassal hakaikın mücmel hülasasıdır. 1915 senesinde Eski Said tarafından yazılmıştır.

Lemaat, Çekirdekler Çiçekleri Risale-i Nur şakirdlerine küçük bir mesnevî ve imanî bir divandır. 1917 Eski Said’in yeni Saide geçişi döneminde yazılmıştır.

Arabî Mesnevî Mecmuası, Risale-i Nur’un bir nevi çekirdeği ve fidanlığı hükmündedir. Yeni Said’in en evvel hakikat ilminden bir derece şuhud suretinde gördüğü hakikatlardır. Mesnevi-i Nuriye’nin telif tarihi Hicri 1340, Miladi 1921 seneleridir. Lemalar – 113

Üstadın vazifelendirilerek yazdığı ilk risale 1926 senesinde Nurun İlk Kapısıdır. Risale-i Nur’un bir fihristesi ve bir listesi ve bir çekirdeği olan bu risalenin içindeki hakikatlar gerçi hem Küçük Sözler’de hem başka Sözler’de bir derece yazılıdır; fakat Said’e karşı Kur’an’ın birinci dersi ve tam ilmelyakîn ve aynelyakîn derecesinde bir meşhudatı tarzında olmasından, te’lifindeki acemîlikten gelen içindeki kusurata ve tekrarata bakmayıp, Nur şakirdleri onu neşretseler, inşâallah çoklar istifade edecekler. Nur’un İlk Kapısı 7)

[Otuzbeş sene evvel tab’edilen “Hakikat Çekirdekleri” namındaki risaleden vecizelerdir.]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلاَةُ وَ السَّلاَمُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ

1- Marîz bir asrın, hasta bir unsurun, alîl bir uzvun reçetesi; ittiba’-ı Kur’andır. (1911 senesinde Hutbe-i Şamiyede izah edilen ilaçlar Kur’an dan çıkartılmıştır. Tafsilli olarak Külliyat ta bu ilaçlar gösterilmiştir. Hastalıklar da bunlardır:

Birincisi: Ye’sin, ümidsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi.

İkincisi: Sıdkın hayat-ı içtimaiye-i siyasiyede ölmesi.

Üçüncüsü: Adavete muhabbet.

Dördüncüsü: Ehl-i imanı birbirine bağlayan nuranî rabıtaları bilmemek.

Beşincisi: Çeşit çeşit sâri hastalıklar gibi intişar eden istibdad.

Altıncısı: Menfaat-ı şahsiyesine himmeti hasretmek.

Bu altı dehşetli hastalığın ilâcını da bir tıp fakültesi hükmünde hayat-ı içtimaiyemizde, eczahane-i Kur’aniye’den ders aldığım “altı kelime” ile beyan ediyorum. Mualecenin esasları onları biliyorum.

Birinci Kelime: “El-emel” Yani rahmet-i İlahiyeden kuvvetli ümid beslemek. İslâmiyetin hakaikı hem manen, hem maddeten terakki etmeye kabil ve mükemmel bir istidadı var.

İkinci Kelime: Ye’s hastalığının tedavisi; لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ kılıncı ile o yeisin başını parçalayacağız.

مَا لاَ يُدْرَكُ كُلُّهُ لاَ يُتْرَكُ كُلُّهُ (Bir şeyin tamamı elde edilemiyorsa Tamamının bırakılması da olmaz.) hadîsinin hakikatıyla belini kıracağız inşâallah. Ye’sin, ümidsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi.

Üçüncü Kelime: Sıdk, İslâmiyetin üss-ül esasıdır ve ulvî seciyelerinin rabıtasıdır ve hissiyat-ı ulviyesinin mizacıdır. Öyle ise, hayat-ı içtimaiyemizin esası olan sıdkı, doğruluğu içimizde ihya edip onunla manevî hastalıklarımızı tedavi etmeliyiz. Sıdkın hayat-ı içtimaiye-i siyasiyede ölmesi.

Dördüncü Kelime: Muhabbete en lâyık şey muhabbettir ve husumete en lâyık sıfat husumettir. Adavete muhabbet.

Beşinci Kelime: Şu zamanda bir adamın bir günahı, bir kalmıyor. Bazan büyür, sirayet eder, yüz olur. Birtek hasene bazan bir kalmıyor. Belki bazan binler dereceye terakki ediyor. Çeşit çeşit sâri hastalıklar gibi intişar eden istibdad.

Altıncı Kelime: Müslümanların hayat-ı içtimaiye-i İslâmiyedeki saadetlerinin anahtarı, meşveret-i şer’iyedir. Menfaat-ı şahsiyesine himmeti hasretmek.)

2- Azametli bahtsız bir kıt’anın (Asya), şanlı tali’siz bir devletin (Osmanlı), değerli sahibsiz bir kavmin reçetesi (Arap kavmi olabilir); ittihad-ı İslâmdır. (Uhuvvet Risalesinin hakikatlarını bu makamda düşünebiliriz.)

3- Arzı ve bütün nücum ve şümusu tesbih taneleri gibi kaldıracak ve çevirecek kuvvetli bir ele mâlik olmayan kimse, kâinatta dava-yı halk ve iddia-yı icad edemez. Zira herşey, herşeyle bağlıdır. (Otuzikinci Söz Birinci Mevkıfı İkinci Mevkıfın Başı özetidir. Ayrıca Yirmialtıncı Mektub Dördüncü Mebhas Dördüncü Mes’elesinde, Otuzüçüncü Söz Yirmisekizinci Penceresinde, Yirmiikinci Söz Sekizinci Lem’a da izahatları vardır.)

4- Haşirde bütün zevi-l ervahın ihyası; mevt-âlûd bir nevm ile kışta uyuşmuş bir sineğin baharda ihya ve inşasından kudrete daha ağır olamaz. Zira kudret-i ezeliye zâtiyedir; tegayyür edemez, (Zâti olduğu için tegayyür etmez.) acz tahallül edemez, (Zıddı olmadığı için acz tahallül etmez.) avaik tedahül edemez. Onda meratib olamaz, herşey ona nisbeten birdir.

(O kudrete hiçbir şey ağır gelmez. Ve o kudrete nisbeten, yıldızlar zerreler kadar ve en büyük en küçük kadar ve efradı hadsiz bir nevi, bir tek ferd kadar ve azametli ve muhit bir küll, has ve az bir cüz’ kadar ve koca zeminin ihyası ve diriltilmesi, bir ağaç kadar ve dağ gibi bir ağacın inşası, tırnak gibi bir çekirdek kadar kolay ve rahatça ve sühuletli olmak gerektir. Tâ ki, gözümüzün önünde yapılan bu işleri yapabilsin.

İşte bu mertebe-i tevhidin ve bu üçüncü hakikatın ve kelime-i tevhidin bu ehemmiyetli sırrını, yani en büyük bir küll, en küçük bir cüz’î gibi olması ve en çok ve en az farkı bulunmaması; hem bu hayretli hikmetini ve bu azametli tılsımını ve tavr-ı aklın haricindeki bu muammasını ve İslâmiyetin en mühim esasını ve imanın en derin bir medarını ve tevhidin en büyük bir temelini beyan ve hall ve keşf ve isbat etmekle Kur’anın tılsımı açılır ve hilkat-i kâinatın en gizli ve bilinmez ve felsefeyi idrakinden âciz bırakan muamması bilinir. Şualar – 158)

5- Sivrisineğin gözünü halkeden, Güneş’i dahi o halketmiştir. (Göz ile güneş arasındaki münasebet Hâlıklarının bir olduğunu gösteriyor. Göz bir misaldir, diğer cihazlar ve onların açıldığı alemlerle olan münasebetleri de düşünülebilir.)

6- Pirenin midesini tanzim eden, Manzume-i Şemsiye’yi de o tanzim etmiştir. (“Rızkınız, yerin hayatına bağlıdır. Yerin dirilmesi ise bahara bakar. Bahar ise şems ve kameri teshir eden, gece ve gündüzü çeviren zatın elindedir. Öyle ise bir elmayı, bir adama hakiki rızık olarak vermek; bütün yeryüzünü bütün meyvelerle dolduran o zat verebilir. Mucizat-ı Kuraniye – 123)

7- Kâinatın te’lifinde öyle bir i’caz var ki; bütün esbab-ı tabiiye farz-ı muhal olarak muktedir birer fâil-i muhtar olsalar, yine kemal-i acz ile o i’caza karşı secde ederek

سُبْحَانَكَ لاَ قُدْرَةَ لَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

diyeceklerdir. (Sebebler yapamazla ilgili olan Külliyat taki bütün yerlerin hülasasıdır. Hususan Yirmiüçüncü Lem’a ve Yirmiyedinci Pencerenin hülasasıdır.)

8- Esbaba tesir-i hakikî verilmemiş, vahdet ve celal öyle ister. (Sinema perdesi gibi izhar eden gösteren bir perdedir. Hadsiz esma o perdelerde görünerek esmanın Celal ve vahdetini göstersin.)

Lâkin mülk cihetinde esbab dest-i kudrete perde olmuştur, izzet ve azamet öyle ister. Tâ nazar-ı zahirde, dest-i kudret mülk cihetindeki umûr-u hasise ile mübaşir görülmesin. (Setreden bir perdedir. Hadsiz şekvaların Cenab-ı Hakka gitmemesi için setreden bir perdeyi iktiza ettiği gibi umur-u hasise ile mübaşeret etmesini de azamet-i iktiza ediyor. Ta ki herşeyin üstündeki sikkesi hatemi turrası görünmekle azamet-i anlaşılsın.)

(Esbabın icad edemeyeceğinin tafsilli izahatı Yirmiikinci Söz, Yirmiyedinci Pencere, Yirmiüçüncü Lem’a da yapılmıştır. Meselâ: Yemekten, bedenin tegaddi-i hüceyratından tut, tâ semeratın teşekkülüne kadar olan silsile-i ef’al içinde, insanın dest-i ihtiyarına verilen yalnız ağızdaki dişlerin değirmenini tahrik edip onu çiğnemektir.

Ve söylemek silsilesinden yalnız meharic-i huruf kalıblarına, havayı sokup çıkarmaktır. Halbuki ağzında bir tek kelime, bir çekirdek gibi iken, bir ağaç hükmündedir. Hava içinde milyonlar aynı kelime gibi meyveler verir. Milyonlarla dinleyenlerin kulaklarına girer. Bu misalî sünbüle, insandaki hayalin eli ancak yetişebilir. İhtiyarın kısacık eli, nasıl yetişir? Madem esbab içinde en eşrefi ve en ziyade ihtiyar sahibi olan insan, böyle hakikî icaddan eli bağlansa, sair cemadat ve behimat ve anasır ve tabiat; nasıl hakikî mutasarrıf olabilirler. Yalnız o esbab, birer zarftır ve masnuat-ı Rabbaniyeye birer kılıftırlar ve hedaya-yı Rahmaniyeye birer tablacıdırlar. Elbette bir padişahın hediyesinin kabı veya hediyeye sarılan mendil veyahut hediye eline verilip getiren nefer, o padişahın saltanatına şerik olamazlar. Ve onları şerik tevehhüm eden, saçma bir hezeyan eder. Öyle de esbab-ı zahiriye ve vesait-i suriyenin, rububiyet-i İlahiyeden hiçbir cihette hisseleri olamaz. Hizmet-i ubudiyetten başka nasîbleri yoktur. Sözler – 608)

9- Mahall-i taalluk-u kudret olan herşeydeki melekûtiyet ciheti şeffaftır, nezihtir. (Eşyanın melekutiyet ciheti Onsekizinci Pencerede şöyle izah edilmiştir. Bütün âlemdeki âsâr-ı san’at ve bütün mahlukat, herbiri birer eser-i mükemmel olduğundan, herbiri bir fiile ve fiil ise isme, isim ise vasfa ve vasıf ise şe’ne ve şe’n ise zâta şehadet ettikleri için; masnuat adedince bir tek Sâni’-i Zülcelal’in vücub-u vücuduna şehadet ve ehadiyetine işaret ettikleri gibi; heyet-i mecmuasıyla, silsile-i mahlukat kadar kuvvetli bir tarzda bir mi’rac-ı marifettir. Sözler – 667

Hem melekutiyet ciheti güzel olduğu Yirmiikinci Sözün Birinci Lem’asında şöylece izah edilmiştir. Âyinenin iki vechi gibi, herşeyin bir “mülk” ciheti var ki, âyinenin mülevven yüzüne benzer. Muhtelif renklere ve hâlâta medar olabilir. Biri “melekût”tur ki, âyinenin parlak yüzüne benzer. Mülk ve zahir vechinde, kudret-i Samedaniyenin izzetine ve kemaline münafî hâlât vardır. Esbab, o hâlâta hem merci, hem medar olmak için vaz’edilmişler. Fakat melekûtiyet ve hakikat canibinde, herşey şeffaftır, güzeldir. Kudretin bizzât mübaşeretine münasibdir, izzetine münafî değildir. Onun için esbab sırf zahirîdir, melekûtiyette ve hakikatte tesir-i hakikîleri yoktur. Sözler – 293)

10- Âlem-i şehadet, avalim-ül guyub üstünde tenteneli bir perdedir.

(Bu madde perdesinde bu kadar hayat ve şuur ve ruhun tereşşuhatı bulunsun; o perde altında olan âlem-i bâtın, zîruh ve zîşuurlarla dolu olmasın. Hiç mümkün müdür ki: Şu maddiyat ve âlem-i şehadetteki mananın ve ruhun ve hayatın ve hakikatın şu hadsiz tereşşuhatı ve lemaat ve semeratının menabii, yalnız maddeye ve maddenin hareketine irca’ edilip izah edilsin. Hâşâ ve kat’â ve aslâ! Bu hadsiz tereşşuhat ve lemaat gösteriyor ki: Şu âlem-i maddiyat ve şehadet ise, âlem-i melekût ve ervah üstünde serpilmiş tenteneli bir perdedir. Sözler – 509)

(Evet her şeyin iki ciheti vardır. Bir ciheti Hakk’a bakar. Diğer ciheti de halka bakar. Halka bakan cihet, Hakk’a bakan cihete tenteneli bir perde veya şeffaf bir cam parçası gibi, altında Hakk’a bakan cihet-i isnadı gösterecek bir perde gibi olmalıdır. Binaenaleyh nimete bakıldığı zaman Mün’im, san’ata bakıldığı zaman Sâni’, esbaba nazar edildiği vakit Müessir-i Hakikî zihne ve fikre gelmelidir. Mesnevi-i Nuriye – 51)

11- Bir noktayı tam yerinde icad etmek için, bütün kâinatı icad edecek bir kudret-i gayr-ı mütenahî lâzımdır. Zira şu kitab-ı kebir-i kâinatın herbir harfinin, bahusus zîhayat herbir harfinin, herbir cümlesine müteveccih birer yüzü, nâzır birer gözü vardır.

(O zerre dahi, hakikat lisanıyla ve hikmet-i Rabbanî diliyle der ki:

“Ben hadsiz vazifeleri görüyorum. Ayrı ayrı her masnua girip işliyorum, bütün o vezaifi bana gördürecek, sende ilim ve kudret varsa..

Hem, benim gibi hadd ü hesaba gelmeyen zerrat içinde beraber gezip iş görüyoruz. Eğer bütün emsalim o zerreleri de istihdam edip emir tahtına alacak bir hüküm ve iktidar sende varsa..

Hem kemal-i intizam ile cüz olduğum mevcudlara, meselâ kandaki küreyvat-ı hamraya hakikî mâlik ve mutasarrıf olabilirsen, bana Rab olmak dava et; beni, Cenab-ı Hak’tan başkasına isnad et. Yoksa sus! Sözler – 591)

(Kur’anın küllü, cüz’lerinde göründüğü gibi; cüz’leri de, Kur’anın küllüne âyinedir. Bunun içindir ki, Kur’an müşahhas olduğu halde, efrad sahibi olan küllî gibi tarif edilir. İşarat-ül İ’caz – 13)

12- Meşhurdur ki: Hilâl-i îde bakarlardı. Kimse birşey görmedi. İhtiyar bir zât yemin ederek “Hilâli gördüm.” dedi. Halbuki gördüğü hilâl değil, kirpiğinin tekavvüs etmiş beyaz bir kılı idi. O kıl nerede? Kamer nerede?

(Evvelâ, gayet uzak mesafeden bakılsa, en büyük bir şey, en küçük bir şey gibi görünebilir. Bir yıldız, bir mum kadardır denilebilir.

Sâniyen: Hem tebaî ve sathî bir nazarla bakılsa, gayet muhal bir şey, mümkün görünebilir. Bir zaman bir ihtiyar adam Ramazan hilâlini görmek için semaya bakmış. Gözüne bir beyaz kıl inmiş. O kılı Ay zannetmiş. “Ay’ı gördüm” demiş. İşte muhaldir ki; hilâl, o beyaz kıl olsun. Fakat kasden ve bizzât Ay’a baktığı ve o saçı tebaî ve dolayısıyla ve ikinci derecede göründüğü için o muhali mümkün telakki etmiş. Mektubat – 314)

Harekât-ı zerrat nerede? Fâil-i teşkil-i enva’ nerede?

Tahavvülât-ı zerrat; Nakkaş-ı Ezelî’nin kalem-i kudreti, kitab-ı kâinatta yazdığı âyât-ı tekviniyenin hengâmındaki ihtizazatı ve cevelanıdır. Yoksa Maddiyyun ve Tabiiyyunların tevehhüm ettikleri gibi tesadüf oyuncağı ve karışık, manasız bir hareket değildir. Sözler – 547)

(Yani, kalem-i kudretin hadsiz ve hârika ve muntazam yazılarına bir sahife olur ve zerreleri, o kalemin uçları ve zerrelerin vazifeleri dahi, kalem-i kaderin noktaları bulunur. Bir tek zerrenin hareketi derecesinde kolay çalışır. Sözler – 161)

13- Tabiat,

Misalî bir matbaadır, tâbi’ değil;

Nakıştır, nakkaş değil;

Kabildir, fâil değil;

Mistardır, masdar değil;

Nizamdır, nâzım değil;

Kanundur, kudret değil;

Şeriat-ı iradiyedir, hakikat-ı hariciye değil.

(Risale-i Nur’da tabiat hem kanun hemde sebeb manasında kullanılmıştır. Yirmiüçüncü Lem’anın üçüncü müşkülünde ilk iki muhalde sebeb manasında üçüncü muhal de ise kanun manasında kullanılmıştır.)

14- Fıtrat-ı zîşuur olan vicdandaki incizab ve cezbe, bir hakikat-ı cazibedarın cezbesiyledir. (Vicdan nokta-i istinadını bulmakla hakikatın cazibesine kapılır. Vicdan, cezbesi ile Allah’ı tanır. Vicdanda mündemiçtir, bir incizab ve cezbe. Bir cazibin cezbiyle daim olur incizab. Cezbe düşer zîşuur, ger Zülcemal görünse. Etse tecelli daim pür-şaşaa bîhicab. Bir Vâcib-ül Vücud’a, Sahib-i Celal ve Cemal; şu fıtrat-ı zîşuur kat’î şehadetmeab. Bir şahidi o cezbe, hem diğeri incizab. Sözler – 700)

15- Fıtrat yalan söylemez.

Bir çekirdekteki meyelan-ı nümuvv der: “Ben sünbülleneceğim, meyve vereceğim.” Doğru söyler. (Çekirdeğin nokta-i kemali sünbüllenip meyve vermektir. Hem çekirdeğin istidatında sünbüllenip meyve vermek varken o istidat israf edilmeyecektir. Hem çekirdeğin sünbüllenip meyve verme meyli meyve vereceği yerin varlığını gösterir. Ve hakeza fitrat yalan söylemez.)
Yumurtada bir meyelan-ı hayat var. Der: “Piliç olacağım.” Biiznillah olur. Doğru söyler. (Yumurtanın nokta-i kemali piliç olmaktır. Hem yumurtanın istidatında piliç olmak varken o istidat israf edilmeyecektir. Hem yumurtanın piliç olma meyli piliç olacağı yerin varlığını gösterir. Ve hakeza fitrat yalan söylemez.)
Bir avuç su, meyelan-ı incimad ile der: “Fazla yer tutacağım.” Metin demir onu yalan çıkaramaz; sözünün doğruluğu demiri parçalar. (Suyun nokta-i kemali fazla yer tutmaktır. Hem suyun istidatında fazla yer tutmak varken o istidat israf edilmeyecektir. Hem suyun fazla yer tutmaya meyli fazla yer tutacağı yerin varlığını gösterir. Ve hakeza fitrat yalan söylemez.)

Şu meyelanlar, iradeden gelen evamir-i tekviniyenin tecellileridir, cilveleridir.

(Fıtratın şehadeti sadıkadır. Sözler – 700)

(Kâinatta, bittecrübe herşeyin bir nokta-i kemali vardır. O şeyin, o noktaya bir meyli vardır. Muzaaf meyil, ihtiyaç olur. Muzaaf ihtiyaç, iştiyak olur. Muzaaf iştiyak, incizab olur. Ve incizab, iştiyak, ihtiyaç, meyil; Cenab-ı Hakk’ın evamir-i tekviniyesinin, mahiyet-i eşya tarafından birer habbe ve nüve-i imtisalidirler. Mümkinat mahiyetlerinin mutlak kemali, mutlak vücuddur. Hususî kemali, istidadlarını kuvveden fiile çıkaran ona mahsus bir vücuddur. İşte bütün kâinatın “Kün” emrine itaatı, bir tek nefer hükmünde olan bir zerrenin itaatı gibidir. İrade-i ezeliyeden gelen “Kün” emr-i ezelîsine mümkinatın itaatı ve imtisalinde, yine iradenin tecellisi olan meyil ve ihtiyaç ve şevk ve incizab; birden, beraber mündemiçtir. Latif su, nazik bir meyille incimad emrini aldığı vakit demiri parçalaması, itaat sırrının kuvvetini gösterir. Sözler – 528)

(Umum fıtratta, ezcümle insanda, Fenn-i Menafi’-ül A’zâ şehadetiyle sabit olan adem-i israf gösteriyor ki; insanda olan hadsiz istidadat-ı maneviye ve nihayetsiz âmâl ve efkâr ve müyulât dahi israf edilmeyecektir. Öyle ise, insandaki o esaslı meyl-i tekemmül, bir kemalin vücudunu gösterir ve o meyl-i saadet, saadet-i ebediyeye namzed olduğunu kat’î olarak ilân eder. Öyle olmazsa insanın mahiyet-i hakikiyesini teşkil eden o esaslı maneviyat, o ulvî âmâl, hikmetli mevcudatın hilafına olarak israf ve abes olur, kurur, hebaen gider. Sözler – 519)

(Beşerin cevher-i ruhunda derc edilmiş gayr-ı mahdud istidadat ve o istidadatta mündemiç olan gayr-ı mahsur kabiliyetler ve o kabiliyetlerden neş’et eden hadsiz meyiller ve o hadsiz meyillerden hasıl olan nihayetsiz emeller ve o nihayetsiz emellerden tevellüd eden gayr-ı mütenahî efkâr ve tasavvurat-ı insaniye, şu âlem-i şehadetin arkasında bulunan saadet-i ebediyeye elini uzatmış, ona gözünü dikmiş, o tarafa müteveccih olmuş olduğunu ehl-i tahkik görüyor. İşte hiç yalan söylemeyen fıtrat ve fıtrattaki şu kat’î ve şedid ve sarsılmaz meyl-i saadet-i ebediye, saadet-i ebediyenin tahakkukuna dair vicdana bir hads-i kat’î veriyor. Sözler – 521)

16- (Merkeziyet kanununu her nevde vardır. Merkez hükmünde olan zatlarında merkezde olduğunu gösteren delilleri vardır. Cenab-ı Hakk, her asırda gönderdiği merkez hükmünde olan zatların insanlar tarafından tanınıp bilinmesi için inayetler, ikramlar ve kerametler ile o zatları te’yid etmiştir.)

Karıncayı emirsiz, arıyı ya’subsuz bırakmayan kudret-i ezeliye; elbette beşeri nebisiz bırakmaz.

Âlem-i şehadetteki insanlara inşikak-ı Kamer, bir mu’cize-i Ahmediye (A.S.M.) olduğu gibi,

Mi’rac dahi âlem-i melekûttaki melaike ve ruhaniyata karşı bir mu’cize-i kübra-yı Ahmediyedir ki; nübüvvetinin velayeti bu keramet-i bahire ile isbat edilmiştir ve o parlak zât, berk ve Kamer gibi melekûtta şu’le-feşan olmuştur.

17- Kelime-i şehadetin iki kelâmı birbirine şahiddir. Birincisi ikincisine bürhan-ı limmîdir; ikincisi birincisine bürhan-ı innîdir. (Nübüvetin Uluhiyete olan deliline bürhan-ı inni diyoruz ki görünür bir delil olduğu için daha sâlimdir. Uluhiyetin Nübüvvet olan deliline bürhan-ı limmi diyoruz. Onuncu Sözün ikinci işaretinde ve Miraç Risalesinde ve Ondokuzuncu Sözün Onüçüncü Reşhasında tevhidin nübüvvete delaleti izah edilmiştir. Ateşin dumana olan delaleti gibi, müessirden esere yapılan istidlale “bürhan-ı limmî” denildiği gibi; dumanın ateşe olan delaleti gibi, eserden müessire olan istidlale de “bürhan-ı innî” denir. Bürhan-ı innî, şübhelerden daha sâlimdir. İşarat-ül İ’caz 86)

18- Hayat, kesrette bir çeşit tecelli-i vahdettir. Onun için ittihada sevkeder. Hayat, bir şeyi herşeye mâlik eder.

(Hayata dair külliyattan parçalar; Otuzuncu Lem’a Beşinci Nükte, Ondördüncü Sözün Üçüncü Mes’ele, Yirmidokuzuncu Söz Birinci Maksad Birinci Esas..

Hayat, vahdet ve ittihadın neticesidir. İmtizackârane ittihad gittiği vakit, manevî hayat da gider. Barla – 124 Cemaatlerde tesannüdün bozulmasıyla cemaatin manevi hayatı gittiği gibi şahsında fiillerinde ittihad olmazsa yani her hali doğruluğunu sıdkını göstermezse şahsın manevi hayatı gider.

Evet müteaddid eşya bir cemaat şekline girse, bir şahs-ı manevîsi olacaktır. Eğer o cem’iyet, imtizac edip ittihad şeklini alsa, onu temsil edecek bir şahs-ı manevîsi, bir nevi ruh-u manevîsi ve vazife-i tesbihiyesini görecek bir melek-i müekkeli olacaktır. Sözler – 165

Ezcümle: Birlik hayattarlığa işarettir. Kesretin bir bütün göstermesi o şeyin hayattar olduğunu gösteriyor. Küremiz, Kehkeşan gibi Kâinatın heyet-i mecmuasındaki birlik kainatın bir cihette hayatı bir cihette ruhu hükmünde olan Zat-ı Ahmediyenin ASM )

19- Ruh, bir kanun-u zîvücud-u haricîdir, bir namus-u zîşuurdur. Sabit ve daim fıtrî kanunlar gibi, ruh dahi âlem-i emirden, sıfat-ı iradeden gelmiş, kudret ona vücud-u hissî giydirmiştir. (Risale-i Nurda geçen vücud kelimesi varlık manasındadır. Vücud-u hissi demek hissi bir varlık demektir. Meleklerinde manevi vücudu aynı ruh gibi hissi, seyyal ve latif bir vücuddur.)

Bir seyyale-i latifeyi o cevhere sadef etmiştir. Mevcud ruh, makul kanunun (Kanunda ruh gibi aklen anlaşıldığı için kardeştir. Hem de daimi olup ve alem-i emirden geldikleri için kardeştir.) kardeşidir. İkisi hem daimî, hem âlem-i emirden gelmişlerdir. Şayet nevilerdeki kanunlara kudret-i ezeliye bir vücud-u haricî giydirseydi, ruh olurdu. Eğer ruh, vücudu çıkarsa, şuuru başından indirse, yine lâyemut bir kanun olurdu.

(Beka-yı ruh bahsinde beyan edildiği gibi- ruhun mahiyeti; zîhayat bir kanun-u emr, zîşuur bir âyine-i İsm-i Hayy, zîcevher bir cilve-i Hayat-ı Sermedî olduğundan mec’uldür. Bu cihetle mahlûktur denilemez. Barla Lahikası 258)

(Buranın tafsilli izahı Yirmidokuzuncu Sözdedir. Yirmidokuzuncu Sözde haşri izah etmeden önce melaikenin vücüdu sonra ruhun bekası anlatılmıştır. Beşerin muhakemesi ve saadet-i ebediye kazanması için lüzum olsa bütün kâinat tahrib edilir ve tahrib ve tebdil edecek bir kudret görünüyor ve vardır. (Kudrete nisbeten bütün kâinatın tahrib edilmesi kolaydır. Ama hikmet ise kâinatın süfli kısmının harabiyetini iktiza eder. Çünkü süfli alemde zıtlar iç içe girmişlerdir. Ulvi alemlerde zıtlar yoktur. Bu yüzden hikmeten tahrib edilmeye ihtiyaç yoktur.) Fakat haşrin meratibi var. Bir kısmına iman farzdır, marifeti lâzımdır. Diğer kısmı, terakkiyat-ı ruhiye ve fikriyenin derecatına göre görünür. Ve ilim ve marifeti lâzım olur. Kur’an-ı Hakîm, en basit ve kolay olan mertebeyi kat’î ve kuvvetli isbat için en geniş ve en büyük bir daire-i haşri açacak bir kudreti gösteriyor. İşte umuma iman lâzım olan haşrin mertebesi şudur ki: İnsanlar öldükten sonra, ruhları başka makamlara gider. (Hayat mertebesi beştir. İnsalar öldükten sonra birinci tabakayı hayattan beşinci tabakayı hayata geçerler.) Cesedleri çürüyor. Fakat insanın cesedinden bir çekirdek, bir tohum hükmünde olacak “acb-üz zeneb” tabir edilen küçük bir cüz’ü bâki kalıp Cenab-ı Hak, onun üstünde cesed-i insanîyi haşirde halkeder, onun ruhunu ona gönderir. Sözler – 614

(Vücud mertebesi üçtür. Vücud-u Vücub, İmkani vücud ve itibari vücuddur. İtibari vücuda eşyanın mahiyeti, ayan-ı sabit, ilmi vücud da denilir.)

20- Ziya ile mevcudat görünür, hayat ile mevcudatın varlığı bilinir. (Mevcudatın mahiyetinde nelerin olduğunu ruha hayat sıfatının verilmesi ile anlaşılır. Hemde hayat sahibi olan bir sinek bütün mevcudatla bir alaka peyda ettiğinden sinek diğer mevcudatın varlığını bilir. Dağ ise bilakistir.) Herbirisi birer keşşaftır. (Melaikenin mevzuu ile münasebettardır.)

21- Nasraniyet, ya intıfa veya ıstıfa edip İslâmiyet’e karşı terk-i silâh edecektir. Nasraniyet birkaç defa yırtıldı, protestanlığa geldi. Protestanlık da yırtıldı, tevhide yaklaştı. Tekrar yırtılmağa hazırlanıyor. Ya intıfa bulup sönecek veya hakikî Nasraniyetin esasını câmi’ olan hakaik-i İslâmiyeyi karşısında görecek, teslim olacaktır. (Hakaik-i İslamiyenin yedi esası; altı erkan-ı imaniye ve esas-ı ubudiyettir.)

İşte bu sırr-ı azîme, Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm işaret etmiştir ki: “Hazret-i İsa nâzil olup gelecek, ümmetimden olacak, şeriatımla amel edecektir.”

(Üçüncü Tabaka-i Hayat: Hazret-i İdris ve İsa Aleyhimesselâm’ın tabaka-i hayatlarıdır ki, beşeriyet levazımatından tecerrüd ile, melek hayatı gibi bir hayata girerek nuranî bir letafet kesbeder. (Hazret-i İdris ve İsa Aleyhimesselâm’ın ruhları cesetlerinden ayrılmadan beşeriyet levazımatından tecerrüd ederek meleklerin manevi, latif ve nurani cesetleri gibi bir cesetleri vardır.) Âdeta beden-i misalî letafetinde ve cesed-i necmî nuraniyetinde olan cism-i dünyevîleriyle semavatta bulunurlar. Âhirzamanda Hazret-i İsa Aleyhisselâm gelecek, Şeriat-ı Muhammediye (A.S.M.) ile amel edecek mealindeki hadîsin sırrı şudur ki: Âhirzamanda felsefe-i tabiiyenin verdiği cereyan-ı küfrîye ve inkâr-ı uluhiyete karşı İsevîlik dini tasaffi ederek ve hurafattan tecerrüd edip İslâmiyete inkılab edeceği bir sırada, …

(İşte böyle bir sırada, o cereyan pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan hakikî İsevîlik dini zuhur edecek, yani rahmet-i İlahiyenin semasından nüzul edecek; hâl-i hazır Hristiyanlık dini o hakikata karşı tasaffi edecek, hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak, hakaik-i İslâmiye ile birleşecek; manen Hristiyanlık bir nevi İslâmiyete inkılab edecektir. Ve Kur’ana iktida ederek, o İsevîlik şahs-ı manevîsi tâbi’ ve İslâmiyet metbu’ makamında kalacak; din-i hak bu iltihak neticesinde azîm bir kuvvet bulacaktır. Dinsizlik cereyanına karşı ayrı ayrı iken mağlub olan İsevîlik ve İslâmiyet ittihad neticesinde, dinsizlik cereyanına galebe edip dağıtacak istidadında iken; âlem-i semavatta cism-i beşerîsiyle bulunan şahs-ı İsa Aleyhisselâm, o din-i hak cereyanının başına geçeceğini, bir Muhbir-i Sadık, bir Kàdir-i Külli Şey’in va’dine istinad ederek haber vermiştir. Madem haber vermiş, haktır; madem Kàdir-i Külli Şey’ va’detmiş, elbette yapacaktır. Evet her vakit semavattan melaikeleri yere gönderen ve bazı vakitte insan suretine vaz’eden (Hazret-i Cibril’in “Dıhye” suretine girmesi gibi) ve ruhanîleri âlem-i ervahtan gönderip beşer suretine temessül ettiren, hattâ ölmüş evliyaların çoklarının ervahlarını cesed-i misalîyle dünyaya gönderen bir Hakîm-i Zülcelal, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ı, İsa dinine ait en mühim bir hüsn-ü hâtimesi için, değil sema-i dünyada cesediyle bulunan ve hayatta olan Hazret-i İsa, belki âlem-i âhiretin en uzak köşesine gitseydi ve hakikaten ölseydi, yine şöyle bir netice-i azîme için ona yeniden cesed giydirip dünyaya göndermek, o Hakîm’in hikmetinden uzak değil.. belki onun hikmeti öyle iktiza ettiği için va’detmiş ve va’dettiği için elbette gönderecek. Mektubat – 57)

… nasılki İsevîlik şahs-ı manevîsi, vahy-i semavî kılıncıyla (Kur’anın hakaiki İsa Aleyhisselam’ın elinde elmas bir kılınç olacak) o müdhiş dinsizliğin şahs-ı manevîsini öldürür; öyle de Hazret-i İsa Aleyhisselâm, İsevîlik şahs-ı manevîsini temsil ederek, dinsizliğin şahs-ı manevîsini temsil eden Deccal’ı öldürür.. yani inkâr-ı uluhiyet fikrini öldürecek. Mektubat – 6)

(İsveç, Norveç, Finlandiya ve İngiltere’nin Kur’an’ı kabul etmeğe çalışan meşhur hatibleri ve Amerika’nın din-i hakkı arayan ehemmiyetli cem’iyeti gibi rûy-i zeminin geniş kıt’aları ve büyük hükûmetleri Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ı arayacaklar ve hakikatlerini anladıktan sonra bütün ruh u canlarıyla sarılacaklar. Sözler – 155)

22- Cumhur-u avamı, bürhandan ziyade, me’hazdaki kudsiyet imtisale sevkeder.

(Kur’anın Hâkimiyet-i Mutlakası: Ümmet-i İslâmiyenin ahkâm-ı diniyede gösterdiği teseyyüb ve ihmalin bence en mühim sebebi şudur: Erkân ve ahkâm-ı zaruriye ki, yüzde doksandır. Bizzât Kur’anın ve Kur’anın tefsiri mahiyetinde olan sünnetin malıdır. İçtihadî olan mesail-i hilafiye ise, yüzde on nisbetindedir. Kıymetçe mesail-i hilafiye (Yüzde on olan teferruat ile) ile erkân ve ahkâm-ı zaruriye arasında azîm tefavüt vardır. Mes’ele-i içtihadiye altun ise, öteki birer elmas sütundur. Acaba doksan elmas sütunu, on altunun himayesine vermek, mezcedip tâbi kılmak caiz midir? (Acaba hutbelerde erkân ve ahkâm-ı zaruriyeyi ders vermek ile Allah’ın kesin ve kat’i emirlerini insanlara duyurmak varken yüzde onu hükmünde olan teferruat mes’elelerle kişinin kendi ictihadını nazara vermesi caiz midir?)

Cumhuru, bürhandan ziyade me’hazdeki kudsiyet imtisale sevkeder. Müçtehidînin kitabları vesile gibi, cam gibi Kur’anı göstermeli, yoksa vekil, gölge olmamalı. (Mes’elenin daha iyi anlaşılması için izah edecek)

Mantıkça mukarrerdir ki; zihin, melzumdan tebaî olarak lâzıma intikal eder ve lâzımın lâzımına tabiî olarak etmez. Etse de, ikinci bir teveccüh ve kasd ile eder. Bu ise, gayr-ı tabiîdir. (İman-ı Şafi böyle dedi. Denildikten sonra neden böyle dediğini düşünmek iktiza ediyor. Düşünüldüğünde İmam-ı Şafi Kur’an’dan aldığı derse binaen böyle dedi diyecek. Kur’an’ın böyle demesinin ne demek olduğunu düşündüğümüzde Kur’an’ın Allah’ın kelamı olduğunu düşünmek iktiza ediyor. Bu ise mantıkçı uzun bir yoldur. Bu yüzden doğrudan me’hazdeki kudsiyet yani Allah’ın kelamı olduğunu düşünmek kişiye mantık kaidesince daha kolay tesir eder.)

Meselâ; hükmün me’hazı olan şeriat kitabları melzum gibidir. Delili olan Kur’an ise, lâzımdır. Muharrik-i vicdan olan kudsiyet, lâzımın lâzımıdır. Cumhurun nazarı kitablara temerküz ettiğinden, yalnız hayal meyal lâzımı tahattur eder. Lâzımın lâzımını, nadiren tasavvur eder. Bu cihetle vicdan lâkaydlığa alışır, cümudet peyda eder.

Eğer zaruriyat-ı diniyede doğrudan doğruya Kur’an gösterilse idi, zihin tabiî olarak müşevvik-i imtisal ve mûkız-ı vicdan ve lâzım-ı zâtî olan “kudsiyet”e intikal ederdi. Ve bu suretle kalbe meleke-i hassasiyet gelerek, imanın ihtaratına karşı asamm kalmazdı.

Demek şeriat kitabları, birer şeffaf cam mahiyetinde olmak lâzım gelirken, mürur-u zamanla mukallidlerin hatası yüzünden paslanıp, hicab olmuşlardır. Evet bu kitablar, Kur’ana tefsir olmak lâzım iken, başlı başına tasnifat hükmüne geçmişlerdir. Hacat-ı diniyede cumhurun enzarını doğrudan doğruya, cazibe-i i’caz ile revnakdar ve kudsiyetle haledar ve daima iman vasıtasıyla vicdanı ihtizaza getiren hitab-ı ezelînin timsali bulunan Kur’ana çevirmek üç tarîkledir:

1- Ya müellifînin bihakkın lâyık oldukları derin bir hürmeti, emniyeti, tenkid ile kırıp, o hicabı izale etmektir. Bu ise tehlikelidir, insafsızlıktır, zulümdür.

2- Yahut tedricî bir terbiye-i mahsusa ile kütüb-ü şeriatı şeffaf birer tefsir suretine çevirip, içinde Kur’anı göstermektir. Selef-i müçtehidînin kitabları gibi; “Muvatta”, “Fıkh-ı Ekber” gibi.

Meselâ: Bir adam İbn-i Hacer’e nazar ettiği vakit, Kur’anı anlamak ve Kur’anın ne dediğini öğrenmek maksadıyla nazar etmeli. Yoksa İbn-i Hacer’in ne dediğini anlamak maksadıyla değil. Bu ikinci tarîk de zamana muhtaçtır.

3- Yahut cumhurun nazarını, ehl-i tarîkatın yaptığı gibi, o hicabın fevkine çıkararak üstünde Kur’anı gösterip, Kur’anın hâlis malını yalnız ondan istemek ve bilvasıta olan ahkâmı vasıtadan aramaktır. Bir âlim-i şeriatın vaazına nisbeten, bir tarîkat şeyhinin vaazındaki olan halâvet ve cazibiyet bu sırdan neş’et eder. Sünuhat – 30)

(Nev’-i insanın yüzde sekseni ehl-i tahkik değildir ki, hakikata nüfuz etsin ve hakikatı hakikat tanıyıp kabul etsin. Belki surete, hüsn-ü zanna binaen, makbul ve mutemed insanlardan işittikleri mesaili takliden kabul ederler. Hattâ kuvvetli bir hakikatı, zaîf bir adamın elinde zaîf görür ve kıymetsiz bir mes’eleyi, kıymetdar bir adamın elinde görse, kıymetdar telakki eder. Mektubat – 370)

23- Şeriatın yüzde doksanı -zaruriyat ve müsellemat-ı diniye- birer elmas sütundur. Mesail-i içtihadiye-i hilafiye, yüzde ondur. Doksan elmas sütun, on altunun himayesine verilmez. Kitablar ve içtihadlar Kur’ana dûrbîn olmalı, âyine olmalı; gölge ve vekil olmamalı!

24- Her müstaid; nefsi için içtihad edebilir, teşri’ edemez.

(Madem Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan ulûm-u hakikiyenin enva’ına câmi’ ve umum asırlarda umum tabakat-ı beşeriyeye müteveccih bir hutbe-i ezeliyedir. Elbette bir tek ferdin fehmi, ona lâyık ve mükemmel bir tefsir yapamaz ve mümkün olmuyor. Çünki bir ferd pek nâdir olarak kendi hususî meslek ve meşrebinin tesirinden kendi fikrini kurtarabilir. Onun hususî meşrebi tesir ettikçe, tam tamına hakikatı safî olarak ifade edemez. Ferdin fehmi ve manası ona hastır. O ferd, onu kabul eder. Fakat başkalarını ona davet edemez. Eğer cumhur-u ülema onun fehmini kabul ile başkalara şümulünü gösterse, o vakit başkasını o manaya davet edebilir ve hakikî tam tefsir olabilir. Hem ferdin ahkâmda istinbatı ve içtihadında (hevesi karışmamak şartıyla) o kendi nefsi için amel edebilir, fakat başkalarına hüccet tutamaz. Tâ bir nevi icma’ o hükmü tasdik etsin. Nasılki ahkâm-ı şer’iyeyi tatbik ve tanzim ve icra etmek ve hürriyet-i fikirden neş’et eden manevî anarşiliği kaldırmak için gayet lâzımdır ki; ülema-i muhakkikînden bir heyet-i âliye bulunsun ki, o heyet umumun emniyetine mazhariyetleriyle ve cumhur-u ülemanın onlara itimadıyla ümmet için bir nevi zımnî kefalet ve dava vekili hükmünde olmaları cihetinde icma’-ı ümmet hüccetinin sırrına mazhar oluyorlar. O vakit içtihadın neticesi o icma’ ile şer’an düstur olabilir. Ve icma’ın tasdik ve sikkesiyle umuma şamil oluyor. Emirdağ-2 – 89)

25- Bir fikre davet, cumhur-u ülemanın kabulüne vâbestedir. Yoksa davet bid’attır, reddedilir.

26- İnsan fıtraten mükerrem olduğundan, hakkı arıyor. Bazan bâtıl eline gelir; hak zannederek koynunda saklar. Hakikatı kazarken, ihtiyarsız dalalet başına düşer; hakikat zannederek kafasına giydiriyor.

27- Birbirinden eşeff ve eltaf, kudretin çok âyineleri vardır; (Eşya bir ayna gibi Cenab-ı Hakkın ayrı ayrı pek çok esmasını, şuunatını göstermektedir.) sudan havaya, havadan esîre, esîrden âlem-i misale, âlem-i misalden âlem-i ervaha, hattâ zamana, fikre tenevvü’ ediyor. (Esmaya ayine olan eşya ise muhteliftir. Bazı aynalar renkli bazısı eğri büğrü bazısı küçük bazısı düzgün bazısıda büyüktür. Cenab-ı Hakkın esmasına ayine olan yalnız maddi kesif şeyler değildir. Manevi latif şeyler de ayine olabilir. Fikrin ayine olması ilham ederek kelam sıfatının tecellisi ile oluyor. Zamanın ayine olması kudretin tecelliyatı ile zerratın ihtizaza gelmesi ile oluyor.)

Hava âyinesinde bir kelime milyonlar kelimat olur. Kalem-i kudret, şu sırr-ı tenasülü pek acib istinsah ediyor. (Hava âyinesinin kaydı nurlanmayan kelimat içindir. Nurani kelimat ihlas ile söylense pek acib istinsah ediliyor.)

İn’ikas, ya hüviyeti (kesif) veya hüviyetle mahiyeti (maddi nurani) tutar. Kesifin timsalleri birer meyyit-i müteharriktir. Bir ruh-u nuranînin (nim nurani) kendi âyinelerinde olan timsalleri, birer hayy-ı murtabıttır; aynı olmasa da, gayrı da değildir. (Nasıl cismaniyata cam ve su gibi şeyler âyine olur. Öyle de, ruhaniyata dahi hava ve esir ve âlem-i misalin bazı mevcudatı âyine hükmünde ve berk ve hayal sür’atinde bir vasıta-i seyr ü seyahat suretine geçerler ve o ruhanîler hayal sür’atiyle o meraya-yı nazifede, o menazil-i latifede gezerler. Bir anda binler yerlere girerler. Sözler – 195

Temessül de üç kayıt vardır. Biri temessül eden nim nuraninin nuraniyet mertebesi diğeri temessül edilen hava ve esir ve âlem-i misalin bazı mevcudatının kabiliyeti bir diğeri de temessüle ayine olan şahsın kabiliyetidir.)

28- Şems hareket-i mihveriyesiyle silkinse, meyveleri düşmez; silkinmezse, yemişleri olan seyyarat düşüp dağılacaktır.

(Şems’in yerinde mevlevîvari yaptığı semavî hareketi, kuvve-i cazibeyi tevlid etmek içindir. Kuvve-i cazibe de manzume-i şemsiye ile anılan güneşe bağlı yıldızları düşmek tehlikesinden kurtarmak içindir. Demek Şems’in mihverinde dairevari cereyan ve hareketi olmasa, yıldızlar düşerler. Said Nursî Muhterem müellif, diğer bir risalesinde şöyle diyor: Evet güneş bir meyvedardır, silkinir tâ düşmesin seyyar olan yemişleri Eğer sükûnuyla sükûnet eylese, cezbe kaçar, ağlar fezada muntazam meczubları. Mütercim} İşarat-ül İ’caz – 117)

(Ve kozmoğrafyacı bir feylesofa “lâm”ı “fî” manasında şöyle ifham eder ki: Güneş, kendi merkezinde ve mihveri üzerinde zenberekvari bir cereyan ile manzumesini emr-i İlahî ile tanzim edip tahrik eder. Şöyle bir saat-ı kübrayı halkedip tanzim eden Sâni’-i Zülcelal’ine karşı kemal-i hayret ve istihsan ile “El-azametü lillah ve-l kudretü lillah” der, felsefeyi atar, hikmet-i Kur’aniyeye girer. Ve dikkatli bir hakîme şu “lâm”ı, hem illet manasında, hem zarfiyet manasında tutturup şöyle ifham eder ki: “Sâni’-i Hakîm, işlerine esbab-ı zahiriyeyi perde ettiğinden, cazibe-i umumiye namında bir kanun-u İlahîsiyle sapan taşları gibi seyyareleri Güneş’le bağlamış ve o cazibe ile muhtelif fakat muntazam hareketle o seyyareleri daire-i hikmetinde döndürüyor ve o cazibeyi tevlid için Güneş’in kendi merkezinde hareketini zahirî bir sebeb etmiş.

Demek لِمُسْتَقَرٍّ manası: فِى مُسْتَقَرٍّ لَهَا ِلاِسْتِقْرَارِ مَنْظُومَتِهَا yani, kendi müstekarrı içinde manzumesinin istikrarı ve nizamı için hareket ediyor. Çünki hareket harareti, hararet kuvveti, kuvvet cazibeyi zahiren tevlid eder gibi bir âdet-i İlahiye, bir kanun-u Rabbanîdir. İşte şu hakîm, böyle bir hikmeti, Kur’anın bir harfinden fehmettiği zaman, “Elhamdülillah Kur’andadır hak hikmet, felsefeyi beş paraya saymam” der. Ve şâirane bir fikir ve kalb sahibine şu “lâm”dan ve istikrardan şöyle bir mana fehmine gelir ki: “Güneş, nurani bir ağaçtır. (Güneş ile gezegenlerin arasındaki cazibeye bir hat çekildiğinde o hat ağacın dalları hükmünde oluyor.) Seyyareler onun müteharrik meyveleri… Ağaçların hilafına olarak Güneş silkinir, tâ o meyveler düşmesin. Eğer silkinmezse, düşüp dağılacaklar.” Hem tahayyül edebilir ki: “Şems meczub bir ser-zâkirdir. Halka-i zikrin merkezinde cezbeli bir zikreder ve ettirir.” Bir risalede şu manaya dair şöyle demiştim: “Evet Güneş bir meyvedardır; silkinir tâ düşmesin seyyar olan yemişleri. Eğer sükûtuyla sükûnet eylese, cezbe kaçar, ağlar fezada muntazam meczubları.” Sözler – 393)

29- Nur-u fikir, ziya-yı kalb ile ışıklanıp (imanla nurlanıp) mezcolmazsa, zulmettir, zulüm fışkırır. Gözün muzlim nehar-ı ebyazı, muzii {(Haşiye): Meali: Gözün gündüze benzeyen beyazı, geceye benzeyen siyahlığıyla beraber olmazsa; göz, göz olmaz.} leyle-i süveyda ile mezcolmazsa basarsız olduğu gibi, fikret-i beyzada süveyda-i kalb bulunmazsa, basiretsizdir.

(Nur-u akıl, kalbden gelir Zulmetli münevverler bu sözü bilmeliler: Ziya-yı kalbsiz olmaz nur-u fikir münevver. O nur ile bu ziya mezcolmazsa zulmettir, zulüm ve cehli fışkırır. Nurun libasını giymiş bir zulmet-i müzevver. Sözler – 705)

(Onikinci Sözde geçtiği gibi Kur’an-ı Hakîm herbiri birer harf-i manidar olan mevcudata “mana-yı harfî” nazarıyla, yani onlara Sâni’ hesabına bakar, “Ne kadar güzel yapılmış, ne kadar güzel bir surette Sâni’inin cemaline delalet ediyor” der. Felsefe ise, “mana-yı ismî” ile, yani mevcudata mevcudat hesabına bakar, öyle bahseder. “Ne güzel yapılmış”a bedel, “Ne güzeldir” der, çirkinleştirir. Bununla kâinatı tahkir edip, kendisine müştekî eder. Sözler 132

Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünun-u medeniyedir. İkisinin imtizacıyla hakikat tecelli eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. İftirak ettikleri vakit; birincisinde taassub, ikincisinde hile, şübhe tevellüd eder. Münazarat – 86)

(Basar masnuatı görüp de, basiret Sâni’i görmezse çok garib ve pek çirkin düşer. Mesnevi-i Nuriye 210)

30- İlimde iz’an-ı kalb olmazsa, cehildir. İltizam başka, itikad başkadır. (İz’an, kuvvetli ve kesretli iman ve İslâmın bürhanlarını görmekle elde edilir. Sözler, Tûbâ-i Cennet’in meyveleri gibi tatlı ve güzel olan iman ve İslâmiyetin meyvelerini ve saadet-i dâreynin mehasini gibi hoş ve şirin öyle neticelerini göstermişler ki, görenlere ve tanıyanlara nihayetsiz bir tarafgirlik ve iltizam ve teslim hissini verir. Ve silsile-i mevcudat gibi kuvvetli ve zerrat gibi kesretli iman ve İslâmın bürhanlarını göstermişler ki, nihayetsiz bir iz’an ve kuvvet-i iman verirler. Mektubat – 35

(Dimağda meratib-i ilim muhtelifedir, mültebise

Dimağda meratib var; birbiriyle mültebis, ahkâmları muhtelif.

Evvel tahayyül olur, (Hayal hududsuz olduğundan hayalden safsata hâsıl olur)

Sonra tasavvur gelir, (Hudud konulur)

Sonra gelir taakkul, (tarafsız bakar)

Sonra tasdik ediyor, (Doğruluğunu kabul veya red ile tasdik etmek)

Sonra iz’an oluyor, (iz’an; delillerin çok veya kuvvetli olması neticesinde görülür, imtisal ortaya çıkar.)

Sonra gelir iltizam, (tarafdarlık)

Sonra itikad gelir. (sabit bir hakikat derecesine çıkar, bundan salâbet çıkar)

İtikadın başkadır, iltizamın başkadır.

Herbirinden çıkar bir halet: Salabet itikaddan,

Taassub (körü körüne bağlanmak) iltizamdan, imtisal iz’andan, tasdikten iltizam, taakkulde bîtaraf, bîbehre tasavvurda.

Tahayyülde safsata hasıl olur, mezcine eğer olmaz muktedir.

Bâtıl şeyleri güzel tasvir etmek, her demde

Safi olan zihinleri cerhdir, hem idlâli. Sözler – 706)

31- Bâtıl şeyleri iyice tasvir, safi zihinleri idlâldir. (Üstad Hazretleri bu manası fatihadan çıkarmıştır. Zulüm ve fıskta hasis ve hayırsız bir lezzet görüldüğünden, onlardan nefis teneffür etmez. Kur’an-ı Kerim o zulmün akibeti olan gazab-ı İlahîyi zikretmiştir ki, nefisleri o zulüm ve fısktan tenfir ettirsin. İşarat-ül İ’caz – 27)

(Beşerin ağzına yalancı bir dil koymuş, hem insanın yüzüne fâsık bir göz takmış, dünyaya bir âlüfte fistanını giydirmiş, hüsn-ü mücerred tanımaz. Güneşi gösterirse, sarı saçlı güzel bir aktrisi karie ihtar eder. Zahiren der: “Sefahet fenadır, insanlara yakışmaz.” Netice-i muzırrayı gösterir. Halbuki sefahete öyle müşevvikane bir tasviri yapar ki, ağız suyu akıtır, akıl hâkim kalamaz. İştihayı kabartır, hevesi tehyic eder, his daha söz dinlemez. Sözler – 736)

(En müdhiş maraz ve musibetimiz, cerbeze ve gurura istinad eden tenkiddir. Tenkidi eğer insaf işletirse, hakikatı rendeçler. (İman hakikatlarına tenkid nazarı ile bakarsak hakikata imtisal, iltizam, iz’an kırılır.) Eğer gurur istihdam etse tahrib eder, parçalar. O müdhişin en müdhişidir ki, akaid-i imaniyeye ve mesail-i diniyeye girse. Zira iman hem tasdik, hem iz’an, hem iltizam, hem teslim, hem manevî imtisaldir. Şu tenkid; imtisali, iltizamı, iz’anı kırar. Tasdikte de bîtaraf kalır. Şu zaman-ı tereddüd ve evhamda, iz’an ve iltizamı tenmiye ve takviye eden nuranî sıcak kalblerden çıkan müsbet efkârı ve müşevvik beyanatı, hüsn-ü zan ile temaşa etmek gerektir. “Bîtarafane muhakeme” dedikleri şey, muvakkat bir dinsizliktir. Yeniden mühtedi ve müşteri olan yapar. Hutbe-i Şamiye – 140)

(İ’lem Eyyühel-Aziz! Ehl-i ilhad ile ve bilhâssa Avrupa mukallidleriyle münazara ile iştigal edenler büyük bir tehlikeye maruzdurlar. Çünki nefisleri tezkiyesiz ve emniyetsiz olması ihtimaliyle tedricen hasımlarına mağlub olur ki, bîtarafane muhakeme denilen münsifane münazarada nefs-i emmareye emniyet edilemez. Çünki insaflı bir münazır, hayalî bir münazara sahasında, arasıra hasmının libasını giyer, ona bir dava vekili olarak onun lehinde müdafaada bulunur. Bu vaziyetin tekrarıyla, dimağında bir tenkid lekesinin husule geleceğinden, zarar verir. Lâkin niyeti hâlis olur ve kuvvetine güvenirse, zararı yoktur. Böyle vaziyete düşen bir adamın çare-i necatı, tazarru’ ve istiğfardır. Bu suretle o lekeyi izale edebilir. Mesnevi-i Nuriye – 112)

32- Âlim-i mürşid, koyun olmalı; kuş olmamalı. Koyun, kuzusuna süt; kuş, yavrusuna kay verir. (İlmi olup ilmini insanlara anlatıp istifadelerine çalışanlar Ali’den alıp Veli’ye vermek değil, belki kendi malından vermelidir.)

(Hazmolmayan ilim telkin edilmemeli Hakikî mürşid-i âlim koyun olur, kuş olmaz. Hasbî verir ilmini. Koyun verir kuzusuna hazmolmuş musaffâ sütünü. Kuş veriyor ferhine lüab-âlûd kayyını. Sözler – 706)

33- Bir şey’in vücudu, bütün eczasının vücuduna vâbestedir. Ademi ise, bir cüz’ünün ademiyle olduğundan;

(Birinci Temsil: Meselâ şâhane bir bağ var ki, nihayetsiz meyvedar ve çiçekdar masnu’lar içinde bulunuyorlar. Ona nezaret etmek için pek çok hademeler tayin edilmiş. Bir hizmetkârın vazifesi dahi, yalnız o bağa yayılacak ve içilecek suyun mecrasındaki deliğin kapağını açmaktır. Ve şu hizmetkâr ise tenbellik etti, (Bu tenbellik ehl-i imana bakıyor.) deliğin kapağını açmadı. (Kapağı açmamak cüz’i irademizi külli irade noktasında kullanmamaktır.)

O bağın tekemmülüne halel geldi veyahut kurudu. (Kâinat bağında herşey tekemmül kanununa tabi olduğu için maddi manevi tekemmülünü görmemek yüzünden eşya bizim nazarımızı kuruyup cansız müdhiş cenazeler hükmüne geçti.)
O vakit Hâlık’ın san’at-ı Rabbaniyesinden ve Sultan’ın nezaret-i şahanesinden ve
Ziya ve hava ve toprağın hizmet-i bendeganesinden başka bütün hademelerin,

O sersemden şekvaya hakları vardır. Zira hizmetlerini akîm bıraktı veya zarar verdi.

İkinci Temsil: Meselâ cesîm bir sefine-i Sultaniyede, (Hadisin işaretiyle Sema, emvacı karardade olmuş bir denizdir.) âdi bir adam cüz’î vazifesini terketmesiyle, (cüz’i iradesini külli iradenin maksadlarına göre kullanmamakla vazifesini terketmiş oluyor.) bütün gemideki vazifedarların netaic-i hidematına halel getirdiğinden ve bazı da mahvettiğinden, bütün o vazifedarlar namına gemi sahibi ondan şedid şikayet eder. Kusur sahibi ise, diyemez ki: “Ben bir âdi adamım, ehemmiyetsiz ihmalimden şu şiddete müstehak değildim.” Çünki tek bir adem, hadsiz ademleri intac eder. Fakat vücud kendine göre semere verir. Çünki bir şeyin vücudu, bütün şerait ve esbabın vücuduna mütevakkıf olduğu halde; o şeyin ademi, intıfası, tek bir şartın intıfasıyla ve tek bir cüz’ün ademiyle netice itibariyle mün’adim olur. Bundandır ki: “Tahrib, tamirden pek çok defa eshel olduğu” bir düstur-u mütearife hükmüne geçmiştir.

(Bilir misin misalin neye benzer? Mağrur ahmak bir adam, bir gemi ile ticaret eden bir cemaata şerik olur. O cemaatın herbiri bir kısım sermaye verip, gemide bir vazifeyi deruhde eder. Herkes kendi vazifesini îfa eder. Yalnız o mağrur, hareket-i sefineye medar olan vazifesini terkederek, geminin garkına sebebiyet verir. O cemaatin hepsi bin lira zarar ederler.

Ona denildi: Hak olan odur ki; bütün hasareti sen çekeceksin. Çünki bizim sa’yimizi de heba ettin.

O dedi: Yok kabul etmem. Belki bu hasaret taksim edilerek hissem mikdarınca çekebilirim.

Sonra ikinci seferde, o dahi onlar gibi vazifesini îfa etti. Bin lira kâr ettiler. Dediler ki: Hasaret vazifeye bakar. Kâr, re’s-ül male bakar. Öyle ise, re’s-ül mal nisbetinde taksim edelim.

O mağrur dedi ki: Yok, belki bütün kâr benimdir. Çünki çendan evvelce hasaret sana raci’dir demiştiniz, ben kabul etmemiştim. Öyle ise, bütün kâr da bana olmalı.

O vakit ona denildi: Ey cahil nâdan! Bir şeyin vücudu, bütün ecza ve şeraitinin vücuduna tevakkuf eder. Öyle ise vücudun semeresi, bütün esbab-ı vücuda verilir. Kâr ise, vücudun semeresidir. Hasaret ise, ademin semeresidir. Halbuki bir şeyin ademi, bir cüz’-i vâhidin ademiyle veya bir şartın fıkdanıyla oluyor. Öyle ise ademin semeresi, in’idamın sebebine verilecektir. Nurun İlk Kapısı – 43)

(Madem küfür ve dalalet, tuğyan ve masiyet esasları, inkârdır ve reddir, terktir ve adem-i kabuldür. Suret-i zahiriyede ne kadar müsbet ve vücudlu görünse de, hakikatta intıfadır, ademdir. Öyle ise cinayet-i sâriyedir. Sair mevcudatın netaic-i amellerine halel verdiği gibi esma-i İlahiyenin cilve-i cemallerine perde çeker.

İşte bu hadsiz şikayete hakları olan mevcudat namına o mevcudatın sultanı, şu âsi beşerden azîm şikayet eder ve etmesi, ayn-ı hikmettir ve o âsi, şiddetli tehdidata elbette müstehaktır ve dehşetli vaîdlere, bilâ-şübhe sezâdır. Sözler – 167)

zaîf adam, iktidarını göstermek için tahrib tarafdarı oluyor, müsbet yerine menfîce hareket ediyor. (Ehl-i imanın bu hali esasatı kabul ile beraber furuatta dalalettir. Soru sorulduğunda gaflet eseri olarak böyle bir dalalete düştüğü anlaşılacaktır. İşte dalalette, iktidarsızlar muktedir görünmeleri ve ehemmiyetsizler şöhret kazanmaları içindir ki, hodfüruş, şöhretperest, riyakâr insanlar ve az bir şeyle iktidarlarını göstermek ve ihafe ve ızrar cihetinden bir mevki kazanmak için ehl-i hakka muhalefet vaziyetine girerler. Tâ görünsün ve nazar-ı dikkat ona celbolunsun. Ve iktidar ve kudretle değil, belki terk ve ataletle sebebiyet verdiği tahribat ona isnad edilip, ondan bahsedilsin. Lemalar – 86)

34- Desatir-i hikmet, nevamis-i hükûmetle;

(İki şartın yerine getirilmesi ile hikmet düsturları ve hükümetin nevamisinin menfaati neticeleri görülür.)

kavanin-i hak, (Kanunun Hakka hakikatı dayanması ile beraber)
revabıt-ı kuvvetle (Konulan kanunların uygulanması ile)

imtizac etmezse cumhur-u avamda müsmir olamaz.

(Cây-ı dikkattir ki; merkez-i Hilafet üleması ve Dâr-ül Hikmet ve zabıta-i ahlâkiye ile fuhuş, işret, kumar gibi kebairi izale değil, tevkif edemediler. Anadolu Hükûmeti’nin bir emri ile, bütün işret, kumar gibi kebairler men’ edildi. Demek desatir-i hikmet, nevamis-i hükûmetle; kavanin-i hak, revabıt-ı kuvvetle imtizaç etmezse, cumhur-u avamda müsmir olamaz. Sünuhat-Tuluat-İşarat 88)

(Hikmet-i Kur’aniye ise nokta-i istinadı, kuvvet yerine “hakk”ı kabul eder. Kuvvet hakta olmalı ama hakkın icrası hususunda kuvvetinde olması gerekir. Bununla beraber cumhur-u avam teşvike de muhtaçtır.

Gayatı, “hevesat-ı nefsaniyenin nâmeşru tecavüzatına sed çekip ruhu maâliyata teşvik ve hissiyat-ı ulviyesini tatmin etmektir ve insanı kemalât-ı insaniyeye sevkedip insan etmektir.” Nefs-i emmareyi gemlemekle bağlamak, ruhu kemalâta kamçılamakla serbest bırakmanın şe’ni, saadet-i dâreyndir. Sözler – 408)

35- (Hiçbir müfsid ben müfsidim demez. Daima suret-i haktan görünür. Yahut bâtılı hak görür. Evet kimse demez ayranım ekşidir. Fakat siz mihenge vurmadan almayınız. Münazarat – 14)

Zulüm, başına adalet külahını geçirmiş;
Hıyanet, hamiyet libasını giymiş;
Cihada bagy ismi takılmış,
Esarete hürriyet namı verilmiş. (Bazı sefih ve lâübaliler hür yaşamak istemediklerinden, nefs-i emmarenin esaret-i rezilesi altına girmek istiyorlar. Hutbe-i Şamiye – 97)

Ezdad, suretlerini mübadele etmişler. (Burda geçen ezdadın suretlerini mübadele etmesini zıddıyet itibari ile de düşünebiliriz. Şöyle ki

Adalet, başına Zulüm külahını geçirmiş;
Hamiyet, hıyanet libasını giymiş;
Bagiye Cihad ismi takılmış,
Hürriyete esaret namı verilmiş.)

36- Menfaat üzerine dönen siyaset, canavardır. (Menfaatın şe’ni, her arzuya kâfi gelmediğinden üstünde boğuşmaktır. Sözler – 133)

(Üstadın siyasete girmemesinin sebebleri

Daha büyük bir hâdise var
Onunla meşgul olmanın zararı var Şualar 202)
Risale-i Nur’un esas mesleği olan şefkat, hak ve hakikat ve vicdan, bizleri şiddetle siyasetten ve idareye ilişmekten men etmiş. Şualar 349)

37- Aç canavara karşı tahabbüb; merhametini değil, iştihasını açar. Hem de diş ve tırnağının kirasını da ister. (Canavar bir hayvana karşı kendini zaîf göstermek, onu hücuma teşci’ ettiği gibi; canavar vicdanı taşıyanlara karşı dahi dalkavukluk etmekle za’f göstermek, onları tecavüze sevkeder. Öyle ise dostlar müteyakkız davranmalı, tâ dostların lâkaydlıklarından ve gafletlerinden, zındıka taraftarları istifade etmesinler. Mektubat – 361)

(Hem madem bir zalim ve vicdansız bir adam, birisini yere atıp ayağıyla onun başını kat’î ezecek bir surette davransa, o yerdeki adam eğer o vahşi zalimin ayağını öpse; o zillet vasıtasıyla kalbi başından evvel ezilir, ruhu cesedinden evvel ölür. Hem başı gider, hem izzet ve haysiyeti mahvolur. Hem o canavar vicdansız zalime karşı za’f göstermekle, kendisini ezdirmeye teşci’ eder. Eğer ayağı altındaki mazlum adam, o zalimin yüzüne tükürse; kalbini ve ruhunu kurtarır, cesedi bir şehid-i mazlum olur. Evet tükürün zalimlerin hayâsız yüzlerine!.. Mektubat – 416)

38- Zaman gösterdi ki: Cennet ucuz değil, Cehennem dahi lüzumsuz değil.

(Cenab-ı Hakk’ın günahkârları afvetmesi fazldır, tazib etmesi adldir. Evet zehiri içen adam, âdetullaha nazaran hastalığa, ölüme kesb-i istihkak eder. Sonra hasta olursa, adldir. Çünki cezasını çeker. Hasta olmadığı takdirde, Allah’ın fazlına mazhar olur. Masiyet ile azab arasında kavî bir münasebet vardır. Mesnevi-i Nuriye – 238)

39- Dünyaca havas tanınan insanlardaki meziyet, sebeb-i tevazu’ ve mahviyet iken; tahakküm ve tekebbüre sebeb olmuştur.

(S- Bir büyük adama ve bir veliye ve bir şeyhe ve bir büyük âlime karşı nasıl hür olacağız? Onlar meziyetleri için bize tahakküm etmek haklarıdır. Biz onların faziletlerinin esiriyiz.
C- Velayetin, şeyhliğin, büyüklüğün şe’ni tevazu ve mahviyettir. Tekebbür ve tahakküm değildir. Demek tekebbür eden, sabiyy-i müteşeyyihtir. Siz de büyük tanımayınız. Münazarat – 24)

(Kibirlenmek insanın üstünde gördüğü nimetleri kendinden bilmesindendir.)

Fukaranın aczi, avamın fakrı sebeb-i merhamet ve ihsan iken; esaret ve mahkûmiyetlerine müncer olmuştur. (Zaîfin kavîye karşı izzet-i nefsi sayılan bir sıfat, ger olursa kavîde, tekebbür ve gururdur. Kavînin bir zaîfe karşı da tevazuu sayılan bir sıfatı, ger olursa zaîfte, tezellül ve riyadır. Sözler – 724)

40- Bir şeyde mehasin ve şeref hasıl oldukça, havassa peşkeş ederler; seyyiat olsa, avama taksim ederler. (Meselâ, bir tabur galebe çalsa, şan ü şeref kumandana verilir, taksim edilmez. Mağlub olduğu vakit, seyyie tabura taksim edilir. Meselâ: Bir aşiret namuskârane bir iş etse, “Âferin Hasan Ağa” derler. Fenalık ettikleri vakit, “Tuh ne pis aşiret imiş” diyecekler. Sünuhat-Tuluat-İşarat 93)

41- Gaye-i hayal (ve hedef-i ruh Şualar 66) olmazsa veyahut nisyan veya tenasi edilse (unutturulsa); ezhan enelere dönüp etrafında gezerler.

(İnsanın bu dünyaya gönderilmesinin hikmeti ve gayesi; Hâlık-ı Kâinat’ı tanımak ve ona iman edip ibadet etmektir. Ve o insanın vazife-i fıtratı ve farîza-i zimmeti, marifetullah ve iman-ı billahtır ve iz’an ve yakîn ile vücudunu ve vahdetini tasdik etmektir. Evet fıtraten daimî bir hayat ve ebedî yaşamak isteyen ve hadsiz emelleri ve nihayetsiz elemleri bulunan bîçare insana, elbette o hayat-ı ebediyenin üss-ül esası ve anahtarı olan iman-ı billah ve marifetullah ve vesilelerinden başka olan şeyler ve kemalâtlar, o insana nisbeten aşağıdır. Belki, çoğunun kıymetleri yoktur. Şualar – 100)

Bu hârika zâtın yüzer zahir ve bahir kat’î mu’cizelerinin kuvvetine ve dinindeki binler âlî ve esaslı hakikatlarına istinaden, bütün davalarının esası ve bütün hayatının gayesi; Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine ve sıfâtına ve esmasına delalet ve şehadet ve o Vâcib-ül Vücud’u isbat ve ilân ve i’lam etmektir. Şualar – 132

İnsanın kıymetini tayin eden, mahiyetidir. Mahiyetin değeri ise, himmeti nisbetindedir. Himmeti ise, hedef ittihaz ettiği maksadın derece-i ehemmiyetine bakar. İşarat-ül İ’caz – 75

Kimin himmeti milleti ise, o kimse tek başıyla küçük bir millettir. Hutbe-i Şamiye 59

Kimin himmeti yalnız nefsi ise, o insan değil. Hutbe-i Şamiye 60

Tam bir fedailikle her hissini maksadına feda etsin. Ve Risale-i Nur’un erkânları gibi herşeyini, enaniyetini bıraksın. Kastamonu – 233)

42- Bütün ihtilalat ve fesadın asıl madeni ve bütün ahlâk-ı rezilenin muharrik ve menba’ı tek iki kelimedir: (Bu iki kelimeyi düstur edinenler ahlak-ı rezileye düştükleri gibi bu iki kelimenin tatbik edildiği toplumlarda ihtilalat ve fesad olmuştur.)

Birinci Kelime: “Ben tok olsam, başkası açlıktan ölse bana ne!”

İkinci Kelime: “İstirahatim için zahmet çek; sen çalış, ben yiyeyim.”

Birinci kelimenin ırkını kesecek tek bir devası var ki, o da vücub-u zekattır.

İkinci kelimenin devası, hurmet-i ribadır. Adalet-i Kur’aniye âlem kapısında durup, ribaya “Yasaktır, girmeye hakkın yoktur” der. Beşer bu emri dinlemedi, büyük bir sille yedi. (Kuvvetli bir işaret-i gaybiyedir. Evet beşer dinlemedi, ikinci harb-i umumî ile bu dehşetli silleyi de yedi. Sözler – 709)

Daha müdhişini yemeden, dinlemeli!.. (Hem serseri ve fakir olanlara, zenginlerin mallarını helâl eder ki; bütün beşer bu musibete karşı titriyor. Sözler – 148)

(Hayat-ı ihtilal; mevt-i zekat, hayat-ı ribadan çıkmış Sözler – 708)

43- Devletler, milletler muharebesi; tabakat-ı beşer muharebesine terk-i mevki ediyor. (fakir ve zengin ile emek ve sermaye muharebesi) Zira beşer esir olmak istemediği gibi, ecîr olmak da istemez.

(28.Mektub 6.Risale olan 6.Mes’ele Haremeyn-i Şerifeyn’e Vehhabîler’in tasallutuna dairdir.

Ehl-i dünyanın ve maddî tarihin nazarıyla, nev’-i beşerin hayat-ı içtimaiyesi noktasında bakılsa görülüyor ki; hayat-ı içtimaiye-i siyasiye itibariyle beşer birkaç devri geçirmiş.

Birinci devri: Vahşet ve bedevilik devri.

İkinci devri: Memlukiyet devri.

Üçüncü devri: Esir devri.

Dördüncüsü: Ecîr devri.

Beşincisi: Mâlikiyet ve serbestiyet devridir.)

(İslâmiyet gaflet edip (Fennî ilimlere) küstü, Hristiyanlık dini kendi hasmı olan fen ve medeniyeti kendine mal edip iki silâhla galebe çaldı. Şimdi şarkta müdhiş bir silâh imal ediliyor. (Bu yeni silah sosyalizm) Bunun hak kısmına sahib olmalı. Yoksa yine küssek, onu da Hristiyanlık İslâmiyet aleyhinde istimal edecektir. Buna karşı husumetle dayanmak pek güçtür. Asar-ı Bediiyye – 87)

44- Tarîk-ı gayr-ı meşru ile bir maksadı takib eden, galiben maksudunun zıddıyla ceza görür. Avrupa muhabbeti gibi gayr-ı meşru muhabbetin akibetinin mükâfatı, mahbubun gaddarane adavetidir.

(“Gayr-ı meşru bir muhabbetin neticesi, merhametsiz azab çekmektir.” Sözler – 634

Müstehak bir ceza: Şeriatın اَلْقَاتِلُ لاَ يَرِثُ düstur-u âdilanesi, şeriat-ı fıtriye olan kavanin-i kadere muntabıktır ki, tarîk-i gayr-ı meşru ile bir maksadı takib eden, maksudunun zıddıyla ceza görüyor. Wilson, Klemanso, Venizelos gibi. Sünuhat-Tuluat-İşarat 94)

45- Maziye, mesaibe kader nazarıyla ve müstakbele, maasiye teklif noktasında bakmak lâzımdır. Cebr ve İtizal, burada barışırlar.

(Şu bâtıl mezheblerde birer dane-i hakikat mevcud münderiçtir; mahsus mahalli vardır; bâtıl olan ta’mimdir. Sözler 710

Evet, manen terakki etmeyen avam içinde kaderin cây-ı istimali var. Fakat o da maziyat ve mesaibdedir ki, ye’sin ve hüznün ilâcıdır. Sözler 463)

(Cebriyenin maziye dair anladığı hakikatı istikbale teşmil etmekle hata ettiği gibi mutezile de istikbale dair anladığı hakikatı maziyede teşmil etmekle hata ediyor. Cebriyenin maziye dair istikametli nazarında misal olarak; Birisi birinin kardeşini veya bir akrabasını öldürmüş. Bir dakika intikam lezzetiyle bir katl, milyonlar dakika hem kalbî sıkıntı, hem hapis azabını çektirir ve maktulün akrabası dahi intikam endişesiyle ve karşısında düşmanını düşünmesiyle, hayatının lezzetini ve ömrünün zevkini kaçırır. Hem korku, hem hiddet azabını çekiyor. Bunun tek bir çaresi var. O da Kur’anın emrettiği ve hak ve hakikat ve maslahat ve insaniyet ve İslâmiyet iktiza ve teşvik ettikleri olan, barışmak ve musalaha etmektir. Evet, hakikat ve maslahat sulhtur. Çünki ecel birdir, değişmez. O maktul, herhalde ecel geldiğinden daha ziyade kalmayacaktı. O kàtil ise, o kaza-i İlahiyeye vasıta olmuş. Sözler – 152)

(Mutezilenin istikbale dair istikametli nazarında misal olarak; Tedavi için ilâçları almak, istimal etmek meşrudur. Fakat tesiri ve şifayı, Cenab-ı Hak’tan bilmek gerektir. Dermanı o verdiği gibi, şifayı da o veriyor. Lemalar – 217)

46- Çaresi bulunan şeyde acze,

(Üstadımızın her hadisede bir çare-i necat bulduğuna misal; Onlar, beni bir köyde mahpus zannediyor. Zındıkların rağmına olarak, bilakis Barla kürsî-i ders olup, Isparta gibi çok yerler medrese hükmüne geçti… Mektubat ( 363 )

Zübeyir Abi’nin acze sığınmadığını ifade eden cümleler; Eğer komünistler mürekkep ve kâğıdı yok etmek imkânını da bulsalar, benim gibi birçok gençler ve büyükler fedai olup hakikat hazinesi olan Risale-i Nur’un neşri için, mümkün olsa derimizi kâğıt, kanımızı mürekkep yaptıracağız. Şualar – 552

Hulusi Abinin de her hadisede bir çare-i necat bulduğuna misal; Eğer yalnız adüvv-i ekber olan nefsin hilesinden ve cinn ü ins ve şeytanların mekrinden emin olayım diye herkes başını karanlığa çekse ve kendisi köşe-i nisyana çekilse veya çekilmek istese ve âlem-i insan ve âlem-i İslâm mühmel kalacak, kimsenin kimseye faidesi olmayacak bir zaman olsa; ben din kardeşlerime bu nurlu hakikatleri iblağ edeyim de Allah-u Zülcelal nasıl şe’n-i uluhiyetine yaraşırsa öyle muamele eylesin. Barla Lahikası 27)

Çaresi bulunmayan şeyde cez’a iltica etmemek gerektir. (Yani kaderin takdiriyle başa gelen hadisede zahiri sebeb olanlara ceza vermek değil kadere rıza gösterip tenkid kapısını açmamak gerektir.)

(Sakın sakın bu sıkıntıların verdiği asabîlik cihetiyle birbirinizin kusuruna bakmayınız. Kısmet ve kadere itiraz hükmünde olan şekvalar ve “Böyle olmasaydı şöyle olmazdı” diye birbirinizden gücenmeyiniz. Ben anladım ki, bunların hücumundan kurtulmak çaremiz yoktu, ne yapsaydık onlar bu hücumu yapacak idiler. Biz sabır ve şükür ve kazaya rıza ve kadere teslim ile mukabele ederek tâ inayet-i İlahiye imdadımıza gelinceye kadar, az zamanda ve az amelde pek çok sevab ve hayrat kazanmağa çalışmalıyız. Şualar – 310)

47- Hayatın yarası iltiyam bulur. (Maddi hayat için düşündüğümüz de; maddeten geri kalmanın yaraları iltiyam bulur. Bizim düşmanımız cehalet, zaruret, ihtilaftır. Bu üç düşmana karşı; san’at, marifet, ittifak silâhıyla cihad edeceğiz. Tarihçe-i Hayat – 64)

İzzet-i İslâmiyenin ve namusun ve izzet-i milliyenin yaraları pek derindir.

(Dördüncü Kuvvet: Şefkatle cihazlanmış şehamet-i imaniyedir. Yani tezellül etmemek; haksızlara, zalimlere zillet göstermemek, mazlumları da zelil etmemek. Yani hürriyet-i şer’iyenin esasları olan; müstebidlere dalkavukluk etmemek ve bîçarelere tahakküm ve tekebbür etmemektir.

Beşinci Kuvvet: İzzet-i İslâmiyedir ki, i’lâ-yı Kelimetullahı ilân ediyor. Ve bu zamanda i’lâ-yı Kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakkıf ve medeniyet-i hakikiyeye girmekle i’lâ-yı Kelimetullah edilebilir. İzzet-i İslâmiye’nin iman ile kat’î verdiği emri, elbette âlem-i İslâmın şahs-ı manevîsi o kat’î emri, istikbalde tam yerine getireceğine şübhe edilmez. Tarihçe-i Hayat – 93)

48- Öyle zaman olur ki; bir kelime bir orduyu batırır, bir gülle otuz milyonun mahvına sebeb olur.

{(Haşiye): Sırp bir neferin Avusturya Veliahdine attığı bir tek gülle; eski harb-i umumîyi patlattırdı, otuz milyon nüfusun mahvına sebeb oldu.}

Öyle şerait tahtında olur ki; küçük bir hareket, insanı a’lâ-yı illiyyîne çıkarır

(Nasıl bir asker bazı şerait dâhilinde, mühim ve mahuf bir mevkide, bir saat nöbette, bir sene ibadet kadar bir fazilet kazanabilir ve bir dakikada bir kurşunu yemekle, en ekall kırk günde ancak kazanılacak velayet derecesi gibi bir makama çıkıyor. Öyle de, sahabelerin tesis-i İslâmiyette ve neşr-i ahkâm-ı Kur’aniyede hizmetleri ve İslâmiyet için bütün dünyaya ilân-ı harb etmeleri o kadar yüksektir ki, bir dakikasına başkaları bir senede yetişemez. Sözler – 493)

Ve öyle hal olur ki; küçük bir fiil, insanı esfel-i safilîne indirir.

(Meselâ, baş ile yapılan secde Allah için olursa ibadettir, gayrısı için dalalettir. Mesnevi-i Nuriye 196)

(Meselâ: “Gıybet, katil gibidir.” Demek gıybette öyle bir ferd bulunur ki, katil gibi bir zehr-i kàtilden daha muzırdır. Sözler – 347)

49- Bir tane sıdk, bir harman yalanları yakar. Bir tane hakikat, bir harman hayalata müreccahtır. (Yani Allah’ın varlığı veya âhiret gibi esmaya dayanan bir sıdk binlerle şirki ve batıl fikir olan yalanı yakar. Bir tane esmaya dayanan hakikat hakikat dayanmayan hayalata müreccahtır.)

لاَ يَلْزَمُ مِنْ لُزُومِ صِدْقِ كُلِّ قَوْلٍ قَوْلُ كُلِّ صِدْقٍ

Her sözün doğru olmalı; fakat her doğruyu söylemek, doğru değil. (Her söylediğin hak olsun. Fakat her hakkı söylemeğe senin hakkın yoktur. Her dediğin doğru olmalı. Fakat her doğruyu demek doğru değildir. Zira senin gibi niyeti hâlis olmayan bir adam, nasihatı bazan damara dokundurur, aks-ül amel yapar. Mektubat – 265)

(ÜÇÜNCÜ KELİME ki; bütün hayatımdaki tahkikatımla ve hayat-ı içtimaiyenin çalkamasıyla hülâsa ve zübdesi bana kat’î bildirmiş ki: Sıdk, İslâmiyetin üss-ül esasıdır ve ulvî seciyelerinin rabıtasıdır ve hissiyat-ı ulviyesinin mizacıdır. Öyle ise, hayat-ı içtimaiyemizin esası olan sıdkı, doğruluğu içimizde ihya edip onunla manevî hastalıklarımızı tedavi etmeliyiz.

Evet sıdk ve doğruluk, İslâmiyetin hayat-ı içtimaiyesinde ukde-i hayatiyesidir. Riyakârlık, fiilî bir nevi yalancılıktır. Dalkavukluk ve tasannu, alçakça bir yalancılıktır. Nifak ve münafıklık, muzır bir yalancılıktır. Yalancılık ise, Sâni’-i Zülcelal’in kudretine iftira etmektir. Hutbe-i Şamiye – 45)

50- Güzel gören, güzel düşünür. Güzel düşünen, hayatından lezzet alır. (Buranın izahı Sekizinci Sözdür diyebiliriz. Şöyle ki bahtiyar adamın hüsn-ü niyeti ve hüsn-ü zannı ve hüsn-ü hasleti ve hüsn-ü fikri, onu büyük bir ihsan ve saadete ve parlak bir fazilete ve feyze mazhar etmiş. Sözler – 37

Bu hakikatın tatbiki olarak iki misal:

Birincisi: Tahmin ederim, şimdi küre-i arzda Risale-i Nur şakirdlerinden -kalben ve ruhen ve fikren- daha az sıkıntı çeken yoktur. Çünki kalb ve ruh ve akılları iman-ı tahkikî nurlarıyla sıkıntı çekmezler. Maddî zahmetler ise, Risale-i Nur dersiyle hem geçici, hem sevablı, hem ehemmiyetsiz, hem hizmet-i imaniyenin başka bir mecrada inkişafına vesile olmasını bilerek şükür ve sabırla karşılıyorlar. İman-ı tahkikî dünyada dahi medar-ı saadettir diye halleriyle isbat ediyorlar. Evet “Mevlâ görelim neyler, neylerse güzel eyler.” deyip, metinane bu fâni zahmetleri bâki rahmetlere tebdile çalışıyorlar. Şualar – 295

İkincisi: Ben tahmin ediyorum ki: Bütün küre-i arzın bu yangınında ve fırtınalarında, selâmet-i kalbini ve istirahat-ı ruhunu muhafaza eden ve kurtaran, yalnız hakikî ehl-i iman ve ehl-i tevekkül ve rızadır. Bunların içinde de en ziyade kendini kurtaranlar, Risale-i Nur’un dairesine sadakatla girenlerdir. Çünki bunlar, Risale-i Nur’dan aldıkları iman-ı tahkikî derslerinin nuruyla ve gözüyle, herşeyde rahmet-i İlahiyenin izini, özünü, yüzünü görüp, her şeyde kemal-i hikmetini, cemal-i adaletini müşahede ettiklerinden kemal-i teslimiyet ve rıza ile, rububiyet-i İlahiyenin icraatından olan musibetlere karşı teslimiyetle, gülerek karşılıyorlar, rıza gösteriyorlar. Ve merhamet-i İlahiyeden daha ileri şefkatlerini sürmüyorlar ki, elem ve azab çeksinler. İşte buna binaen, değil yalnız hayat-ı uhreviyenin, belki dünyadaki hayatın dahi saadet ve lezzetini isteyenler, -hadsiz tecrübelerle- Risale-i Nur’un imanî ve Kur’anî derslerinde bulabilirler ve buluyorlar. Kastamonu – 123)

51- İnsanları canlandıran emeldir; öldüren ye’stir. (Ye’sin iki zararı vardır. Biri enfüsi diğeri afakidir. Enfüsi cihetinde ibadete ve takvaya muvaffak olamayıp ye’se düşer. Diğeri afakiye misal olarak; Ecnebiler, Avrupalılar terakkide istikbale uçmalarıyla beraber bizi maddî cihette kurûn-u vustâda durduran ve tevkif eden altı tane hastalıktır. O hastalıklar da bunlardır:

Birincisi: Ye’sin, ümidsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi. Hutbe-i Şamiye – 19

Sivrisinek tantanasını kesse, bal arısı demdemesini bozsa; sizin şevkiniz hiç bozulmasın, hiç teessüf etmeyiniz. Zira kâinatı nağamatıyla raksa getiren hakaikın esrarını ihtizaza veren musika-i İlahiye hiç durmuyor. Mütemadiyen güm güm eder. Münazarat – 11)

52- Eskiden beri i’la-yı kelimetullah ve beka-yı istiklaliyet-i İslâm için farz-ı kifaye-i cihadı deruhde ile kendini, yek-vücud olan âlem-i İslâm’a fedaya vazifedar ve hilafete bayraktar görmüş olan bu devlet-i İslâmiyenin felâketi; âlem-i İslâmın saadet ve hürriyet-i müstakbelesiyle telafi edilecektir. Zira şu musibet, maye-i hayatımız olan uhuvvet-i İslâmiyenin inkişafını hârikulâde ta’cil etti.

(Biri dedi: Bu mağlubiyetin neticesi ne olacak, galibiyette ne olurdu?

Dedim: Musibet şerr-i mahz olmadığı için, bazan saadette felâket olduğu gibi, felâketten dahi saadet çıkar. Eskiden beri i’la-yı kelimetullah ve beka-yı istiklaliyet-i İslâm için farz-ı kifaye-i cihadı deruhde ile, kendini yek-vücud olan âlem-i İslâma fedaya vazifedar ve hilafete bayraktar görmüş olan bu devlet-i İslâmiyenin felâketi, âlem-i İslâmın saadet-i müstakbelesiyle telafi edilecektir. (Zira Âlem-i İslâm tahsile gitmişler. İşte Hindistan, İslâm’ın müstaid bir veledidir; İngiliz mekteb-i idadîsinde çalışıyor. Mısır, İslâm’ın zeki bir mahdumudur; İngiliz mekteb-i mülkiyesinden ders alıyor. Kafkas ve Türkistan, İslâm’ın iki bahadır oğullarıdır; Rus mekteb-i harbiyesinde talim ediyorlar. İlâ âhir…

Yahu, şu asilzade evlâd, şehadetnamelerini aldıktan sonra, herbiri bir kıt’a başına geçecek, muhteşem âdil pederleri olan İslâmiyet’in bayrağını âfâk-ı kemalâtta temevvüc ettirmekle, kader-i ezelînin nazarında feleğin inadına, nev’-i beşerdeki hikmet-i ezeliyenin sırrını ilân edecektir. Sünuhat-Tuluat-İşarat 73)

(Haccın bahusus tearüfle tevhid-i efkârı, teavünle teşrik-i mesaîyi tazammun eden içindeki siyaset-i âliye-i İslâmiye ve maslahat-ı vâsia-i içtimaiyenin ihmalidir ki, düşmana milyonlarla İslâmı, İslâm aleyhinde istihdama zemin ihzar etti.

İşte Hind, düşman zannederek, halbuki pederini öldürmüş, başında oturmuş bağırıyor.

İşte Tatar, Kafkas, öldürülmesine yardım ettiği şahıs bîçare vâlideleri olduğunu “ba’de harab-il Basra” anlıyor. Ayak ucunda ağlıyorlar.

İşte Arab, yanlışlıkla kahraman kardeşini öldürüp, hayretinden ağlamayı da bilmiyor.

İşte Afrika, biraderini tanımıyarak öldürdü, şimdi vaveylâ ediyor.

İşte âlem-i İslâm, bayraktar oğlunu gafletle bilmiyerek öldürmesine yardım etti, vâlide gibi saçlarını çekip âh-u fizar ediyor.

Milyonlarla ehl-i İslâm, hayr-ı mahz olan sefer-i hacca şedd-i rahl etmek yerine, şerr-i mahz olan düşman bayrağı altında dünyada uzun seyahatler ettirildi. Sünuhat-Tuluat-İşarat 58 – 59)

Zira şu musibet, maye-i hayatımız ve âb-ı hayatımız olan uhuvvet-i İslâmiyenin inkişaf ve ihtizazını hârikulâde ta’cil etti. Biz incinir iken, âlem-i İslâm ağlıyor. Avrupa ziyade incitse, bağıracaktır. Şayet ölsek, yirmi öleceğiz, üçyüz dirileceğiz. Hârikalar asrındayız. İki-üç sene mevtten sonra meydanda dirilenler var. Biz bu mağlubiyetle bir saadet-i âcile-i (عَاجِلَهءِ) muvakkata kaybettik; fakat bir saadet-i âcile-i (آجِلَهءِ) müstemirre bizi bekliyor. Pek cüz’î ve mütehavvil ve mahdud olan hali, geniş istikbal ile mübadele eden kazanır. Sünuhat-Tuluat-İşarat 43 – 44)

53- Hristiyanlığın malı olmayan mehasin-i medeniyeti ona mal etmek ve İslâmiyetin düşmanı olan tedenniyi ona dost göstermek, feleğin ters dönmesine delildir. (Bunu da inkâr etmem: Medeniyette vardır mehasin-i kesîre.. lâkin onlar değildir ne Nasraniyet malı, ne Avrupa icadı, Ne şu asrın san’atı.. Belki umum malıdır: Telahuk-u efkârdan, semavî şerâyi’den, hem hacat-ı fıtrîden, hususan şer’-i Ahmedî, İslâmî inkılabdan neş’et eden bir maldır. Kimse temellük etmez. Sözler 714 – 715)

54- Paslanmış bîhemta bir elmas, daima mücella cama müreccahtır. (Bir müminin imanı elmas kıymetinde iken zahiren görülen küfrü işmam eden halleri pas hükmündedir.)

55- Herşeyi maddede arayanların akılları gözlerindedir, göz ise maneviyatta kördür. (Hem de nazar-ı dikkate almak lâzımdır ki: Kim bir şeyde çok tevaggul etse; galiben başkasında gabileşmesine sebebiyet verir. Bu sırra binaendir ki: Maddiyatta tevaggul eden, maneviyatta gabileşir ve sathî olur. Bu noktaya nazaran; maddiyatta mehareti olanın maneviyatta hükmü hüccet olmasına sebeb olmadığı gibi, çok defa sözü dahi şâyan-ı istima’ değildir. Evet bir hasta; tıbbı hendeseye kıyas ederek, tabibe bedelen mühendise müracaat edip gösterdiği ilâcı istimal eder ise; akrabasına ta’ziye vermeye davet ve kendisi için kabristan-ı fenanın hastahanesine nakl-i mekân etmek için bir raporu istemek demektir. Kezalik hakaik-i mahza ve mücerredat-ı sırfeden olan maneviyatta, maddiyyunun hükümlerine müracaat ve fikirleriyle istişare etmek, âdeta latife-i Rabbaniye denilen kalbin sektesini ve cevher-i nuranî olan aklın sekeratını ilân etmek demektir. Evet herşeyi maddiyatta arayanların akılları gözlerindedir. Göz ise maneviyatı göremez… Muhakemat 17 – 18)

56- Mecaz, ilmin elinden cehlin eline düşse, hakikata inkılab eder; hurafata kapı açar. (Şöyle ki: Mecazat ve teşbihat, ne vakit cehlin yesar-ı muzlimanesi (Cehlin karanlıklı olan sol eli), ilmin yemin-i nuranîsinden (İlmin nurani elinden) kaçırıp gasbetse veyahut mecaz ile teşbih bir uzun ömür sürseler (Yani mecaz ve teşbihin ifade ettiği hakikatlar uzun zamanın geçmesiyle unutulsa), hakikate inkılab ederek taravet ve zülâlinden boş olup, şarab iken serab ve nazenin ve hasnâ iken acuze-i şemtâ ve kocakarı olur. Evet mecaz şeffafiyetiyle şu’le-i hakikat ondan telemmu’ eder. (Yani mecazın şeffafiyetiyle ince olan hakikatlar görünür. Fakat mecaz bazen ilmin elinden cehlin eline düşmekle bazende uzun zamanın geçmesiyle unutularak hakikat zannolunur.) Fakat hakikata inkılabıyla kesif olup, hakikat-ı asliyeyi münkesif eder. Lâkin bu tahavvül bir kanun-u fıtrîdir. Buna şahid istersen lügatın teceddüd ve tegayyüratının ve iştirak ve teradüfün sırlarına müracaat et. (Yani eskide kullanılan ama günümüzde kullanılmayan çok deyimler ve kelimelerin var olduğunu lügata baksak göreceğiz.)

İyi kulak versen işiteceksin ki: Selefin zevklerine giden çok kelimatı veya hikâyatı veya hayalâtı veya maânî, ihtiyar ve zînetsiz olduklarından halefin heves-i şebabanelerine tevafuk etmediklerinden meyl-i teceddüde ve fikr-i icada ve cür’et-i tağyire sebeb olmuşlardır. (Eskide kullanılan mecazlar günümüzde kullanılmadığından o manaları ifade edecek yeni mecazların icad edilmesi gerekir.)

Bu kaide lügatta olduğu gibi, hayalât ve maânî ve hikâyatta dahi cereyan eder. Öyle ise herşeye zahire göre hükmetmemek gerektir. Muhakkikin şe’ni; gavvas olmak, zamanın tesiratından tecerrüd etmek, mazinin a’makına girmek, mantığın terazisiyle tartmak, herşeyin menbaını bulmaktır.

Bu hakikate beni muttali eden, bir vakit sabavetimde ay tutuldu. Vâlidemden sual ettim. Dedi ki: “Yılan Ay’ı yutmuş.” Dedim: “Neden daha görünüyor?” dedi ki: “Âsumanın yılanı nim-şeffaftır.”

İşte bak: Nasıl teşbih hakikat olup hayluletiyle hakikat-ı hali münhasif etmiştir. (Yani teşbih hakikat zannedilirse hakikat-ı hal anlaşılmaz gizli kalır.)

Zira mail-i kamer, mıntakat-ül büruc ile re’s ve zenebde tekatu’ ettiklerinden o iki daire-i mevhumeden iki kavisi, yılanın müradifi olan tinnîn ile ehl-i heyet bir teşbihe binaen tesmiye eylediler. Zâten ay re’s veya zenebe ve güneş dahi ötekisine gelirse; arzın hayluletiyle inhisaf vuku bulur…

Ey benim şu müşevveş sözlerimden usanmayan zât! Bu mukaddemeye dahi dikkat et. Bir hurdebîn ile bak. Zira bu asıl üzerine pek çok hurafat ve hilafat tevellüd ederler. Mantığı ve belâgatı rehber etmek gerektir. Muhakemat – 25)

(Hâtime Mana-yı hakikînin bir sikkesi olmak gerektir. O sikkeyi teşhis eden, makasıd-ı şeriatın müvazenesinden hasıl olan hüsn-ü mücerreddir. Mecazın cevazı ise, belâgatın şeraiti tahtında olmak gerektir. Yoksa mecazı hakikat ve hakikatı mecaz suretiyle görmek, göstermek; cehlin istibdadına kuvvet vermektir. Evet herşeyi zahire hamlettire ettire nihayet Zahiriyyun meslek-i müteassifesini tevlid etmek şanında olan meyl-üt tefrit ne derecede muzır ise; öyle de herşeye mecaz nazarıyla baktıra baktıra nihayette Bâtıniyyunun mezheb-i bâtılasını intac etmek şe’ninde olan hubb-u ifrat dahi çok derece daha muzırdır.

Hadd-i evsatı gösterecek, ifrat ve tefriti kıracak yalnız felsefe-i şeriatla (Şeriattaki külli akılın felsefesi ile) belâgat ve mantık ile hikmettir. (Muktezayı hale mutabık bir surette mantık ve hikmet çerçevesinde izah etmek gerektir.) Evet hikmet derim, çünki hayr-ı kesîrdir. Şerri vardır; fakat cüz’îdir. Usûl-i müsellemedendir ki: Şerr-i cüz’î için hayr-ı kesîri tazammun eden emri terk etmek, şerr-i kesîri işlemek demektir. Ehven-üş şerri ihtiyar elzemdir. Evet eski hikmetin hayrı az, hurafatı çok, ezhan istidadsız, efkâr taklid ile mukayyed, cehl avamda hükümferma olduklarından selef bir derece hikmetten nehyettiler. Fakat şimdiki hikmet ona nisbeten maddî cihetinde hayrı çok, yalanı az; efkâr dahi hür, marifet hükümfermadır. Zâten her zamanın bir hükmü olmak gerektir. Muhakemat – 27)

(Mecaz hiç kullanılmamış olsa idi Kur’anın i’cazından olan belagatın çoklukla kullandığı temsilat ve mecaz hakikatından gaflet edilmiş olunur.)

(Müteşabihat-ı Kur’aniyeyi anlayabilecek zatlar kimlerdir? denilse. Cevab olarak Ehl-i dalalet müteşabihat-ı Kur’aniyeyi yanlış tevilat ile tahrifine ve şübheleri çoğaltmasına çalıştığı bir zamanda, ilimde rüsuhu bulunan bir taife o müteşabihat-ı Kur’aniyenin hakikî tevillerini beyan edip ve iman ederek o şübehatı izale eder. Bu küllî mananın her asırda mâsadakları ve cüz’iyatları var. Bu şübehatı ve itirazları bu zamanda def’eden başta Risale-in Nur ve şakirdleri görünüyor. Şualar – 701)

(Eğer kişi ehil olmazsa müteşabih bir manayı hakikat olarak gösterdiği gibi hakiki bir manayı da müteşabih gösterebilir. Böylece ifrat ve tefritle dalalete giderler.)

(Demek ki eşyaya ve hadisata mecaz manasıyla değil işaret ettiği hakikata göre bakmak gerektir. Zira bedbaht adam, sû’-i zan ile ve akılsızlığı ile, gördüğünü âdi ve ayn-ı hakikat telakki etti ve öyle de muamele gördü ve görüyor ve görecek! Sözler – 35)

57- İhsan-ı İlahîden fazla ihsan, ihsan değildir. Her şeyi, olduğu gibi tavsif etmek gerektir. (Burda ifade edilen hakikatı hem şahıslar hem de kelamlar olarak düşünebiliriz. Eğer şahıslar için düşünülse şahıslara olduğundan fazla makam vermekle ifrat etmektir. Eğer istersen hayalât-ı Acemane içinde perverde olan Rüstem-i Zâl’in timsal-i manevîsine bak, gör.. ne u’cubedir! Zira şecaatle müştehir olduğundan ve hiç İranîler tazyikatından kurtulamayan istibdad sırrıyla ve şöhret kuvvetiyle İranîlerin mefahirini gasb u garat ederek büyülttü. Hayallerde büyüyüp şişti. Yalan, yalana mukaddeme olduğu için şu hârikulâde şecaat hârikulâde bir ömür ve dehşetli bir kamet ve onların levazım ve tevabi’leri olan çok emirleri toplayıp, içinde o hayal-i hâil na’ra vurarak “Ben nev’un münhasırun fi’ş-şahs’ım” der. Gulyabanî gibi hurafatı arkasına takarak, dillerin destanlarında dönüyor. Emsaline dahi meydan açar. Muhakemat 24

Eğer kelamlar için düşünülse kişi kendi kelamını olduğundan daha yüksek göstermek için mubağla yapması misal verilebilir. Zira Mübalağa ihtilâlcidir. Şöyle ki: Beşerin seciyelerindendir, telezzüz ettiği şeyde meyl-üt tezeyyüd ve vasfettiği şeyde meyl-ül mücazefe ve hikâye ettiği şeyde meyl-ül mübalağa ile, hayali hakikata karıştırmaktır. Bu seciye-i seyyie ile iyilik etmek, fenalık etmek demektir. Bilmediği halde tezyidinden noksan, ıslahından fesad, medhinden zemm, tahsininden kubh tevellüd eder. Muhakemat 31 – 32)

58- Şöhret, insanın malı olmayanı dahi insana maleder. (Eğer istersen meşhur Molla Nasreddin Efendi’ye de: “Bu garib sözler umumen senin midir?” Elbette sana diyecektir: “Şu sözler ciltleri dolduruyor. Epeyce ömür ister. Zira bütün sözlerim nevadirden değildir. Ben hocayım. Onların zekatını da bana verseler razıyım ve kâfidir. Fazlasını istemem. Zira zarafetimi tabiîlikten çıkarıp tasannua kalbeder.” Yahu, bu kökten hurafat ve mevzuat biter ve tenebbüt eder ve doğru şeyin kuvvetini bitirir. Muhakemat 24)

59- Hadîs, maden-i hayat ve mülhim-i hakikattır. (Onbirinci Sözde hayatın gaye ve mahiyeti ders verildiği gibi Otuzuncu Lem’anın hayata dair Yirmidokuz hassasında da hayat madeninin işlettirilmesiyle ortaya çıkan hakikatlar gösterilmiştir. Hem de Resul-i Ekrem (ASM) hadisler ile hayatının her anında Kur’anda vahiy olan hakikatları ders vermiştir.

Muhakematta da geçtiği gibi Hadîsin mefhumu mühecdir. Yani hadisin anlaşılması ile herşey hayatlanır. Şöyle ki: Kitab-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın misdakı i’cazıdır. Müfessiri eczasıdır. Manası içindedir. Sadefinde dürrdür, meder değildir. Farazâ bu mutabakatı izhar etmekten maksad, o şahid-i sadıkın tezkiyesi için olsa da yine abestir. Zira Kur’an-ı Mübin, ona mekalid-i inkıyadı teslim eden öyle akıl ve naklin tezkiyelerinden pek yüksek ve ganidir. Çünki o, onları tezkiye etmezse; şehadetleri mesmu’ olamaz. Evet Süreyya’yı serada değil, semada aramak gerektir. Kur’an’ın maânîsini de esdafında ara. Yoksa karmakarışık olan senin cebinden arama; zira bulamıyorsun. Bulsan da sikke-i belâgat olmadığından Kur’an kabul etmez.

Zira mukarrerdir: Asıl mana odur ki: Elfaz onu sımahta boşalttığı gibi zihne nüfuz ederek vicdan dahi teşerrüb etmekle, ezahir-i efkârı feyizyab eden şeydir. Yoksa başka şeyin kesret-i tevaggulünden senin hayaline tedahül eden bazı ihtimalât.. veyahut hikmetin ebatîlinden ve hikâyatın esatîrinden sirkat edip cepte doldurarak sonra âyât ve ehadîsin telâfifinde gizletmek, çıkartmak, elde tutmak, çağırmak ki: “Budur mana, geliniz, alınız” dediğin vakit alacağın cevab şudur: “Yahu!. İşte senin manan siliktir. Sikkesi takliddir, nekkad-ı hakikat reddeder. Sultan-ı i’caz dahi onu darb edeni tardeder. Sen âyet ve hadîsin nizamlarına taarruz ettiğinden âyet şikayet edip hâkim-i belâgat senin hülyanı, senin hayalinde hapsedecektir. Ve müşteri-i hakikat dahi senin bu metaını almayacaktır. Zira diyecek: Âyetin manası dürrdür. Bu ise mederdir. Hadîsin mefhumu mühec, bu hemecdir. Tenvir için bir darb-ı mesel:

Kürdlerin emsal-i edebiyesindendir: Bir adamın ismi Alo imiş. Bal hırsızlıyordu. Ona denildi; “Hırsızlığın tebeyyün edecektir.” O da aldatmak için bir boş petekte yabancı arıları doldurup balı başka yerden hırsızlar, küvarda saklıyor idi. Biri sual etse idi, derdi: “Bu, bal mühendisi olan arılarımın san’atıdır.” Sonra da arıları ile konuştuğu vakit müşterek bir lisan ile فِظْ فِظْ ژِوَه هِنْگِڤِينْ ژِمِنْ derdi.

Yani: “Tanin sizden, bal benden…”

Ey teşehhi ve heves ile tevil edici efendi! Bu teşbih ile teselli etme. Zira bu teşbih temsildir. Senin manan bal değil, zehirdir. O elfaz arılar değil, belki kalb ve vicdana ervah-ı hakaiki vahyeden o kitab-ı kâmilin kelimatı melaike gibidirler. Hadîs, maden-i hayat ve mülhim-i hakikattır.

Elhasıl: İfrat gibi tefrit de muzırdır, belki daha ziyade. (Hadise yanlış mana vermek ifrat iken hadise hiç bakmamak tefrittir.) Fakat ifrat, tefrite sebeb olduğundan daha kabahatlidir. Evet ifrat ile müsamahanın kapısı açıldı. Çürük şeyler o hakaik-i âliyeye karıştığından; ehl-i tefrit ile insafsız olan ehl-i tenkid, gayet haksızlık olarak şu çürük şeylerin yüzer misline olan hakaik-i âliye içinde gördüklerinden ürktüler, nefret ettiler. Hâşâ.. lekedar ve kıymetsiz zannettiler. Acaba defineye hariçten girmiş bir silik para bulunsa veyahut bir bostanda başka yerden düşmüş olan çürük ve acı bir elma görünse, hak ve insaf mıdır ki; umum defineyi kalp ve umum elmaları acı zannedip vazgeçmekle lekedar edilsin… Muhakemat – 22)

60- İhya-yı din, ihya-yı millettir. Hayat-ı din, nur-u hayattır. (Dinin hayatlanması ile hayatın nurlanmasının izahı İkinci ve Sekizinci Sözlerle, Yirmiüçüncü Sözün Birinci Makamının İkinci Noktasında yapılmıştır. Şöyle ki: Ey nefsim! Bil ki: Evvelki adam kâfirdir veya fâsık-ı gafildir. Şu dünya, onun nazarında bir matemhane-i umumiyedir. Bütün zîhayat, firak ve zeval sillesiyle ağlayan yetimlerdir. Hayvan ve insan ise; ecel pençesiyle parçalanan kimsesiz başıbozuklardır. Dağlar ve denizler gibi büyük mevcudat, ruhsuz, müdhiş cenazeler hükmündedirler. Daha bunun gibi çok elîm, ezici, dehşetli evham, küfründen ve dalaletinden neş’et edip, onu manen tazib eder. Diğer adam ise; mü’mindir. Cenab-ı Hâlık’ı tanır, tasdik eder. Onun nazarında şu dünya, bir zikirhane-i Rahman, bir talimgâh-ı beşer ve hayvan ve bir meydan-ı imtihan-ı ins ü cândır. Bütün vefiyat-ı hayvaniye ve insaniye ise; terhisattır. Vazife-i hayatını bitirenler, bu dâr-ı fâniden, manen mesrurane, dağdağasız diğer bir âleme giderler. Tâ yeni vazifedarlara yer açılsın, gelip çalışsınlar. Bütün tevellüdat-ı hayvaniye ve insaniye ise; ahz-ı askere, silâh altına, vazife başına gelmektir. Bütün zîhayat, birer muvazzaf mesrur asker, birer müstakim memnun memurlardır. Bütün sadâlar ise, ya vazife başlamasındaki zikir ve tesbih ve paydostan gelen şükür ve tefrih veya işlemek neş’esinden neş’et eden nağamattır. Bütün mevcudat, o mü’minin nazarında, Seyyid-i Kerim’inin ve Mâlik-i Rahîm’inin birer munis hizmetkârı, birer dost memuru, birer şirin kitabıdır. Daha bunun gibi pek çok latif, ulvî ve leziz, tatlı hakikatlar, imanından tecelli eder, tezahür eder. Sözler – 17)

(İhya-yı din, ihya-yı millet olduğunun izahı için Ondokuzuncu Sözün yedinci ve sekizinci reşhalarına müracaat edilsin.

Hemde eğer denilse: “Bu taassub-u dinî, bizi geri bıraktı. Bu asırda yaşamak, taassubu bırakmakla olur. Avrupa, taassubu bıraktıktan sonra terakki etti?”

Elcevab: Yanlışsınız ve aldanmışsınız veya aldatıyorsunuz. Çünki Avrupa, dininde mutaassıbdır. Hattâ bir âdi Bulgar’a veya bir nefer-i İngiliz’e veya bir serseri Fransız’a “Sarık sar. Sarmazsan hapse atılacaksın!” denilse, taassubları muktezasınca diyecek: “Hapse değil, öldürseniz bile, dinime ve milliyetime bu hakareti yapmayacağım!”

Hem tarih şahiddir ki: Ehl-i İslâm ne vakit dinine tam temessük etmiş ise, o zamana nisbeten terakki etmiş. Ne vakit salabeti terketmişse, tedenni etmiş. Hristiyanlık ise, bilakistir. Bu da, mühim bir fark-ı esasîden neş’et etmiş.
Hem İslâmiyet, sair dinlere kıyas edilmez. Bir müslüman İslâmiyetten çıksa ve dinini terketse, daha hiçbir peygamberi kabul edemez; belki Cenab-ı Hakk’ı dahi ikrar edemez ve belki hiçbir mukaddes şey’i tanımaz; belki kendinde kemalâta medar olacak bir vicdan bulunmaz tefessüh eder, hayat-ı içtimaiyeye bir zehir hükmüne geçer. Halbuki Hristiyanın bir dinsizi, yine hayat-ı içtimaiyeye nâfi’ bir vaziyette kalabilir. Bazı mukaddesatı kabul eder ve bazı peygamberlere inanabilir ve Cenab-ı Hakk’ı bir cihette tasdik edebilir.
Acaba bu ehl-i bid’a ve doğrusu ehl-i ilhad, bu dinsizlikte hangi menfaati buluyorlar? Eğer idare ve asayişi düşünüyorlarsa; Allah’ı bilmeyen dinsiz on serserinin idaresi ve şerlerini def’etmesi, bin ehl-i diyanetin idaresinden daha müşkildir. Eğer terakkiyi düşünüyorlarsa; öyle dinsizler idare-i hükûmete muzır oldukları gibi, terakkiye dahi manidirler. Terakki ve ticaretin esası olan emniyet ve asayişi kırıyorlar. Doğrusu onlar, meslekçe tahribatçıdırlar. Dünyada en büyük ahmak odur ki, böyle dinsiz serserilerden terakki ve saadet-i hayatiyeyi beklesin. Böyle ahmaklardan mühim bir mevkii işgal eden birisi demiş ki: “Biz, Allah Allah diye diye geri kaldık. Avrupa, top tüfek diye diye ileri gitti.”

“Cevab-ül ahmak-is sükût” kaidesince, böylelere karşı cevab sükûttur. Fakat bazı ahmakların arkasında bedbaht gafiller bulunduğundan deriz ki:

Ey bîçareler! Bu dünya bir misafirhanedir. Her günde otuzbin şahid, cenazeleriyle “El-mevtü hak” hükmünü imza ediyorlar ve o davaya şehadet ediyorlar. Ölümü öldürebilir misiniz? Bu şahidleri tekzib edebilir misiniz? Madem edemiyorsunuz; mevt, Allah Allah dedirtir. Sekeratta Allah Allah yerine; hangi topunuz, hangi tüfeğiniz, zulümat-ı ebedîyi o sekerattakinin önünde ışıklandırır, ye’s-i mutlakını ümid-i mutlaka çevirebilir? Madem ölüm var, kabre girilecek; bu hayat gidiyor, bâki bir hayat geliyor. Bir defa top tüfek denilse; bin defa Allah Allah demek lâzım gelir. Hem Allah yolunda olsa; tüfek de Allah der, top da Allahü Ekber diye bağırır, Allah ile iftar eder, imsak eder. Mektubat – 438)

61- Nev’-i beşere rahmet olan Kur’an; ancak umumun, lâakal ekseriyetin saadetini tazammun eden bir medeniyeti kabul eder. Medeniyet-i hazıra, beş menfî esas üzerine teessüs etmiştir:

Nokta-i istinadı, kuvvettir. O ise, şe’ni tecavüzdür.
Hedef-i kasdı menfaattır. O ise, şe’ni tezahümdür.
Hayatta düsturu, cidaldir. O ise, şe’ni, tenazu’dur.
Kitleler mabeynindeki rabıtası, âheri yutmakla beslenen unsuriyet ve menfî milliyettir. O ise, şe’ni müdhiş tesadümdür. (Allah namına olmayan bütün bağlara unsuriyet veya menfî milliyet diyebiliriz.)
Cazibedar hizmeti, heva ve hevesi teşci’ ve arzularını tatmindir. O heva ise, insanın mesh-i manevîsine sebebdir. (Yani sureten insan iken manen hayvani sıfatlar ile muttasıf bir vaziyet görünecektir. “Eğer istersen hayalinle Nurşin karyesindeki Seyda’nın meclisine git bak: Orada fukara kıyafetinde melikler, padişahlar ve insan elbisesinde melaikeleri bir sohbet-i kudsiyede göreceksin. Sonra Paris’e git ve en büyük localarına gir, göreceksin ki, akrepler insan libası giymişler ve ifritler adam suretini almışlar ilâ âhir” diyerek daha başka cihetteki farklarını “Lemaat” ve “Sünuhat”a havale eder. Mesnevi-i Nuriye – 263)

Şeriat-ı Ahmediyenin (A.S.M.) tazammun ettiği ve emrettiği medeniyet ise: Nokta-i istinadı, kuvvete bedel haktır ki; şe’ni, adalet ve tevazündür. Hedefi de, menfaat yerine fazilettir ki; şe’ni, muhabbet ve tecazübdür. Cihet-ül vahdet de, unsuriyet ve milliyet yerine, rabıta-i dinî ve vatanî ve sınıfîdir ki; şe’ni samimî uhuvvet ve müsalemet ve haricin tecavüzüne karşı, yalnız tedafü’dür. Hayatta, düstur-u cidal yerine düstur-u teavündür ki; şe’ni, ittihad ve tesanüddür. Heva yerine hüdadır ki; şe’ni, insaniyeten terakki ve ruhen tekâmüldür.

Mevcudiyetimizin hâmisi olan İslâmiyetten elini gevşetme, dört el ile sarıl; yoksa mahvolursun.

(Hikmet-i Kur’aniye ile hikmet-i felsefenin insanın hayat-ı içtimaiyesine verdiği ders-i terbiyenin gayet kısa bir fezlekesi beş düstur ile gösterilmiştir.

1- Felsefenin nokta-i istinadı Kuvvettir, şe’ni tecavüzdur.

Kur’anın nokta-i istinadı Haktır, şe’ni ittifaktır.

2- Felsefenin gaye-i hedefi Menfaattir, şe’ni her arzuya kâfi gelmediğinden üstünde boğuşmaktır.

Kur’anin gaye-i hedefi Fazilet rıza-ı ilahidir, şe’ni Tesanüddür.

3- Felsefenin hayatta düsturu cidaldir, şe’ni çarpışmaktır.

Kur’anın hayatta düsturu Teavündür, şe’ni birbirinin imdadına yetişmektir.

4- Felsefenin cemaat rabıtalarında düsturu unsuriyet ve menfi milliyettir, se’ni başkasını yutmaktır ki tecavüzdür.

Kur’anın cemaat rabıtalarında düsturu rabita-i dini, sinifi ve vatanidir ki, se’ni uhuvvettir, incizabdir.

5- Felsefenin gayatı hevesat-ı nefsaniyeyi tatmin ve hacat-ı beşeriyeyi tezyid etmenin, şe’ni beşerin saadetinin selb olmasıdır.

Kur’anın gayatı nefsi gemlemekle bağlamak, ruhu kemalata kamçılamakla serbest bırakmanın şe’ni saadet-i dareyndir.

İkinci Cilve: Kur’anın şebabetidir. Şu cilvenin “Üç Dereces”i var.

Birinci derecede: Birinci Söz’den tâ Yirmibeşinci Söz’e kadar olan Sözler ve daha sonra te’lif edilen bütün risaleler hakaik noktasında Kur’anın medeniyete karşı rüchaniyetini göstermiştir.

İkinci derecede: Onikinci Söz’de de isbat edildiği gibi, Kur’anın getirdiği düsturlar noktasında medeniyete karşı rüchaniyetini göstermiştir.

Üçüncü derece: Kur’anın ders verdiği ahkâm noktasında medeniyete karşı rüchaniyetini göstermiştir. Zira Kur’anın kanunları râsihtir. Binler mesail-i Kur’aniyeden dört esas misal verilmiştir.

Birinci Esas: Vücub-u Zekât ve Hurmet-i Riba

İkinci Esas: Taaddüd-ü Zevcat

Üçüncü Esas: Kur’anın kadına mirasta sülüs vermesinin hikmeti

Dördüncü Esas: Kur’an suret-perestliği men’eder.

Hem nasıl medeniyet-i hazıra, hikmet-i Kur’anın ilmî ve amelî i’cazına karşı mağlub oluyor. Öyle de: Medeniyetin edebiyat ve belâgatı da, Kur’anın edeb ve belâgatına karşı mağlub oluyor.)

62- Musibet-i âmme, ekseriyetin hatasından terettüb eder. Musibet; cinayetin neticesi, mükâfatın mukaddimesidir. (Musibet şerr-i mahz olmadığı için, bazan saadette felâket olduğu gibi, felâketten dahi saadet çıkar. Sünuhat – 43)

(Üçüncü Sual: Bazı eşhasın hatasından gelen bu musibet bir derece memlekette umumî şekle girmesinin sebebi nedir?

Elcevab: Umumî musibet, ekseriyetin üç hatasından ileri gelmesi cihetiyle; ekser nâsın o zalim eşhasın harekâtına

1- Fiilen veya (fiilen yapar taraftar olmaz)

2- İltizamen veya (taraftar olur fiilen yapmaz)

3- İltihaken (hem fiilen yapar hemde taraftar olur)

Taraftar olmasıyla manen iştirak eder, musibet-i âmmeye sebebiyet verir. Sözler – 172)

63- Şehid kendini hayy bilir. Feda ettiği hayatı, sekeratı tatmadığından, gayr-ı münkatı’ ve bâki görüyor. Yalnız daha nezih olarak buluyor. (Ruh cesedin kayıtlarından kurtulduğu için berzah aleminde daha ziyade bir lezzet aldığından daha nezih olarak buluyor.

Şehid velidir. Cihad farz-ı kifaye iken farz-ı ayn olmuştur. Belki muzaaf bir farz-ı ayn hükmüne geçmiştir. Hacc ve zekat gibi, cihadda da niyetin tasarrufu azdır. Hattâ adem-i niyet dahi asıl nokta-i nazarından niyet hükmündedir. Demek zıdd-ı niyet, yakînen tebeyyün etmezse, cihad şehadet-i hakikiyeyi intac eder. Zira vücub tezauf etse, taayyün eder. İhtiyarı tazammun eden niyetin tesiri azalır. Şu günahkâr millette, birdenbire onbinler evliya inkişaf ve tezahür etse, az bir mükâfat değildir. Hutbe-i Şamiye 143)

(Meratib-i hayat beştir.

Birinci Tabaka-i Hayat: Bizim hayatımızdır ki, çok kayıdlarla mukayyeddir.

İkinci Tabaka-i Hayat: Hazret-i Hızır ve İlyas Aleyhimesselâm’ın hayatlarıdır ki, bir vakitte pek çok yerlerde bulunabilir ve beşeriyet levazımatıyla daimî mukayyed değillerdir.

64- Adalet-i mahza-i Kur’aniye; bir masumun hayatını ve kanını, hattâ umum beşer için de olsa, heder etmez. İkisi nazar-ı kudrette bir olduğu gibi, nazar-ı adalette de birdir. Hodgâmlık ile, öyle insan olur ki; ihtirasına mani herşey’i, hattâ elinden gelirse dünyayı harab ve nev’-i beşeri mahvetmek ister.

(Adalet-i mahza ile adalet-i izafiyenin izahı şudur ki: Cenab-ı Hakk’ın nazar-ı merhametinde hak haktır, küçüğüne büyüğüne bakılmaz. Hem hakkı anlayan bir kimse hakkı her şeyin üstünde tutar hiçbir şey için feda etmez. Mektubat 54

Hodgâm adam bizde diyor: “Ben susuzluktan ölsem, yağmur hiçbir daha dünyaya gelmesin. Eğer ben görmezsem bir saadeti, dünya istediği gibi bozulsun.” İşte bu ahmakane kelime dinsizlikten çıkıyor, âhireti bilmemekten geliyor. Hariçten içimize girmiş, zehirliyor. Hutbe-i Şamiye – 59)

65- Havf ve za’f, tesirat-ı hariciyeyi teşci’ eder.

66- Muhakkak maslahat, mevhum mazarrata feda edilmez.

(65 ve 66 birbiriyle alakalı olduğundan bir okundu. Havf damarını ehl-i dalaletin tahrif etmesinin sebebi gelecek soruda izah edilmiştir.

Sual ediyorsunuz ki: Câmi-i şerifinize, Cum’a gecesinde sebebsiz olarak, mübarek bir misafirin gelmesiyle tecavüz edilmiş. Bu hâdisenin mahiyeti nedir? Neden sana ilişiyorlar?

O hâdisenin mahiyeti; hilaf-ı kanun ve sırf keyfî ve zındıka hesabına, Cum’a gecesinde kalbimize telaş vermek ve cemaata fütur getirmek ve beni misafirlerle görüştürmemek için, bir desise-i şeytaniye ve münafıkane bir taarruzdur. Mektubat – 360

Bu tür hadiseler de ifrat ve tefrit ile mukabele etmekten kaçınmalıyız. Kovmakla mukabele etmek maddeten karşı çıkmak ifrat iken hiç mukabele etmemek tefrittir. Hakikatı beyan etmek ise vasattır.

Eski Said damarıyla bu fevkalkanun, sırf keyfî muameleye karşı kovmak ile mukabele etmekti. Halbuki o bedbaht bilmedi ki; Said’in lisanında Kur’anın tezgâhından gelen bir elmas kılınç varken, elindeki kırık odun parçasıyla müdafaa etmez; belki o kılıncı böyle istimal edecektir.

İhvanlarıma da tavsiyem budur ki: Zaruret-i kat’iyye olmadan, bunlarla uğraşmayınız. “Cevab-ül ahmak-is sükût” nev’inden, tenezzül edip onlarla konuşmayınız. Fakat buna dikkat ediniz ki: Canavar bir hayvana karşı kendini zaîf göstermek, onu hücuma teşci’ ettiği gibi; canavar vicdanı taşıyanlara karşı dahi dalkavukluk etmekle za’f göstermek, onları tecavüze sevkeder. Öyle ise dostlar müteyakkız davranmalı, tâ dostların lâkaydlıklarından ve gafletlerinden, zındıka taraftarları istifade etmesinler. Mektubat – 361

İnsanda en mühim ve esaslı bir his, hiss-i havftır. Dessas zalimler, bu korku damarından çok istifade etmektedirler. (Dam teşbihi ile insanın velayetteki mertebesine işaret edilmiştir. Velayette yükselmenin yolu ise marifet, ubudiyet, takva ve hizmettir.) Onunla, korkakları gemlendiriyorlar. (Ata gem vurunca istenilen tarafa sevk edildiği gibi ehl-i dalalet, ehl-i imanı korkutarak istedikleri tarafa sevk ediyorlar.) Ehl-i dünyanın hafiyeleri ve ehl-i dalaletin propagandacıları, avamın ve bilhâssa ülemanın bu damarından çok istifade ediyorlar. Korkutuyorlar, evhamlarını tahrik ediyorlar. Meselâ: Nasılki damda bir adamı tehlikeye atmak için, bir dessas adam, o evhamlının nazarında zararlı görünen bir şey’i gösterip, vehmini tahrik edip, kova kova tâ damın kenarına gelir, baş aşağı düşürür, boynu kırılır. (Boynu kırılan bir insan hareket edemeyeceği gibi korku damarı tahrik edilen bir ehl-i iman marifet, ubudiyet, takva ve hizmet gibi amelleri yapamaz hale gelmektedir.) Aynen onun gibi; çok ehemmiyetsiz evham ile, çok ehemmiyetli şeyleri feda ettiriyorlar. Hattâ bir sinek beni ısırmasın diyerek, yılanın ağzına girer. Mektubat – 415

Binler ihtimalden bir ihtimal ile, şu kısa hayat-ı fâniyeye küçük bir zarar gelmesi korkusundan, hayat-ı ebediyemize yüzde yüz binler zarar verecek bir yola, bizi ihtiyarımızla sevkedemezsiniz!”

Buna binaen; bin değil, binler ihtimalden bir tek ihtimal-i tehlike korkusuyla, bir hazine-i ebediyeyi elimizden kaçırmak, sizin gibi şeytanların hatırına gelmemeli!” deyip ehl-i dalaletin dalkavuklarının ağzına vurup tardetmelisiniz. Hem o dalkavuklara deyiniz ki:

“Yüzbinler ihtimalden bir ihtimal değil, yüzden yüz ihtimal ile bir helâket gelse; zerre kadar aklımız varsa, korkup, onu bırakıp kaçmayacağız!”

Hem madem bir zalim ve vicdansız bir adam, birisini yere atıp ayağıyla onun başını kat’î ezecek bir surette davransa, o yerdeki adam eğer o vahşi zalimin ayağını öpse; o zillet vasıtasıyla kalbi başından evvel ezilir, ruhu cesedinden evvel ölür. Hem başı gider, hem izzet ve haysiyeti mahvolur. Hem o canavar vicdansız zalime karşı za’f göstermekle, kendisini ezdirmeye teşci’ eder. Eğer ayağı altındaki mazlum adam, o zalimin yüzüne tükürse; kalbini ve ruhunu kurtarır, cesedi bir şehid-i mazlum olur. Evet tükürün zalimlerin hayâsız yüzlerine!.. Mektubat – 416)

67- Şimdilik İstanbul siyaseti, İspanyol hastalığı gibi bir hastalıktır. (Bu hastalığın nazara verilmesinin sebebi hızla intişar etmesinden dolayıdır. Siyasetteki tarafgirlik hastalığı kişiler arasında çabuk intişar ettiği gibi kendi siyasetine muvafık olan kişilerin kimler olduğu ve ne tür fikirleri olduğu da hızla intişar etmektedir.

Bir zaman, bu garazkârane tarafgirlik neticesi olarak gördüm ki: Mütedeyyin bir ehl-i ilim, fikr-i siyasîsine muhalif bir âlim-i sâlihi, tekfir derecesinde tezyif etti. Ve kendi fikrinde olan bir münafığı, hürmetkârane medhetti. İşte siyasetin bu fena neticelerinden ürktüm, “Eûzü billahi mineşşeytani vessiyase” dedim, o zamandan beri hayat-ı siyasiyeden çekildim. Mektubat – 267)

68- Deli adama “iyisin, iyisin” denilse iyileşmesi, iyi adama “fenasın, fenasın” denilse fenalaşması nâdir değildir. (Bu hakikat şu gelecek kaideden çıkmıştır.

Eğer hasmını mağlub etmek istersen, fenalığına karşı iyilikle mukabele et. Çünki eğer fenalıkla mukabele edersen, husumet tezayüd eder. Zahiren mağlub bile olsa, kalben kin bağlar, adaveti idame eder. Eğer iyilikle mukabele etsen, (Yani iyilik yaparak fiilen sen iyisin iyisin sana kötülük yapılmaz denilse) nedamet eder; sana dost olur. Mektubat – 265

Fena adama, iyisin iyisin denilse iyileşmesi ve iyi adama, fenasın fenasın denildikçe fenalaşması çok vuku’ bulmuştur.

S- Neden?

C- Farazâ, bazılarının altında büyük fenalıkları varsa da, hücum edilmemek gerektir. Zira çok fenalık vardır ki; iyilik perdesi altında kaldıkça ve perde yırtılmadıkça ve ondan tegafül edildikçe, mahdud ve mahsur kaldığı gibi, sahibi de perde-i hicab ve hayâ altında kendisinin ıslahına çalışır. Lâkin vakta ki perde yırtılsa, hayâ atılır; hücum gösterilse, fenalık fena tevessü’ eder. Münazarat – 42)

69- Düşmanın düşmanı, düşman kaldıkça dosttur; düşmanın dostu, dost kaldıkça düşmandır. (Bu düstur hem enfüsi hem afaki âleme tatbik edilebilir. Harici âleme tatbik ettiğimizde gayr-ı müslimler İslamiyet itibariyle düşmanımız iken aynı millet içinde bulunmakla hariçten gelen düşmana karşı dostumuz olmuştur.

S- Gayr-ı müslimin askerliği nasıl caiz olur?

C- Dört vecihle:

Evvela: Askerlik kavga içindir. Dünkü gün siz o dehşetli ayı ile boğuştuğunuz vakit karılar, çingeneler, çocuklar, itler size yardım ettiklerinden size ayıb mı oldu?

Sâniyen: Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın, Arab müşriklerinden muahid ve halifleri vardı. Beraber kavgaya giderlerdi. Bunlar ise, ehl-i kitabdır. Orduda toplu olmayıp müteferrik olduklarından, bizdeki ekseriyet ve kuvvet-i hissiyat, mazarrat-ı mütevehhimeye karşı sed çeker.

Sâlisen: Düvel-i İslâmiyede velev nadiren olsun gayr-ı müslim, askerlikte istihdam olunmuştur. Yeniçeri Ocağı buna şahiddir. Münazarat 37

Gâvurlardaki iki cereyanları nasıl görüyorsun?

Şimdilik biri necis, biri encestir. Tahir-i mutlak yalnız desatir-i İslâmiyettir. Öyle ise iki cereyana da lanet!

Evet lâkin bize bulaşmış olan encesin temizliği hesabına, onun izalesine çalışan necise necis demekle onu da kendimize sıçratmak maslahat olmasa gerektir.

Meselâ bir hınzır seni boğuyor. Bir ayı da onu boğuyor. Ayının bağrına dürtmekle kendine musallat etmek, akıldan ziyade cünundur. Zâten bir cinnet-i müstevliye dünyaya dağılmıştır. Asar-ı Bediyye Sayfa 83

Enfüsi aleme tatbik ettiğimizde bizim en zararlı düşmanımız nefsimizdir. Hem insandaki nefis ise, şeytanı her vakit dinler. Şeytanın gayet zaîf desiselerine karşı Kur’anın büyük tahşidatı ve melaikeleri ve Cenab-ı Hakk’ın yardımını ehl-i imana gönderir. Doksandokuz esma-i İlahiyeyi onların ellerine verir. O düşmanlara karşı sebat etmelerine çok şiddetli emirler verir.

İnsanın manevi terakkisinde akıl ve kalbi onun dostudur. Aklı meşum ve muz’iç bir alet derekesine indiren kalbe alâka duyduğu mevcudat adedince elemler veren küfür ve dalalet bizim de düşmanımızdır.)

70- İnadın işi: Şeytan birisine yardım etse; “Melektir” der, rahmet okur; muhalifinde melek görse, “Libasını değiştirmiş şeytandır.” der, lanet eder. (Mehasin-i İslâmiyet, envâr-ı Kur’aniye, inad ve taassubat-ı kavmiye perdelerini yırtarak, hükmünü icra ettiğinden tarafgirlik hissi veren siyaseti terk etmek ehl-i imana elzemdir. Taki Kur’ana ve imana hizmet edebilsin. Lem’alar 29)

71- Bir derdin dermanı, başka bir derde zehir olabilir. Bir derman, haddinden geçse, dert getirir.

72-

اَلْجَمْعِيَّةُ الَّتِى فِيهَا التَّسَانُدُ آلَةٌ خُلِقَتْ لِتَحْرِيكِ السَّكَنَاتِ

وَالْجَمَاعَةُ الَّتِى فِيهَا التَّحَاسُدُ آلَةٌ خُلِقَتْ لِتَسْكِينِ الْحَرَكَاتِ

(Tesanüd içindeki bir cemiyet, atâleti harekete tebdil eden bir vasıtadır. Birbirlerini kıskanma içindeki bir cemaat ise, hareketi atâlete çevirmeye vasıtadır.)

73- Cemaatte vâhid-i sahih olmazsa; cem’ ve zamm, kesir darbı gibi küçültür.

{(Haşiye): Hesabda malûmdur ki; darb ve cem’, ziyadeleştirir. Dört kerre dört, onaltı olur. Fakat kesirlerde darb ve cem’, bilakis küçültür. Sülüsü sülüs ile darbetmek, tüsü’ olur; yani, dokuzda bir olur. Aynen onun gibi, insanlarda sıhhat ve istikamet ile vahdet olmazsa; ziyadeleşmekle küçülür, bozuk olur, kıymetsiz olur.} (Eksi değerler de toplama yapılması ile eksi değerlerin kıymeti düşmesi gibi birbirini eleştiren, tenkid eden, rekabet eden bir cemaat eksik kusur arayarak bir araya geldiği için sayıca çok da olunsa kıymeti düşük olur.

İkinci Düsturunuz: Bu hizmet-i Kur’aniyede bulunan kardeşlerinizi tenkid etmemek ve onların üstünde fazilet füruşluk nev’inden gıbta damarını tahrik etmemektir. Çünki nasıl insanın bir eli diğer eline rekabet etmez, bir gözü bir gözünü tenkid etmez, dili kulağına itiraz etmez, kalb ruhun ayıbını görmez.. belki birbirinin noksanını ikmal eder, kusurunu örter, ihtiyacına yardım eder, vazifesine muavenet eder; yoksa o vücud-u insanın hayatı söner, ruhu kaçar, cismi de dağılır. Hem nasılki bir fabrikanın çarkları birbiriyle rekabetkârane uğraşmaz, birbirinin önüne tekaddüm edip tahakküm etmez, birbirinin kusurunu görerek tenkid edip sa’ye şevkini kırıp atalete uğratmaz. Belki bütün istidadlarıyla, birbirinin hareketini umumî maksada tevcih etmek için yardım ederler, hakikî bir tesanüd bir ittifak ile gaye-i hilkatlerine yürürler. Lemalar – 160)

74- Adem-i kabul, kabul-ü ademle iltibas olunur. Adem-i kabul; adem-i delil-i sübut, onun delilidir. Kabul-ü adem, delil-i adem ister. Biri şek, biri inkârdır.

(13. ve 17. Lem’a, 7. Şua ve 11. Şuanın Yedinci Meselesinde genişçe izah edilmiştir. Adem-i kabul sahibi delilleri görmemekten dolayı şek içinde kalır. Bu şek ise lakaydlığı netice verecektir. Kabul-u adem ise inkar olduğu için inkar ettiği şeyin delillerini göstermesi gerekir.

Bazan, adem-i kabul kabul-ü ademle iltibas olunur. Çok hatiata müncer olur. Halbuki adem-i kabul, adem-i delil-i sübut, onun delilidir. Kabul-ü adem, delil-i adem ister. Biri şekk, biri inkârdır. Meselâ, bir hadîsin kabulü, adem-i kabulü, kabul-ü ademi vardır.

Birincisi: Bürhanî bir cazibe ister.

İkincisi: Kaziye-i tasdikî değil, belki cehildir.

Üçüncüsü: Red ve inkâr olduğundan, bürhan ve isbat ister. O nefiydir. Nefiy kolayca isbat edilmez. Belki butlan-ı mana ile binefsihî müntefî olur. Sünuhat-Tuluat-İşarat 99 )

75- İmanî mes’elelerde şübhe, bir delili, hattâ yüz delili atsa da; medlûle îras-ı zarar edemez. Çünki binler delil var.

(Katre risalesinde tevhidin yüksek olan delilleri gösterildikten sonra bu cümleler gelmiştir. Arkadaş! Şu yüksek olan matluba (Yani tevhid mevzuuna) zikrettiğimiz bürhanlar, matlubu ihata eden bir dairedir. Matlub olan vücub-u vücud ve vahdet o dairenin merkezindedir. Daireyi teşkil eden bürhanların her birisi, parmağını uzatıp, matlubun hak ve sadık olduğuna imza atıyorlar. O bürhanlardan zayıf olanların aralarında tesanüd vardır. Yani, birbirini teyid ve takviye etmekle, zayıf bürhanların za’fiyeti zâil olur. Zâil olmasa bile itibardan düşmez. İtibardan düşse bile, dairenin bozulmasına sebeb olmaz. Ancak daire küçülür.

Maahâza bürhanların heyet-i mecmuasına terettüb eden matlubun kuvvet ve vuzuhunu her ferdden istemek ve her ferdde aramak, aklın hastalığına, zihnin cüz’iyetine işaret olup, matlubu red ve inkâr için bir zemin teşkil ediyor. Binaenaleyh bir bürhana bakıldığı zaman za’fiyetten dolayı vehimler başgösterirse, öteki bürhanlardan süzülen kuvvet ile ortada za’fiyet kalmaz, vehimler de dağılır.

Maahâza

Bazı bürhanlar suya benziyor, (Bir kısmı: Su gibidir; aklen görünebilen ve kalben hissedilebilen marifetullah delillerini tenkid etmemek gerektir. Misal olarak Ondördüncü Lem’anın İkinci Makamı, Yirmiikinci ve Otuzüçüncü Söz gibi risalelerdir.)

Bir kısmı da havaya benziyor, (İkinci kısım: Hava gibidir; aklen görünmeyen fakat kalben hissedilebilen marifetullah delillerini tenkid etmemek gerektir. Misal olarak aklen tam görünmeyip kalben hissedilebilen, İkinci Şua gibi risalelerdir.)

Bir kısmı da ziya gibidir. (Üçüncü kısım ise: Nur gibidir; Aklen görünebilen fakat kalben hissedilmeyen marifetullah delillerini maddi mizanlarla tartmamak gerektir. Misal olarak Yirmiüçüncü Lem’a verilebilir.)

Binaenaleyh bu gibi bürhanları gayet latif ve dikkatli ince bir fikir ile arayıp tutmalıdır ki; dökülmesin, sönmesin, uçmasın!.. Mesnevi-i Nuriye – 63

Remz Arkadaş! Nefsin vücudunda bir körlük vardır. O körlük vücudunda zerre-miskal kaldıkça hakikat güneşinin görünmesine mani’ bir hicab olur. Evet müşahedemle sabittir ki; kat’î, yakînî bürhanlar ile deliller dolu olan büyük bir kal’ada, küçük bir taşta bir za’fiyet görünürse, o kör olası nefis o kal’ayı tamamen inkâr eder. Altını üstüne çevirir. İşte nefsin cehaleti, hamakati, bu gibi insafsızca tahribattan anlaşılır. Mesnevi-i Nuriye – 82

İ’lem Eyyühel-Aziz! Hakaik-i imaniyeyi isbat için îrad edilen bürhan ve delilleri tedkik ederken, şu kocaman neticeyi bu zaîf, nahif delil intac edemez diye tenkidatta bulunma. Zira za’fiyetiyle ittiham ettiğin o delilin sağında ve solunda bulunan takviye kuvvetleri ve kıt’aları pek çoktur. Evet İslâmiyet’in sıdkına delalet eden şahidlerden, şehidlerden, bürhanlardan, delillerden, emarelerden her birisi, o müdafaa meydanında arkadaşını himaye etmekle sıhhat raporunu imzalayarak sağlam olduğunu tasdik eder. O da, onun ilim ve haberine ehl-i vukuf olur. Çünki hakaik-i imaniyede hedef sübuttur, nefy değildir. Sabit olan (isbat edilen) bir şeyi gösterenlerin biri, bin gibidir. Zira sübutta gösterenlerin gösterme tarzları birbirine uygun ve muvafık olduğundan, her birisi ötekileri tezkiye ve tasdik etmiş olur. Nefy cihetinde, nefyedenlerin şehadetlerinde tevafuk yoktur. Nefylerine mütehalif esbab gösterirler. Bunun için, şehadetleri birbirinin sıhhatine delil olamaz. Çünki tevafuk yok. Mesnevi-i Nuriye – 102

İ’lem Eyyühel-Aziz! Cenab-ı Hakk’a nâzır ve ona vâsıl olan yollar, kapılar; âlemin tabakaları, sahifeleri, mürekkebatı nisbetinde bir yekûn teşkil etmektedir. Âdi bir yol kapandığı zaman, bütün yolların kapanmış olduğunu tevehhüm etmek, cehaletin en büyük bir şahididir. Bu adamın meseli, gayet büyük askerî bir karargâhı hâvi büyük bir şehirde, karargâhın bayrağını görmediğinden, sultanın ve askeriyeye ait bütün şeylerin inkârına veya teviline başlayan adamın meseli gibidir. Mesnevi-i Nuriye – 180)

76- Sevad-ı a’zama ittiba edilmeli. Ekseriyete ve sevad-ı a’zama dayandığı zaman, lâkayd Emevîlik, en nihayet Ehl-i Sünnet cemaatine girdi. Adedce ekalliyette kalan salabetli Alevîlik, en nihayet az bir kısmı Râfızîliğe dayandı. (Âl-i Beyte muhabbeti esas alan salabetli Alevîlik, zaruriyat-ı diniyenin hameleleri ve direkleri olan sahabelerden bazılarına ilişerek kabul etmeyip onların İslamiyeti yaşamak hususunda bir yıldız gibi örnek oldukları noktalardan mahrum kalıp kendi yanlış analayışlarını da esas almaları neticesinde bozularak Râfızîliğe kadar gitti.

Bu hakikatı mesleğimize tatbik ettiğimizde bir nur talebesi, sadece bir abinin Risale-i Nur’u anlayış ve yaşayış şeklini esas alsa diğer abilerin faziletlerini kabul etmeyip onlardan istifade etmese ve kendi yanlış anlayışını esas alsa istikameti kaybede bilir.)

77- Hakta ittifak, ehakta ihtilaf olduğundan; bazan hak, ehaktan ehaktır; hasen, ahsenden ahsendir. Herkes kendi mesleğine “Hüve hak” demeli, “Hüve-l hak” dememeli. Veyahut “Hüve hasen” demeli, “Hüve-l hasen” dememeli. İlmi istibdat

78- Cennet olmazsa, Cehennem tazib etmez.

(İcad ve cem’-i ezdadda büyük bir hikmet var.

Hakaik-i nisbiye, sübut takarrür etsin, birşeyde çok şey olsun, bulsun vücud, görünsün. (Bir hakikatta çok mertebelerin bulunması için o hakikatın zıddının olması iktiza eder. Ancak Kudret-i ezeliye, Zât-ı Akdes-i İlahiyenin lâzime-i zaruriye-i zâtiyesidir. Yani, bizzarure zâtın lâzımesidir. Hiç bir cihet-i infikâki olamaz. Öyle ise, kudretin zıddı olan acz, o kudreti istilzam eden zâta bilbedahe ârız olamaz. Sözler 526)

O Hallak-ı Lemyezel, halk-ı ezdad içinde hikmetini gösterdi. Haşmeti etti zuhur…

O Kadîr-i Lâyezal, cem’-i ezdad içinde iktidarı gösterdi. Azamet etti zuhur. Madem o kudret-i İlahî lâzıme-i zâtî olur

O Zât-ı Ezelî’ye, hem zarure-i nâşie; onda zıddı olamaz, acz tahallül edemez, onda meratib olamaz, herşeye nisbeti bir, hiç bir şey ağır olmuyor. Sözler 720)

79- Zaman ihtiyarlandıkça, Kur’an gençleşiyor; rumuzu tavazzuh ediyor.

(Kur’anın şebabeti i’cazının bir vechi iken şiddetinden mübalağa zannedilmiştir.

İkinci Cilve: Kur’anın şebabetidir. Her asırda taze nâzil oluyor gibi tazeliğini, gençliğini muhafaza ediyor. Evet Kur’an, bir hutbe-i ezeliye olarak umum asırlardaki umum tabakat-ı beşeriyeye birden hitab ettiği için öyle daimî bir şebabeti bulunmak lâzımdır. Sözler 407

Zaman dahi bir müfessirdir. Ahval ve vukuat ise, bir keşşaftır. Muhakemat 22

Birinci Nükte: “Kur’an-ı Hakîm’in esrarı bilinmiyor, müfessirler hakikatını anlamamışlar.” diye beyan olunan fikrin iki yüzü var ve onu diyen, iki taifedir:

Birincisi: Ehl-i hak ve ehl-i tedkiktir. Derler ki: “Kur’an, bitmez ve tükenmez bir hazinedir. Her asır nusus ve muhkematını teslim ve kabul ile beraber, tetimmat kabîlinden hakaik-i hafiyesinden dahi hissesini alır; başkasının gizli kalmış hissesine ilişmez.” Evet zaman geçtikçe, Kur’an-ı Hakîm’in daha ziyade hakaiki inkişaf eder demektir. Yoksa hâşâ ve kellâ selef-i sâlihînin beyan ettikleri hakaik-i zahiriye-i Kur’aniyeye şübhe getirmek değil. Çünki onlara iman lâzımdır. Onlar nasstır, kat’îdir, esastırlar, temeldirler. Kur’an عَرَبِىٌّ مُبِينٌ fermanıyla manası vazıh olduğunu bildirir. Baştan başa hitab-ı İlahî, o manalar üzerine döner, takviye eder, bedahet derecesine getirir. O mensus manaları kabul etmemekten, hâşâ sümme hâşâ, Cenab-ı Hakk’ı tekzib ve Hazret-i Risalet’in fehmini tezyif etmek çıkar. Demek maânî-i mensusa, müteselsilen menba’-ı Risaletten alınmıştır. Hattâ İbn-i Cerir-i Taberî bütün maânî-i Kur’anı muan’an sened ile müteselsilen menba’-ı Risalete îsal etmiş ve o tarzda, mühim ve büyük tefsirini yazmış.

İkinci Taife: Ya akılsız bir dosttur, kaş yapayım derken göz çıkarıyor veya şeytan akıllı bir düşmandır ki, ahkâm-ı İslâmiye ve hakaik-i imaniyeye karşı gelmek istiyor. Kur’an-ı Hakîm’in -senin tabirinle- birer polat kal’ası hükmünde olan surlu sureleri içinde yol bulmak istiyor. Böyleler, hâşâ hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye şübhe îras etmek için bu nevi sözleri işaa ediyorlar. Mektubat 388)

Nur, nâr göründüğü gibi; bazan şiddet-i belâgat dahi, mübalağa görünür.

(Her parlayan şey, yakıcı ateş değildir. Evet tekrar ve tekerrür bazan usanç veriyor, fakat umumî değildir. Her yere, her kelâma ve her kitaba şamil değildir. Usanç verici addedilen pek çok zahirî tekrarlar, belâgatça istihsan ve takdir edilmektedir. İşarat-ül İ’caz 30

Temsil, i’caz-ı Kur’an’ın en parlak bir âyinesi olduğu halde temsiller hakikat zannedilmekle bütün bütün hakikata muhalif bir suret almıştır. Sözler 193)

80- Hararetteki meratib, bürûdetin tahallülü iledir; hüsündeki derecat, kubhun tedahülü iledir. Kudret-i ezeliye zâtiyedir, lâzımedir, zaruriyedir; acz tahallül edemez, meratib olamaz, herşey ona nisbeten müsavidir. (Kudret-i ezeliyenin zâtiye olması bir kabul değil belki kainat kadar delilleri vardır. Kadîr-i Mutlak’ın zâtî ve nihayetsiz ve gayet kemalde olan kudretinin nuranî tecelliyatı ve melekûtiyet-i eşyanın şeffafiyeti ve hikmet ve kaderin intizamatı ve eşyanın evamir-i tekviniyesine kemal-i imtisali ve mümkinatın vücud ve ademinin müsavatından ibaret olan imkânındaki müvazenesi sırrıyla; az çok, büyük küçük ona müsavi olduğu gibi, bütün insanları birtek insan gibi bir sayha ile haşre getirebilir. Hem bir şeyin kuvvet ve za’fça meratibi, o şeyin içine zıddının müdahalesidir. Sözler 91)

81- Şemsin feyz-i tecellisi olan timsali, denizin sathında ve denizin katresinde aynı hüviyeti gösteriyor. (Şemsin tecellisi, Cenab-ı Hakka nisbet edildiğinde Nuraniyet, insana nisbet edildiğinde ise şeffafiyet sırrı anlaşılıyor.)

82- Hayat, cilve-i tevhiddendir, müntehası da vahdet kesbediyor.

(Yani hayat; kesrete bir vahdet verir, ibka eder. Hayat gitse; dağılır, fenaya gider. Buda gösterir ki kâinatta kesretle görülen hayat, hayat sahibi bir zattan geliyor.

Elbette öyle hadsiz lemaat-ı hayatiye bir cilvesi olan hayat-ı vâcibeye, zeval ve fena yanaşamaz. Mektubat 240)

83- İnsanlarda veli, Cum’ada dakika-i icabe, Ramazanda Leyle-i Kadir, Esma-i Hüsnada İsm-i A’zam, ömürde ecel meçhul kaldıkça; sair efrad dahi kıymetdar kalır, ehemmiyet verilir. Yirmi sene mübhem bir ömür, nihayeti muayyen bin sene ömre müreccahtır.

(Sekizinci Asıl: Cenab-ı Hakîm-i Mutlak, şu dâr-ı tecrübe ve meydan-ı imtihanda çok mühim şeyleri, kesretli eşya içinde saklıyor. O saklamakla çok hikmetler, çok maslahatlar bağlıdır. Meselâ: Leyle-i Kadri, umum ramazanda; saat-ı icabe-i duayı, Cum’a gününde; makbul velisini, insanlar içinde; eceli, ömür içinde ve kıyametin vaktini, ömr-ü dünya içinde saklamış. Zira ecel-i insan muayyen olsa, yarı ömrüne kadar gaflet-i mutlaka, yarıdan sonra darağacına adım adım gitmek gibi bir dehşet verecek. Halbuki âhiret ve dünya müvazenesini muhafaza etmek ve her vakit havf u reca ortasında bulunmak maslahatı iktiza eder ki; her dakika hem ölmek, hem yaşamak mümkün olsun. Şu halde mübhem tarzdaki yirmi sene mübhem bir ömür, bin sene muayyen bir ömre müreccahtır. Sözler 342)

84- Dünyada masiyetin akibeti, ikab-ı uhrevîye delildir.

(Akibet, ikaba delildir; hadsen onu gösteriyor. Masiyetin ekseriya dünyada olan akibeti, bir emare-i hadsiyedir ki, cezası da bir ikab vardır. Çünki herkes hususî bir tecrübe ile hadsen görüyor ki; hiçbir münasebet-i tabiiye olmadığı halde, masiyet bir netice-i seyyieye müncer olur. Bu kadar kesret ve vüs’atle tesadüf olamaz.

Eğer şu umum muhtelif hususî tecrübeler nazara alınırsa görünür ki; nokta-i iştirak yalnız tabiat-ı masiyettir ki, cezayı istilzam ediyor. Demek ceza, masiyetin lâzım-ı zâtîsidir. Madem ki dünyada filcümle bu lâzım, sırf tabiat-ı masiyet için terettüb ediyor. Elbette bu dârda terettüb etmiyen, başka dârda terettüb edecektir. Acaba kim vardır ki, küçücük bir tecrübe geçirmemiş ve dememiş ki: “Filan adam fenalık etti, belâsını buldu. Sünuhat – 7

Cenab-ı Hak, kemal-i kereminden, hizmetin mükâfatını, hizmet içinde dercetmiştir. Amelin ücretini, nefs-i amel içine koymuştur. Lem’alar 123)

85- Rızk, hayat kadar kudret nazarında ehemmiyetlidir. Kudret (Kudret, mevcudata hayat vererek vücud alemine çıkarıyor.) çıkarıyor, kader giydiriyor, inayet besliyor. Hayat; muhassal-ı mazbuttur, görünür. Rızk; gayr-ı muhassal, (Elinde olmadığı için) tedricî münteşirdir, düşündürür. Açlıktan ölmek yoktur. Zira bedende şahm ve saire suretinde iddihar olunan gıda bitmeden evvel ölüyor. Demek, terk-i âdetten neş’et eden maraz öldürür; rızıksızlık değil.

(Evet madem hayatı veren odur. O hayatı koruyacak levazımatı da o verecektir. Yalnız, hükûmetin asker için ofislerde cem’ettiği erzakı askerlere taşıttırdığı, temizlettirdiği, öğüttürdüğü, pişirttirdiği gibi, Cenab-ı Hak da hayat için lâzım olan levazımatı küre-i arz ofisinde yaratıp cem’ettikten sonra, o erzakın toplanmasını ve sair ahvalini insana yaptırır ki, insana bir meşguliyet, bir eğlence olsun ve atalet, betalet azabından kurtulsun.

Ey insan! Rahm-ı maderde iken, tıfl iken, ihtiyar ve iktidardan mahrum bir vaziyette iken, seni pek leziz rızıklar ile besleyen Allah, sen hayatta kaldıkça o rızkı verecektir. Mesnevi-i Nuriye – 224)

(Şu hakikatın ve şu sırrın halli şudur ki: Taahhüd-ü Rabbanî hakikattır. Rızıksızlık yüzünden ölenler yoktur. Çünki o Hakîm-i Zülcelal, zîhayatın bedenine gönderdiği rızkın bir kısmını ihtiyat için şahm ve içyağı suretinde iddihar eder. Hattâ bedenin her hüceyresine gönderdiği rızkın bir kısmını, yine o hüceyrenin bir köşesinde iddihar eder. İstikbalde hariçten rızık gelmediği zaman, sarfedilmek üzere bir ihtiyat zahîresi hükmünde bulundurur.

İşte bu iddihar edilmiş ihtiyat rızık bitmeden evvel ölüyorlar. Demek o ölmek, rızıksızlıktan değildir. Belki sû’-i ihtiyardan tevellüd eden bir âdet ve o sû’-i ihtiyardan ve âdetin terkinden neş’et eden bir marazla ölüyorlar.

“Terk-ül âdât min-el mühlikât” sırrıyla, sû’-i ihtiyardan gelen bir âdet ve terk-i âdetten neş’et eden bir illetten, bir marazdan ileri gelmiştir. Lemalar – 63)

86- Âkil-ül lahm vahşilerin helâl rızıkları, hayvanatın hadsiz cenazeleridir; hem rûy-i zemini temizliyorlar, hem rızıklarını buluyorlar.

(İhtar: Kaplan gibi hayvanların helâl rızıkları, ölü hayvanlardır. Sağ hayvanları öldürüp rızık yapmak, şeriat-ı fıtriyece haramdır. Mesnevi-i Nuriye – 74)

87- Bir lokma kırk paraya, diğer bir lokma on kuruşa. Ağıza girmeden ve boğazdan geçtikten sonra birdirler. Yalnız, birkaç sâniye ağızda bir fark var. Müfettiş ve kapıcı olan kuvve-i zaikayı taltif ve memnun etmek için birden ona gitmek, israfın en sefihidir. (Cenab-ı Hakkın verdiği her cihazın hakk-ı hayatını vermek iktisad, vermemek hısset fazla vermek ise israftır. İsraf olmamasının şartı yüzde beşi geçmemektir. Madem ağızdaki kuvve-i zaika bir kapıcıdır; mide, cesedin idaresi noktasında bir efendi ve bir hâkimdir. O saraya veyahut o şehre gelen ve sarayın hâkimine verilen hediyenin yüz derece kıymeti varsa, kapıcıya bahşiş nev’inden ancak beş derecesi muvafık olur, fazla olamaz. Tâ ki; kapıcı gururlanıp, baştan çıkıp vazifeyi unutup, fazla bahşiş veren ihtilâlcileri saray dâhiline sokmasın. Lemalar – 140

Yüzde beş meselesi; Aynı kalitede olan emsal malların alımında sırf marka gibi hevese hitab eden şeylerde ancak yüzde beş oranında bir fiyat fazlalığı olabilir. Misal olarak aynı kalitede iki gömleğin fiyatı biri 100 lira ise diğerinin markasından ötürü fiyatı ancak 105 lira olursa alınabilir. Markadan sebeb 106 lira olan gömlek alınmaz.)

88- Lezaiz çağırdıkça, sanki yedim demeli. Sanki yedimi düstur yapan; “Sanki yedim” namındaki bir mescidi yiyebilirdi, yemedi. {İstanbul’da Sanki Yedim namında bir mescid var. “Sanki yedim.” diyen adam, hevesinden kurtardığı paralarla bina etmiş. Sözler – 723}

89- Eskiden ekser İslâm aç değildi, tereffühe ihtiyar vardı. Şimdi açtır, telezzüze ihtiyar yoktur.

(Eskide ekser İslâm filcümle aç değildi. Tena’uma ihtiyar bir derece var idi.

Şimdi ise, ekserî açlığa düştü kaldı. Telezzüze ihtiyar, izn-i Şer’î kalmadı.

Sevad-ı a’zam, hem ekseriyet-i masumun maişeti basittir. Tegaddi besatetiyle onlara tâbi’ olmak

Bin kerre müreccahtır, ekalliyet-i müsrife, ya bir kısım sefihe tegaddide tereffüh noktasında benzemek… Sözler – 723

Bunun üzerine Dâr-ül Hikmet’e devama başladı. Haline dikkat ediyordum ki, zaruretten fazla kendine masraf yapmıyordu. Maişetçe neden bu kadar muktesid yaşıyorsun diyenlere cevaben:

-Ben sevad-ı a’zama tâbi’ olmak isterim. Sevad-ı a’zam ise, bu kadar tedarik edebilir. Ben, ekalliyet-i müsrifeye tâbi’ olmak istemem, demişlerdir. Tarihçe-i Hayat – 120)

90- Muvakkat lezzetten ziyade, muvakkat eleme tebessüm etmeli; hoş geldin demeli. Geçmiş lezaiz, ah vah dedirtir. “Ah!” müstetir bir elemin tercümanıdır. Geçmiş âlâm, “Oh!” dedirtir. O “Oh” muzmer bir lezzet ve nimetin muhbiridir.

(Dünyanın akibeti ne olursa olsun, lezaizi terketmek evlâdır. Çünki akibetin ya saadettir, saadet ise şu fâni lezaizin terkiyle olur. Veya şekavettir. Mesnevi-i Nuriye – 119)

91- Nisyan dahi bir nimettir. Yalnız her günün âlâmını çektirir, müterakimi unutturur. (Zaman olur ki, adem-i nimet nimettir Hâfıza bir nimettir. Fakat ahlâksız bir adamda musibet zamanında nisyan ona racihtir. Nisyan da bir nimettir. Yalnız her günün âlâmını çektirir, müterakim olmuş âlâmı unutturur. Sözler 723

Nisyanın nimet olmasının bir nimet ciheti dahi ülfetin kırılması noktasındadır. Kardeşlerim hakikaten bugün, Siracünnur’un başındaki münacatı tashih niyetiyle okudum. Kuvve-i hâfızam tam söndüğü için, birden o münacatın hakikatlerine karşı -güya seksen yaşında iken yeni dünyaya gelmişim gibi- birden ülfet ve âdetleri bilmiyor gibi, o malûm âdetler perde olamadı. Kemal-i şevk ile tam istifade edip okudum. Emirdağ-2 – 122)

92- Derece-i hararet gibi, her musibette bir derece-i nimet vardır. Daha büyüğünü düşünüp, küçükteki derece-i nimeti görüp, Allah’a şükretmeli. Yoksa isti’zam ile üflense, şişer; merak edilse, ikileşir; kalbdeki misali, hayali, hakikata inkılab eder.. o da kalbi döver.

Evet nimette kendinden yukarıya bakıp şekva etmeye hiç kimsenin hakkı yoktur. Ve musibette herkesin hakkı, kendinden musibet noktasında daha yukarı olanlara bakmaktır ki şükretsin. Lemalar – 215

Bir insan hiçlikten vücuda gelip, taş olmayarak, ağaç olmayıp, hayvan kalmayarak, insan olup, müslüman olarak, çok zaman sıhhat ve âfiyet görüp, yüksek bir derece-i nimet kazandığı halde, bazı ârızalarla, sıhhat ve âfiyet gibi bazı nimetlere lâyık olmadığı veya sû’-i ihtiyarıyla veya sû’-i istimaliyle elinden kaçırdığı veyahud eli yetişmediği için şekva etmek, sabırsızlık göstermek, aman ne yaptım böyle başıma geldi diye rububiyet-i İlahiyeyi tenkid etmek gibi bir halet; maddî hastalıktan daha musibetli, manevî bir hastalıktır. Kırılmış el ile döğüşmek gibi, şikayetiyle hastalığını ziyadeleştirir. Lemalar – 216)

93- Her adam için, heyet-i içtimaiyede görmek ve görünmek için mertebe denilen bir penceresi vardır. O pencere kamet-i kıymetinden yüksek ise, tekebbür ile tetavül edecek; eğer kamet-i kıymetinden aşağı ise, tevazu’ ile tekavvüs edecek ve eğilecek.. tâ o seviyede görsün ve görünsün. İnsanda büyüklüğün mikyası; küçüklüktür, yani tevazu’dur. Küçüklüğün mizanı; büyüklüktür, yani tekebbürdür.

(Şahsiyetim itibariyle sizin ziyade hüsn-ü zannınız belki size zarar vermez. Fakat sizin gibi hakikatbîn zâtlar vazifeye, hizmete bakıp, o noktada bakmalısınız. Perde açılsa, benim baştan aşağıya kadar kusurat ile âlûde mahiyetim, benden kaçmağa bir vesile olur. Sizi kardeşliğimden kaçırmamak, pişman etmemek için, şahsiyetime karşı haddimin pek fevkinde tasavvur ettiğiniz makamlara irtibatınızı bağlamayınız. Kastamonu – 89)

94- Zaîfin kavîye karşı izzet-i nefsi, kavîde tekebbür olur; (Zaif, kaviye karşı iktisad etmekten gelen izzet ile yapılan yardımı geri çevirebilir. Bununla beraber zaifin hediyesini kabul etmeyen kavinin bu davranışı kibirdir. Zaif kaviye hediye verirken kavinin ihtiyacı olmadığını bilir. Hediye vermekteki niyeti muhabbetini göstermektir. Bu yüzden kavi hediyeyi geri çevirse kibir olur. O muktesid ihtiyar demiş ki: “Ben, bu dikenli yükümü izzetimle çekerim, kaldırırım. Hâtem-i Tâî’nin minnetini almam.” Lem’alar 142)

Kavînin zaîfe karşı tevazu’u, zaîfte tezellül olur. (Zaif kaviye karşı tevazu gösterse tezellül etmiş olur. Ayrıca zaif kaviye karşı korkaklık gösterse tezellül etmiş olur.)

Bir ulü-l emrin makamındaki ciddiyeti, vakardır; mahviyeti, zillettir.. hanesindeki ciddiyeti, kibirdir; mahviyeti tevazu’dur.

Ferd mütekellim-i vahde olsa, müsamahası ve fedakârlığı amel-i sâlihtir; mütekellim-i maalgayr olsa, hıyanettir, amel-i talihtir.

Bir şahıs, kendi namına hazm-ı nefs eder, tefahur edemez; millet namına tefahur eder, hazm-ı nefs edemez.

(Kur’an “sâlihat”ı mutlak, mübhem bırakıyor. Çünki ahlâk ve faziletler, hüsn ve hayr çoğu nisbîdirler.

1- Nev’den nev’e geçtikçe değişir.

2- Sınıftan sınıfa nâzil oldukça ayrılır.

3- Mahalden mahalle tebdil-i mekân ettikçe başkalaşır.

4- Cihet muhtelif olsa, muhtelif olur.

5- Ferdden cemaate, şahıstan millete çıktıkça mahiyeti değişir.

1- Nev’den nev’e Meselâ: Cesaret, sehavet erkekte gayret, hamiyet, muavenete sebebdir. Karıda nüşûze, vekahete, zevc hakkına tecavüze sebeb olabilir. Erkek nev’inden kadın nev’ine geçen cesaret ve sehavet kötü ahlaktır.

2- Sınıftan sınıfa Meselâ: Zaîfin kavîye karşı izzet-i nefsi, kavîde tekebbür olur. Kavînin zaîfe karşı tevazuu, zaîfte tezellül olur. Fakir fukara sınıfında olan bir zaifin izzetli tavrı, zengin sınıfında olan bir kavide olsa tekebbür olur.

3- Mahalden mahalle Meselâ: Bir ulü-l emr, makamındaki ciddiyeti vakar, mahviyeti zillettir. Hanesinde ciddiyeti kibir, mahviyeti tevazudur. İşyeri Mahalinde yapılan ciddiyet vakar iken ev mahalinde ciddiyet gösterse kibir olur.

4- Muhtelif cihetlerde işin başı sonu gibi cihetler.. Meselâ: Tertib-i mukaddematta tefviz, tenbelliktir. Terettüb-ü neticede tevekküldür. Semere-i sa’yine, kısmetine rıza kanaattır. Meyl-i sa’yi kuvvetlendirir. Mevcuda iktifa, dûnhimmetliktir. Cihet muhtelif olsa, muhtelif olur.

5- Ferdden cemaate, Meselâ: Ferd mütekellim-i vahde olsa müsamahası, fedakârlığı amel-i sâlihtir. Mütekellim-i maal-gayr olsa hıyanet olur.

Meselâ: Bir şahıs kendi namına hazm-ı nefs eder, tefahur edemez; millet namına tefahur eder, hazm-ı nefs edemez. Herbirinde birer misal gördün, istinbat et. Ferdden cemaate, şahıstan millete çıktıkça mahiyeti değişir.

Madem ki Kur’an bütün tabakata, bütün a’sârda, kâffe-i ahvalde şâmil bir hitab-ı ezelîdir. Hem nisbî hüsn, hayr çoktur. Sâlihattaki ıtlakı, belîgane bir îcaz-ı mutnebdir. Beyanda sükûtu, geniş bir sözdür. Sünuhat – 5)

95- Tertib-i mukaddematta “tefviz” tenbelliktir, terettüb-ü neticede tevekküldür.

Semere-i sa’yine ve kısmetine rıza; kanaattır, meyl-i sa’yi kuvvetlendirir. Mevcuda iktifa, dûn-himmetliktir.

96- Evamir-i şer’iyeye karşı itaat ve isyan olduğu gibi, evamir-i tekviniyeye karşı da itaat ve isyan vardır. Birincisinde mükâfat ve mücazatın ekseri âhirette; ikincisinde, ağlebi dünyada olur.

Meselâ: (hem şer’i hem tekvini emirlere riayet etmenin neticelerine misal)

Sabrın mükâfatı zaferdir,
Ataletin mücazatı sefalettir,
Sa’yin sevabı servettir,
Sebatın mükâfatı galebedir.
Müsavatsız adalet, adalet değildir. (Müsavat ise, fazilet ve şerefte değildir; hukuktadır. Hukukta ise, şah ve geda birdir. Münazarat 30)

97- Temasül tezadın sebebidir, (Birbirine misil olan efrad birbirine karşı muhalefet ile zıdlaşabilir.)

tenasüb tesanüdün esasıdır, (İnsanlar, teavün sırrını idrak edememişler. Hiç olmazsa, taşlar arasındaki yardım vaziyetinden ders alsınlar. İşarat-ül İ’caz – 39)

Sıgar-ı nefs tekebbürün menba’ıdır, (Kendini fazilet sahibi gören insan kibirlenebilir. Hakikatta ise faziletin kendinden olmadığını bilen insan kibirlenmez. Kişi kendinde birşey olmadığını bildiği halde kibirleniyorsa dayandığı nokta inaddır. Bu yüzden bir istimdad noktasına muhtaçtır. İstimdad noktası olmadığı için;

Hem o dinsiz şakird, mütemerrid ve muanniddir. Fakat bir lezzet için nihayet zilleti kabul eden miskin bir mütemerriddir. Şeytan gibi şahısların, bir menfaat-ı hasise için ayağını öpmekle zillet gösterir denî bir muanniddir. Sözler – 132)

Za’f gururun madenidir, (Hem o dinsiz şakird, cebbar bir mağrurdur. Fakat kalbinde nokta-i istinad bulmadığı için zâtında gayet acz ile âciz bir cebbar-ı hodfüruştur. Sözler – 132)

Acz muhalefetin menşeidir,

Merak ilmin hocasıdır.

98- Kudret-i Fâtıra ihtiyaç ile, hususan açlık ihtiyacıyla; başta insan bütün hayvanatı gemlendirip, nizama sokmuş. (İhtiyaç, mahlûkatı bir hedefe, maksada koşturduğundan maksadın temini hususunda intizama sokmuş.)

Hem âlemi herc ü mercden halas edip, hem ihtiyacı medeniyete üstad ederek, terakkiyatı temin etmiştir. (Şükür Risalesinin bir hülasasıdır. Enva’-ı zîhayat içinde en ziyade rızkın enva’ına muhtaç, insandır. Cenab-ı Hak insanı bütün esmasına câmi’ bir âyine ve bütün rahmetinin hazinelerinin müddeharatını tartacak, tanıyacak cihazata mâlik bir mu’cize-i kudret ve bütün esmasının cilvelerinin ve san’atlarının inceliklerini mizana çekecek âletleri hâvi bir halife-i Arz suretinde halk etmiştir. Onun için hadsiz bir ihtiyaç verip, maddî ve manevî rızkın hadsiz enva’ına muhtaç etmiştir. İnsanı, bu câmiiyete göre en a’lâ bir mevki olan ahsen-i takvime çıkarmak vasıtası, şükürdür. Şükür olmazsa, esfel-i safilîne düşer; bir zulm-ü azîmi irtikâb eder. Mektubat – 367)

(Cenab-ı Hak da hayat için lâzım olan levazımatı küre-i arz ofisinde yaratıp cem’ettikten sonra, o erzakın toplanmasını ve sair ahvalini insana yaptırır ki, insana bir meşguliyet, bir eğlence olsun ve atalet, betalet azabından kurtulsun. Mesnevi-i Nuriye 224)

Atalet, betalet azabından kurtardığı gibi mahlûkatı farklı farklı esmaya mazhar ederek adem-i haletlerden de kurtarır. Yeknesak istirahat, sükût, sükûnet, tevakkuf gibi haletler ademe, hiçliğe yakınlığı içindir ki, ademdeki karanlığı ihsas edip sıkıntı veriyor. Lemalar – 217)

99- Sıkıntı, sefahetin muallimidir. (Meselâ, haram sevmekte bir kıskançlık elemi ve firak elemi ve mukabele görmemek elemi gibi çok ârızalar ile o cüz’î lezzet, zehirli bir bal hükmüne geçer. Ve o gençliğin sû’-i istimali ile gelen hastalıkla hastahanelere ve taşkınlıklarıyla hapishanelere ve kalb ve ruhun gıdasızlık ve vazifesizliğinden neş’et eden sıkıntılarla meyhanelere, sefahethanelere veya mezaristana düşeceklerini bilmek istersen, git hastahanelerden ve hapishanelerden ve meyhanelerden ve kabristandan sor. Şualar – 204)

Ye’s, dalalet-i fikrin; (Bîçare hassas adam, kendini dalalet ve küfür içine düştüğünü tevehhüm edip imandaki yakîninin zâil olduğunu zanneder, ye’se düşer, o ye’sle şeytana maskara olur. Şeytan hem ye’sini, hem o zaîf damarını, hem o iltibasını çok işlettirir, ya divane olur yahut “herçi bad âbad” der, dalalete gider. Lemalar – 74

Birinci Hastalık: “Ye’s”tir. Arkadaş! Amele ve taate muvaffak olamayan azabdan korkar, yeise düşer. Böyle bir me’yusun gözüne, dinî mes’elelere münafî edna ve zayıf bir emare, kocaman bir bürhan görünür. Böyle birkaç emareyi elde eder etmez, diğer emarelerin saikasıyla ilân-ı isyan ederek İslâm dairesinden çıkar, şeytanın ordusuna iltihak eder. Mesnevi-i Nuriye – 65)

Zulmet-i kalb, (Bir hakikatı anlayamamak veya yaşayamak kalbi zulmette bırakır.) ruh sıkıntısının menba’ıdır. (Farz namazını kılmayan ve vazife-i ubudiyeti yerine getirmeyen bir adamın küçük bir âmirinden küçük bir vazifesizlik yüzünden aldığı tekdirden müteessir olan o adam, Sultan-ı Ezel ve Ebed’in mükerrer emirlerine karşı farzında yaptığı bir tenbellik, büyük bir sıkıntı veriyor ve o sıkıntıdan arzu ediyor ve manen diyor ki: “Keşke o vazife-i ubudiyeti bulunmasa idi.” Ve bu arzudan bir manevî adavet-i İlahiyeyi işmam eden bir inkâr arzusu uyanır. Bir şübhe, vücud-u İlahiyeye dair kalbe gelse, kat’î bir delil gibi ona yapışmaya meyleder. Büyük bir helâket kapısı ona açılır. O bedbaht bilmiyor ki: İnkâr vasıtasıyla, gayet cüz’î bir sıkıntı vazife-i ubudiyetten gelmeye mukabil, inkârda milyonlar ile o sıkıntıdan daha müdhiş manevî sıkıntılara kendini hedef eder. Sineğin ısırmasından kaçıp, yılanın ısırmasını kabul eder. Ve hâkeza.. Lemalar – 9)

100- اِذَا تَاَنَّثَ الرِّجَالُ بِالتَّهَوُّسِ تَرَجَّلَ النِّسَاءُ بِالتَّوَقُّحِ

Bir meclis-i ihvana güzel bir karı girdikçe; (Erkeklerin hevesi uyandığından) riya, rekabet, hased damarı intibah eder. (Erkeklerin kadınlaşması: his ve hevese esir olup riya, rekabet, hased gibi kadınlara has hasletlerin erkeklere geçmesindendir.) Demek inkişaf-ı nisvandan, medenî beşerde ahlâk-ı seyyie inkişaf eder.

(Kadınların erkekleşmesi ise kadınların hürriyet-i nisvan adı altında hayat-ı içtimayede her alanda bil fiil bulunması şeklinde görülmektedir. Bunun sebebi ise erkeklerin kadınların peşinde kendilerini beğendirmek için koşmalarıdır. Halbuki kadınlar hilkaten zaîf ve nazik olduklarından, kendilerini ve hayatından ziyade sevdiği yavrularını himaye edecek bir erkeğin himaye ve yardımına muhtaç bulunduğundan, kendini sevdirmek ve nefret ettirmemek ve istiskale maruz kalmamak için, fıtrî bir meyli var. Lem’alar 196)

(Bekârlık, bîkârların kârıdır. Bâkire, iki sülüs kadın, bir sülüs erkektir. Bekâr, iki sülüs erkek, bir sülüs çocuktur. İzdivac, tasfiye tehzib eder. Sünühat – 117)

101- Beşerin şimdiki seyyiat-âlûd hırçın ruhunda, mütebessim küçük cenazeler olan suretlerin rolü ehemmiyetlidir. (Hevesperane seyyiata giren insanların ulvi hissiyatları bozulduğu için hırçınlık gösterip konulan emir ve yasakları kırmak ister. Veyahut daha çok seyyiata girmek için de hırçınlık gösterebilir.)

(Nasılki merhume ve rahmete muhtaç bir güzel kadın cenazesine nazar-ı şehvet ve hevesle bakmak, ne kadar ahlâkı tahrib eder. Öyle de: Ölmüş kadınların suretlerine veyahut sağ kadınların küçük cenazeleri hükmünde olan suretlerine hevesperverane bakmak, derinden derine hissiyat-ı ulviye-i insaniyeyi sarsar, tahrib eder. Sözler – 410)

102- Memnu’ heykel;

Ya bir zulm-ü mütehaccir,
Ya bir heves-i mütecessim
Veya bir riya-yı mütecessiddir.
(Ya tılsımdır: Celbeder o habis ervahları. Sözler – 727

Uzza denilen sanemi tahrib ettikleri vakit, siyah bir kadın şeklinde, o sanem içinden bir cinniye çıktı. Mektubat – 157)

103- (Bu Çekirdekte içtihada mani iki nokta üstünde durulmuştur. Biri kim içtihad yapıyor. Diğeri hangi zamanda yapıyor.)

Birincisi kim içtihad yapıyor. İslâmiyetin müsellematını tamamen imtisal ettiği cihetle bihakkın daire-i dâhiline girmiş zâtta; meyl-üt tevsi’ meyl-üt tekemmüldür. Lâkaydlık ile haricde sayılan zâtta meyl-üt tevsi’, meyl-üt tahribdir.

(İçtihadın kişiye bakan şartı; Nasılki bir cisimde, neşv ü nema için tevessü’ meyli bulunur. O meyl-i tevessü’ ise, -çünki dâhildendir- vücud ve cisim için bir tekemmüldür. Fakat eğer hariçte tevsi’ için bir meyl ise, o vücudun cildini yırtmaktır, tahrib etmektir; tevsi’ değildir. Öyle de, İslâmiyetin dairesine selef-i sâlihîn gibi takva-yı kâmile kapısıyla ve zaruriyat-ı diniyenin imtisali tarîkıyla dâhil olanlarda meyl-üt tevessü’ ve irade-i içtihad bulunsa; o kemaldir ve tekemmüldür.

(Takva-yı kâmilenin tarifi: Vicdanın anasır-ı erbaası ve ruhun dört havâssı olan irade, zihin, his, latife-i Rabbaniye, herbirinin bir gayat-ül gayatı var: İradenin ibadetullahtır. Zihnin marifetullahtır. Hissin muhabbetullahtır. Latifenin müşahedetullahtır. Takva denilen ibadet-i kâmile, dördünü tazammun eder. Şeriat şunları hem tenmiye, hem tehzib, hem bu gayat-ül gayata sevkeder. Hutbe-i Şamiye – 136)

Yoksa zaruriyatı terk eden ve hayat-ı dünyeviyeyi hayat-ı uhreviyeye tercih eden ve felsefe-i maddiye ile âlûde olanlardan olan o meyl-üt tevsi’ ve irade-i içtihad, vücud-u İslâmiyeyi tahrib ve boynundaki şer’î zincirini çıkarmağa vesiledir. Sözler – 482)

İkincisi hangi zamanda yapıyor. Fırtına ve zelzele zamanında; değil içtihad kapısını açmak, belki pencerelerini de kapatmak maslahattır. Lâübaliler ruhsatlarla okşanılmaz; azimetlerle, şiddetle ikaz edilir.

(İçtihadın zamana bakan şartı; Nasılki kışta, fırtınaların şiddetli olduğu bir vakitte, dar delikler dahi seddedilir. Yeni kapıları açmak, hiçbir cihetle kâr-ı akıl değil. Hem nasılki büyük bir selin hücumunda, tamir için duvarlarda delikler açmak gark olmağa vesiledir. Öyle de, şu münkerat zamanında ve âdât-ı ecanibin istilası anında ve bid’aların kesreti vaktinde ve dalaletin tahribatı hengamında, içtihad namıyla, kasr-ı İslâmiyetten yeni kapılar açıp, duvarlarından muharriblerin girmesine vesile olacak delikler açmak, İslâmiyet’e cinayettir. Sözler – 480)

(Yirmiyedinci Söz İçtihad Risalesi aslı Arabî yazılan bir risalenin izahıdır. İçtihad kapısı açıktır. Fakat şu zamanda oraya girmeye “altı mani” vardır.

Birincisi: Şu münkerat zamanında ve âdat-ı ecanibin istilası anında ve bid’aların kesreti vaktinde ve dalaletin tahribatı hengâmında, içtihad namıyla, kasr-ı İslâmiyetten yeni kapılar açıp, duvarlarından muharriblerin girmesine vesile olacak delikler açmak, İslâmiyet’e cinayettir.

İkincisi: Dinin zaruriyatı ki, içtihad onlara giremez. Hemde dinin zaruriyatının terke uğradığı bir zamanda heveskârane yeni içtihadlar yapmak, bid’akârane bir hıyanettir.

Üçüncüsü: Şu zamanda felsefede boğulmuş zihinler, siyasete dalmış akıllar, hayat-ı dünyeviyede sersem olmuş kalbler, içtihad yapabilecek istidadda değillerdir.

Dördüncüsü: İçtihad yapabilecek olan zatın takva-yı kâmileye sahib ve zaruriyat-ı diniyeye imtisal ediyor olması lazımdır ki meyl-i tevsi’ ile içtihatları isabetli olsun. Yoksa zaruriyatı terk eden ve hayat-ı dünyeviyeyi hayat-ı uhreviyeye tercih eden ve felsefe-i maddiye ile âlûde olanlar içtihad yapamazlar.

Beşincisi: Üç nokta-i nazar, şu zamanın içtihadatını arziye yapar, semavîlikten çıkarıyor.

Birincisi: Maslahat ve hikmeti illet yerine ikame etmek içtihadı arziye yapar, semavî değildir.

İkincisi: Evvelâ ve bizzât saadet-i dünyeviyeye bakan içtihadlar arzıyedir. Ruh-u Şeriattan yabanidir. Öyle ise, Şeriat namına içtihad edemez.

Üçüncüsü: “Zaruret, haramı helâl derecesine getirir.” Ancak zaruret sû’-i ihtiyarıyla, gayr-ı meşru sebeblerle zaruret olmamışsa! Bu zamanın zarureti ise sû’-i ihtiyarıyla, gayr-ı meşru sebeblerle olduğundan içtihadı arzıyedir. Buna dair üç misal verilmiştir. Misaller talak mes’elesi, mübtele olma mes’elesi ve hutbe mes’elesidir.

Altıncısı: Yalanın ve kizbin çirkinliği, bütün çirkinliğiyle ve sıdkın ve doğruluğun güzelliği, bütün güzelliğiyle göründüğü Selef-i Sâlihînin müçtehidîn-i izamın asrında safi bir nur alınıp, hâlis bir içtihad edilebilinirdi. Şu zamanda ise en çirkin şey, en güzel şeylerle beraber bir dükkânda, bir fiatla satıldığından şu zamanın ehl-i içtihadının marifetine ve sözüne itimad edip, körükörüne içtihadları kabul edilmez.)

104- Bîçare hakikatlar, kıymetsiz ellerde kıymetsiz olur.

(Yedinci Sebeb: Nev’-i insanın yüzde sekseni ehl-i tahkik değildir ki, hakikata nüfuz etsin ve hakikatı hakikat tanıyıp kabul etsin. Belki surete, hüsn-ü zanna binaen, makbul ve mutemed insanlardan işittikleri mesaili takliden kabul ederler. Hattâ kuvvetli bir hakikatı, zaîf bir adamın elinde zaîf görür ve kıymetsiz bir mes’eleyi, kıymetdar bir adamın elinde görse, kıymetdar telakki eder. Mektubat – 370

İlm-i Mantık’ta “kaziye-i makbule” tabir ettikleri; yani büyük zâtların delilsiz sözlerini kabul etmektir. Mantıkça yakîn ve kat’iyyeti ifade etmiyor; belki zann-ı galible kanaat verir. Emirdağ-1 – 91

Ulûm-u imaniye, hususan doğrudan doğruya ihtiyaca binaen ve yaralarına devaen Kur’an-ı Hakîm’in esrarından manevî ilâçlar alınsa ve tecrübe edilse; elbette o ulûm-u imaniye ve o edviye-i ruhaniye, ihtiyacını hissedenlere ve ciddî ihlas ile istimal edenlere yeter, kâfi gelir. Onları satan ve gösteren eczacı ve dellâl ne halde bulunursa bulunsun; âdi olsun, müflis olsun, zengin olsun, makam sahibi olsun, hizmetkâr olsun çok fark yoktur. Mektubat – 358

Çok fark yoktur demesi dışardan bakan içindir. Zira kişi hakikatı görebiliyorsa delallın önemi yoktur. Hakikatı göremeyenler için dellal önemlidir.)

105- Küremiz hayvana benziyor, âsâr-ı hayat gösteriyor. Acaba yumurta kadar küçülse, bir nevi hayvan olmayacak mıdır? Veya bir mikrop küremiz kadar büyüse, ona benzemeyecek midir? Hayatı varsa, ruhu da vardır. Âlem, insan kadar küçülse, yıldızları zerrat ve cevahir-i ferdiye hükmüne geçse; o da bir hayvan-ı zîşuur olmayacak mıdır? Allah’ın böyle çok hayvanları var.

(Hayat, vahdet ve ittihadın neticesidir. İmtizackârane ittihad gittiği vakit, manevî hayat da gider. Barla – 124

Bu hayattar dünyanın ruhu mesafesinde olan müekkel melek vardır.)

106- Şeriat ikidir:

Birincisi: Âlem-i asgar olan insanın ef’al ve ahvalini tanzim eden ve sıfat-ı kelâmdan gelen bildiğimiz şeriattır.

İkincisi: İnsan-ı ekber olan âlemin harekât ve sekenatını tanzim eden, sıfat-ı iradeden gelen şeriat-ı kübra-yı fıtriyedir ki; bazan yanlış olarak tabiat tesmiye edilir. Melaike bir ümmet-i azîmedir ki, sıfat-ı iradeden gelen ve şeriat-ı fıtriye denilen evamir-i tekviniyesinin

Hamelesi ve
Mümessili ve
Mütemessilleridirler.

(Evet nasılki beşer bir ümmettir, “Kelâm” sıfatından gelen Şeriat-ı İlahiyenin hameleleri, (Hamele; şer’i emirleri işleyen ibadullaha bakıyor.) mümessilleri, (Mümessil; şer’i kanunları işleyen ibadullahın şahs-ı manevisini temsil eden Resul-ü Ekrem Aleyhissalatü Vesselam’a bakıyor.) mütemessilleridir. (Mütemessil; Cenab-ı Hakkın şer’i kanunlarını işleyen ibadullahın şahs-ı manevisinin her asırda temessülüne vasıta olan Müceddidlere bakıyor.) Öyle de: Melaike dahi muazzam bir ümmettir ki, onların amele kısmı “İrade” sıfatından gelen Şeriat-ı Tekviniyenin hamelesi, (Hamele; tekvini emirleri işleyen melaikeye bakıyor.) mümessili (Mümessil; tekvini kanunları işleyen melaikelerin ilim nev’inden şahs-ı manevisini temsil eden Cebrail Aleyhisselama bakıyor.) ve mütemessilleridirler. (Mütemessil; Cenab-ı Hakkın tekvini kanunları ortaya çıkdıktan sonra bu kanunları işleyen melaikenin şahs-ı manevisinin tasarrufatı anında temessülüne vasıta olan melaike-i izama bakıyor.) Müessir-i Hakikî olan Kudret-i Fâtıranın ve İrade-i Ezeliyenin emirlerine tâbi’ bir nevi ibadullahtırlar ki; ecram-ı ulviyenin herbiri onların birer mescidi, birer mabedi hükmündedirler. Sözler 511)

107-

اِذَا وَازَنْتَ بَيْنَ حَوَاسِّ حُوَيْنَةٍ خُرْدَبِينِيَّةٍ وَحَوَاسِّ اْلاِنْسَانِ تَرَى سِرًّا عَجِيبًا اِنَّ اْلاِنْسَانَ كَصُورَةِ يس كُتِبَ فِيهَا سُورَةُ يس

(Hurdebinî bir hayvanın hasseleri insanın hasseleriyle muvazene edildiğinde, acip bir sır görürsün: İnsan, içinde Yâsin Sûresi yazılmış bir Yâsin Sûresi gibidir. Yani hurdebini bir huveynenin havassı ile insanların havassı arasında münasebet vardır.)

108- Maddiyyunluk manevî taundur ki, beşere şu müdhiş sıtmayı tutturdu, gazab-ı İlahîye çarptırdı.

(Maddiyunluk hastalığının intişar etmesinin bu asırda iki sebebi vardır.)

Telkin ve

(Bu âlem-i İslâmın âlem-i küfre karşı en ileri karakolu şu dârülfünun idi. Lâkayd ve gafletlikle hasm-ı tabiat-yılan

Gediği açtı cephenin arkasında, dinsizlik hücum etti, millet epey sarsıldı. En ileri karakol, İslâmiyet ruhuyla tenevvür etmiş cinan.

En mütesallib olmalı, en müteyakkız olmalı yahut o dar olmamalı, İslâmı aldatmamalı. Sözler – 731)

Tenkid kabiliyeti tevessü’ ettikçe, o taun da tevessü’ eder.

(En müdhiş maraz ve musibetimiz, cerbeze ve gurura istinad eden tenkiddir. Tenkidi eğer insaf işletirse, hakikatı rendeçler. Eğer gurur istihdam etse tahrib eder, parçalar. O müdhişin en müdhişidir ki, akaid-i imaniyeye ve mesail-i diniyeye girse. Zira iman hem tasdik, hem iz’an, hem iltizam, hem teslim, hem manevî imtisaldir. Şu tenkid; imtisali, iltizamı, iz’anı kırar. Tasdikte de bîtaraf kalır. Şu zaman-ı tereddüd ve evhamda, iz’an ve iltizamı tenmiye ve takviye eden nuranî sıcak kalblerden çıkan müsbet efkârı ve müşevvik beyanatı, hüsn-ü zan ile temaşa etmek gerektir. Hutbe-i Şamiye – 140)

109- En bedbaht, en muzdarib, en sıkıntılı; işsiz adamdır. Zira atalet ademin biraderzadesidir; sa’y, vücudun hayatı ve hayatın yakazasıdır. (Hayat, daima sıhhat ve âfiyette yeknesak gitse, nâkıs bir âyine olur. Belki bir cihette adem ve yokluğu ve hiçliği ihsas edip sıkıntı verir. Hayatın kıymetini tenzil eder. Ömrün lezzetini sıkıntıya kalbeder. Çabuk vaktimi geçireceğim diye, sıkıntıdan ya sefahete, ya eğlenceye atılır. Hapis müddeti gibi, kıymetdar ömrüne adavet edip, çabuk öldürüp geçirmek istiyor. Fakat tahavvülde ve harekette ve ayrı ayrı tavırlar içinde yuvarlanmakta olan bir hayat, kıymetini ihsas ediyor, ömrün ehemmiyetini ve lezzetini bildiriyor. Meşakkatte ve musibette dahi olsa, ömrün geçmesini istemiyor. “Aman Güneş batmadı, ya gece bitmedi” diye sıkıntısından of! of! etmiyor. Evet gayet zengin ve işsiz, istirahat döşeğinde herşeyi mükemmel bir efendiden sor; ne haldesin? Elbette, aman vakit geçmiyor, gel bir şeş-beş oynayalım, veyahud vakti geçirmek için bir eğlence bulalım, gibi müteellimane sözleri ondan işiteceksin.. veyahud tûl-i emelden gelen, bu şey’im eksik, keşke şu işi yapsaydım gibi şekvaları işiteceksin. Sen bir musibetzede veya işçi ve meşakkatli bir halde olan bir fakirden sor; ne haldesin? Aklı başında ise diyecek ki: “Şükürler olsun Rabbime, iyiyim, çalışıyorum. Keşke çabuk Güneş gitmeseydi, bu işi de bitirseydim. Vakit çabuk geçiyor, ömür durmuyor gidiyor. Vakıa zahmet çekiyorum, fakat bu da geçer, herşey böyle çabuk geçiyor.” diye, manen ömür ne kadar kıymetdar olduğunu, geçmesindeki teessüfle bildiriyor. Demek meşakkat ve çalışmakla, ömrün lezzetini ve hayatın kıymetini anlıyor. İstirahat ve sıhhat ise, ömrü acılaştırıyor ki, geçmesini arzu ediyor. Lemalar – 216

Kardeşlerim, ben Nurlarla meşgul oldukça sıkıntılar azalıyor. Demek vazifemiz Nurlarla iştigaldir ve geçici şeylere ehemmiyet vermemek ve sabır ve şükretmektir. Şualar – 523

Ya Rabbi! Bunları kıyamete kadar Risale-i Nur kisvesinde hakaik-i imaniye ve esrar-ı Kur’aniye ile kemal-i ferah ve sevinçle meşgul eyle. Âmîn! Şualar – 329)

110- Ribanın kap ve kapıları olan bankaların nef’i; beşerin fenası olan gâvurlara ve onların en zalimlerine ve bunların en sefihlerinedir. Âlem-i İslâma zarar-ı mutlaktır; mutlak beşerin refahı nazara alınmaz. (Yani âlem-i İslam içinde ribadan zarar görenler varken diğer tüm insanlık fayda dahi görse Kur’anın hükmünce ribaya girilmez. Zira gâvurlar âlem-i İslamı banka gibi kaplarda topladığı paralarla manen ve maddeten ezdiler.) Zira gâvur harbî ve mütecaviz ise, hürmetsiz ve ismetsizdir.

(Yirmibeşinci Söz de geçen bu gelecek cümleler hem 109 hemde 110’a bakıyor. 109 için düşündüğümüzde say ve çalışmaya insana teşvik ediyor. 110’da ise ribadan men ediyor.

Bütün ihtilalat-ı beşeriyenin madeni bir kelime olduğu gibi, bütün ahlâk-ı seyyienin menbaı dahi bir kelimedir.

Birinci kelime: “Ben tok olayım, başkası açlıktan ölse bana ne.”

İkinci kelime: “Sen çalış, ben yiyeyim.”

Evet hayat-ı içtimaiye-i beşeriyede havas ve avam, yani zenginler ve fakirler, müvazeneleriyle rahatla yaşarlar. O müvazenenin esası ise: Havas tabakasında merhamet ve şefkat, aşağısında hürmet ve itaattir. Şimdi birinci kelime, havas tabakasını zulme, ahlâksızlığa, merhametsizliğe sevketmiştir. İkinci kelime, avamı kine, hasede, mübarezeye sevkedip rahat-ı beşeriyeyi birkaç asırdır selbettiği gibi; şu asırda sa’y, sermaye ile mübareze neticesi herkesçe malûm olan Avrupa hâdisat-ı azîmesi meydana geldi. İşte medeniyet, bütün cem’iyat-ı hayriye ile ve ahlâkî mektebleriyle ve şedid inzibat ve nizamatıyla, beşerin o iki tabakasını musalaha edemediği gibi, hayat-ı beşerin iki müdhiş yarasını tedavi edememiştir. Kur’an, birinci kelimeyi esasından “vücub-u zekat” ile kal’eder, tedavi eder. İkinci kelimenin esasını “hurmet-i riba” ile kal’edip tedavi eder. Evet, âyet-i Kur’aniye âlem kapısında durup ribaya yasaktır der. “Kavga kapısını kapamak için banka kapısını kapayınız” diyerek insanlara ferman eder. Şakirdlerine “Girmeyiniz” emreder. Sözler – 408)

111- Cum’ada hutbe; zaruriyat ve müsellematı tezkirdir, nazariyatı talim değildir. İbare-i Arabiye daha ulvî ihtar eder. (Hutbe makamı ise, ahkâm-ı İlahiyenin tebliği için ittihaz edilmiş bir makamdır. Avam-ı nâs, zaruriyat ve müsellemat-ı diniyeye muhtaçtır. Ve hutbe makamı da bu gibi hükümlerin tebliği içindir. Bu hükümler kisve-i Arabiye içinde tafsilen değilse de icmalen avam-ı nâsa malûm ve maruftur. Maahâza lisan-ı Arabda bulunan şehamet, yükseklik, meziyet, satvet diğer lisanlarda yoktur… Mesnevi-i Nuriye – 92)

Hadîs ile âyet müvazene edilse, görünür ki; beşerin en beligi dahi, âyetin belâgatına yetişemez, ona benzemez.

Said Nursî

*-*-*

[Medine-i Münevvere’de bulunan mühim bir âlimin, Risale-i Nur hakkında yazdığı bir manzumesidir.]

Gönüller Fâtihi Büyük Üstada

Nuruyla bütün gönlümü fetheyleyen üstad

Gönlüm seni, kudsî heyecanlarla eder yâd

İlhamıma can geldi beraet haberinle

Mü’minleri şâdeyleyen ulvî zaferinle

Sıyrıldı ufuklardan o kasvetli bulutlar

Göklerde melekler, bu büyük bayramı kutlar

Milyonların imanını kurtardı cihadın

Par-par yanar imanlı gönüllerdeki yâdın

Coşturmada imanları, binlerle vecizen

Tarihini kudsî heyecanlarla süzerken

İlhamımı mestetti tecellâ-yı cemalin

“Fâtih” gibi rehberleri andırmada halin

Dağlar gibi sarsılmadın, en korkulu günlerde

Her ânı ölümler dolu tazyikin önünde

Dünyalara dehşet salıyor sendeki iman

Sarsılmayan imanına düşman bile hayran

Rehber sana zira “Yüce Peygamberimiz”dir

Ölmez eserin: Gençliğe gösterdiğin izdir

Kur’an-ı Kerim’in ezelî feyzine erdin

İnsanlığa, iman ve kemal dersini verdin

Ey başlara Cennetlerin ufkundan inen tac

Âlem senin irfanına, irşadına muhtaç

Derya gibi nurlar taşıyor her eserinden

“Allah”a giden Nurcuların rehberisin sen

Milyonları derya gibi coşturmada “Sözler”

Cennetteki âlemleri seyretmede gözler

Hikmet dolu her cümlede, Kur’andaki nur var

Her lem’ada, binbir güneşin huzmesi çağlar

“Nur yolcusu” insanlığa örnek olacaktır

Kudsî heyecanlarla, gönüller dolacaktır

Mefkûresi, günden güne erdikçe kemale

Gark olmada iç âlemi, en tatlı visale

Coştukça denizler gibi kalbindeki iman

Bin ders-i hakikat veriyor ruhuna Kur’an

Âzadedir İslâmı saran tehlikelerden

Davası temiz çünki siyasî lekelerden

Her hamlesinin kuvve-i kudsiyesi vardır

Vicdanları mesteyleyen ulvî sesi vardır

Aşkın ezelî sırrına erdikçe gönüller

Yer yer donatır ufkunu sevda dolu renkler

Bir ülkeyi baştan başa fetheyledin ey Nur

Nurun olacaktır, bütün insanlığa düstur

Kur’an seni teyid ediyor mu’cizelerle

Ey şanlı gönül fâtihi hiç durmadan ilerle

Tarih-i hayatın doludur hârikalarla

Hiç sönmeden âlemde güneşler gibi parla

Manzume-i Şemsiyeyi temsil ediyorsun

Heybetli fezalarda hız almış gidiyorsun

İmanlı nesiller seni takibedecektir

Yıllarca, asırlarca peşinden gidecektir

Tarihi aşarken sen o iman dolu hızla

Milyonları aşmış bütün evlâdlarınızla

Birden açılır ruhuma esrarlı bir âlem

Vasfeyleyemez aşkımı, şiirimdeki nâlem!

Ali Ulvî

*-*-*

[Bu mektub, oniki sene evvel yazılmış ve Sikke-i Tasdik-i Gaybî mecmuasında dercedilmiş bir mektubdan bir parçadır.

Risale-i Nur’un bu vatan ve millete kazandırdığı büyük ve çok mukaddes iki neticeyi beyan etmesi, filhakika aynen bu iki neticenin tezahürü bu memlekette ve âlem-i İslâmda görülmüş olması dolayısıyla bu mektub çok ehemmiyetlidir.]

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ

Risale-i Nur, bu mübarek vatanın manevî bir halaskârı olmak cihetiyle; şimdi iki dehşetli manevî belayı def’etmek için matbuat âlemi ile tezahüre başlamak, ders vermek zamanı geldi veya gelecek gibidir zannederim.

O dehşetli beladan birisi: Hristiyan Dinini mağlub eden ve anarşiliği yetiştiren, şimalde çıkan dehşetli dinsizlik cereyanı bu vatanı manevî istilasına karşı Risale-i Nur bir sedd-i Zülkarneyn gibi bir sedd-i Kur’anî vazifesini görebilir. (Şimalden gelen küfr-ü mutlak cereyanını durduracak yalnız Risale-i Nur’dur. Siyaset, diplomatlık, bu vazifeyi göremez. Onun için vatan-perver ve milliyetçi ve siyasetçiler, Nurlara sarılmaya mecburiyet var. Emirdağ1[Y] – 207)

İkincisi: Âlem-i İslâm’ın bu mübarek vatanın ahalisine karşı pek şiddetli itiraz ve ittihamlarını izale etmek için matbuat lisanıyla konuşmak lâzım gelmiş diye kalbime ihtar edildi.

(Âlem-i İslâm’daki müstemlekâtlarını kendilerine ısındırmak ve tam bağlamak için bu vatandaki kuvvetli merkeziyet- i İslâmiyeyi dinsizlikle ittiham etmekle bozmak ve âlem-i İslâm’ın irtibatını manen kesmek ve uhuvvetlerini bu millete adavete çevirmek gibi bir plânla şimdiye kadar bir derece muvaffak da olmuş. Emirdağ Lahikası-1 218)

(Nur’un manevî bir fütuhatı, bütün azamet ve dehşetiyle İstanbul’da görüldü. Küfr-ü mutlakı dünyaya, hususan âlem-i İslâm’a yerleştirmek isteyen bir cem’iyet ve onun naşir-i efkârı ve mürevvic-i âmâli olan bir-iki gazete matbaası ve kütübhanesi darmadağın edilerek; dinsiz yaptık, komünist yaptık zannedilen gençlik ve mekteblilerin ağzıyla ve harekâtıyla ve fiilleriyle protesto edildi. “Kahrolsun komünistlik” diye beddualar edildi. Bu cem’iyetin binler lira maddî, milyonlar lira da manevî zararı oldu. Emirdağ Lahikası-1 107)

Ben dünyanın halini bilmiyorum, fakat

Risale-i Nur’un bu vatan ve millete kazandırdığı büyük ve çok mukaddes neticelerinden birincisi: Avrupa’da istilakârane hükmeden ve edyan-ı semaviyeye dayanmayan dehşetli cereyanın istilasına karşı Risale-i Nur hakikatları bir kal’a olduğu gibi,

İkinci neticesi: âlem-i İslâm’ın ve Asya Kıt’asının hal-i hazırdaki itiraz ve ittihamını izale ve eskideki muhabbet ve uhuvvetini iade etmeğe vesile olan bir mu’cize-i Kur’aniyedir.

Bu memleketin vatanperver siyasîleri çabuk aklını başına alıp Risale-i Nur’u tab’ederek resmen neşretmeleri lâzımdır ki, bu iki belaya karşı siper olsun.

Acaba bu yirmi sene zarfında iman-ı tahkikîyi pek kuvvetli bir surette bu vatanda neşreden Risale-i Nur olmasaydı; bu dehşetli asırda, acib inkılab ve infilâklarda bu mübarek vatan, Kur’anını ve imanını dehşetli sadmelerden tam muhafaza edebilir miydi?

(Elbette muhafaza edemezdi. Çünkü böyle küllî ve dehşetli rahnelere ve yaralara, hakkalyakîn derecesinde ve dağlar kuvvetinde hüccetler, cihazlar ve bin tiryak hâsiyetinde mücerreb ilâçlar, hadsiz edviyeler bulunmak gerektir ki; bu zamanda Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın i’caz-ı manevîsinden çıkan Risale-i Nur o vazifeyi görmekle beraber, imanın hadsiz mertebelerinde terakkiyat ve inkişafata medardır.” Kastamonu – 30)

Said Nursî

*-*-*

Hakikat Çekirdekleri yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Otuzüçüncü Mektub

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:25:19 +0000

Otuzüçüncü Mektub

Marifet-i İlahiyeye pencereler açan “Otuzüç Pencereli Risale” olup, bir cihette “Otuzüçüncü Söz” olduğundan Sözler Mecmuasında neşredilmiş, buraya dercedilmemiştir. Otuzüçüncü Mektub’un Otuzikinci Mektub ile olan münasebeti; Otuzikinci Mektub da Külliyatın içinde tefsir edilen âyet ve hadislerin hakikatları çekirdeklerin çiçek açtığı gibi açılarak manzum tarzında gösterilmiştir. Otuzüçüncü Mektub da ise bir cihette “Otuzüçüncü Söz” olduğundan Mektubat, Lem’alar ve Şuaları da içine alarak Külliyatın büyük bölümünü kapsamaktadır.

Otuzüçüncü Mektub, Otuzüç Pencere ile yedi risaledir. O da aynen yedi nev’ envâr-ı marifetullahtan bir şems-i hakikatın ziyasındaki elvan-ı seb’a gibi bir mahiyet gösterdiğinden, Barla Lahikası 256

Hususan Otuzüçüncü Mektub olan otuzüç pencerelerin kıymeti tamamen takdir edilmiş ki, gayet dikkatle ve güzel yazılmış. Evet o risale, marifetullah ve İman-ı Billah için en kuvvetli ve en parlak bir risaledir. Yalnız baştaki pencereler gayet icmal ve ihtisar ile gidilmiştir. Fakat gittikçe inkişaf eder, daha ziyade parlar. Zâten sair te’lifata muhalif olarak ekser Sözler’in başları mücmel başlar, gittikçe genişlenir, tenevvür eder. Mektubat 360

Otuzüçüncü Mektub yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Otuzikinci Mektub

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:21:53 +0000

Otuzikinci Mektub

Kendi kendine manzum tarzını alan matbu’ “Lemaat” risalesidir. Aynı zamanda “Otuzikinci Lem’a” olup, “Sözler” mecmuasının âhirinde neşredilmiştir. Otuzikinci Mektub’un Otuzbirinci Mektub ile olan münasebeti; Otuzbirinci Mektubda bir kısım ayetlerin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır. Otuzikinci Mektub da ise Külliyatın içinde tefsir edilen âyet ve hadislerin hakikatları çekirdeklerin çiçek açtığı gibi açılarak manzum tarzında gösterilmiştir.

Otuzikinci Mektub yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Otuzbirinci Mektub

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:20:35 +0000

Otuzbirinci Mektub

Otuzbir “Lem’a”dır. Otuzbirinci Mektub’un Otuzuncu Mektub ile olan münasebeti; Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’anın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir. Otuzbirinci Mektubda ise Bir kısım ayetlerin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır.

Otuzbirinci Mektub yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Otuzuncu Mektub

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:17:01 +0000

Otuzuncu Mektub

Matbu’, Arabî “İşarat-ül İ’caz Tefsiri”dir.

Otuzuncu Mektub’un Yirmidokuzuncu Mektubun Dokuz kısım Risaleleri ile olan münasebeti; Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’anın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir.

Hem Yirmidokuzuncu Mektubun İkinci Kısmında

Otuzuncu Mektub yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Yirmidokuzuncu Mektub Dokuzuncu Kısım

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 20:10:03 +0000

Dokuzuncu Kısım

(Dokuzuncu Kısmın önceki kısımlarla münasebeti Altıncı kısımda ehl-i dalaletin hücum yolları ve bunlara karşı mukabele tarzı anlatılmıştı. Yedinci kısımda birinci sualde ehl-i dalaletin dinde reform olamaz mı? Sorusuna kat’i cevab verilmiştir. İkinci sualde âhir zamanın eşhas-ı mühimmesinden Mehdinin hizmet tarzı nazara verilmiştir. Üçüncü sualde ise Mehdiyi diğer dine hizmet edenlerden ayıran esaslar üstünde durulmuştur. Sekizinci kısımda Mehdinin Kur’anın harf ve harekelerine varıncaya kadar inceden inceye tedkiki ve süfyaniyetin teşhis edilmesi üzerinde durulmuştur. Bu dokuzuncu kısımda da Sünnet-i Peygamberî dairesinde bütün oniki büyük tarîkatın hülâsası olan ve tarîklerin en büyük dairesi bulunan mehdiyetin…)

Telvihat-ı Tis’a

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اَلاَ اِنَّ اَوْلِيَاءَ اللّٰهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَهُمْ يَحْزَنُونَ

(Allah’ın dostları üzerine ne korku vardır, ne de onlar mahzun olurlar. Yunus Suresi 62. Âyet’tir. Onlar sıkıntı, hüzün, korku çekmeyecekler. Zahiri musibetler, onların kalb ve ruhlarını boğmayacak. Âhir zamanda asr-ı saadeti yaşayacaklar.

Eski zamanda Kur’anın bir hakikatı için hayatını feda edenler olmuş. Şimdi Nur Talebeleri Kur’anın itiraza maruz kalmış bütün âyetlerini müdafaa ettikleri halde çektikleri sıkıntı hizmetlerine mukabil çok azdır. Yoksa Nur Talebeleri de çok işkence ve zulümlere maruz kalmışlardır.)

[Şu kısım, turuk-u velayet hakkında olup “Dokuz Telvih”tir.]

(Telvihat-ı Tis’anın zeyli olarak dört hatvenin gelmesinden de anlaşılıyor ki Nur Talebeleri bütün oniki büyük tarîkatın hülâsası olarak bu telvihlere birinci dereceden muhatabtır.) Şimdiye kadar ben yalnız iman hakikatını düşünüp “Tarîkat zamanı değil, bid’alar mani’ oluyor” dedim. Fakat şimdi Sünnet-i Peygamberî dairesinde bütün oniki büyük tarîkatın hülâsası olan ve tarîklerin en büyük dairesi bulunan Risale-i Nur dairesi içine, her tarîkat ehli kendi tarîkatı dairesi gibi görüp girmek lâzım ve elzem olduğunu bu zaman gösterdi. Emirdağ-2 – 54)

BİRİNCİ TELVİH: “Tasavvuf”, “tarîkat”, “velayet”, “seyr ü sülûk” namları altında şirin, nuranî, neş’eli, ruhanî bir hakikat-ı kudsiye vardır ki; o hakikat-ı kudsiyeyi ilân eden, ders veren, tavsif eden binler cild kitab ehl-i zevk ve keşfin muhakkikleri yazmışlar, o hakikatı ümmete ve bize söylemişler. (Söylemeyip kendilerinde saklı kalabilecekken söyledikleri için Allah onların hayırlı cezalarını çoklukla versin.) جَزَاهُمُ اللّٰهُ خَيْرًا كَثِيرًا Biz, o muhit denizinden birkaç katre hükmünde birkaç reşhalarını şu zamanın bazı ilcaatına binaen göstereceğiz.

Sual: Tarîkat nedir?

Elcevab: Tarîkatın gaye-i maksadı, marifet ve inkişaf-ı hakaik-i imaniye olarak, Mi’rac-ı Ahmedî’nin (A.S.M.) gölgesinde ve sayesi altında (Bütün evliyanın sultanı olan Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm; değil yalnız kalbi ve ruhu ile, belki hem cismiyle, hem havâssıyla, hem letaifiyle, kırk seneye mukabil kırk dakikada, velayetinin keramet-i kübrası olan Mi’racı ile bir cadde-i kübra açarak, hakaik-i imaniyenin en yüksek mertebelerine gitmiş, Mi’rac merdiveniyle Arş’a çıkmış, “Kab-ı Kavseyn” makamında, hakaik-i imaniyenin en büyüğü olan İman-ı Billah ve İman-ı Bil’âhireti aynelyakîn gözüyle müşahede etmiş, Cennet’e girmiş, saadet-i ebediyeyi görmüş, o Mi’racın kapısıyla açtığı cadde-i kübrayı açık bırakmış, bütün evliya-yı ümmeti seyr ü sülûk ile, derecelerine göre, ruhanî ve kalbî bir tarzda o Mi’racın gölgesi içinde gidiyorlar. Mektubat 306)

kalb ayağıyla (İnsan-ı kâmil odur ki: Bütün o letaifi; kendilerine mahsus ayrı ayrı tarîk-ı ubudiyette, hakikat canibine sevketmek ile sahabe gibi geniş bir dairede, zengin bir surette, kalb bir kumandan gibi, letaif askerleriyle kahramanane maksada yürüsün. Yoksa kalb, yalnız kendini kurtarmak için askerini bırakıp tek başıyla gitmek, medar-ı iftihar değil, belki netice-i ızdırardır. Sözler – 495) bir seyr ü sülûk-u ruhanî neticesinde, zevkî, halî ve bir derece şuhudî hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye mazhariyet; “tarîkat”, “tasavvuf” namıyla ulvî bir sırr-ı insanî (Neticesinde insanlığına şuur ettiriyor. Mesela şükür ile hayvaniyetten daha aşağı mertebeye düşmekten kurtarıyor.) ve bir kemal-i beşerîdir.

(Hem كُلُّ الطُّرُقِ مَسْدُودٌ اِلاَّ الْمِنْهَاجَ الْمُحَمَّدِىَّ demişler. Fakat bazan oluyor ki: Cadde-i Ahmediyede (A.S.M.) gittikleri halde, bilmiyorlar ki cadde-i Ahmediyedir ve cadde-i Ahmediye dâhilindedir. Mektubat – 335)

(Velayeti ile gitti Risaleti ile geldi. Ne demektir? Kendi ihtiyar ve iradesi ile uzun bir zamanda Cenab-ı Hakkı tam tanımış. O tanımanın neticesinde Cenab-ı Hakk Risalet ile tavzif ederek bir anda göndermiş.)

Evet şu kâinatta insan bir fihriste-i câmia olduğundan, insanın kalbi binler âlemin harita-i maneviyesi hükmündedir. (Yani insan küçük bir harita ile kâinattaki büyük mekânlara bakabildiği gibi insanın kalbi binler âlemin harita-i maneviyesi hükmünde olduğundan insan kalbinde inkişaf eden esmanın kâinatta binler alemler deki büyük tecelliyatını görebilir. Mesela insan kuddüs ismini kendi kalb ayinesinde inkişaf ettirdikten sonra kuddüs ismininin kâinattaki tecelliyatını da görür. Kalbin inkişaf etmesi kalb bir kumandan gibi, letaif askerleriyle herbir esmanın dairesini aklıyla anlayıp o esmanın iktiza ettiği hali bütün letaifiyle takınmaktır. Bu yüzden Cenab-ı Hakk’ın hikmeti kalbi işletmeyi iktiza ediyor.)

Evet insanın kafasındaki dimağı, hadsiz telsiz telgraf ve telefonların santral denilen merkezi misillü, kâinatın bir nevi merkez-i manevîsi olduğunu gösteren hadsiz fünun ve ulûm-u beşeriye olduğu gibi, insanın mahiyetindeki kalbi dahi, hadsiz hakaik-i kâinatın mazharı, medarı, çekirdeği olduğunu; hadd ü hesaba gelmeyen ehl-i velayetin yazdıkları milyonlarla nuranî kitablar gösteriyorlar.

İşte madem kalb ve dimağ-ı insanî bu merkezdedir; çekirdek haletinde bir şecere-i azîmenin cihazatını tazammun eder ve ebedî, uhrevî, haşmetli bir makinenin âletleri ve çarkları içinde dercedilmiştir. Elbette ve her halde o kalbin Fâtırı, o kalbi işlettirmesini ve bilkuvve tavırdan bilfiil vaziyetine çıkarmasını ve inkişafını ve hareketini irade etmiş ki, öyle yapmış. Madem irade etmiş, elbette o kalb dahi akıl gibi işleyecek. Ve kalbi işlettirmek için en büyük vasıta, velayet meratibinde zikr-i İlahî (yani bütün kâinatın zikirleri ile beraber zikretmek) ile tarîkat yolunda hakaik-i imaniyeye teveccüh etmektir.

(Cenab-ı Hakk’ın hikmeti kalbi işletmeyi iktiza ediyor. İkinci telvih te kalbin işletme yolları gösteriliyor. Akıl tefekkür ile kalb ise zikir ile işlettiriliyor.)

(Birinci Fevaidi: İstikametli tarîkat vasıtasıyla, saadet-i ebediyedeki ebedî hazinelerin anahtarları ve menşe’leri ve madenleri olan hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhu ve aynelyakîn derecesinde zuhurlarıdır.)

İKİNCİ TELVİH: Bu seyr ü sülûk-u kalbînin ve hareket-i ruhaniyenin miftahları ve vesileleri, zikr-i İlahî ve tefekkürdür. (Sıkıntı veren hadisatı tefekkür edip hangi esma ile ilticada bulunması gerektiğini anlayıp uhrevi neticelerini de düşünüp esma dairesinde hareket etmekle zikr-i ilahiyi yalnız lisanında değil haliyle de gösteren bir insan hüzün ve korkulardan kurtulur.)

(İki-üç gün evvel, Yirmiikinci Söz tashih edilirken dinledim. Gördüm ki; içinde hem küllî zikir, hem geniş fikir, hem kesretli tehlil, hem kuvvetli iman dersi, hem gafletsiz huzur, hem kudsî hikmet, hem yüksek bir ibadet-i tefekküriye gibi nurlar var. Kastamonu – 250

Cenab-ı Hakk’ın herşey üzerinde sikkelerini turralarını ve hatemlerini görmek külli zikirdir.)

Bu zikir ve fikrin mehasini, ta’dad ile bitmez. Hadsiz

Fevaid-i uhreviyeden ve (Kur’an-ı Hakîm’in herbir harfinin bazan on, bazan yetmiş, bazan yediyüz sevabı var. Aynen öylede mücessem bir Kur’an olan Kâinatta eşya ve hadisatı da okumanın bazan on, bazan yetmiş, bazan yediyüz sevabı vardır.)
Kemalât-ı insaniyeden (Hakikatı anladığı derecede o hakikatın iktizası ile amel etmek ile insaniyet kemal bulur.) kat’-ı nazar, yalnız şu
(Her an bize teselli vermesi, rica kapısı açmasıdır. Hastalar ve ihtiyarlar risalesi gibi risaleler ve Onüçüncü Şuadaki teselli mektupları hariçte teselli aramaya ihtiyaç bırakmıyor.) dağdağalı hayat-ı dünyeviyeye ait cüz’î bir faidesi şudur ki: Her insan, hayatın dağdağasından ve ağır tekâlifinden bir derece kurtulmak ve teneffüs etmek için; herhalde bir teselli ister, bir zevki arar ve vahşeti izale edecek bir ünsiyeti taharri eder. Medeniyet-i insaniye neticesindeki içtimaat-ı ünsiyetkârane, on insanda bir ikisine muvakkat olarak, belki gafletkârane ve sarhoşçasına bir ünsiyet ve bir ülfet ve bir teselli verir. Fakat yüzde sekseni ya dağlarda, derelerde münferid yaşıyor, ya derd-i maişet onu hücra köşelere sevkediyor, ya musibetler ve ihtiyarlık gibi âhireti düşündüren vasıtalar cihetiyle insanların cemaatlerinden gelen ünsiyetten mahrumdurlar. O hal onlara ünsiyet verip teselli etmez.

İşte böylelerin hakikî tesellisi ve ciddî ünsiyeti ve tatlı zevki; zikir ve fikir vasıtasıyla kalbi işletmek, o hücra köşelerde, o vahşetli dağ ve sıkıntılı derelerde kalbine müteveccih olup “Allah!” diyerek kalbi ile ünsiyet edip, o ünsiyet ile, etrafında vahşetle ona bakan eşyayı ünsiyetkârane tebessüm vaziyetinde düşünüp, “Zikrettiğim Hâlıkımın hadsiz ibadı her tarafta bulunduğu gibi, bu vahşetgâhımda da çokturlar. Ben yalnız değilim, tevahhuş manasızdır.” diyerek, imanlı bir hayattan ünsiyetli bir zevk alır. Saadet-i hayatiye manasını anlar, Allah’a şükreder.

(Evet ey ihtiyar ve ihtiyareler! Madem Rahîm bir Hâlık’ımız var; bizim için gurbet olamaz. Madem o var, bizim için herşey var. Madem o var, melaikeleri de var. Öyle ise bu dünya boş değil. Hâlî dağlar, boş sahralar Cenab-ı Hakk’ın ibadıyla doludur. Zîşuur ibadından başka, onun nuruyla, onun hesabıyla taşı da ağacı da birer munis arkadaş hükmüne geçer; lisan-ı hal ile bizim ile konuşabilirler ve eğlendirirler. Lemalar – 228)

(İkinci Fevaidi: Makine-i insaniyenin merkezi ve zenbereği olan kalbi, tarîkat vasıta olup işletmesiyle ve o işletmekle sair letaif-i insaniyeyi harekete getirip, netice-i fıtratlarına sevkederek hakikî insan olmaktır.)

ÜÇÜNCÜ TELVİH: Velayet, bir hüccet-i risalettir; tarîkat, bir bürhan-ı şeriattır. Çünki

Risaletin tebliğ ettiği hakaik-i imaniyeyi, velayet bir nevi şuhud-u kalbî ve zevk-i ruhanî ile aynelyakîn derecesinde görür, tasdik eder. Onun tasdiki, risaletin hakkaniyetine kat’î bir hüccettir. (Çok delilin bir araya gelmesine bürhan, çok bürhan’ın bir araya gelmesine ise hüccet denir.)
Şeriat ders verdiği ahkâmın hakaikini, tarîkat zevkiyle, keşfiyle ve ondan istifadesiyle (aklın fayda görmesi) ve istifazasıyla (kalbin feyz alması) o ahkâm-ı şeriatın hak olduğuna ve Hak’tan geldiğine bir bürhan-ı bahirdir.

Evet nasılki velayet ve tarîkat, risalet ve şeriatın hücceti ve delilidir; (Yani Velayet risaletin bir hüccetidir. Çünki Cenab-ı Hakk’a yakınlaşan Resullerin mertebesini ve hakkaniyetini gösterir. Aynen öylede Tarikatta Şeriatın bir delilidir. Çünki şeriatın ders verdiği ahkâmın hakaikini zevkiyle, keşfiyle isbat eder.)

Öyle de İslâmiyetin bir sırr-ı kemali (insaniyet-i kübra olan İslamiyet ile insaniyetine şuur etmek yani insan olmanın gerektiği hal ve tavrı göstermekle kemale ulaşmak) ve medar-ı envârı ve insaniyetin İslâmiyet sırrıyla bir maden-i terakkiyatı ve bir menba-ı tefeyyüzatıdır.

İşte bu sırr-ı azîmin bu derece ehemmiyetiyle beraber,

Birinci Cihet: Bazı fırak-ı dâlle onun inkârı tarafına gitmişler. Kendileri mahrum kaldıkları o envârdan, başkalarının mahrumiyetine sebeb olmuşlar.

İkinci Cihet: En ziyade medar-ı teessüf şudur ki: Ehl-i Sünnet ve Cemaatin bir kısım zahirî üleması ve Ehl-i Sünnet ve Cemaate mensub bir kısım ehl-i siyaset gafil insanlar; ehl-i tarîkatın içinde gördükleri bazı sû’-i istimalâtı ve bir kısım hatiatı bahane ederek, o hazine-i uzmayı kapatmak, belki tahrib etmek ve bir nevi âb-ı hayatı dağıtan o kevser menba’ını kurutmak için çalışıyorlar.

(Bu davranışlara maruz kalan başta biz Nurcular ve diğer tarikat ehline yol gösterecek bir ölçü aşağıda zikredilecek.) Halbuki eşyada, kusursuz ve her ciheti hayırlı şeyler, meşrebler, meslekler az bulunur. Alâküllihal bazı kusurlar ve sû’-i istimalât olacak. Çünki ehil olmayanlar bir işe girseler, elbette sû’-i istimal ederler. Fakat Cenab-ı Hak âhirette muhasebe-i a’mal düsturuyla, adalet-i Rabbaniyesini, hasenat ve seyyiatın müvazenesiyle gösteriyor. Yani hasenat racih ve ağır gelse, mükâfatlandırır, kabul eder; seyyiat racih gelse cezalandırır, reddeder. Hasenat ve seyyiatın müvazenesi, kemmiyete bakmaz, keyfiyete bakar. Bazı olur, birtek hasene bin seyyiata tereccuh eder, afvettirir.

Madem adalet-i İlahiye böyle hükmeder ve hakikat dahi bunu hak görür; tarîkat, yani Sünnet-i Seniye dairesinde tarîkatın hasenatı, seyyiatına kat’iyyen müreccah olduğuna delil: Ehl-i tarîkat, ehl-i dalaletin hücumu zamanında imanlarını muhafaza etmesidir. Âdi bir samimî ehl-i tarîkat; surî, zahirî bir mütefenninden daha ziyade kendini muhafaza eder. O zevk-i tarîkat vasıtasıyla ve o muhabbet-i evliya cihetiyle imanını kurtarır. Kebairle fâsık olur, fakat kâfir olmaz; kolaylıkla zındıkaya sokulmaz. Şedid bir muhabbet ve metin bir itikad ile aktab kabul ettiği bir silsile-i meşayihi, onun nazarında hiçbir kuvvet çürütemez. Çürütmediği için, onlardan itimadını kesemez. Onlardan itimadı kesilmezse, zındıkaya giremez. Tarîkatta hissesi olmayan ve kalbi harekete gelmeyen, bir muhakkik âlim zât da olsa, şimdiki zındıkların desiselerine karşı kendini tam muhafaza etmesi müşkilleşmiştir.

Üçüncü Cihet: Birşey daha var ki: Daire-i takvadan hariç, belki daire-i İslâmiyetten hariç bir suret almış bazı meşreblerin ve tarîkat namını haksız olarak kendine takanların seyyiatıyla, tarîkat mahkûm olamaz.

Tarîkatın

Dinî ve
Uhrevî ve
Ruhanî çok mühim ve ulvî neticelerinden sarf-ı nazar, yalnız
Âlem-i İslâm içindeki kudsî bir rabıta olan uhuvvetin inkişafına ve inbisatına en birinci, tesirli ve hararetli vasıta tarîkatlar olduğu gibi;
Âlem-i küfrün ve siyaset-i Hristiyaniyenin, nur-u İslâmiyeti söndürmek için müdhiş hücumlarına karşı dahi, üç mühim ve sarsılmaz kal’a-i İslâmiyeden bir kal’asıdır. (Medrese, tekke ve zaviye ) Merkez-i Hilafet olan İstanbul’u beşyüz elli sene bütün âlem-i Hristiyaniyenin karşısında muhafaza ettiren, İstanbul’da beşyüz yerde fışkıran envâr-ı tevhid ve o merkez-i İslâmiyedeki ehl-i imanın mühim bir nokta-i istinadı, o büyük câmilerin arkalarındaki tekyelerde “Allah Allah!” diyenlerin kuvvet-i imaniyeleri ve marifet-i İlahiyeden gelen bir muhabbet-i ruhanî ile cûş u huruşlarıdır.

İşte ey akılsız hamiyet-füruşlar ve sahtekâr milliyetperverler! Tarîkatın, hayat-ı içtimaiyenizde bu hasenesini çürütecek hangi seyyiatlarıdır, söyleyiniz?

(Üçüncü Fevaidi: Âlem-i berzah ve âhiret seferinde, tarîkat silsilelerinden bir silsileye iltihak edip ve o kafile-i nuraniye ile ebed-ül âbâd yolunda arkadaş olmak ve yalnızlık vahşetinden kurtulmak ve onlarla, dünyada ve berzahta manen ünsiyet etmek ve evham ve şübehatın hücumlarına karşı, onların icmaına ve ittifakına istinad edip, herbir üstadını kavî bir sened ve kuvvetli bir bürhan derecesinde görüp, onlarla o hatıra gelen dalalet ve şübehatı def’etmektir.)

DÖRDÜNCÜ TELVİH: (Meslek-i velayet, yolu kolaydır, kısadır, kıymetdardır ve geniştir tevhid’deki sühulet gibi. Ama üç vartadan bazen boğulmasından bazen zararlı düşmesinden bazen de tehlikeli olmasından dolayı müşkilâtlıdır.)

Meslek-i velayet

Çok kolay olmakla beraber çok müşkilâtlıdır,
Çok kısa olmakla beraber çok uzundur,
Çok kıymetdar olmakla beraber çok hatarlıdır,
Çok geniş olmakla beraber çok dardır.

İşte bu sırlar içindir ki; o yolda sülûk edenler bazan boğulur, bazan zararlı düşer, bazan döner başkalarını yoldan çıkarır.

Ezcümle: Tarîkatta “seyr-i enfüsî” ve “seyr-i âfâkî” tabirleri altında iki meşreb var.

Birinci meşreb, enfüsî meşrebidir; nefisten başlar, hariçten gözünü çeker, kalbe bakar, (hakikatı kalben zevk eder.) enaniyeti deler geçer, kalbinden yol açar, hakikatı bulur. Sonra âfâka girer. O vakit âfâkı nuranî görür. Çabuk o seyri bitirir. Enfüsî dairesinde gördüğü hakikatı, büyük bir mikyasta onda da görür. Turuk-u hafiyenin çoğu bu yol ile gidiyor. Bunun da en mühim esası; enaniyeti kırmak, (Enaniyeti kırmaktan maksad, kendi fikir ve anlayışını terk edip şahs-ı manevînin tatbikatını esas almaktır.) hevayı terketmek, nefsi öldürmektir. (Risale-i Nur dairesinde ise nefsi öldürmek değil tezkiye etmek esastır. Yani herbir cihazını Allah yolunda kullanmakla tezkiye etmektir.

Ey kardeş bil ki! Nefis çok acib bir şeydir ki; sayısız âletlerin ve nihayetsiz mizanların bir mahzenidir. Eğer tezekki ederse, bütün bu âletler, mizanlar, esma-i hüsnanın nihayetsiz hazinelerinin cilvelerini derketmeye vasıta olurlar. Yoksa eğer nefis, isyan ve tuğyan ederse; o kıymettar, âlî âletlerin ve çok nazik ve gâlî mizanların mahzeni olmasına bedel, yılanlar, akrepler ve haşaratın bir mağarası hükmüne geçer. Binaenaleyh, nefsin birinci ţekil ki vaziyeti kesbetmesi için, evla ve ekmeli, -Allahu a’lem- onun fenası değil bekasıdır. Evet, sahabelerin sülûk ettikleri tarzda, nefsin tezkiye ile baki kalması; Evliyanın ekserisinin sülûk ettikleri olan, bütün bütün ölümü ile neticelenmesinden daha çok sırr-ı hikmete muvafık geliyor. Evet nefsin cürsûmesinde şedid bir açlık, azîm bir ihtiyaç, acib bir zevk vardır. Eğer bu seciyelerinin mecraları hikmet-i hilkatına uygun tarzda tahavvül ederlerse, o zaman meselâ ondaki mezmum hırs, doymak bilmeyen bir iştiyaka inkılab eder.. ve onun meş’um gururu, bütün enva-i şirkten necatına bir vesile olur.. Ve ondaki kendi nefsine ve zatına olan şedid muhabbet; Rabbine karşı zatî ve fıtrî bir muhabbete tahavvül eder. Ve hakeza, tâ bütün seyyiatı hasenatlara inkılab edinceye kadar gider. Büyük Mesnevi-i Nuriye 522)

İkinci meşreb; âfâktan başlar, o daire-i kübranın mezahirinde cilve-i esma ve sıfâtı seyredip, sonra daire-i enfüsiyeye girer. Küçük bir mikyasta, daire-i kalbinde o envârı müşahede edip, onda en yakın yolu açar. Kalb, âyine-i Samed olduğunu görür, aradığı maksada vâsıl olur.

(Risale-i Nur da ise hem enfüsi hemde afaki tefekkür yolu ders verilmiş. Otuzüç Pencere de afaki tefekkür ders verilmekle beraber Birinci, Yirmiüçüncü ve Otuzbirinci Pencereler enfüsidir. Mesnevi-i Nuriye ise enfüsi tefekkürü ders vermektedir. O fidanlık Mesnevî, turuk-u hafiye gibi enfüsî ve dâhilî cihetinde çalışmış; kalb ve ruh içinde yol açmaya muvaffak olmuş. Bahçesi olan Risale-i Nur, hem enfüsî, hem ekseri cihetinde turuk-u cehriye gibi âfâkî ve haricî daireye bakıp marifetullaha geniş ve her yerde yol açmış. Mesnevi-i Nuriye 8)

(Boğulmayı netice veren Birinci varta: Bir hakikatı anlayıp o hakikatın diğer hakikatlarla münasebetini kurmazsa diğer hakikatları da bilemezse haddinden aşıp davaya saparsa o hakikat içinde boğulur.)

İşte birinci meşrebde sülûk eden insanlar nefs-i emmareyi öldürmeye muvaffak olamazsa, (Risale-i Nur dairesinde ise nefsini tezkiye etmezse yani herbir cihazını Allah yolunda kullanmazsa) hevayı terkedip enaniyeti kırmazsa; şükür makamından, fahr makamına düşer.. fahrden gurura sukut eder. Eğer muhabbetten gelen bir incizab ve incizabdan gelen bir nevi sekir beraber bulunsa, (yani bir hakikat içinde boğulsa o hakikatın diğer hakikatlarla münasebetini kurmazsa diğer hakikatlarıda bilemezse) “şatahat” namıyla haddinden çok fazla davalar ondan sudûr eder. Hem kendi zarar eder, hem başkasının zararına sebeb olur. Meselâ: Nasılki bir mülazım, kendinde bulunan kumandanlık zevkiyle ve neş’esiyle gururlansa, kendini bir müşir zanneder. Küçücük dairesini, o küllî daire ile iltibas eder. Ve bir küçük âyinede görünen bir güneşi, denizin yüzünde haşmetiyle cilvesi görünen güneşle bir cihet-i müşabehetle iltibasa sebeb olur; öyle de: Çok ehl-i velayet var ki; bir sineğin bir tavus kuşuna nisbeti gibi, kendinden o derece büyük olanlardan kendini büyük görür ve öyle de müşahede ediyor, kendini haklı buluyor. Hattâ ben gördüm ki: Yalnız kalbi intibaha gelmiş, uzaktan uzağa velayetin sırrını kendinde hissetmiş, kendini kutb-u a’zam telakki edip o tavrı takınıyordu. Ben dedim: “Kardeşim! Nasılki kanun-u saltanatın, sadrazam dairesinden tâ nahiye müdürü dairesine kadar bir tarzda cüz’î-küllî cilveleri var; öyle de velayetin ve kutbiyetin dahi, öyle muhtelif daire ve cilveleri var. Herbir makamın çok zılleri ve gölgeleri var. Sen, sadrazam-misal kutbiyetin a’zam cilvesini, bir müdür dairesi hükmünde olan kendi dairende o cilveyi görmüşsün, aldanmışsın. Gördüğün doğrudur, fakat hükmün yanlıştır. Bir sineğe bir kap su, bir küçük denizdir.” O zât şu cevabımdan inşâallah ayıldı ve o vartadan kurtuldu.

(Bu cümleye kadar boğulmayı anlattı. Bu cümleden itibaren zararlı düşmeyi anlatıyor.)

(Zararı netice veren İkinci varta: Mazhariyet-i esmadan ibaret olan meratib-i velayette bir makamın cilvesine mazhar olup kendini o makamın en üst derecesinde görüp o makamın hakiki sahipleri ile kendini kıyas ederek onlar hakkında su-i zan etmekle zarar eder.)

Hem ben müteaddid insanları gördüm ki, bir nevi Mehdi kendilerini biliyorlardı ve “Mehdi olacağım” diyorlardı. Bu zâtlar yalancı ve aldatıcı değiller, belki aldanıyorlar. (Cilveyi ayn-ı güneş zannettiğinden aldanıyor.) Gördüklerini, hakikat zannediyorlar.

Esma-i İlahînin nasılki tecelliyatı, Arş-ı A’zam dairesinden tâ bir zerreye kadar cilveleri var ve o esmaya mazhariyet de, o nisbette tefavüt eder.

Öyle de mazhariyet-i esmadan ibaret olan meratib-i velayet dahi öyle mütefavittir. Şu iltibasın en mühim sebebi şudur:

Makamat-ı evliyadan bazı makamlarda

Mehdi vazifesinin hususiyeti bulunduğu ve (Hidayete vesile olan)
Kutb-u a’zama has bir nisbeti göründüğü ve (İrşad eden)
Hazret-i Hızır’ın bir münasebet-i hâssası olduğu gibi, (Sağ cihetinde Hızır gibi bir hayırhah, nuranî bir zât peyda olur. Eşyanın ve hadisatın hakikatını ders verir. Risale-i Nurlar da Hızır Aleyhisselâm gibi eşyanın ve hadisatın hakikatını ders veriyor. Herbir müslüman tek başıyla bu dehşetli yangından kurtulmaya me’yusane çabalarken, Risale-i Nur Hızır gibi imdada yetişti. Kastamonu Lahikası 55)

Bazı meşahirle münasebetdar bazı makamat var. Hattâ o makamlara “Makam-ı Hızır”, “Makam-ı Üveys”, “Makam-ı Mehdiyet” tabir edilir.

İşte bu sırra binaen, o makama ve o makamın cüz’î bir nümunesine veya bir gölgesine girenler, kendilerini o makamla has münasebetdar meşhur zâtlar zannediyorlar. Kendini Hızır telakki eder veya Mehdi itikad eder veya kutb-u a’zam tahayyül eder. Eğer hubb-u câha talib enaniyeti yoksa, o halde mahkûm olmaz. Onun haddinden fazla davaları, şatahat sayılır. Onunla belki mes’ul olmaz. Eğer enaniyeti perde ardında hubb-u câha müteveccih ise; o zât enaniyete mağlub olup, şükrü bırakıp fahre girse, fahrden git gide gurura sukut eder. Ya divanelik derecesine sukut eder veyahut tarîk-ı haktan sapar. Çünki büyük evliyayı, kendi gibi telakki eder, haklarındaki hüsn-ü zannı kırılır. Zira nefis ne kadar mağrur da olsa, kendisi kendi kusurunu derkeder. O büyükleri de kendine kıyas edip, kusurlu tevehhüm eder. Hattâ enbiyalar hakkında da hürmeti noksanlaşır. (Böylelikle zararlı düşer.)

İşte bu hale giriftar olanlar, mizan-ı şeriatı elde tutmak ve Usûl-üd Din ülemasının düsturlarını kendine ölçü ittihaz etmek ve İmam-ı Gazalî ve İmam-ı Rabbanî gibi muhakkikîn-i evliyanın talimatlarını rehber etmek gerektir. Ve daima nefsini ittiham etmektir. Ve kusurdan, acz ve fakrdan başka nefsin eline vermemektir. Bu meşrebdeki şatahat, hubb-u nefisten neş’et ediyor. Çünki muhabbet gözü, kusuru görmez. Nefsine muhabbeti için, o kusurlu ve liyakatsız bir cam parçası gibi nefsini, bir pırlanta, bir elmas zanneder.

(Tehlikeli bir hatayı netice veren Üçüncü varta: Risale-i Nurdan ettiği istifade ile âyetden anladığı cüz’i bir manayı esas kabul edip âyetin diğer manalarını inkâr etmek ile hataya düşer.) Bu nevi içindeki en tehlikeli bir hata şudur ki; kalbine ilhamî bir tarzda gelen cüz’î manaları “Kelâmullah” tahayyül edip, âyet tabir etmeleridir. (Risale-i Nur da ise âyet’den anladığı cüz’i bir manaya âyetin tek işaret ettiği mana budur der, hataya düşer.)

Ve onunla, vahyin mertebe-i ulya-yı akdesine bir hürmetsizlik gelir. Evet bal arısının ve hayvanatın ilhamatından tut, tâ avam-ı nâsın ve havass-ı beşeriyenin ilhamatına kadar ve avam-ı melaikenin ilhamatından, tâ havass-ı kerrûbiyyunun ilhamatına kadar bütün ilhamat, bir nevi kelimat-ı Rabbaniyedir. Fakat mazharların ve makamların kabiliyetine göre kelâm-ı Rabbanî; yetmiş bin perdede telemmu’ eden ayrı ayrı cilve-i hitab-ı Rabbanîdir.

Amma vahiy ve kelâmullahın ism-i hassı ve onun en bahir misal-i müşahhası olan Kur’anın necimlerine ism-i has olan “âyet” namı öyle ilhamata verilmesi, hata-yı mahzdır. Onikinci ve Yirmibeşinci ve Otuzbirinci Sözlerde beyan ve isbat edildiği gibi, elimizdeki boyalı âyinede görünen küçük ve sönük ve perdeli güneşin misali, semadaki güneşe ne nisbeti varsa; öyle de o müddeilerin kalbindeki ilham dahi, doğrudan doğruya kelâm-ı İlahî olan Kur’an güneşinin âyetlerine nisbeti, o derecededir. Evet herbir âyinede görünen güneşin misalleri, güneşindir ve onunla münasebetdardır denilse, haktır; fakat o güneşçiklerin âyinesine Küre-i Arz takılmaz ve onun cazibesiyle bağlanmaz!

(Dördüncü Fevaidi: İmandaki marifetullah ve o marifetteki muhabbetullahın zevkini, safi tarîkat vasıtasıyla anlamak ve o anlamakla dünyanın vahşet-i mutlakasından ve insanın kâinattaki gurbet-i mutlakasından kurtulmaktır. Çok Sözlerde isbat etmişiz ki: Saadet-i dâreyn ve elemsiz lezzet ve vahşetsiz ünsiyet ve hakikî zevk ve ciddî saadet, iman ve İslâmiyetin hakikatındadır. İkinci Söz’de beyan edildiği gibi: İman, şecere-i tûbâ-i Cennet’in bir çekirdeğini taşıyor. İşte tarîkatın terbiyesiyle, o çekirdek neşvünema bulur, inkişaf eder. Mektubat – 456)

BEŞİNCİ TELVİH: Tarîkatın gayet mühim bir meşrebi olan “Vahdet-ül Vücud” namı altındaki Vahdet-üş Şuhud, yani Vâcib-ül Vücud’un vücuduna hasr-ı nazar edip, sair mevcudatı, o vücud-u Vâcib’e nisbeten o kadar zaîf ve gölge görür ki, vücud ismine lâyık olmadığını hükmedip, hayal perdesine sarıp, terk-i masiva makamında onları hiç saymak, hattâ madum tasavvur etmek, yalnız cilve-i esma-i İlahiyeye hayalî bir âyine vaziyeti vermek kadar ileri gider.

(Barla Lahikasında da geçtiği gibi Vahdet-ül Vücud meşrebi Rububiyetin azametini anlayamadıklarından ve aşk sıfatında çok ileri gitmelerinden mevcudatın zeval ve fenasını görmemek için bir nevi hulul manasında herşey O’dur demişlerdir.)

(Şu kâinatın Sâni’-i Zülcelali, Vâcib-ül Vücud’dur. Yani: Onun vücudu zâtîdir, ezelîdir, ebedîdir, ademi mümteni’dir, zevali muhaldir ve tabakat-ı vücudun en rasihi, en esaslısı, en kuvvetlisi, en mükemmelidir. Sair tabakat-ı vücud, onun vücuduna nisbeten gayet zaîf bir gölge hükmündedir. Ve o derece vücud-u Vâcib rasih ve hakikatlı ve vücud-u mümkinat o derece hafif ve zaîftir ki; Muhyiddin-i Arabî gibi çok ehl-i tahkik, sair tabakat-ı vücudu, evham ve hayal derecesine indirmişler; لاَ مَوْجُودَ اِلاَّ هُوَ demişler. Yani: Vücud-u Vâcib’e nisbeten başka şeylere vücud denilmemeli; onlar, vücud ünvanına lâyık değillerdir diye hükmetmişler. Mektubat – 249)

(Meselâ bir padişah var. O padişahın hâkim-i âdil ismiyle bir adliye dairesi var ki, o ismin cilvesini gösteriyor. Bir ismi de halifedir. Bir meşihat ve bir ilmiye dairesi, o ismin mazharıdır. Bir de Kumandan-ı A’zam ismi var. O isim ile devâir-i askeriyede faaliyet gösterir. Ordu, o ismin mazharıdır. Şimdi biri çıksa dese ki: “O padişah, yalnız hâkim-i âdildir; devair-i adliyeden başka daire yok.” O vakit bilmecburiye, adliye memurları içinde, hakikî değil itibarî bir surette, meşihat dairesindeki ülemanın evsafını ve ahvalini onlara tatbik edip, zıllî ve hayalî bir tarzda, hakikî adliye içinde tebaî ve zıllî bir meşihat dairesi tasavvur edilir. Hem daire-i askeriyeye ait ahval ve muamelâtını yine farazî bir tarzda, o memurîn-i adliye içinde itibar edip, gayr-ı hakikî bir daire-i askeriye itibar edilir ve hâkeza… İşte şu halde, padişahın hakikî ismi ve hakikî hâkimiyeti, hâkim-i âdil ismidir ve adliyedeki hâkimiyettir. Halife, kumandan-ı a’zam, sultan gibi isimleri hakikî değiller, itibarîdirler. Halbuki padişahlık mahiyeti ve saltanat hakikatı, bütün isimleri hakikî olarak iktiza eder. Hakikî isimler ise, hakikî daireleri istiyor ve iktiza ediyorlar.

İşte saltanat-ı uluhiyet Rahman, Rezzak, Vehhab, Hallak, Fa’al, Kerim, Rahîm gibi pek çok esma-i mukaddeseyi hakikî olarak iktiza ediyor. O hakikî esma dahi, hakikî âyineleri iktiza ediyorlar. Şimdi ehl-i vahdet-ül vücud madem لاَ مَوْجُودَ اِلاَّ هُوَ der, hakaik-i eşyayı hayal derecesine indirir. Cenab-ı Hakk’ın Vâcib-ül Vücud ve Mevcud ve Vâhid ve Ehad isimlerinin hakikî cilveleri ve daireleri var. Belki âyineleri, daireleri hakikî olmazsa; hayalî, ademî dahi olsa, onlara zarar etmez. Belki vücud-u hakikînin âyinesinde vücud rengi olmazsa, daha ziyade safî ve parlak olur. Fakat Rahman, Rezzak, Kahhar, Cebbar, Hallak gibi isimleri ise, tecellileri hakikî olmuyor, itibarî oluyor. Halbuki o esmalar, Mevcud ismi gibi hakikattırlar, gölge olamazlar; aslîdirler, tebaî olamazlar. İşte sahabe ve asfiya-i müçtehidîn ve eimme-i Ehl-i Beyt, حَقَائِقُ اْلاَشْيَاءِ ثَابِتَةٌ derler ki, Cenab-ı Hakk’ın bütün esmasıyla hakikî bir surette tecelliyatı var. Bütün eşyanın, Onun icadıyla bir vücud-u ârızîsi vardır. Ve o vücud çendan Vâcib-ül Vücud’un vücuduna nisbeten gayet zaîf ve kararsız bir zıll, bir gölgedir; fakat hayal değil, vehim değildir. Cenab-ı Hak, Hallak ismiyle vücud veriyor ve o vücudu idame ediyor. Mektubat – 84/85)

(Beşinci telvihi Risale-i Nur mesleğine tatbik edersek; a’zami derecede esmaya mazhar olan bir Nur talebesi esmanın diğer isimlerle olan münasebatını bilir ve ona göre hareket eder. Fakat galiben bir esmaya mazhar olan bir Nur talebesi ise sadece o isim de bir derece ileri gitmekle beraber diğer esmayı ya hayal derecesine atar veya inkar eder.)

İşte bu meşrebin ehemmiyetli bir hakikatı var ki: Vâcib-ül Vücud’un vücudu, iman kuvvetiyle ve yüksek bir velayetin hakkalyakîn derecesinde inkişafıyla, vücud-u mümkinat o derece aşağıya düşer ki, hayal ve ademden başka onun nazarında makamları kalmaz; âdeta Vâcib-ül Vücud’un hesabına kâinatı inkâr eder.

Fakat bu meşrebin tehlikeleri var.

En birincisi şudur ki: Erkân-ı imaniye altıdır. İman-ı billahtan başka, iman-ı bilyevm-il âhir gibi rükünler var. Bu rükünler ise, mümkinatın vücudlarını ister. O muhkem erkân-ı imaniye, hayal üstünde bina edilmez! Onun için, o meşreb sahibi, âlem-i istiğrak ve sekirden âlem-i sahve girdiği vakit, o meşrebi beraber almamak gerektir ve o meşrebin muktezasıyla amel etmemek lâzımdır.

(Risale-i Nur’a Beşinci Telvihteki Birinci vartayı tatbik ettiğimizde bir Nur talebesi kendi zevk ettiği anladığı bir hakikatı Risale-i Nurda yerini gösteremezse bu anlayışı ile amel etmemesi gerekir.)

İkincisi: Hem kalbî ve halî ve zevkî olan bu meşrebi, aklî ve kavlî ve ilmî suretine çevirmemektir. Çünki Kitab ve Sünnetten gelen desatir-i akliye ve kavanin-i ilmiye ve usûl-ü kelâmiye o meşrebi kaldıramıyor; kabil-i tatbik olamıyor. Onun için, Hulefa-yı Raşidîn’den ve Eimme-i Müçtehidîn’den ve selef-i sâlihînin büyüklerinden, o meşreb sarihan görünmüyor. Demek, en âlî bir meşreb değil.

(Risale-i Nur’a Beşinci Telvihteki İkinci vartayı tatbik ettiğimizde bir Nur talebesi kendi zevk ettiği anladığı bir hakikatı Risale-i Nurda yerini gösterememekle beraber bu anlayışını umuma aklî ve kavlî ve ilmî bir surete getirip anlatmaması gerekir.)

Belki yüksek, fakat nâkıs.
Çok ehemmiyetli, fakat çok hatarlı.
Çok ağır, fakat çok zevklidir. (Ağır olması çekilen çilelerden dolayı olabilir.)

O zevk için ona girenler, ondan çıkmak istemiyorlar, hodgâmlık ile en yüksek mertebe zannediyorlar. (Zevkli olması aşka ait sıfatları taşıyor olmasındandır. Bunu izah eden cümleler: Firakı hiç istemeyen ve firaktan şiddetle kaçan ve ayrılıktan titreyen ve bu’diyetten cehennem gibi korkan ve zevalden gayet derecede nefret eden ve visali ruhu ve canı gibi seven ve kurbiyeti cennet gibi, hadsiz bir iştiyak ile arzulayan “aşk” sıfatı; her şeydeki akrebiyet-i İlahiyenin bir cilvesine yapışmakla firak ve bu’diyeti hiçe sayıp, lika ve visali daimî zannederek, “Lâ mevcude illâ Hu” diye, aşkın sekriyle ve o şevk-i beka ve lika ve visalin muktezasıyla, gayet zevkli bir meşreb-i hali vahdet-ül vücudda bulunduğunu tasavvur ederek, müdhiş firaklardan kurtulmak için, o vahdet-ül vücud mes’elesini melce’ ittihaz etmişler. Barla – 264)

Bu meşrebin esasını ve mahiyetini, Nokta Risalesi’nde ve bir kısım Sözler’de ve Mektubat’ta bir derece beyan ettiğimizden, onlara iktifaen, şurada o mühim meşrebin ehemmiyetli bir vartasını beyan edeceğiz. Şöyle ki:

Üçüncüsü: O meşreb, daire-i esbabdan geçip, terk-i masiva sırrıyla mümkinattan alâkasını kesen ehass-ı havassın istiğrak-ı mutlak haletinde mazhar olduğu sâlih bir meşrebdir. Şu meşrebi, esbab içinde boğulanların ve dünyaya âşık olanların ve felsefe-i maddiye ile tabiata saplananların nazarına ilmî bir surette telkin etmek, tabiat ve maddede onları boğdurmaktır ve hakikat-ı İslâmiyeden uzaklaştırmaktır. Çünki dünyaya âşık ve daire-i esbaba bağlı bir nazar, bu fâni dünyaya bir nevi beka vermek ister. O dünya mahbubunu elinden kaçırmak istemiyor; vahdet-ül vücud bahanesiyle ona bir bâki vücud tevehhüm eder, o mahbubu olan dünya hesabına ve beka ve ebediyeti ona tam mal etmesine binaen, bir mabudiyet derecesine çıkarır. -Neûzü billah- Allah’ı inkâr etmek vartasına yol açar. Şu asırda maddiyyunluk fikri o derece istilâ etmiş ki, maddiyatı herşey’e merci’ biliyorlar. Böyle bir asırda has ehl-i iman, maddiyatı i’dam eder derecesinde ehemmiyetsiz gördüklerinden; Vahdet-ül Vücud meşrebi ortaya atılsa belki maddiyyunlar sahib çıkacaklar, “Biz de böyle diyoruz” diyecekler. Halbuki dünyada meşarib içinde, maddiyyunların ve tabiatperestlerin mesleğinden en uzak meşreb, Vahdet-ül Vücud meşrebidir. Çünki ehl-i Vahdet-ül Vücud, o kadar vücud-u İlahîye kuvvet-i iman ile ehemmiyet veriyorlar ki, kâinatı ve mevcudatı inkâr ediyorlar. Maddiyyunlar ise, o kadar mevcudata ehemmiyet veriyorlar ki; kâinat hesabına, Allah’ı inkâr ediyorlar. İşte bunlar nerede? Ötekiler nerede?

(Risale-i Nur’a Beşinci Telvihteki Üçüncü vartayı tatbik ettiğimizde bir Nur talebesinin anladığı hakikatı diğer Nur talebeleri kabul etmeyebilir ve umumun kabul etmediği bu hakikata ehl-i dalalet taraftar olur. Ta ki ortaya tefrika atsın.)

(Beşinci Fevaidi: Tekâlif-i şer’iyedeki hakaik-i latifeyi, tarîkattan ve zikr-i İlahîden gelen bir intibah-ı kalbî vasıtasıyla hissetmek, takdir etmek… O vakit taate, suhre gibi değil, belki iştiyakla itaat edip ubudiyeti îfa eder.)

(Risale-i Nur’a Beşinci Telvihteki Üçüncü vartayı tatbik ettiğimizde bir Nur talebesinin anladığı hakikatı diğer Nur talebeleri kabul etmeyebilir ve umumun kabul etmediği bu hakikiata ehl-i dalalet taraftar olur. Ta ki ortaya tefrika atsın.)

ALTINCI TELVİH: “Üç Nokta”dır.

Birinci Nokta: Velayet yolları içinde en güzeli, en müstakimi, en parlağı, en zengini; Sünnet-i Seniyeye ittiba’dır.

(Evet Cenab-ı Hakk’a iman eden, elbette ona itaat edecek. Ve itaat yolları içinde en makbulü ve en müstakimi ve en kısası, bilâ-şübhe HABİBULLAH’ın gösterdiği ve takib ettiği yoldur. Lemalar – 52)

(Madem Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm Hâtem-ül Enbiya’dır, bütün enbiyanın vârisidir; elbette bütün vusul yollarının başındadır. Onun cadde-i kübrasından hariç, hakikat ve necat yolu olamaz. Umum ehl-i marifetin ve tahkikin imamları, Sa’dî-i Şirazî gibi derler:

مُحَالَسْتْ سَعْدِى بَرَاهِ نَجَاتْ ٭ ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْ دَرْ پَىِ مُصْطَفَى

Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın cadde-i kübrasının haricinde üç çeşit necat yolu vardır.

Fakat bazan oluyor ki: Cadde-i Ahmediyede (A.S.M.) gittikleri halde, bilmiyorlar ki cadde-i Ahmediyedir ve cadde-i Ahmediye dâhilindedir.
Hem bazan oluyor ki: Peygamber’i bilmiyorlar, fakat gittikleri yol, cadde-i Ahmediyenin eczasındandır.
Hem bazan oluyor ki: Bir keyfiyet-i meczubane veya bir halet-i istiğrakkârane veya bir vaziyet-i münzeviyane ve bedeviyane suretinde cadde-i Muhammediyeyi düşünmeyerek, yalnız Lâ ilahe illallah onlara kâfi geliyor. Mektubat – 335)

(İmam-ı Rabbanî Ahmed-i Farukî (R.A.) demiş ki: “Ben seyr-i ruhanîde kat’-ı meratib ederken, tabakat-ı evliya içinde en parlak, en haşmetli, en letafetli, en emniyetli; Sünnet-i Seniyeye ittibaı, esas-ı tarîkat ittihaz edenleri gördüm. Lem’alar – 51 Demek esas-ı tarikat ittihaz etmeyenlerde varmış. Onlar ise zahirden hakikata geçemeyen zikir ve nafilelerle meşgul olanlardır.)

Yani: A’mal ve harekâtında Sünnet-i Seniyeyi düşünüp ona tâbi’ olmak ve taklid etmek ve muamelât ve ef’alinde ahkâm-ı şer’iyeyi düşünüp rehber ittihaz etmektir.

İşte bu ittiba ve iktida vasıtasıyla, âdi ahvali ve örfî muameleleri ve fıtrî hareketleri ibadet şekline girmekle beraber; herbir ameli, sünneti ve şer’i o ittiba’ noktasında düşündürmekle, bir tahattur-u hükm-ü şer’î veriyor. O tahattur ise, sahib-i şeriatı düşündürüyor. O düşünmek ise, Cenab-ı Hakk’ı hatıra getiriyor. O hatıra, bir nevi huzur veriyor. O halde mütemadiyen ömür dakikaları, huzur içinde bir ibadet hükmüne getirilebilir. (Âdi ahvalinde ve örfî muamelelerinde ve fıtrî hareketlerinde emr-i İlahiyi düşünmek Cenab-ı Hakk’ın huzurunda olduğunu hatıra getiriyor. O huzur hali ibadet hükmünü alır.)

(Şeriat ve Sünnet-i Seniyenin ahkâmları içinde cilveleri intişar eden esma-i hüsnanın herbir isminin feyz-i tecellisine bir mazhar-ı câmi’ olmağa çalış… Sözler – 362)

(Misal olarak; Evet İsm-i Hakîm’in cilve-i a’zamından olan hikmet-i âmme-i kâinat, iktisad ve israfsızlık üzerinde hareket ediyor; iktisadı emrediyor. Ve İsm-i Adl’in cilve-i a’zamından gelen kâinattaki adalet-i tâmme, umum eşyanın müvazenelerini idare ediyor ve beşere de adaleti emrediyor. Lemalar – 309)

İşte bu cadde-i kübra, velayet-i kübra olan ehl-i veraset-i nübüvvet olan sahabe ve selef-i sâlihînin caddesidir.

(Lakin esmanın iktiza ettiği hakikat aynı olmakla beraber sureti değişebilir. Misal olarak Hakîm ve Müdebbir isimlerinin iktiza ettiği mübareze kanunu Küffara karşı cihadı emrediyor. Eski de i’la-yı Kelimetullah maddi cihad ile olurken şimdi cihad hakikatı aynı olmakla beraber sureti manevi cihad şekline girdi. Zira medenîlere galebe çalmak ikna iledir, icbar ile değildir. Divan-ı Harb-i Örfi 20)

İkinci Nokta: Velayet yollarının ve tarîkat şubelerinin

En mühim esası, ihlastır. Çünki ihlas ile hafî şirklerden halas olur. İhlası kazanmayan, o yollarda gezemez.
Ve o yolların en keskin kuvveti, muhabbettir. Evet muhabbet, mahbubunda bahaneler aramaz ve kusurlarını görmek istemez. Ve kemaline delalet eden zaîf emareleri, kavî hüccetler hükmünde görür. Daima mahbubuna tarafdardır.

İşte bu sırra binaendir ki, muhabbet ayağıyla marifetullaha teveccüh eden zâtlar; şübehata ve itirazata kulak vermezler, ucuz kurtulurlar. Binler şeytan toplansa, onların mahbub-u hakikîsinin kemaline işaret eden bir emareyi, onların nazarında ibtal edemez. Eğer muhabbet olmazsa, o vakit kendi nefsi ve şeytanı ve haricî şeytanların ettikleri itirazat içinde çok çırpınacak. Kahramancasına bir metanet ve kuvvet-i iman ve dikkat-i nazar lâzımdır ki, kendisini kurtarsın.

İşte bu sırra binaendir ki; umum meratib-i velayette marifetullahtan gelen muhabbet, en mühim maye ve iksirdir. Fakat muhabbetin bir vartası var ki: Ubudiyetin sırrı olan niyazdan, mahviyetten naza ve davaya atlar, mizansız hareket eder. Masiva-yı İlahiyeye teveccühü hengâmında, mana-yı harfîden mana-yı ismîye geçmesiyle; tiryak iken zehir olur. Yani; gayrullahı sevdiği vakit, Cenab-ı Hak hesabına ve onun namına, onun bir âyine-i esması olmak cihetiyle rabt-ı kalb etmek lâzımken; bazan o zâtı, o zât hesabına, kendi kemalât-ı şahsiyesi ve cemal-i zâtîsi namına düşünüp, mana-yı ismiyle sever. Allah’ı ve peygamberi düşünmeden yine onları sevebilir. Bu muhabbet, muhabbetullaha vesile değil, perde oluyor. (Alevilerin Hz Ali’ye (RA) muhabbeti gibi..) Mana-yı harfî ile olsa, muhabbetullaha vesile olur, belki cilvesidir denilebilir.

Üçüncü Nokta: Bu dünya, dâr-ül hikmettir, (Bu dünya, Cenab-ı Hakkın hikmeti ile halk ettiği ve kudsî hikmetlerini takib ettiği yerdir. Yani bu dünya, Cenab-ı Hakkın esması, sıfatı, şuunatı ve Zâtının kâinatı yaratmasındaki gaye ve maksadların tezahür ettiği hikmetinin göründüğü bir yerdir. Bizim canibimizden bakarsak Cenab-ı Hakkın yaratma hikmetine en muvafık hareket tarzını yapacağımız bir yerdir. Onuncu Sözdeki dar-ül hikmet manası ise dünyadaki icraatların tedrici olmasına işarettir.)

dâr-ül hizmettir; dâr-ül ücret ve mükâfat değil. Buradaki a’mal ve hizmetlerin ücretleri berzahta ve âhirettedir. Buradaki a’mal, berzahta ve âhirette meyve verir. Madem hakikat budur, a’mal-i uhreviyeye ait neticeleri dünyada istememek gerektir. Verilse de memnunane değil, mahzunane kabul etmek lâzımdır. Çünki Cennet’in meyveleri gibi, kopardıkça yerine aynı gelmek sırrıyla, bâki hükmünde olan amel-i uhrevî meyvesini, bu dünyada fâni bir surette yemek, kâr-ı akıl değildir. Bâki bir lâmbayı, bir dakika yaşayacak ve sönecek bir lâmba ile mübadele etmek gibidir.

İşte bu sırra binaen; ehl-i velayet, hizmet ve meşakkat ve musibet ve külfeti hoş görüyorlar, nazlanmıyorlar, şekva etmiyorlar. “Elhamdülillahi alâküllihal” diyorlar. Keşf ü keramet, ezvak u envâr verildiği vakit, bir iltifat-ı İlahî nev’inden kabul edip setrine çalışıyorlar. Fahre değil, belki şükre, ubudiyete daha ziyade giriyorlar. Çokları o ahvalin istitar ve inkıtaını istemişler, tâ ki amellerindeki ihlas zedelenmesin. Evet makbul bir insan hakkında en mühim bir ihsan-ı İlahî, ihsanını ona ihsas etmemektir; tâ niyazdan naza ve şükürden fahre girmesin.

İşte bu hakikata binaendir ki, velayeti ve tarîkatı isteyenler; eğer velayetin bazı tereşşuhatı olan ezvak ve keramatı isterlerse ve onlara müteveccih ise ve onlardan hoşlansa; bâki uhrevî meyveleri, fâni dünyada, fâni bir surette yemek kabîlinden olmakla beraber; velayetin mayesi olan ihlası kaybedip, velayetin kaçmasına meydan açar.

({(Haşiye-2): Bu kardeşimin bu hissine iştirak etmiyorum. Rıza-yı İlahî kâfidir. Eğer o yâr ise, herşey yârdır. Eğer o yâr değilse, bütün dünya alkışlasa beş para değmez.

İnsanların takdiri, istihsanı, eğer böyle işde, böyle amel-i uhrevîde illet ise, o ameli ibtal eder.

Eğer müreccih ise, o ameldeki ihlâsı kırar.

Eğer müşevvik ise safvetini izale eder.

Eğer sırf alâmet-i makbuliyet olarak, istemeyerek Cenab-ı Hak ihsan etse, o amelin ve ilmin insanlarda hüsn-ü tesiri namına kabul etmek güzeldir ki,

وَ اجْعَلْ لِى لِسَانَ صِدْقٍ فِى اْلآخِرِينَ buna işarettir. Said} Barla – 78)

(Bu vartanın Risale-i Nur Talebelerine tatbikine misal olacak bir mektub;

Aziz, sıddık kardeşlerim!

Birbirinizi enaniyetle veya sadakatsızlıkla ittiham etmemek için, bir hakikatı beyan etmek ihtar edildi.

Ben bir zaman enaniyetini bırakmış ve nefs-i emmaresi kalmamış büyük evliyadan şiddetli bir surette nefs-i emmareden şikayet ettiklerini gördüm, hayrette kaldım. Sonra kat’î bildim ki, âhir ömre kadar mücahede-i nefsiyenin sevabdar devamı için nefs-i emmarenin ölmesi üzerine onun cihazatı damarlara ve hissiyata devredilir, mücahede devam eder. İşte o büyük evliyalar, bu ikinci düşmandan ve nefsin vârisinden şikayet ederler.

(Mevzumuz ile alakadar cümleler;) Hem manevî kıymet ve makam ve meziyet, bu dünyaya bakmıyor ki, kendini ihsas etsin. Hattâ en büyük makamda bulunanlardan bazı zâtlara verilen büyük bir ihsan-ı İlahîyi hissetmediklerinden, kendilerini herkesten ziyade bîçare ve müflis telakki etmeleri gösteriyor ki; avamın nazarında medar-ı kemalât zannedilen keşf ü keramat ve ezvak u envâr, o manevî kıymet ve makamlara medar ve mehenk olamaz. Sahabelerin bir saati, başka velilerin bir gün, belki bir çillesi kadar kıymeti olduğu halde; keşif ve manevî hârikulâde hâlâta evliya gibi mazhariyetleri her sahabede olmaması, bu hakikatı isbat ediyor.

İşte kardeşlerim! Dikkat ediniz; sizin nefs-i emmareniz, kıyas-ı binnefs cihetinde, sû’-i zan ve gurur noktasında sizi aldatmasın; Risale-i Nur terbiye etmiyor diye şübhelendirmesin. Şualar – 332)

(Kişinin kıymeti, büyüklüğü keşif ve kerametle anlaşılmaz. Kişi kendinin Allah katındaki yerini anlamak isterse Allah’ın kendi katındaki yerine bakması yeterlidir. Yani kişi Allah’ı ne kadar tanımış, Allah’ı insanlara ne kadar tanıtmış ve amallerinde ihlası muhafaza edebilmiş mi? Bu soruların cevabı verilmekle kişinin Allah katındaki mertebesi anlaşılır. Fakat sizin gibi hakikatbîn zâtlar vazifeye, hizmete bakıp, o noktada bakmalısınız. Kastamonu Lahikası 89)

(Altıncısı Telvihin üç Noktasının herbirinin ayrı fevaidi olduğundan altıncı telvihin altıncı yedinci sekizinci fevaidi vardır: Hakikî zevke ve ciddî teselliye ve kedersiz lezzete ve vahşetsiz ünsiyete, hakikî medar ve vasıta olan tevekkül makamını ve teslim rütbesini ve rıza derecesini kazanmaktır.)

YEDİNCİ TELVİH: “Dört Nükte”dir.

Birinci Nükte: Şeriat doğrudan doğruya, gölgesiz, perdesiz, sırr-ı ehadiyet ile rububiyet-i mutlaka noktasında hitab-ı İlahînin neticesidir. Tarîkatın ve hakikatın en yüksek mertebeleri, şeriatın cüzleri hükmüne geçer. (Hakikat meslekleri derken tarikatın ve Risale-i Nur Talebelerinin dışındaki ilm-i kelam gibi meslekler kastedilmiştir. Zira Risale-i Nur Kur’ana doğrudan doğruya muhatab olduğundan Risale-i Nur şeriatın hakikatını ders veriyor. Şeriatın hakikatını ders verdiğine Yedinci Şua, Yirmiikinci Söz misal olarak verilebilir. Anlaşılan hakikata karşı mukabele tarzımızı bilmeye misal olarak Otuzuncu Lem’ayı düşünebiliriz. Zira Kur’anın vazife-i asliyesi: Daire-i rububiyetin kemalât ve şuunatını ve daire-i ubudiyetin vezaif ve ahvalini talim etmektir. Sözler 265

Hakikat-ı Şeriat budur.

Ey insan! Şu kâinattan maksad-ı a’lâ; tezahür-ü rububiyete karşı, ubudiyet-i külliye-i insaniyedir ve insanın gaye-i aksası, o ubudiyete ulûm ve kemalât ile yetişmektir. Sözler 264)

Yoksa daima vesile ve mukaddime ve hâdim hükmündedirler. Neticeleri, şeriatın muhkematıdır. Yani: Hakaik-i şeriata yetişmek için, tarîkat ve hakikat meslekleri, vesile ve hâdim ve basamaklar hükmündedir. Git gide en yüksek mertebede, nefs-i şeriatta bulunan mana-yı hakikat ve sırr-ı tarîkata inkılab ederler. O vakit, şeriat-ı kübranın cüzleri oluyorlar. Yoksa bazı ehl-i tasavvufun zannettikleri gibi, şeriatı zahirî bir kışır, hakikatı onun içi ve neticesi ve gayesi tasavvur etmek doğru değildir. Evet şeriatın, tabakat-ı nâsa göre inkişafatı ayrı ayrıdır. Avam-ı nâsa göre zahir-i şeriatı, hakikat-ı şeriat zannedip, havassa münkeşif olan şeriatın mertebesine “hakikat ve tarîkat” namı vermek yanlıştır. Şeriatın umum tabakata bakacak meratibi var.

İşte bu sırra binaendir ki: Ehl-i tarîkat ve ashab-ı hakikat ileri gittikçe, hakaik-i şeriata karşı incizabları, iştiyakları, ittibaları ziyadeleşiyor. En küçük bir Sünnet-i Seniyeyi, en büyük bir maksad gibi telakki edip, onun ittibaına çalışıyorlar, onu taklid ediyorlar. Çünki vahiy ne kadar ilhamdan yüksek ise; semere-i vahiy olan âdâb-ı şer’iye, o derece semere-i ilham olan âdâb-ı tarîkattan yüksek ve ehemmiyetlidir. Onun için, tarîkatın en mühim esası, Sünnet-i Seniyeye ittiba’ etmektir.

İkinci Nükte: Tarîkat ve hakikat, vesilelikten çıkmamak gerektir.

(Tarikat ve hakikat, hakikat-ı şeriata yetişmek için vesiledir. Tarîkatın gaye-i maksadı, marifet ve inkişaf-ı hakaik-i imaniye olarak, Mi’rac-ı Ahmedî’nin (A.S.M.) gölgesinde ve sayesi altında kalb ayağıyla bir seyr ü sülûk-u ruhanî neticesinde, zevkî, halî ve bir derece şuhudî hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye mazhariyet; “tarîkat”, “tasavvuf” namıyla ulvî bir sırr-ı insanî ve bir kemal-i beşerîdir. Mektubat – 443)

Eğer maksud-u bizzât hükmüne geçseler; o vakit şeriatın muhkematı ve ameliyatı ve Sünnet-i Seniyeye ittiba’, resmî hükmünde kalır; kalb öteki tarafa müteveccih olur. Yani: Namazdan ziyade halka-i zikri düşünür; feraizden ziyade, evradına müncezib olur; kebairden kaçmaktan ziyade, âdâb-ı tarîkatın muhalefetinden kaçar. Halbuki muhkemat-ı şeriat olan farzların bir tanesine, evrad-ı tarîkat mukabil gelemez; yerini dolduramaz. Âdâb-ı tarîkat ve evrad-ı tasavvuf, o feraizin içindeki hakikî zevke medar-ı teselli olmalı, menşe olmamalı. Yani: Tekyesi, câmideki namazın zevkine ve ta’dil-i erkânına vesile olmalı; yoksa câmideki namazı çabuk resmî kılıp, hakikî zevkini ve kemalini tekyede bulmayı düşünen, hakikattan uzaklaşıyor.

(Şu kısa tarîkın evradı: İttiba-ı sünnettir, feraizi işlemek, kebairi terketmektir. Ve bilhâssa namazı ta’dil-i erkân ile kılmak, namazın arkasındaki tesbihatı yapmaktır. Mektubat – 458

Dolayısıyla bizim evradımız şeriatın ahkâmını tatbik etmek olduğundan ehl-i tarikat ve hakikatın düştüğü vartaya düşmeyiz. Kitab okumak ve derse gitmek ise hakaik-ı imaniyenin inkişafına vesiledir. Dolayısıyla imanın inkişafı nisbetinde farzı resmi bir suret de kılmak değil bilakis hakikî zevkini ve kemalini feraizi eda etmekte bilir. Zira Cenab-ı Hak, kemal-i kereminden, hizmetin mükâfatını, hizmet içinde dercetmiştir. Amelin ücretini, nefs-i amel içine koymuştur. İşte bu sır içindir ki bir zerre kuvvet-i imaniyenin ziyadeleşmesine hizmet etmek yüz ezvakın balından daha tatlıdır.)

Üçüncü Nükte: “Sünnet-i Seniye ve ahkâm-ı şeriat haricinde tarîkat olabilir mi?” diye sual ediliyor.

Elcevab: Hem var, hem yok.

Vardır, çünki bazı evliya-yı kâmilîn, şeriat kılıncıyla i’dam edilmişler.

Hem yoktur, çünki muhakkikîn-i evliya, Sa’dî-i Şirazî’nin bu düsturunda ittifak etmişler:

مُحَالَسْتْ سَعْدِى بَرَاهِ صَفَا ٭ ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْ دَرْ پَىِ مُصْطَفَى

(Ey Sâdî! Mustafa’nın (a.s.m.) izinde gitmeden, kurtuluş yolunda zafer kazanmak muhaldir.)

Yani: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın caddesinden hariç ve onun arkasından gitmeyen muhaldir ki; hakikî envâr-ı hakikata vâsıl olabilsin. Bu mes’elenin sırrı şudur ki:

Madem Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Hâtem-ül Enbiya’dır ve umum nev’-i beşer namına muhatab-ı İlahîdir;

Elbette nev’-i beşer, onun caddesi haricinde gidemez ve bayrağı altında bulunmak zarurîdir. (Fakat Sa’dî-i Şirazî’nin bu düsturunun üç istisnası vardır.)

Ve madem ehl-i cezbe ve ehl-i istiğrak, muhalefetlerinden mes’ul olamazlar;
Ve madem insanda bazı letaif var ki, teklif altına giremez; o latife hâkim olduğu vakit, tekâlif-i şer’iyeye muhalefetiyle mes’ul tutulmaz;
Ve madem insanda bazı letaif var ki, teklif altına girmediği gibi, ihtiyar altına da girmez; hattâ aklın tedbiri altına da girmez, o latife, kalbi ve aklı dinlemez;

Elbette o latife bir insanda hâkim olduğu zaman -fakat o zamana mahsus olarak- o zât, şeriata muhalefette velayet derecesinden sukut etmez, mazur sayılır. (Bu mazur sayıldığı latifenin varlığını bilmek dışarıdan bakan bizlerin ifrat ve tefrite düşmemesi için önemlidir. Zira bir kısım insanlar Ehl-i Sünnete muhalefet eden Ehl-i Velayeti tekfir etmiş. İkinci kısım insanlar ise Ehl-i Sünnete muhalefet eden Ehl-i Velayetin yanlış fikirlerini kendileri aklı başında olduğu halde kabul etmiş, neticede dalalete gitmiştir. Bu duruma düşmemek için o kısım ehl-i velayetin velayetlerini kabul edip Ehl-i Sünnete muhalefet eden görüşlerini red etmek gerektir.)

Fakat bir şartla ki, hakaik-i şeriata ve kavaid-i imaniyeye karşı bir inkâr, bir tezyif, bir istihfaf olmasın. Ahkâmı yapmasa da, ahkâmı hak bilmek gerektir. Yoksa o hale mağlub olup, neûzü billah, o hakaik-ı muhkemeye karşı inkâr ve tekzibi işmam edecek bir vaziyet, alâmet-i sukuttur!

Elhasıl: Daire-i şeriatın haricinde bulunan ehl-i tarîkat iki kısımdır:

Bir kısmı: -Sâbıkan geçtiği gibi- (Üçünçü Nüktede izah edildiği gibi)

Ya hale, istiğraka, cezbeye ve sekre mağlub olup
Veya teklifi dinlemeyen
Veya ihtiyarı işitmeyen latifelerin mahkûmu olup,

Daire-i şeriatın haricine çıkıyor. Fakat o çıkmak, ahkâm-ı şeriatı beğenmemekten veya istememekten değil; belki mecburiyetle ihtiyarsız terkediyor. Bu kısım ehl-i velayet var. Hem mühim veliler, bunların içinde muvakkaten bulunmuş. Hattâ bu neviden; değil yalnız daire-i şeriattan, belki daire-i İslâmiyet haricinde bulunduğunu (yani kendisi veli iken İslam’ın şartlarını yerine getirmeyerek İslâmiyet haricinde bulunmuştur.) bazı muhakkikîn-i evliya hükmetmişler. Fakat bir şartla: Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın getirdiği ahkâmın hiçbirini tekzib etmemektir. Belki, ya düşünmüyor veya müteveccih olamıyor veyahut bilemiyor ve bilmiyor. Bilse, kabul etmese olmaz!

İkinci kısım ise: (İkinci Nüktede izah edilen vartanın izahı burada yapılmıştır.) Tarîkat ve hakikatın parlak ezvaklarına kapılıp, mezâkından çok yüksek olan hakaik-i şeriatın derece-i zevkine yetişemediği için; zevksiz, resmî birşey telakki edip, ona karşı lâkayd kalır. Gitgide, şeriatı zahirî bir kışır zanneder. Bulduğu hakikatı, esas ve maksud telakki eder. “Ben onu buldum, o bana yeter.” der, ahkâm-ı şeriata muhalif hareket eder. Bu kısımdan aklı başında olanlar mes’uldürler, sukut ediyorlar, belki kısmen şeytana maskara oluyorlar.

(Hâlbuki bir zerre kuvvet-i imaniyenin ziyadeleşmesi, bir batman marifet ve kemalâttan daha kıymetlidir ve yüz ezvakın balından daha tatlıdır. Şualar 166)

Dördüncü Nükte:

(Bir Suale Cevabtır: Ehl-i Dalalet ve bid’at fırkalar kimlerdir?

Elcevab: Fırka-i naciye-i kâmile olan Ehl-i Sünnet ve Cemaat’in dışında kalan Kur’anın tevili için harbeden Hazret-i Ali’nin (R.A.) hakkında ifrat-ı muhabbetten helakete giden Rafiziler ile ifrat-ı adavetten dalalete giden haricilerdir. Bu iki akvam içerisinde, sonradan inkişaf eden yetmişüç fırka efkârının esasları bulunmuştur.)

Ehl-i dalalet ve bid’at fırkalarından bir kısım zâtlar, ümmet nazarında makbul oluyorlar. Aynen onlar gibi zâtlar var; zahirî hiçbir fark yokken, ümmet reddediyor. Bunda hayret ediyordum.

(Ehl-i Sünnet, kişilerin sözleri arkasında niyetlerini anlayıp ona göre hüküm vermişlerdir. Ehl-i Sünnet, Haline, meşrebine meftuniyet cihetinde daha derece-i zevkine yetişemediği âdâb-ı şeriata muhalefet edenleri tekfir ve tadlil etmemişler. Amma Ehl-i Sünnet’in yüksek düsturlarına kısa akılları yetişmediği halde âdâb-ı şeriata, desatir-i tarîkata nisbeten ehemmiyetsiz bakanları ise merdud ve matrud saymışlardır.

Bu nükteyi Risale-i Nur dairesine tatbik ettiğimizde cemaatimiz içinde farklı anlayışlar olabilir. Bu anlayış sahiblerinin niyetlerini anlayıp ona göre muamele etmemiz gerekmektedir.)

Meselâ: Mu’tezile mezhebinde Zemahşerî gibi, İtizal’de en mutaassıb bir ferd olduğu halde, muhakkikîn-i Ehl-i Sünnet, onun o şedid itirazatına karşı onu tekfir ve tadlil etmiyorlar, belki bir râh-ı necat onun için arıyorlar. Zemahşerî’nin derece-i şiddetinden çok aşağı Ebu Ali Cübbaî gibi mu’tezile imamlarını, merdud ve matrud sayıyorlar. Çok zaman bu sır benim merakıma dokunuyordu. Sonra lütf-u İlahî ile anladım ki: Zemahşerî’nin Ehl-i Sünnet’e itirazatı, hak zannettiği mesleğindeki muhabbet-i haktan ileri geliyordu. Yani, meselâ: Tenzih-i hakikî; onun nazarında, hayvanlar kendi ef’aline hâlık olmasıyla oluyor. Onun için Cenab-ı Hakk’ı tenzih muhabbetinden, Ehl-i Sünnet’in halk-ı ef’al mes’elesinde düsturunu kabul etmiyor. Merdud olan sair Mu’tezile imamları muhabbet-i haktan ziyade, Ehl-i Sünnet’in yüksek düsturlarına kısa akılları yetişemediğinden ve geniş kavanin-i Ehl-i Sünnet, onların dar fikirlerine yerleşmediğinden, inkâr ettiklerinden merduddurlar. Aynen bu İlm-i Kelâm’daki Ehl-i İtizal’in Ehl-i Sünnet ve Cemaat’a muhalefeti olduğu gibi, Sünnet-i Seniye haricindeki bir kısım ehl-i tarîkatın muhalefeti dahi iki cihetledir:

Biri: Zemahşerî gibi; haline, meşrebine meftuniyet cihetinde daha derece-i zevkine yetişemediği âdâb-ı şeriata karşı bir derece lâkayd kalır.

Diğer kısmı ise: Hâşâ âdâb-ı şeriata, desatir-i tarîkata nisbeten ehemmiyetsiz bakar. Çünki dar havsalası, o geniş ezvakı ihata edemiyor ve kısa makamı, o yüksek âdâba yetişemiyor.

SEKİZİNCİ TELVİH: Sekiz vartayı beyan eder:

Birincisi: (… biri birine tercih edilmesi; velayeti, nübüvvete tercih etmek) Sünnet-i Seniyeye tamam ittibaı riayet etmeyen bir kısım ehl-i sülûk; velayeti, nübüvvete tercih etmekle vartaya düşer. (Yani berzah tariki ile giden velayet-i suğra ehli kendi usullerini, düsturlarını nübüvvetin ders verdiği esasat-ı sünnet-i seniyeye ve şeriatın ahkamına tercih ederek veya üçüncü dördüncü sırada görerek kıymet vermeyerek vartaya düşer.)

Yirmidördüncü (Yirmidördüncü Sözün Birinci ve İkinci Dalında Cenab-ı Hakk’ın pek çok esmasının var olduğu ve her esmanın da ayrı ayrı daireleri olduğundan bahsedilmişti. Ehl-i Nübüvvet bütün esmayı ve dairelerini doğru safi ve ihatalı bir tarzda görüp öylece ders verdiği halde ehl-i velayet bir kısım esmayı doğru safi tarzda görselerde ihatalı olmadığı için hakikatı kayıtlayarak bir derece görüp öylece ders verebilir.)

Ve Otuzbirinci Sözler’de, (Otuzbirinci Söz’ün dört esası içinde ayrı ayrı düşünüp nübüvvet ile velayetin kıyası yapılabilir. Birinci esasın birinci temsili ile baksak bir Padişahın iki tarzda mükalemesi vardır. Bu mükalemede kim, kime, ne makamda, ne maksadda söylediğine göre aynı söz dahi olsa çok dereceleri vardır. Ehl-i Nübüvvet sözü Alemlerin Rabbinden, bütün mevcudatı temsil etme makamından, tebliğ makamından, insanlığı irşad maksadıyla dinler. Ehl-i velayet ise kendi Rabbisinden, az bir cemaati temsilen dinler. İkinci temsil ile baksak Nübüvvet mesleği doğrudan doğruya güneşle münasebetdar iken ehl-i velayet kalb ayinesine tecelli eden güneş kadar bir münasebetdarlığı ve görüşmesi vardır. İkinci Esastaki Mi’racın hakikatı ile baksak vehakeza..)

düşünecek olursak nübüvvet ne kadar yüksek olduğu ve velayet ona nisbeten ne kadar sönük olduğu isbat edilmiştir.

İkincisi: (… biri birine tercih edilmesi; evliyayı, enbiyaya tercih etmek) Ehl-i tarîkatın bir kısım müfrit evliyasını (Muhyiddin-i Arabi gibi zevatı) Sahabeye tercih, hattâ Enbiya derecesinde görmekle vartaya düşer.

Onikinci ve

Yirmiyedinci Sözler’de ve Sahabeler hakkındaki zeylinde kat’î isbat edilmiştir ki: (Sahabelere cüz’î fazilette ve hususî bir kemalde yetişilebilinirken fazilet-i külliye nokta-i nazarında yetişilememesinin üç hikmeti beyan edeceğiz:

Birinci Hikmet: Sohbet-i Nebeviye ile hakikatın envârına mazhar oldukları için

İkinci Hikmet: İnkılab-ı azîmin tarrakası (Yani zıtların ayrıldığı bir zaman olması) sahabelerin bütün hissiyatını, letaif-i maneviyesini uyandırmış olmasından

Üçüncü Hikmet: Sahabelerin velayeti Velayet-i kübra olan veraset-i nübüvvet ve sıddıkıyet olduğundan sahabelerin makamına yetişilmez. Şu üçüncü sebebin müteaddid vücuhundan üç vechini beyan ederiz:

Birinci Vecih: Cenab-ı Hakk’ın marziyatını kelâmından anlamakta, sahabelere yetişilmez.

İkinci Vecih: Akrabiyet-i İlahiye noktasındaki makamlarına velayet ayağıyla yetişilmez.

Üçüncü Vecih: Şartların zor olduğu bir zamanda yaptıkları amelin kıymeti o kadar yüksektir ki; fazilet-i a’mal ve sevab-ı ef’al ve fazilet-i uhreviye cihetinde sahabelere yetişilmez.)

Sahabelerde öyle bir hâssa-i sohbet var ki, velayet ile yetişilmez ve Sahabelere tefevvuk edilmez ve Enbiyaya hiçbir vakit evliya yetişmez.

Üçüncüsü: (… biri birine tercih edilmesi; tarikatı, Sünnete tercih etmek) İfrat ile tarîkat taassubu taşıyanların bir kısmı, âdâb ve evrad-ı tarîkatı Sünnet-i Seniyeye tercih etmekle Sünnete muhalefet edip, Sünneti terkeder, fakat virdini bırakmaz. O suretle âdâb-ı şer’iyeye bir lâkaydlık vaziyeti gelir, vartaya düşer.

Çok Sözlerde isbat edildiği gibi ve İmam-ı Gazalî, İmam-ı Rabbanî gibi muhakkikîn-i ehl-i tarîkat derler ki: (Tarikatı Sünnet-i Seniyeye tercih etmemek için ölçümüz;) “Birtek Sünnet-i Seniyeye ittiba’ noktasında hasıl olan makbuliyet, yüz âdâb ve nevafil-i hususiyeden gelemez. Bir farz, bin Sünnete müreccah olduğu gibi; bir Sünnet-i Seniye dahi, bin âdâb-ı tasavvufa müreccahtır.” demişler.

(Yedinci Telvih İkinci Nükte: Tarîkat ve hakikat, vesilelikten çıkmamak gerektir. Eğer maksud-u bizzât hükmüne geçseler; o vakit şeriatın muhkematı ve ameliyatı ve Sünnet-i Seniyeye ittiba’, resmî hükmünde kalır; kalb öteki tarafa müteveccih olur. Mektubat 452)

Dördüncüsü: (… biri birine tercih edilmesi; ilhamı, vahye tercih etmek) Müfrit bir kısım ehl-i tasavvuf; ilhamı, vahiy gibi zanneder ve ilhamı, vahiy nev’inden telakki eder, vartaya düşer. Vahyin derecesi ne kadar yüksek ve küllî ve kudsî olduğu ve ilhamat ona nisbeten ne derece cüz’î ve sönük olduğu,

Onikinci Söz’de ve (İlham ile vahiy arasındaki farkı Mütekellim, Muhatab, Makam ve Maksad noktasın da dörde ayırarak izah edilmiştir.)

İ’caz-ı Kur’ana dair Yirmibeşinci Söz’de ve (Vahiyle gelen Kur’an ism-i azam ve her ismin azami mertebesinde olduğu için en yüksek ilham dahi ona yetişemez.)

Sair risalelerde gayet kat’î isbat edilmiştir.

(Dördüncü Telvih Evet bal arısının ve hayvanatın ilhamatından tut, tâ avam-ı nâsın ve havass-ı beşeriyenin ilhamatına kadar ve avam-ı melaikenin ilhamatından, tâ havass-ı kerrûbiyyunun ilhamatına kadar bütün ilhamat, bir nevi kelimat-ı Rabbaniyedir.

Fakat mazharların ve makamların kabiliyetine göre kelâm-ı Rabbanî; yetmiş bin perdede telemmu’ eden ayrı ayrı cilve-i hitab-ı Rabbanîdir.

Amma vahiy ve kelâmullahın ism-i hâssı ve onun en bahir misal-i müşahhası olan Kur’anın necimlerine ism-i has olan “âyet” namı öyle ilhamata verilmesi, hata-yı mahzdır. Onikinci ve Yirmibeşinci ve Otuzbirinci Sözlerde beyan ve isbat edildiği gibi, elimizdeki boyalı âyinede görünen küçük ve sönük ve perdeli güneşin misali, semadaki güneşe ne nisbeti varsa; öyle de o müddeilerin kalbindeki ilham dahi, doğrudan doğruya kelâm-ı İlahî olan Kur’an güneşinin âyetlerine nisbeti, o derecededir. Evet herbir âyinede görünen güneşin misalleri, güneşindir ve onunla münasebetdardır denilse, haktır; fakat o güneşçiklerin âyinesine Küre-i Arz takılmaz ve onun cazibesiyle bağlanmaz. Mektubat – 448)

Beşincisi: (… biri birine tercih edilmesi; ezvak ve envâr ve keramatı, ibadata, hidemata ve evrada tercih etmek) Sırr-ı tarîkatı anlamayan bir kısım mutasavvife, zaîfleri takviye etmek ve gevşekleri teşci’ etmek ve şiddet-i hizmetten gelen usanç ve meşakkati tahfif etmek için, istenilmeyerek verilen ezvak ve envâr ve keramatı hoş görüp meftun olur; ibadata, hidemata ve evrada tercih etmekle vartaya düşer. Şu risalenin Altıncı Telvihinin Üçüncü Noktasında icmalen beyan olunduğu ve sair Sözlerde kat’iyyen isbat edilmiştir ki: Bu dâr-ı dünya, dâr-ül hizmettir, dâr-ül ücret değil! Burada ücretini isteyenler;

Birinci zarar; bâki, daimî meyveleri, fâni ve muvakkat bir surete çevirmekle beraber,

İkinci zarar; dünyadaki beka hoşuna geliyor, müştakane berzaha bakamıyor; âdeta bir cihette dünya hayatını sever, çünki içinde bir nevi âhireti bulur.

(Altıncı Telvih Üçüncü Nokta Bu dünya, dâr-ül hikmettir, dâr-ül hizmettir; dâr-ül ücret ve mükâfat değil. Buradaki a’mal ve hizmetlerin ücretleri berzahta ve âhirettedir. Buradaki a’mal, berzahta ve âhirette meyve verir. Madem hakikat budur, a’mal-i uhreviyeye ait neticeleri dünyada istememek gerektir. Verilse de memnunane değil, mahzunane kabul etmek lâzımdır. Mektubat – 451)

(Madem Risale-i Nur hem kerametlidir, hem tarîkatlardan ziyade iman hakikatlarının inkişafında terakki veriyor ve sadık şakirdleri kısmen bir cihette velayet derecesindeler. Neden evliyalar gibi manevî zevkler ve keşfiyatlara ve maddî kerametlere mazhariyetleri görülmüyor; hem onun talebeleri de öyle şeyler aramıyorlar. Bunun hikmeti nedir?

Elcevab:

Evvelâ sebebi, sırr-ı ihlastır. Çünki dünyada muvakkat zevkler, kerametler tam nefsini mağlub etmeyen insanlara bir maksad olup, uhrevî ameline bir sebeb teşkil eder, ihlası kırılır. Çünki amel-i uhrevî ile dünyevî maksadlar, zevkler aranılmaz. Aranılsa sırr-ı ihlası bozar.

Sâniyen: Kerametler, keşfiyatlar, tarîkatta sülûk eden âmi ve yalnız imanı taklidî bulunan ve tahkik derecesine girmeyenlere, bazan zaîf olanları takviye ve vesveseli şübhelilere kanaat vermek içindir. Halbuki Risale-i Nur’un imanî hakikatlarına gösterdiği hüccetler, hiçbir cihette vesveselere meydan vermediği gibi, kanaat vermek cihetinde kerametlere, keşfiyatlara hiç ihtiyaç bırakmıyor. Onun verdiği iman-ı tahkikî, keşfiyat, zevkler ve kerametlerin çok fevkinde olmasından, hakikî şakirdleri öyle keramet gibi şeyleri aramıyorlar.

Sâlisen: Risale-i Nur’un bir esası, kusurunu bilmekle mahviyetkârane yalnız rıza-i İlahî için rekabetsiz hizmet etmektir. Halbuki keramet sahibleri ve keşfiyattan zevklenen ehl-i tarîkatın mabeynindeki ihtilaf ve bir nevi rekabet ve bu enaniyet zamanında ehl-i gafletin nazarında onlara sû’-i zan edip o mübarek zâtları, benlik ve enaniyetle ittiham etmeleri gösteriyor ki; Risale-i Nur’un şakirdleri şahsı için keramet ve keşfiyatlar istememek, peşinde koşmamak lâzım ve elzemdir. Hem onun mesleğinde şahsa ehemmiyet verilmiyor. Şirket-i maneviye ve kardeşler birbirinde tefani noktasında Risale-i Nur’un mazhar olduğu binler keramet-i ilmiye ve intişar-ı hizmetteki teshilât ve çalışanların maişetindeki bereket gibi ikramat-ı İlahiye umuma kâfi gelir; daha başka şahsî kemalât ve kerameti aramıyorlar.

Râbian: Dünyanın yüz bahçesi, fâni olmak haysiyetiyle âhiretin bâki olan bir ağacına mukabil gelemez. Halbuki hazır lezzete meftun kör hissiyat-ı insaniye fâni hazır bir meyveyi, bâki uhrevî bir bahçeye tercih etmek cihetiyle, nefs-i emmare bu halet-i fıtriyeden istifade etmemek için Risale-i Nur şakirdleri ezvak-ı ruhaniyeyi ve keşfiyat-ı maneviyeyi dünyada aramıyorlar. Emirdağ-1 – 86)

Altıncısı: (… biri birine tercih edilmesi; makamat-ı velayetin gölgelerini ve zıllerini ve cüz’î nümunelerini, makamat-ı asliye-i külliye ile iltibas etmek) Ehl-i hakikat olmayan bir kısım ehl-i sülûk, makamat-ı velayetin gölgelerini ve zıllerini ve cüz’î nümunelerini, makamat-ı asliye-i külliye ile iltibas etmekle vartaya düşer. Yirmidördüncü Söz’ün İkinci Dalı’nda ve sair Sözlerde kat’iyyen isbat edilmiştir ki: (Makamlar;

Şuunatın makamı ikidir. Muhabbet ve Rahmet

Sıfatın makamı yedidir. İlim, İrade, Kudret, Kelam, Basar, Sem’i ve hayattır. Esmanın makamı binlerdir. Lafzullah altında binler isimlerdir.

Herbir makamda herbir insanın bir yeri vardır. Ama kendi makamını en azam makamda görse vartaya düşer.)

Nasıl güneş, âyineler vasıtasıyla taaddüd ediyor; binler misalî güneş, aynı güneş gibi ziya ve hararet sahibi olur. Fakat o misalî güneşler, hakikî güneşe nisbeten çok zaîftirler. Aynen onun gibi: Makamat-ı enbiya ve eazım-ı evliyanın makamatının bazı gölgeleri ve zılleri var. Ehl-i sülûk onlara girer; kendini, o evliya-yı azîmeden daha azîm görür; belki enbiyadan ileri geçtiğini zanneder, vartaya düşer. Fakat bu geçmiş umum vartalardan zarar görmemek için, usûl-ü imaniyeyi ve esasat-ı şeriatı daima rehber ve esas tutmak ve meşhudunu ve zevkini onlara karşı muhalefetinde ittiham etmekledir.

(Dördüncü Telvih Çok ehl-i velayet var ki; bir sineğin bir tavus kuşuna nisbeti gibi, kendinden o derece büyük olanlardan kendini büyük görür ve öyle de müşahede ediyor, kendini haklı buluyor. Hattâ ben gördüm ki: Yalnız kalbi intibaha gelmiş, uzaktan uzağa velayetin sırrını kendinde hissetmiş, kendini kutb-u a’zam telakki edip o tavrı takınıyordu. Mektubat – 447)

Yedincisi: (… biri birine tercih edilmesi; fahrı, nazı, şatahatı, teveccüh-ü nâsı ve merciiyeti; şükre, niyaza, tazarruata ve nâstan istiğnaya tercih etmek)

Bir kısım ehl-i zevk ve şevk, sülûkünde

Fahrı,
Nazı,
Şatahatı,
Teveccüh-ü nâsı ve
Merciiyeti;
Şükre,
Niyaza,
Tazarruata ve
Nâstan istiğnaya tercih etmekle vartaya düşer.

Halbuki en yüksek mertebe ise, ubudiyet-i Muhammediyedir ki, “Mahbubiyet” ünvanıyla tabir edilir. Ubudiyetin ise sırr-ı esası;

Niyaz, (naz yok)
Şükür, (fahr yok)
Tazarru’, (merci olmak)
Huşu’, (
Acz, fakr, halktan istiğna (teveccüh-ü nâsı istemek yok)

cihetiyle o hakikatın kemaline mazhar olur. Bazı evliya-yı azîme, fahr ve naz ve şatahata muvakkaten, ihtiyarsız girmişler; fakat o noktada, ihtiyaren onlara iktida edilmez; hâdîdirler, mühdî değillerdir; arkalarından gidilmez!

Sekizinci Varta: Hodgâm, aceleci bir kısım ehl-i sülûk; âhirette alınacak ve koparılacak velayet meyvelerini, dünyada yemesini ister ve sülûkunda onları istemekle vartaya düşer. Halbuki وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا اِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ gibi âyetlerle ilân edildiği gibi, çok Sözlerde kat’iyyen isbat edilmiştir ki: Âlem-i bekada birtek meyve, fâni dünyanın bin bahçesine müreccahtır. Onun için, o mübarek meyveleri burada yememeli. Eğer istenilmeyerek yedirilse şükredilmeli; mükâfat için değil, belki teşvik için bir ihsan-ı İlahî olarak telakki edilmeli.

(Sekizinci ile Beşinci fark; beşinci de keşif ve keramet istenildiği gibi sekizincisi dünyevi menfaatleri beklemek)

(Cennet gibi a’zam-ı menfaat olan bir şeyi, gaye-i ibadet kabul etmez bir abd-i azizdir. Sözler – 132)

(Gözümde ne Cennet sevdası var, ne Cehennem korkusu. Tarihçe-i Hayat 630)

DOKUZUNCU TELVİH: Tarîkatın pek çok semeratından ve faidelerinden yalnız burada “Dokuz Adedi”ni icmalen beyan edeceğiz:

(Bu dokuzuncu telvihteki tarikatın fevaidi evvelki altı telvih içinde izah edilmişti. Yalnız altıncı telvihin içinde üç fevaidi zikredilmiştir.)

(İstikametli tarikat olan Risale-i Nur ile kazanılan hakikat-ı imaniyenin makamı ne olduğunu izah için alttaki mevzulara atf yapıldı.)

(Cenab-ı Hakk’a vâsıl olacak tarîkler pek çoktur. Bütün hak tarîkler Kur’andan alınmıştır. Fakat tarîkatların bazısı, bazısından daha kısa, daha selâmetli, daha umumiyetli oluyor. Mektubat 458)

(Eskiden kırk günden tut, tâ kırk seneye kadar bir seyr ü sülûk ile bazı hakaik-i imaniyeye ancak çıkılabilirdi. Şimdi ise Cenab-ı Hakk’ın rahmetiyle, kırk dakikada o hakaika çıkılacak bir yol bulunsa; o yola karşı lâkayd kalmak, elbette kâr-ı akıl değil… İşte otuzüç aded Sözler, böyle Kur’anî bir yolu açtığını, dikkatle okuyanlar hükmediyorlar. Madem hakikat budur; esrar-ı Kur’aniyeye ait yazılan Sözler,

şu zamanın yaralarına en münasib bir ilâç, bir merhem ve
zulümatın tehacümatına maruz heyet-i İslâmiyeye en nâfi’ bir nur ve
dalalet vâdilerinde hayrete düşenler için en doğru bir rehber olduğu itikadındayım. Mektubat – 23)

(İlm-i kelam mesleğine beşerin fikri karışsa o vakit tasavvuftan aşağı düşer. Karışmaz ise ilm-i kelam daha yüksektir.)

(İlm-i Kelâm vasıtasıyla kazanılan marifet-i İlahiye, marifet-i kâmile ve huzur-u tam vermiyor. Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın tarzında olduğu vakit, hem marifet-i tâmmeyi verir, hem huzur-u etemmi kazandırır ki; inşâallah Risale-i Nur’un bütün eczaları, o Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın cadde-i nuranîsinde birer elektrik lâmbası hizmetini görüyorlar. Mektubat – 330)

(Mühim bir hakikatı, bu hakikat münasebetiyle bu zamanda ehl-i medreseye ve hocalara taalluk eden bir mes’eleyi beyan ediyorum. Şöyle ki:

Eski zamandan beri ekser yerlerde medrese taifesi, tekyeler taifesine serfüru’ etmiş; yani inkıyad gösterip onlara velayet semereleri için müracaat etmişler. Onların dükkânlarında ezvak-ı imaniyeyi ve envâr-ı hakikatı aramışlar. Hattâ medresenin büyük bir âlimi, tekyenin küçük bir veli şeyhinin elini öper, tâbi’ olurdu. O âb-ı hayat çeşmesini tekyede aramışlar. Halbuki medrese içinde daha kısa bir yol hakikatın envârına gittiğini ve ulûm-u imaniyede daha sâfi ve daha hâlis bir âb-ı hayat çeşmesi bulunduğunu ve amel ve ubudiyet ve tarîkattan daha yüksek ve daha tatlı ve daha kuvvetli bir tarîk-ı velayet; ilimde, hakaik-i imaniyede ve Ehl-i Sünnet’in ilm-i Kelâmında bulunmasını, Risale-i Nur Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın mu’cize-i maneviyesiyle açmış göstermiş, meydandadır. Kastamonu Lahikası 229)

(Risale-i Nur eczaları, bütün mühim hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeyi hattâ en muannide karşı dahi parlak bir surette isbatı, çok kuvvetli bir işaret-i gaybiye ve bir inayet-i İlahiyedir. Mektubat – 372)

(Seri-üs seyr olan bu zamanın evlâdına, kısa ve selâmet bir tarîkı ihsan etmek, rahmet-i hâkimenin şânındandır. Mesnevi-i Nuriye 213)

Birincisi: İstikametli tarîkat vasıtasıyla, (En istikametli tarikat ise Risale-i Nurdur.) saadet-i ebediyedeki ebedî hazinelerin anahtarları ve menşe’leri ve madenleri olan hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhu ve aynelyakîn derecesinde zuhurlarıdır.

(İmam-ı Rabbanî ve Müceddid-i Elf-i Sâni Ahmed-i Farukî (R.A.) demiş: “Hakaik-i imaniyeden bir tek mes’elenin inkişafı ve vuzuhu, benim indimde binler ezvak ve keramata müreccahtır. Hem bütün tarîkatların gayesi ve neticesi, hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhudur.” Madem şöyle bir tarîkat kahramanı böyle hükmediyor; elbette hakaik-i imaniyeyi kemal-i vuzuh ile beyan eden ve esrar-ı Kur’aniyeden tereşşuh eden Sözler, velayetten matlub olan neticeleri verebilirler. Mektubat – 355)

İkincisi: Makine-i insaniyenin merkezi ve zenbereği olan kalbi, tarîkat vasıta olup işletmesiyle ve o işletmekle, sair letaif-i insaniyeyi harekete getirip, netice-i fıtratlarına sevkederek hakikî insan olmaktır.

(23. Söz de kalbin nasıl işletileceği saray temsili ile izah edilmiştir. O sarayların herbirisi, birer insandır. O saray ehli ise; insandaki göz, kulak, kalb, sır, ruh, akıl gibi letaif ve nefs ve heva ve kuvve-i şeheviye ve kuvve-i gazabiye gibi şeylerdir. Herbir insanda her bir latifenin ayrı ayrı vazife-i ubudiyetleri var. Ayrı ayrı lezzetleri, elemleri var. Nefis ve heva, kuvve-i şeheviye ve gazabiye, bir kapıcı ve it hükmündedirler. İşte o yüksek letaifi, nefis ve hevaya müsahhar etmek ve vazife-i asliyelerini unutturmak, elbette sukuttur, terakki değildir. Sair cihetleri sen tabir edebilirsin. Sözler 323)

(27. Sözde bütün letaifi maksada sevk etmenin kemalat olduğu izah edilmiştir.

Sual: Hakikî marifetullah ve kemalât-ı insaniye terk-i masiva ile olur?

Elcevab: Eğer insan yalnız bir kalbden ibaret olsaydı; bütün masivayı terk, hattâ esma ve sıfâtı dahi bırakmak, yalnız Cenab-ı Hakk’ın zâtına rabt-ı kalb etmek lâzım gelirdi. Fakat insanın akıl, ruh, sır, nefis gibi pek çok vazifedar letaifi ve hâsseleri vardır. İnsan-ı kâmil odur ki: Bütün o letaifi; kendilerine mahsus ayrı ayrı tarîk-ı ubudiyette, hakikat canibine sevketmek ile sahabe gibi geniş bir dairede, zengin bir surette, kalb bir kumandan gibi, letaif askerleriyle kahramanane maksada yürüsün. Yoksa kalb, yalnız kendini kurtarmak için askerini bırakıp tek başıyla gitmek, medar-ı iftihar değil, belki netice-i ızdırardır. Sözler – 495)

(Asr-ı saadetten günümüze kadar Velayet-i Kübra mesleğinin gelişi şöyle olmuştur. Millet-i İslâm, üçyüz seneye kadar mümtaz ve serfiraz ve beşyüz seneye kadar filcümle mazhar-ı kemaldir. Beşinci asırdan onikinci asra kadar ben maziyle tabir ederim, ondan sonra müstakbel derim. Muhakemat – 35)

Üçüncüsü: Âlem-i berzah ve âhiret seferinde, tarîkat silsilelerinden bir silsileye iltihak edip ve o kafile-i nuraniye ile ebed-ül âbâd yolunda arkadaş olmak ve (İnsan bir yolcudur. Sabavetten gençliğe, gençlikten ihtiyarlığa, ihtiyarlıktan kabre, kabirden haşre, haşirden ebede kadar yolculuğu devam eder. Mesnevi-i Nuriye – 223)

Yalnızlık vahşetinden kurtulmak ve (“Dost, dostuyla beraber Cennet’te bulunacaktır.” Sözler – 499)
Onlarla, dünyada ve berzahta manen ünsiyet etmek ve
Evham ve şübehatın hücumlarına karşı, onların icmaına ve ittifakına istinad edip, herbir üstadını kavî bir sened ve kuvvetli bir bürhan derecesinde görüp, onlarla o hatıra gelen dalalet ve şübehatı def’etmektir.

(Bu kadar azîm bir cemaatin yolu, davası yanlış olamaz ve duası reddedilmez; şeytanî vesveseleri tard eder. Şualar 613)

(Zâten Üveysî bir surette doğrudan doğruya hakikat dersimi Gavs-ı A’zam’dan (K.S.) ve Zeynelâbidîn (R.A.) ve Hasan Hüseyin (R.A.) vasıtasıyla İmam-ı Ali’den (R.A.) almışım. Onun için, hizmet ettiğimiz daire onların dairesidir. Emirdağ-1- 67)

(Nasıl ki büyük bir veli, küçük bir ashab kadar hizmet-i İslâmiyede Ehl-i Sünnetçe mevki almadığı gibi, aynen öyle de: “Bu zamanda

Hizmet-i imaniyede (bulunan)
Hazz-ı nefsini bırakıp ve
Mahviyet ile tesanüd ve ittihadı muhafaza eden
Bir hâlis kardeşimiz,

Bir veliden ziyade mevki alıyor.” diye kanaatım gelmiş ve siz daima bu kanaatımı takviye ediyorsunuz. Cenab-ı Hak, sizlerden ebediyen razı olsun. Şualar – 317)

(Bu hakikata binaen, bu adam gibi düşünen veya hüsn-ü zannın verdiği parlak makamları nazara alan zâtlar, sizlere bakıp içinizde

Mahviyet ve
Tevazu ve
Hizmetkârlık kisvesiyle

Görünen şakirdleri âdi, âmi adamlar görür ve der: “Bunlar mı hakikat kahramanları ve dünyaya karşı meydan okuyan? Heyhat! Bunlar nerede, evliyaları bu zamanda âciz bırakan bu kudsî hizmet mücahidleri nerede?” diyerek dost ise inkisar-ı hayale uğrar, muarız ise kendi muhalefetini haklı bulur. Şualar – 317)

(Zîşuur ve hadd ü hesaba gelmeyen melek ve ruhanîlerin ve insanlardan ehl-i hakikatın ve ashab-ı vicdanın ve iman-ı tahkikî sahiblerinin nazarlarında, hak ve hakikat ve Kur’an ve iman yolunda bu asra meydan okuyan bir kahramanlar kafilesi suretinde görünüyorlar. Şualar – 322)

(Hâfız Ali’yi aynen hayattaki gibi Risale-i Nur’la meşgul olarak en yüksek bir ilimde çalışan bir talebe-i ulûm vaziyetinde ve tam şehidler mertebesinde ve tarz-ı hayatlarında biliyorum ve o kanaat ile ona ve onun gibi Mehmed Zühdü’ye ve Hâfız Mehmed’e bazı dualarımda derim: Ya Rabbi! Bunları kıyamete kadar Risale-i Nur kisvesinde hakaik-i imaniye ve esrar-ı Kur’aniye ile kemal-i ferah ve sevinçle meşgul eyle. Şualar – 329)

(O ve Mehmed Zühdü ve Hâfız Mehmed, hayatlarında gördükleri vazife-i imaniye ve Nuriyeye devam ediyorlar. Onlar pek yakından temaşa ediyorlar, belki de yardım ediyorlar. Evliya-i azîmenin dairesinde kıymetli hizmet noktasında mevki almalarından, ben de o ikisinin Hâfız Mehmed’le beraber isimlerini silsilemde aktabların isimleri yanında yâdedip hediyelerimi bağışlıyorum. Şualar – 330)

Dördüncüsü: İmandaki marifetullah ve o marifetteki muhabbetullahın zevkini, safi tarîkat vasıtasıyla anlamak ve o anlamakla dünyanın vahşet-i mutlakasından ve insanın kâinattaki gurbet-i mutlakasından kurtulmaktır. Çok Sözlerde isbat etmişiz ki: Saadet-i dâreyn ve elemsiz lezzet ve vahşetsiz ünsiyet ve hakikî zevk ve ciddî saadet, iman ve İslâmiyetin hakikatındadır. İkinci Söz’de beyan edildiği gibi: İman, şecere-i tûbâ-i Cennet’in bir çekirdeğini taşıyor. İşte tarîkatın terbiyesiyle, o çekirdek neşvünema bulur, inkişaf eder.

(Sizin gibi hakikata yetişmiş ve hakikattaki hakikî teselli ve esaslı sevinci bulmuş zâtlara, envâr-ı imaniyenin ve esrar-ı Kur’aniyenin neşirlerine karşı ehl-i dalaletin ve şeytanların desaisle tehacümünden neş’et eden müşkilât ve gam ve kedere karşı sabır ve metanet et ve hüzün ve merak etme demeye ihtiyaç hissetmem. Barla- 261)

Beşincisi: Tekâlif-i şer’iyedeki hakaik-i latifeyi, tarîkattan ve zikr-i İlahîden gelen bir intibah-ı kalbî vasıtasıyla hissetmek, takdir etmek… O vakit taate, suhre gibi (ücretsiz işçi) değil, belki iştiyakla itaat edip ubudiyeti îfa eder.

(Kalbin intibaha geldiğine delil tekâlif-i şer’iyedeki hakaik-i latifeyi Risale-i Nurdaki derslerle anlayıp iştiyakla itaat ve ibadet etmektir.)

(İbadet, ne büyük bir ticaret ve saadet; fısk ve sefahet, ne büyük bir hasaret ve helâket olduğunu anlamak istersen, şu temsilî hikâyeciğe bak, dinle… Sözler – 18)

(Namaz, ne kadar kıymetdar ve mühim, hem ne kadar ucuz ve az bir masraf ile kazanılır, hem namazsız adam ne kadar divane ve zararlı olduğunu, iki kerre iki dört eder derecesinde kat’î anlamak istersen; şu temsilî hikâyeciğe bak. Sözler – 20)

(İman tevhidi, tevhid teslimi, teslim tevekkülü, (Sebeblere müracaat etmek sebeblerin tesiri olduğu için değildir. Belki emr-i İlahi olduğu için sebeblere müracaat etmek hakiki tevekküldür.) tevekkül saadet-i dareyni iktiza eder. Sözler – 314)

(Ben tahmin ediyorum ki: Bütün küre-i arzın bu yangınında ve fırtınalarında, selâmet-i kalbini ve istirahat-ı ruhunu muhafaza eden ve kurtaran, yalnız hakikî ehl-i iman ve ehl-i tevekkül ve rızadır. Bunların içinde de en ziyade kendini kurtaranlar, Risale-i Nur’un dairesine sadakatla girenlerdir. Çünki bunlar, Risale-i Nur’dan aldıkları iman-ı tahkikî derslerinin nuruyla ve gözüyle, herşeyde rahmet-i İlahiyenin izini, özünü, yüzünü görüp, her şeyde kemal-i hikmetini, cemal-i adaletini müşahede ettiklerinden kemal-i teslimiyet ve rıza ile, rububiyet-i İlahiyenin icraatından olan musibetlere karşı teslimiyetle, gülerek karşılıyorlar, rıza gösteriyorlar. Ve merhamet-i İlahiyeden daha ileri şefkatlerini sürmüyorlar ki, elem ve azab çeksinler. İşte buna binaen, değil yalnız hayat-ı uhreviyenin, belki dünyadaki hayatın dahi saadet ve lezzetini isteyenler, -hadsiz tecrübelerle- Risale-i Nur’un imanî ve Kur’anî derslerinde bulabilirler ve buluyorlar. Kastamonu – 123)

Yedincisi: Sülûk-u tarîkatın en mühim şartı, en ehemmiyetli neticesi olan ihlas vasıtasıyla,

Şirk-i hafîden ve
Riya ve tasannu’ gibi rezailden halâs olmak ve
Tarîkatın mahiyet-i ameliyesi olan tezkiye-i nefs vasıtasıyla, nefs-i emmarenin ve enaniyetin tehlikelerinden kurtulmaktır.

(İhlası kazanmanın ve muhafaza etmenin en müessir birinci sebebi, rabıta-i mevttir.

İkinci Sebeb: İman-ı tahkikînin kuvvetiyle ve marifet-i Sâni’i netice veren masnuattaki tefekkür-ü imanîden gelen lemaat ile bir nevi huzur kazanıp, Hâlık-ı Rahîm’in hazır nâzır olduğunu düşünüp, ondan başkasının teveccühünü aramayarak; huzurunda başkalarına bakmak, meded aramak o huzurun edebine muhalif olduğunu düşünmek ile o riyadan kurtulup ihlası kazanır. Lemalar – 163)

Sekizincisi: Tarîkatta, zikr-i kalbî ile ve tefekkür-ü aklî ile kazandığı teveccüh ve huzur ve kuvvetli niyetler vasıtasıyla,

Âdetlerini ibadet hükmüne çevirmek ve (Sünnet-i Seniyeye ittibaı kendine âdet eden, âdâtını ibadete çevirir, bütün ömrünü semeredar ve sevabdar yapabilir. Lem’alar 50)
Muamelât-ı dünyeviyesini, a’mal-i uhreviye hükmüne getirip

Sermaye-i ömrünü hüsn-ü istimal etmek cihetiyle, ömrünün dakikalarını hayat-ı ebediyenin sünbüllerini verecek çekirdekler hükmüne getirmektir.

(Yirmidördüncü Söz: Üçüncü Meyve: Ey nefis! Az bir ömürde hadsiz bir amel-i uhrevî istersen ve herbir dakika-i ömrünü bir ömür kadar faideli görmek istersen ve âdetini ibadete ve gafletini huzura kalbetmeyi seversen, Sünnet-i Seniyeye ittiba et. Çünki bir muamele-i şer’iyeye tatbik-i amel ettiğin vakit, bir nevi huzur veriyor. Bir nevi ibadet oluyor. Uhrevî çok meyveler veriyor. Meselâ: Birşeyi satın aldın. Îcab ve kabul-i şer’iyeyi tatbik ettiğin dakikada, o âdi alış-verişin bir ibadet hükmünü alır. O tahattur-u hükm-ü şer’î bir tasavvur-u vahy verir. O dahi, Şârii düşünmekle bir teveccüh-ü İlahî verir. O dahi, bir huzur verir. Demek Sünnet-i Seniyeye tatbik-i amel etmekle bu fâni ömür, bâki meyveler verecek ve bir hayat-ı ebediyeye medar olacak olan faideler elde edilir.

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ اْلاُمِّىِّ الَّذِى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

fermanını dinle. Şeriat ve Sünnet-i Seniyenin ahkâmları içinde cilveleri intişar eden esma-i hüsnanın herbir isminin feyz-i tecellisine bir mazhar-ı câmi’ olmağa çalış… Sözler 362)

(Dördüncü Söz: “Şu para ile yol ve bilet masrafı yapınız. Hem oradaki meskeninize lâzım bazı şeyleri mübayaa ediniz. O seyahat ise kabre, haşre, ebede gidecek beşer yolculuğudur. Hem namaz kılanın diğer mubah dünyevî amelleri, güzel bir niyet ile ibadet hükmünü alır. Bu surette bütün sermaye-i ömrünü, âhirete mal edebilir. Fâni ömrünü, bir cihette ibka eder. Sözler – 21)

(Yirmibirinci Söz: Bu misafirhane-i dünyada âciz ve fakir kalbine kut ve gına ve elbette bir menzilin olan kabrinde gıda ve ziya ve herhalde mahkemen olan Mahşer’de sened ve berat ve ister istemez üstünden geçilecek Sırat Köprüsü’nde nur ve burak olacak bir namaz, Sözler 271

Eğer sen istirahat ve teneffüs vaktini, ruhun rahatına, kalbin teneffüsüne medar olan namaza sarfetsen; o vakit, bereketli nafaka-i dünyeviye ile beraber, senin nafaka-i uhreviyene ve zâd-ı âhiretine ehemmiyetli bir menba olan, iki maden-i manevî bulursun:

Birinci maden: Bütün bağındaki {(Haşiye): Bu makam, bir bağda bir zâta bir derstir ki, bu tarz ile beyan edilmiş.} yetiştirdiğin -çiçekli olsun, meyveli olsun- her nebatın, her ağacın tesbihatından, güzel bir niyet ile, bir hisse alıyorsun.

İkinci maden: Hem bu bağdan çıkan mahsulâttan kim yese -hayvan olsun, insan olsun; inek olsun, sinek olsun; müşteri olsun, hırsız olsun- sana bir sadaka hükmüne geçer. Fakat o şart ile ki: Sen, Rezzak-ı Hakikî namına ve izni dairesinde tasarruf etsen ve onun malını, onun mahlukatına veren bir tevziat memuru nazarıyla kendine baksan… Sözler 272)

(Altıncı Söz: Fâni mal, beka bulur. Çünki Kayyum-u Bâki olan Zât-ı Zülcelal’e verilen ve onun yolunda sarfedilen şu ömr-ü zâil, bâkiye inkılab eder, bâki meyveler verir. O vakit ömür dakikaları, âdeta tohumlar, çekirdekler hükmünde zahiren fena bulur, çürür. Fakat âlem-i bekada, saadet çiçekleri açarlar ve sünbüllenirler. Ve Âlem-i Berzah’ta ziyadar, munis birer manzara olurlar. Sözler – 27)

(Üçüncü Lem’a: Ey insanlar! Fâni, kısa, faidesiz ömrünüzü; bâki, uzun, faideli, meyvedar yapmak ister misiniz? Madem istemek insaniyetin iktizasıdır, Bâki-i Hakikî’nin yoluna sarfediniz. Çünki Bâki’ye müteveccih olan şey, bekanın cilvesine mazhar olur. Madem her insan gayet şiddetli bir surette uzun bir ömür ister, bekaya âşıktır ve madem bu fâni ömrü, bâki ömre tebdil eden bir çare var ve manen çok uzun bir ömür hükmüne geçirmek mümkündür. Elbette insaniyeti sukut etmemiş bir insan, o çareyi arayacak ve o imkânı bilfiile çevirmeye çalışacak ve tevfik-i hareket edecek. İşte o çare budur: Allah için işleyiniz, Allah için görüşünüz, Allah için çalışınız. “Lillah, livechillah, lieclillah” rızası dairesinde hareket ediniz. O vakit sizin ömrünüzün dakikaları, seneler hükmüne geçer. Lemalar – 17)

Abd olmak ve (Çok geniş bir ubudiyetle mükellef bir abd-i küllî Şualar 218)
Muhatab olmak ve (Zât-ı Hayy-u Kayyum’un hitabatına, insan câmiiyeti haysiyetiyle en mükemmel muhatabtır. Lem’alar 354)
Dost olmak ve
Halil olmak ve
Âyine olmak ve (Yani bütün âleme tecelli eden esmanın nokta-i mihrakıyesi hükmünde bir câmiiyetle Zât-ı Ehad-i Samed’e âyineliktir. Sözler 129)
Ahsen-i takvimde

(Ahsen-i takvim sırrı 23. Sözde beş nükte içinde

İhtiyaçlarını temin eden Zâta abd olmakla
Cihazlarını verilme maksadına göre kullanmakla
Dünyanın bir misafirhane olup insanda o misafirhanenin en kıymettar misafiri olduğunu anlamakla
Acz ve fakrını anlamakla
Vazife-i insaniyeti ve ubudiyetin esasatını bilmekle insan ahsen-i takvime çıkar.)

olduğunu göstermekle, benî-Âdem’in melaikeye rüchaniyetini isbat etmek ve (yani esmanın talimi ile benî-Âdem melaikeye rüchaniyet kazanıyor.)

şeriatın imanî (hakikat-ı iman) ve amelî (hakikat-ı İslam) cenahlarıyla makamat-ı âliyede uçmak ve bu dünyada saadet-i ebediyeye bakmak, belki de o saadete girmektir.

سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى

الْغَوْثِ اْلاَكْبَرِ فِى كُلِّ الْعُصُورِ

وَ الْقُطْبِ اْلاَعْظَمِ فِى كُلِّ الدُّهُورِ

سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ الَّذِى

تَظَاهَرَتْ حِشْمَةُ وَلاَيَتِهِ وَ مَقَامُ مَحْبُوبِيَّتِهِ فِى مِعْرَاجِهِ

وَ اِنْدَرَجَ كُلُّ الْوَلاَيَاتِ فِى ظِلِّ مِعْرَاجِهِ

وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ آمِينَ

وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

* * *

Zeyl

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

[Bu küçücük zeylin büyük bir ehemmiyeti var. Herkese menfaatlidir.]

Cenab-ı Hakk’a vâsıl olacak tarîkler pek çoktur. Bütün hak tarîkler Kur’andan alınmıştır.

(Risale-i Nur Kur’andan nasıl alınmıştır. Kur’anın hülasası olan Bismillahirrahmanirrahim’in Be harfinde insanın acz ve fakrına karşı istiane manası olduğu gibi eteyemmenu yani bereket manası dahi vardır. Mesleğimizin iki esası olan acz ve fakr bu hakikattan çıkartılmıştır. Diğer iki esas ise Dördüncü Mektub da geçen İsm-i Rahîm ve İsm-i Hakîm’e mazhariyet ile hizmet tarzımızın esası olan şefkat ve tefekkürdür. Ayrıca Dördüncü Lem’a ve Sekizinci Mektubdan Sünneti Seniyyenin esası olan şefkat dersi alınmıştır. Tefekkür ise Hakîm ismine mazhariyetle öğrenilen hakikatı zenginleştirmek içindir. Zenginleştirmesi ise tefekkür ile hakikatı daha iyi anlamaya vesile oluyor.)

Üstadımıza Hizmet-i Kur’ana istihdamı hengâmında ve o hazine-i bînihayenin dellâlı olduğu bir vakitte, İsm-i Rahîm ve İsm-i Hakîm mazhariyetine medar bir vaziyet verilmiş. Bütün Sözler, o mazhariyetin cilveleridir. İnşâallah o Sözler, وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا sırrına mazhardırlar. Mektubat 19)

(Üstadımız diyor ki; ben الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ isimlerini öyle bir nur-u a’zam görüyorum ki, bütün kâinatı ihata eder ve her ruhun bütün hacat-ı ebediyesini tatmin edecek ve hadsiz düşmanlarından emin edecek, nurlu ve kuvvetli görünüyorlar. Bu iki nur-u a’zam olan isimlere yetişmek için en mühim bulduğum vesile; fakr ile şükr, acz ile şefkattir. Yani: Ubudiyet ve iftikardır. Mektubat 30)

(بِسْمِ اللّٰهِ : Bu kelâm, güneş gibidir. Yani, güneş başkalarını gösterdiği gibi, kendini de gösterir; başka bir güneşe ihtiyaç bırakmaz. بِسْمِ اللّٰهِ öyle müstakil bir nurdur ki, bu nur hiçbir şeye bağlı değildir. Hattâ bu nurun “câr ve mecrur”u bile hiçbir şeye muhtaç değildir. Ancak ب harfinden müstefad olan اَسْتَعِينُ veya örfen malûm olan اَتَيَمَّنُveyahut mukadder olan قُلْ ün istilzam ettiği اِقْرَاْ fiillerinden birine mütealliktir. İşarat-ül İ’caz 14)

Fakat tarîkatların bazısı, bazısından

Daha kısa, (Dört hatve olduğu için daha kısadır. Evet şu tarîk daha kısadır. Çünki dört hatvedir. Acz, elini nefisten çekse, doğrudan doğruya Kadîr-i Zülcelal’e verir. Halbuki en keskin tarîk olan aşk, nefsinden elini çeker, fakat maşuk-u mecazîye yapışır. Onun zevalini bulduktan sonra Mahbub-u Hakikî’ye gider. Mektubat – 460)
Daha selâmetli, (Vedud ismi ile giden meslekler de olduğu gibi nazlanma veya gururlanma olmadığından daha selametlidir. Hem şu tarîk daha eslemdir. Çünki nefsin şatahat ve bâlâ-pervazane davaları bulunmaz. Çünki acz ve fakr ve kusurdan başka nefsinde bulmuyor ki, haddinden fazla geçsin. Mektubat – 460)
Daha umumiyetli oluyor. (Hem bu tarîk daha umumî ve cadde-i kübradır. Çünki kâinatı ehl-i vahdet-ül vücud gibi, huzur-u daimî kazanmak için i’dama mahkûm zannedip “Lâ mevcude illâ Hu” hükmetmeye veyahut ehl-i vahdet-üş şuhud gibi, huzur-u daimî için kâinatı nisyan-ı mutlak hapsinde hapse mahkûm tahayyül edip “Lâ meşhude illâ Hu” demeye mecbur olmuyor. Belki i’damdan ve hapisten gayet zahir olarak Kur’an afvettiğinden, o da sarf-ı nazar edip ve mevcudatı kendileri hesabına hizmetten azlederek Fâtır-ı Zülcelal hesabına istihdam edip esma-i hüsnasının mazhariyet ve âyinedarlık vazifesinde istimal ederek mana-yı harfî nazarıyla onlara bakıp, mutlak gafletten kurtulup huzur-u daimîye girmektir; herşeyde Cenab-ı Hakk’a bir yol bulmaktır. Elhasıl: Mevcudatı mevcudat hesabına hizmetten azlederek, mana-yı ismiyle bakmamaktır. Mektubat – 460)

O tarîkler içinde, kasır fehmimle Kur’andan istifade ettiğim “Acz ve fakr ve şefkat ve tefekkür” tarîkidir. Evet

Acz dahi, aşk gibi belki daha eslem bir tarîktir ki; ubudiyet tarîkiyle mahbubiyete kadar gider.
Fakr dahi, Rahman ismine îsal eder.
Hem şefkat dahi aşk gibi, belki daha keskin ve daha genişbir tarîktir ki, Rahîm ismine îsal eder.
Hem tefekkür dahi aşk gibi, belki daha zengin ve daha parlak bir tarîktir ki, Hakîm ismine îsal eder.

Şu tarîk, hafî tarîkler misillü “Letaif-i Aşere” gibi on hatve değil ve tarîk-ı cehriye gibi “Nüfus-u Seb’a” yedi mertebeye atılan adımlar değil, belki “Dört Hatve”den ibarettir. Tarîkattan ziyade hakikattır, şeriattır. Yanlış anlaşılmasın: Acz ve fakr ve kusurunu, Cenab-ı Hakk’a karşı görmek demektir.

Yoksa onları yapmak (Yani ben acizim deyip tembelliğe kaçmak değildir. Ger istersen hayatı, çareleri bulunan şeyde acze yapışma. Sözler – 710)

Veya halka göstermek demek değildir.

(Kendilerini fakir ve hakir görmekte zevk alan zevat-ı âliye gibi değil, belki olduğu gibi görünmek isteyen ve talebem, kardeşim, biraderzadem ünvanlarıyla taltif buyurduğunuz bendeniz, hakikatte manen düşkün bir vaziyette ve cidden duanıza muhtaç bir haldeyim. Barla Lahikası 25)

(Evet İslâmiyet gibi bir âlî tarîkatım, acz u fakrı Allah’a karşı bilmek gibi bir meşrebim, Seyyid-ül Mürselîn gibi bir rehberim, Kur’an-ı Azîmüşşan gibi bir mürşidim, bir dakikada mertebe-i velayete erişmek gibi ulvî bir netice almak mümkün olan askerlik gibi bir mesleğim var. Barla – 29)

(Kâmil insanlar, fakr ile fahretmişler. Sakın yanlış anlama! Allah’a karşı fakrını hissedip yalvarmak demektir. Yoksa fakrını halka gösterip, dilencilik vaziyetini almak demek değildir. Sözler 32)

Şu kısa tarîkın evradı: İttiba-ı sünnettir, feraizi işlemek, kebairi terketmektir. Ve bilhâssa namazı ta’dil-i erkân ile kılmak, namazın arkasındaki tesbihatı yapmaktır.

Birinci hatveye فَلاَ تُزَكُّوا اَنْفُسَكُمْ âyeti işaret ediyor.

İkinci hatveye وَلاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللّهَ فَاَنْسَيهُمْ اَنْفُسَهُمْ âyeti işaret ediyor.

Üçüncü hatveye مَا اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ âyeti işaret ediyor.

Dördüncü hatveye كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ âyeti işaret ediyor.

Şu dört hatvenin kısa bir izahı şudur ki:

Birinci Hatvede: (Tezkiye-i nefs eden kişi aczini anlar. Zira مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ hadîsinin sırrıyla tezkiye-i nefs eden kişi Mabud-u Hakikiyi tanır. Aczini ilan ederek ubudiyet tarîkiyle mahbubiyete kadar gider.)

فَلاَ تُزَكُّوا اَنْفُسَكُمْ âyeti işaret ettiği gibi: Tezkiye-i nefs etmemek.

(Öncelikle insanın fıtratını izah edecek sonra tezkiye yollarını gösterecek)

Zira insan, (Yani altta gelen zararlara giren kişi nefsini tezkiye etmiştir. Zıddıyet itibariyle bakıldığında altta gelen zararlara girmeyen kişi nefsini tezkiye etmemiş olur.)

Cibilliyeti ve fıtratıhasebiyle nefsini sever.
Belki, evvelâve bizzât yalnız zâtını sever, başka herşey’i nefsine feda eder.
Mabud’a lâyık bir tarzda nefsini medheder. (Kendisinin bazı kemal sıfatları olsa dahi Cenab-ı Hakka nisbet etmekle aciz olduğundan kendini medih değil Allah’ı medh etmekle nefsini tezkiye etmemiş oluyor.)
Mabud’a lâyık bir tenzih ile nefsini meayibden tenzih ve tebrie eder. (Kendi kusurunu gören nefsini tezkiye etmemiş oluyor.)
Elden geldiği kadar kusurları kendine lâyık görmez ve kabul etmez. (Başkasının kusurunu gören nefsini tezkiye etmemiş oluyor.)
Nefsine perestişeder tarzında şiddetle müdafaa eder. (Başkalarından gelen haklı tenkidleri)
Hattâfıtratında tevdi’ edilen ve Mabud-u Hakikî’nin hamd ve tesbihi için ona verilen cihazat ve istidadı, kendi nefsine sarfederek مَنِ اتَّخَذَ اِلهَهُ هَوَيهُ sırrına mazhar olur.
Kendini görür, kendine güvenir, kendini beğenir.

İşte şu mertebede, şu hatvede tezkiyesi, tathiri: Onu tezkiye etmemek, tebrie etmemektir.

(Tezkiyesiz nefs-i emmaresi bulunmak şartıyla

(Zıddıyla düşünecek olursak altta gelen zararlardan kendi kurtaran kişi nefsini tezkiye etmemiş, tebrie etmemiştir. Felaha erecektir.)

Kendi nefsini beğenen ve seven adam, başkasını sevmez.
Eğer zahirî sevse de samimî sevemez, belki ondaki menfaatini ve lezzetini sever.
Daima kendini beğendirmeye ve sevdirmeye çalışır
Ve kusuru nefsine almaz; belki avukat gibi kendini müdafaa ve tebrie eyler.
Mübalağalar ile, belki yalanlarla nefsini medh ü tenzih ederek âdeta takdis eder

Ve derecesine göre مَنِ اتَّخَذَ اِلهَهُ هَوَيهُ âyetinin bir tokadını yer. Lemalar – 275)

İkinci Hatvede: (Zeval ve fenadan kendini kurtarmak için elinde hiç bir şey olmayan fakir insan kendini unutmak yerinde mevti düşünüp hizmet ederek fani ömrünü o ömrü veren Zatın yolunda feda etmekle ebedi bir ömrü kazanır.)

وَلاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللّهَ فَاَنْسَيهُمْ اَنْفُسَهُمْ dersini verdiği gibi: Kendini unutmuş, kendinden haberi yok. Mevti düşünse, başkasına verir. Fena ve zevali görse, kendine almaz ve külfet ve hizmet makamında nefsini unutmak, fakat ahz-ı ücret ve istifade-i huzuzat makamında nefsini düşünmek, şiddetle iltizam etmek, nefs-i emmarenin muktezasıdır. Şu makamda tezkiyesi, tathiri, terbiyesi; şu halin aksidir. Yani nisyan-ı nefs içinde nisyan etmemek. Yani huzuzat ve ihtirasatta unutmak ve mevtte ve hizmette düşünmek.

(Nefis, kendini hür ve serbest ister ve öyle telakki eder. Hattâ mevhum bir rububiyet ve keyfemayeşa hareketi, fıtrî olarak arzu eder. Hadsiz nimetlerle terbiye olunduğunu düşünmek istemiyor. Hususan dünyada servet ve iktidarı da varsa, gaflet dahi yardım etmiş ise; bütün bütün gasıbane, hırsızcasına nimet-i İlahiyeyi hayvan gibi yutar.

İşte Ramazan-ı Şerifte en zenginden en fakire kadar herkesin nefsi anlar ki: Kendisi mâlik değil, memluktür; hür değil, abddir. Emir olunmazsa en âdi ve en rahat şeyi de yapamaz, elini suya uzatamaz diye mevhum rububiyeti kırılır, ubudiyeti takınır, hakikî vazifesi olan şükre girer. Mektubat – 400)

Üçüncü Hatvede: (Cenab-ı Hakkın biz kullarına Şefkat etmesiyle bize verdiği nimetleri ondan bilerek şükretmektir. Bu şefkatin tecelliyatını gören insan o şefkate ayinedarlık edip mahlûkata şefkat edecektir.)

مَا اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ dersini verdiği gibi; nefsin muktezası, daima iyiliği kendinden bilip fahr ve ucbe girer. Bu hatvede, nefsinde yalnız kusuru ve naksı ve aczi ve fakrı görüp, bütün mehasin ve kemalâtını, Fâtır-ı Zülcelal tarafından ona ihsan edilmiş nimetler olduğunu anlayıp, fahr yerinde şükür ve temeddüh yerinde hamdetmektir. Şu mertebede tezkiyesi, قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكَّيهَا sırrıyla şudur ki: Kemalini kemalsizlikte, kudretini aczde, gınasını fakrda bilmektir.

(Üçüncü Hatve: Kendi nefsinde, torbasında, kusur, naks, acz, fakr’dan maada bir şeyi bırakmamalıdır. Bütün mehasin, iyilikler, Fâtır-ı Hakîm tarafından in’am edilen nimetler olup hamdi iktiza eder. Fahrı istilzam etmediklerini itikad ve telakki edilmelidir. Bu mertebede onun tezkiyesi; kemalinin adem-i kemalinde, kudretinin aczinde, gınasının fakrında olduğunu bilmekten ibarettir. Mesnevi-i Nuriye 208)

Dördüncü Hatvede: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ dersini verdiği gibi: (Âyetin manayı münafisi ile bakıldığında kendini helak olmayacak zanneden nefis, kendini serbest ve müstakil ve bizzât mevcud bilir. Eğer Bak-i Zülcelale bakmayan herşeyin helak olacağını tefekkür etse helaketten kurtulacaktır.) Nefs, kendini serbest ve müstakil ve bizzât mevcud bilir. (Hürriyeti ikiye ayırdığımız da birincisi vicdan, ruh ve kalbin hürriyeti ikincisi nefsin hürriyetidir. Şöyle ki; İşte kadere iman, bütün o ağırlığı kaderin sefinesine atar, kemal-i rahat ile, ruh ve kalbin kemal-i hürriyetiyle kemalâtında serbest cevelanına meydan veriyor. Yalnız nefs-i emmarenin cüz’î hürriyetini selbeder ve firavuniyetini ve rububiyetini ve keyfemâyeşa hareketini kırar. Sözler – 471)

Ondan bir nevi rububiyet dava eder. Mabuduna karşı adavetkârane bir isyanı taşır. İşte gelecek şu hakikatı derketmekle ondan kurtulur. Hakikat şöyledir ki:

Herşey nefsinde mana-yı ismiyle fânidir, mefkuddur, hâdistir, madumdur.
Fakat mana-yı harfiyle ve Sâni’-i Zülcelal’in esmasına âyinedarlık cihetiyle ve vazifedarlık itibariyle şahiddir, meşhuddur, vâciddir, mevcuddur.

Şu makamda tezkiyesi ve tathiri şudur ki: Vücudunda adem, ademinde vücudu vardır. Yani

Kendini bilse, vücud verse; kâinat kadar bir zulümat-ıadem iç Yani vücud-u şahsîsine güvenip Mûcid-i Hakikî’den gaflet etse; yıldız böceği gibi bir şahsî ziya-yı vücudu, nihayetsiz zulümat-ı adem ve firaklar içinde bulunur, boğulur.
Fakat enaniyeti bırakıp, bizzât nefsi hiçolduğunu ve Mûcid-i Hakikî’nin bir âyine-i tecellisi bulunduğunu gördüğü vakit, bütün mevcudatı ve nihayetsiz bir vücudu kazanı Zira bütün mevcudat, esmasının cilvelerine mazhar olan Zât-ı Vâcib-ül Vücud’u bulan, herşeyi bulur.

(O Zât-ı Vâcib-ül Vücud’u bulmak için de tefekkür etmesi gerekmektedir.

Ey nefis! Eğer şu dünya hayatına müştaksan, mevtten kaçarsan kat’iyyen bil ki: Hayat zannettiğin hâlât, yalnız bulunduğun dakikadır. O dakikadan evvel bütün zamanın ve o zaman içindeki eşya-i dünyeviye, o dakikada meyyittir, ölmüştür. O dakikadan sonra bütün zamanın ve onun mazrufu (o zamanın içine aldığı eşya), o dakikada ademdir, hiçtir. Demek güvendiğin hayat-ı maddiye, yalnız bir dakikadır. Hattâ bir kısım ehl-i tedkik, “Bir âşiredir belki bir ân-ı seyyaledir” demişler. İşte şu sırdandır ki; bazı ehl-i velayet, dünyanın dünya cihetiyle ademine hükmetmişler. Madem böyledir, hayat-ı maddiye-i nefsiyeyi bırak. (Başka yerlerde de cismani hayat, hayvani hayat, nefsani hayat, dünyevi hayat denilmektedir.)

Kalb ve ruh ve sırrın derece-i hayatlarına çık, bak; (Yani Cenab-ı Hak hesabına eşyaya ve hadisata bakmakla kalb ve ruhun derece-i hayatına çık, bak) ne kadar geniş bir daire-i hayatları var. Senin için meyyit olan mazi, müstakbel; onlar için haydır, hayatdar ve mevcuddur. Ey nefsim! Madem öyledir, sen dahi kalbim gibi ağla ve bağır ve de ki: “Fâniyim, fâni olanı istemem. Âcizim, âciz olanı istemem. Ruhumu Rahman’a teslim eyledim, gayr istemem. İsterim, fakat bir yâr-ı bâki isterim. Zerreyim, fakat bir Şems-i Sermed isterim. Hiç-ender-hiçim, fakat bu mevcudatı birden isterim.” Sözler – 473

(Nasılki yıldız böceği, kendi ışıkçığına itimad eder; gecenin hadsiz zulümatında kalır. Bal arısı, kendine güvenmediği için, gündüzün güneşini bulur. Bütün dostları olan çiçekleri, Güneşin ziyasıyla yaldızlanmış müşahede eder.

Öyle de: Kendine, vücuduna ve enaniyetine dayansan; yıldız böceği gibi olursun.

Eğer sen, fâni vücudunu, o vücudu sana veren Hâlıkın yolunda feda etsen, bal arısı gibi olursun. Hadsiz bir nur-u vücud bulursun. Hem feda et. Çünki şu vücud, sende vedia ve emanettir. Sözler – 213)

Hâtime

Şu acz, fakr, şefkat, tefekkür tarîkındaki dört hatvenin izahatı; hakikatın ilmine, şeriatın hakikatına, Kur’anın hikmetine dair olan yirmialtı aded Sözler’de geçmiştir. (Dördüncü Fıkra: Hakikat ilmini, hakikî hikmeti istersen; Cenab-ı Hakk’ın marifetini kazan. Sözler – 473)

(Risale-i Nur bir cihette hakikat ilmini, bir cihette şeriatın hakikatını, bir cihette Kur’anın hikmetini ders veriyordur.)

Yalnız şurada bir iki noktaya kısa bir işaret edeceğiz. Şöyle ki:

Evet şu tarîk daha kısadır. Çünki dört hatvedir.

(Dört hatveden biri misal olarak veriliyor diğerlerini de biz kıyas edebiliriz.

Acz dahi, aşk gibi belki daha eslem bir tarîktir ki; ubudiyet tarîkiyle mahbubiyete kadar gider.
Fakr dahi, Rahman ismine îsal eder.
Hem şefkat dahi aşk gibi, belki daha keskin ve daha genişbir tarîktir ki, Rahîm ismine îsal eder.
Hem tefekkür dahi aşk gibi, belki daha zengin ve daha parlak bir tarîktir ki, Hakîm ismine îsal eder.)

Acz, elini nefisten çekse, doğrudan doğruya Kadîr-i Zülcelal’e verir. Halbuki en keskin tarîk olan aşk, nefsinden elini çeker, fakat maşuk-u mecazîye yapışır. Onun zevalini bulduktan sonra Mahbub-u Hakikî’ye gider. (Aczin elini nefisten çekmesi aciz olan insanın nefsine güvenmek ten vazgeçip Kadîr-i Zülcelal’in kudretine dayanmasıdır.)

(Evet nasıl bir yerden bir yere giden yolların ve bir noktadan uzak bir noktaya çekilen hatların en kısası ise, en doğrusudur ve müstakimidir. Aynen öyle de; maneviyatta ve manevî yollarda ve kalbî mesleklerde en doğrusu, en müstakimi ise en kısa ve en kolayıdır. Şualar – 615)

Hem şu tarîk daha eslemdir. Çünki nefsin şatahat ve bâlâ-pervazane davaları bulunmaz. Çünki acz ve fakr ve kusurdan başka nefsinde bulmuyor ki, haddinden fazla geçsin.

Hem bu tarîk daha umumî ve cadde-i kübradır. Çünki kâinatı ehl-i vahdet-ül vücud gibi, huzur-u daimî kazanmak için i’dama mahkûm zannedip “Lâ mevcude illâ Hu” hükmetmeye veyahut ehl-i vahdet-üş şuhud gibi, huzur-u daimî için kâinatı nisyan-ı mutlak hapsinde hapse mahkûm tahayyül edip “Lâ meşhude illâ Hu” demeye mecbur olmuyor.

(Veyahut ilm-i kelam gibi devir ve teselsülü, oniki bürhan yani arşî ve süllemî gibi namlar ile müsemma meşhur oniki delil-i kat’î ile devri ibtal edip teselsülü muhal gösterip Silsile-i esbabı kesip, Vâcib-ül Vücud’un vücudunu isbat etmeye mecbur olmuyor.)

Belki i’damdan ve hapisten gayet zahir olarak Kur’an afvettiğinden, o da sarf-ı nazar edip ve mevcudatı kendileri hesabına hizmetten azlederek Fâtır-ı Zülcelal hesabına istihdam edip esma-i hüsnasının mazhariyet ve âyinedarlık vazifesinde istimal ederek mana-yı harfî nazarıyla onlara bakıp, mutlak gafletten kurtulup huzur-u daimîye girmektir; herşeyde Cenab-ı Hakk’a bir yol bulmaktır.

(Kur’an-ı Hakîm’den alınan marifet ise, huzur-u daimîyi vermekle beraber, ne kâinatı mahkûm-u adem eder, ne de nisyan-ı mutlakta hapseder. Belki başıbozukluktan çıkarıp, Cenab-ı Hak namına istihdam eder. Herşey mir’at-ı marifet olur. Sa’dî-i Şirazî’nin dediği gibi:

دَرْ نَظَرِ هُوشِيَارْ هَرْ وَرَقِى دَفْتَرِيسْتْ اَزْ مَعْرِفَتِ كِرْدِگَارْ

Herşeyde Cenab-ı Hakk’ın marifetine bir pencere açar. Mektubat – 330)

Elhasıl: Mevcudatı mevcudat hesabına hizmetten azlederek, mana-yı ismiyle bakmamaktır.

* * *

Yirmidokuzuncu Mektub Dokuzuncu Kısım yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Yirmidokuzuncu Mektub Sekizinci Kısım

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 19:50:47 +0000

Sekizinci Kısım olan Rumuzat-ı Semaniye

İleride müstakillen neşredileceğinden buraya dercedilmedi.

Yirmidokuzuncu Mektub Sekizinci Kısım yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Yirmidokuzuncu Mektub Yedinci Kısım

mutalaainur — Sat, 01 Jan 2022 18:51:58 +0000

Yedinci Kısım

(Bu Yedinci kısımda ehl-i dalaletin kendi yanlış anlayışlarını meşrulaştırmak için yaptıkları usuller gösterilmiştir.)

İşarat-ı Seb’a

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ اْلاُمِّىِّ الَّذِى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ٭

Allaha ve Resulüne ittibadan alı koyan ehli dalaletin bu asırda ehl-i imanı aldatan birinci suali dinde reform olamaz mı? Bu sual birinci âyetin manayı münafisinden çıkartılmıştır. Birinci sualin cevabı ilk dört işarette verilmiştir.

يُرِيدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلاَّ اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

İkinci âyetten çıkan ikinci sualde ise “Allah nurunu nasıl tamamlayacaktır” sorusu sorulmuştur. Cevab olarak beşinci ve altıncı işaretlerde âhirzamanın eşhas-ı mühimmesinden mehdinin hizmet tarzı nazara verilmiştir. Ayrıca âyetin devamında ehli dalaletin ağızları ile üfleyerek İslâm nurunu söndürmek istemelerinden ehl-i dalaletin âhirzamanda kılınç yolu ile değil Ulema-üs Sû’yu kullanarak ehl-i imanı aldatma yoluna gideceklerine işaret edilmiştir.

Üçüncü sualde ise yedinci işarette mehdiyi diğer dine hizmet edenlerden ayıran esaslar üstünde durulmuştur.

(YİRMİSEKİZİNCİ ÂYET:

Sure-i Tevbe’de:

âyetindeki نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلاَّ اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ cümlesi, kuvvetli ve letafetli münasebet-i maneviyesiyle beraber şeddeli “lâmlar” birer “lâm” ve şeddeli “mim” asıl kelimeden olduğundan iki “mim” sayılmak cihetiyle bin üçyüz yirmidört (1324) ederek, Avrupa zalimleri devlet-i İslâmiyenin nurunu söndürmek niyetiyle müdhiş bir sû’-i kasd plânı yaptıkları ve ona karşı Türkiye hamiyetperverleri, hürriyeti yirmidörtte ilânıyla o plânı akîm bırakmağa çalıştıkları halde, maatteessüf altı-yedi sene sonra, harb-i umumî neticesinde yine o sû’-i kasd niyetiyle Sevr Muahedesinde Kur’anın zararına gayet ağır şeraitle kâfirane fikirlerini yine icra etmek olan plânlarını akîm bırakmak için Türk milliyetperverleri cumhuriyeti ilânla mukabeleye çalıştıkları tarihi olan bin üçyüz yirmidörde, tâ otuz dörde, tâ ellidörde tam tamına tevafukla, o herc ü merc içinde Kur’anın nurunu muhafazaya çalışanlar içinde Resail-in Nur müellifi yirmidörtte (1324) ve Resail-in Nur’un mukaddematı otuzdörtte (1334) ve Resail-in Nur’un nuranî cüzleri ve fedakâr şakirdleri ellidörtte (1354) mukabeleye çalışmaları göze çarpıyor.

Hattâ hakikat-ı hali bilmeyen bir kısım ehl-i siyaseti telaşa sevkettiler ve bu itfa sû’-i kasdına karşı tenvir vazifesini tam îfa ettiklerinden bu âyetin mana-yı işarîsi cihetinde bir medar-ı nazarı olduklarına kuvvetli bir emaredir.

Şimdi İslâmlar içinde Nur-u Kur’ana muhalif haletlerin ekserîsi, o sû’-i kasdların ve Sevr Muahedesi gibi gaddarane muahedelerin vahîm neticeleridir.

Eğer şeddeli “mim” dahi şeddeli “lâmlar” gibi bir sayılsa, o vakit bin ikiyüz seksendört (1284) eder.

O tarihte Avrupa kâfirleri devlet-i İslâmiyenin nurunu söndürmeğe niyet ederek on sene sonra Rusları tahrik edip Rus’un doksanüç (1293) muharebe-i meş’umesiyle âlem-i İslâmın parlak nuruna muvakkat bir bulut perde ettiler.

Fakat bunda Resail-in Nur şakirdleri yerinde Mevlâna Hâlid’in (K.S.) şakirdleri o bulut zulümatını dağıttıklarından bu âyet bu cihette onların başlarına remzen parmak basıyor.

Şimdi hatıra geldi ki; eğer şeddeli “lâmlar” ve “mim” ikişer sayılsa, bundan bir asır sonra zulümatı dağıtacak zâtlar ise, Hazret-i Mehdi’nin şakirdleri olabilir.

Her ne ise…

Bu nurlu âyetin çok nuranî nükteleri var. اَلْقَطْرَةُ تَدُلُّ عَلَى الْبَحْرِ sırrıyla kısa kestik. Şualar – 719)

(Birbirinden farklı surette beş çeşit cifir ebced hesabı yapılmıştır.)

Birincisi şeddeli “lâmlar” birer “lâm” ve şeddeli “mim” asıl kelimeden olduğundan iki “mim” sayılmak cihetiyle bin üçyüz yirmidört (1324) ederek, (Miladi 1906’ya tevafuk ediyor.)

İkincisi şeddeli “mim” dahi şeddeli “lâmlar” gibi bir sayılsa, o vakit bin ikiyüz seksendört (1284) eder. (Miladi 1868’e tevafuk ediyor.)

Üçüncüsü şeddeli “lâmlar” ve “mim” ikişer sayılsa, bundan bir asır sonra zulümatı dağıtacak zâtlar ise, Hazret-i Mehdi’nin şakirdleri olabilir. (Bir asır sonra cümlesi hicri 1384 tarihi ile miladi 1965’e tevafuk ediyor.)

Dördüncüsü şeddeli “lâmlar” ikişer sayılsa, şeddeli “mim” bir sayılsa, o vakit bin üçyüz kırkdört (1344) eder. (Miladi 1926’ya tevafuk ediyor.)

Beşincisi şeddeli “lâmlar”dan biri ikişer sayılsa, diğeri tek sayılsa ve şeddeli “mim” ikişer sayılsa, o vakit bin üçyüz ellidört (1354) eder. (Miladi 1935’e tevafuk ediyor.)

[Üç sualin cevabı olarak “Yedi İşaret”tir. Birinci sual, dört işarettir.]

(Bu üç suali Nur dairesi içinde düşünebiliriz.

Birinci Sual: Risale-i Nur ecnebi diyarında, o diyarın lisanına tercüme ediliyor, Nur Talebeleri de onlara karşı sükût ediyor, itiraz etmiyor. Demek bir cevaz-ı şer’î var ki, sükût ediliyor?”

Elcevab: Ecnebi diyarına, lisan-ı şeriatta “Dâr-ı Harb” denilir. Dâr-ı Harbde çok şeylere cevaz olabilir ki, “Diyar-ı İslâm”da mesağ olamaz. Hem de Risale-i Nur’un kudsi manaları muvakkaten mukaddes lafızlara tercih edilebilir. Nur Talebeleri kuvvet-i imandan gelen bir hamiyet-i İslâmiye ile, maânî-i mukaddesenin, avamın tefehhümüne medar olmak için cevaz göstermişlerdir.)

Birinci İşaret: Şeair-i İslâmiyeyi tağyire teşebbüs edenlerin senedleri ve hüccetleri, yine her fena şeylerde olduğu gibi, ecnebileri körükörüne taklidcilik yüzünden geliyor. Diyorlar ki:

“Londra’da ihtida edenler ve ecnebilerden imana gelenler; memleketlerinde ezan ve kamet gibi çok şeyleri kendi lisanlarına tercüme ediyorlar, yapıyorlar. Âlem-i İslâm onlara karşı sükût ediyor, itiraz etmiyor. Demek bir cevaz-ı şer’î var ki, sükût ediliyor?”

Elcevab: Bu kıyasın o kadar zahir bir farkı var ki, hiçbir cihette onlara kıyas etmek ve onları taklid etmek zîşuurun kârı değildir. Çünki

(Birinci kıyas-ı fasid) ecnebi diyarına, lisan-ı şeriatta “Dâr-ı Harb” denilir. Dâr-ı Harbde çok şeylere cevaz olabilir ki, “Diyar-ı İslâm”da mesağ olamaz. (İslam memleketinin komşularına dahi bazı alimler Diyar-ı İslâm demişler.)

(İkinci kıyas-ı fasid) Hem Firengistan diyarı, Hristiyan şevketi dairesidir. Istılahat-ı şer’iyenin maânîsini ve kelimat-ı mukaddesenin mefahimini lisan-ı hal ile telkin edecek ve ihsas edecek bir muhit olmadığından; bilmecburiye kudsî maânî, mukaddes elfaza tercih edilmiş; maânî için elfaz terkedilmiş, ehvenüşşer ihtiyar edilmiş. (Kur’anın kudsi manaları muvakkaten mukaddes lafızlara tercih edilebilir. Kudsi manalar için bahis itibari ile Türkçe Ezan ve kameti düşünebiliriz. Elfaz-ı Kur’aniye ve tesbihat-ı Nebeviyenin lafızları camid libas değil; cesedin hayatdar cildi gibidir, belki mürur-u zamanla cild olmuştur. Libas değiştirilir; fakat cild değişse, vücuda zarardır. Belki namazda ve ezandaki gibi elfaz-ı mübarekeler, mana-yı örfîlerine alem ve nam olmuşlar. Alem ve isim ise, değiştirilmez. Mektubat 340)

Diyar-ı İslâmda ise; muhit, o kelimat-ı mukaddesenin meal-i icmalîsini ehl-i İslâma lisan-ı hal ile ders veriyor. An’ane-i İslâmiye ve İslâmî tarih ve umum şeair-i İslâmiye ve umum erkân-ı İslâmiyete ait muhaverat-ı ehl-i İslâm, o kelimat-ı mukaddesenin mücmel meallerini, mütemadiyen ehl-i imana telkin ediyorlar. Hattâ şu memleketin maabid ve medaris-i diniyesinden başka makberistanın mezar taşları dahi, birer telkin edici, birer muallim hükmündedir ki; o maânî-i mukaddeseyi, ehl-i imana ihtar ediyorlar. Acaba kendine müslüman diyen bir adam, dünyanın bir menfaati için, bir günde elli kelime Firengî lügatından taallüm ettiği halde; elli senede ve her günde elli defa tekrar ettiği Sübhanallah ve Elhamdülillah ve Lâ ilahe İllallah ve Allahü Ekber gibi mukaddes kelimeleri öğrenmezse, elli defa hayvandan daha aşağı düşmez mi? Böyle hayvanlar için, bu kelimat-ı mukaddese tercüme ve tahrif edilmez ve tehcir edilmezler! Onları tehcir ve tağyir etmek, bütün mezar taşlarını hakketmektir; bu tahkire karşı titreyen mezaristandaki ehl-i kuburu aleyhlerine döndürmektir.

Ehl-i ilhada kapılan ülema-üs sû’, milleti aldatmak için diyorlar ki: İmam-ı A’zam, sair imamlara muhalif olarak demiş ki: “İhtiyaç olsa, diyar-ı baîdede, Arabî hiç bilmeyenlere, ihtiyaç derecesine göre; Fatiha yerine Farisî tercümesi cevazı var.” Öyle ise, biz de muhtacız, Türkçe okuyabiliriz?

Elcevab: İmam-ı A’zam’ın bu fetvasına karşı, başta a’zamî imamların en mühimleri ve sair oniki eimme-i müçtehidîn, o fetvanın aksine fetva veriyorlar. Âlem-i İslâmın cadde-i kübrası, o umum eimmenin caddesidir. Mu’zam-ı Ümmet, cadde-i kübrada gidebilir. Başka hususî ve dar caddeye sevkedenler, idlâl ediyorlar. İmam-ı A’zam’ın fetvası, beş cihette hususîdir:

(Bu cevabdan külli bir kaide çıkıyor. Şöyle ki; Mu’zam-ı Ümmet, cadde-i kübrada gidebilir. Cadde-i kübra çoğunluk olan müctehidin caddesidir. Bazı Nur Talebeleri kuvvet-i imandan gelen bir hamiyet-i İslâmiye ile, bazı hususi tatbikatlarını umuma teşmil etmek isteyebilir. Ama bu tatbikat cumhur-u ulemanın kabulüne vabestedir. Böyle bir tatbikatı kabul ettirmek isteyen kişinin niyetini anlamak için iki şeye bakılır. Birincisi tatbikatının hak olduğunu göstermek için ne deliller getiriliyor. İkincisi neticeye bakılır. Yani bu tatbikat inşikaka mı sebeb verdi ittifaka mı?)

Birincisi: Merkez-i İslâmiyetten uzak diyar-ı âherde bulunanlara aittir.

İkincisi: İhtiyac-ı hakikîye binaendir.

Üçüncüsü: Bir rivayette, lisan-ı ehl-i Cennet’ten sayılan Farisî lisanıyla tercümeye mahsustur.

Dördüncüsü: Fatiha’ya mahsus olarak cevaz verilmiş, tâ Fatiha’yı bilmeyen namazı terketmesin.

Beşincisi: İmam-ı A’zam’ı ictihada götüren dört sebeb vardır.

Kuvvet-i imandan gelen
Bir hamiyet-i İslâmiye ile,
Maânî-i mukaddesenin,
Avamın tefehhümüne medar olmak için cevaz gösterilmiş.

Hâlbuki ehl-i dalalet ise dört sebebin manayı münafisi ile hareket etmişler.

Za’f-ı imandan gelen ve
Menfî fikr-i milliyetten çıkan ve
Lisan-ı Arabîye karşı nefret ve
Za’f-ı imandan tevellüd eden meyl-i tahrib saikasıyla

Tercüme edip Arabî aslını terketmek, dini terk ettirmektir! (Şeytanın bir hilesi zaafı imandan ötürü tam anlayamadığımız veya hikmetlerini bilemediğimiz bir mes’elede bizi o mes’eleyi tahrif veya tahrib ettirerek inkâra kadar götürmektir.

Meselâ: Mu’tezile imamları “Halk-ı şerr şerdir ve çirkinin icadı çirkindir” diye Cenab-ı Hakk’ı takdis için şerrin icadını insana vermişler, dalalete düşmüşler. Lem’alar 76)

Meselâ: Çok tenbellerden ve târik-üs salâtlardan işitiyoruz; diyorlar ki: Cenab-ı Hakk’ın bizim ibadetimize ne ihtiyacı var ki, Kur’anda çok şiddet ve ısrar ile ibadeti terkedeni zecredip Cehennem gibi dehşetli bir ceza ile tehdid ediyor. Lem’alar 189)

Meselâ: Utandıracak bir günahı gizli işleyen bir adam, başkasının ıttılaından çok hicab ettiği zaman, melaike ve ruhaniyatın vücudu ona çok ağır geliyor. Küçük bir emare ile onları inkâr etmek arzu ediyor.

Hem meselâ: Cehennem azabını intaç eden büyük bir günahı işleyen bir adam, Cehennem’in tehdidatını işittikçe istiğfar ile ona karşı siper almazsa, bütün ruhuyla Cehennem’in ademini arzu ettiğinden, küçük bir emare ve bir şübhe, Cehennem’in inkârına cesaret veriyor.

Hem meselâ: Farz namazını kılmayan ve vazife-i ubudiyeti yerine getirmeyen bir adamın küçük bir âmirinden küçük bir vazifesizlik yüzünden aldığı tekdirden müteessir olan o adam, Sultan-ı Ezel ve Ebed’in mükerrer emirlerine karşı farzında yaptığı bir tenbellik, büyük bir sıkıntı veriyor ve o sıkıntıdan arzu ediyor ve manen diyor ki: “Keşki o vazife-i ubudiyeti bulunmasa idi.” Lem’alar 9)

İkinci İşaret: Şeair-i İslâmiyeyi tağyir eden ehl-i bid’a, evvelâ ülema-üs sû’dan fetva istediler. Sâbıkan beş vecihle hususî olduğunu gösterdiğimiz fetvayı gösterdiler. Sâniyen: Ehl-i bid’a, ecnebi inkılabcılarından böyle meş’um bir fikir (Neden meş’um fikir. Çünkü batıl bir fikri kabul ettirmek için hakkı bütünüyle red etmek değil belki hakkın içine batıl sokmakla tahrib ediyor.) aldılar ki: Avrupa, Katolik Mezhebini beğenmeyerek başta ihtilalciler, inkılabcılar ve feylesoflar olarak, Katolik Mezhebine göre ehl-i bid’a ve Mu’tezile telakki edilen Protestanlık Mezhebini iltizam edip, Fransızların İhtilal-i Kebirinden istifade ederek, Katolik Mezhebini kısmen tahrib edip, Protestanlığı ilân ettiler.

(Hem meslek-i felsefenin esasat-ı fasidesindendir ki: Hâlık-ı Zülcelal’in evsafına müdahale eder. İşine gelmeyenleri ve nefs-i emmarenin firavunluğunun hoşuna gitmeyenleri ya red, ya inkâr, ya tahrif eder. Sözler – 543)

İşte körükörüne taklidciliğe alışan buradaki hamiyet-füruşlar diyorlar ki: “Madem Hristiyan dininde böyle bir inkılab oldu; bidayette inkılabcılara mürted denildi, sonra Hristiyan olarak yine kabul edildi. Öyle ise, İslâmiyette de böyle dinî bir inkılab olabilir?”

Elcevab: Bu kıyasın, Birinci İşaret’teki kıyastan daha ziyade farkı zahirdir. Çünki Din-i İsevî’de yalnız esasat-ı diniye Hazret-i İsa Aleyhisselâm’dan alındı. (Hakikat-ı İslâmiyet’in esasları; altı erkân-ı imaniye ile {(Haşiye): “Beraber” kelimesi Şuada noksan olduğu için, şübhe edilmiş.} ve esas-ı ubudiyet ki, İslâmın beş rüknü olan (savm, salât, hacc, zekat, kelime-i şehadet) mecmuunun hülâsasıdır. Kastamonu Lahikası 199)

Hayat-ı içtimaiyeye ve füruat-ı şer’iyeye dair ekser ahkâmlar, Havariyyun ve sair rüesa-yı ruhaniye tarafından teşkil edildi. Kısm-ı a’zamı, kütüb-ü sâbıka-i mukaddeseden alındı. (İsa Aleyhisselam kendisi yeni bir şeriat getirmemiştir. Musa Aleyhisselamın baki kalan dininden gelen şeriatın kısm-ı a’zamına tabi olup ekserini mesh etmiştir.)

Hazret-i İsa Aleyhisselâm, dünyaca hâkim ve sultan olmadığından ve kavanin-i umumiye-i içtimaiyeye merci’ olmadığından; esasat-ı diniyesi, hariçten bir libas giydirilmiş gibi, şeriat-ı Hristiyaniye namına örfî kanunlar, medenî düsturlar alınmış, başka bir suret verilmiş. Bu suret tebdil edilse, o libas değiştirilse, yine Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın esas dini bâki kalabilir. Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ı inkâr ve tekzib çıkmaz.

Halbuki din ve şeriat-ı İslâmiyenin sahibi olan Fahr-i Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm iki cihanın sultanı, şark ve garb ve Endülüs ve Hind, birer taht-ı saltanatı olduğundan; (Fahr-i Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm hayatta iken şark ve garb ve Endülüs ve Hind, birer taht-ı saltanatı değildi. Ama kendisine öyle bir saltanat verilmiş ki devletler yönetecek esaslar içinde vardı.)

Din-i İslâm’ın esasatını bizzât kendisi gösterdiği gibi, o dinin teferruatını ve sair ahkâmını, hattâ en cüz’î âdâbını dahi bizzât o getiriyor, o haber veriyor, o emir veriyor. Demek füruat-ı İslâmiye, değişmeye kabil bir libas hükmünde değil ki; onlar tebdil edilse, esas-ı din bâki kalabilsin. Belki esas-ı dine bir ceseddir, lâakal bir cilddir. Onunla imtizaç ve iltiham etmiş; kabil-i tefrik değildir. Onları tebdil etmek, doğrudan doğruya sahib-i şeriatı inkâr ve tekzib etmek çıkar.

(Mes’eleyi Risale-i Nur’a tatbik ettiğimizde din ve şeriat-ı İslâmiyenin asrımızda muhafızı olan Üstadımız asrımıza ait Din-i İslâm’ın esasatını bizzât kendisi gösterdiği gibi, Kur’an hizmetinin düsturlarını ve sair ahkâmını, hattâ en cüz’î âdâbını dahi bizzât o getiriyor, o haber veriyor, o emir veriyor. Demek Risale-i Nurdaki düsturlar, değişmeye kabil bir libas hükmünde değil ki; onlar tebdil edilse, esasat-ı Nuriye bâki kalabilsin. Belki Risale-i Nurdaki düsturlar bir ceseddir, lâakal bir cilddir. Onunla imtizaç ve iltiham etmiş; kabil-i tefrik değildir. Onları tebdil etmek, doğrudan doğruya din ve şeriat-ı İslâmiyenin asrımızda muhafızı olan Üstadımızı inkâr ve tekzib etmek çıkar.)

Mezahibin ihtilafı ise: Sahib-i şeriatın gösterdiği nazarî düsturların tarz-ı tefehhümünden ileri gelmiştir. “Zaruriyat-ı Diniye” denilen ve kabil-i tevil olmayan ve “Muhkemat” denilen düsturları ise, hiç bir cihette kabil-i tebdil değildir ve medar-ı içtihad olamaz. Onları tebdil eden, başını dinden çıkarıyor; يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الْقَوْسِ kaidesine dâhil oluyor. (İçtihad yapılamıyacak zaruriyat kısmında içtihad yapanlar okun yaydan çıktığı gibi dinden çıkıyorlar.)

Ehl-i bid’a, dinsizliklerine ve ilhadlarına şöyle bir bahane buluyorlar. Diyorlar ki: “Âlem-i insaniyetin müteselsil hâdisatına sebeb olan Fransız İhtilal-i Kebirinde, papazlara ve rüesa-yı ruhaniyeye ve onların mezheb-i hâssı olan Katolik Mezhebine hücum edildi ve tahrib edildi. Sonra çokları tarafından tasvib edildi. Firenkler dahi, ondan sonra daha ziyade terakki ettiler?”

(İslamiyet için soruyu düşündüğümüz de Cumhuriyet İhtilal-i Kebirini yaptıktan sonra hocalara ve şeyhlere ve onların müridlerine hücum edip ve dini tahrib ettikten sonra tahrib edilmiş şekliyle halklar tarafından tasvib ettirebilirsek daha ziyade terakki edebiliriz?”)

Elcevab: Bu kıyasın dahi, evvelki kıyaslar gibi farkı zahirdir. Çünki Fransızlarda, havas ve hükûmet adamları elinde çok zaman Din-i Hristiyanî, bahusus Katolik Mezhebi; bir vasıta-i tahakküm ve istibdad olmuştu. Havas, o vasıta ile nüfuzlarını avam üzerinde idame ediyorlardı. (Hâlbuki İslâmiyet, havastan ziyade avamın tahassüngâhı olmuştur. Vücub-u zekat ve hurmet-i riba ile; havassı, avamın üstünde müstebid yapmak değil, bir cihette hâdim yapıyor.)

Ve “serseri” tabir ettikleri avam tabakasında intibaha gelen hamiyetperverlerini ve havas zalimlerin istibdadına karşı hücum eden hürriyetperverlerin mütefekkir kısımlarını ezmeye vasıta olduğundan ve dörtyüz seneye yakın Firengistanda ihtilaller ile istirahat-ı beşeriyeyi bozmağa ve hayat-ı içtimaiyeyi zîr ü zeber etmeye bir sebeb telakki edildiğinden; o mezhebe, dinsizlik namına değil, belki Hristiyanlığın diğer bir mezhebi namına hücum edildi. (Hâlbuki İslâmiyette İslâmlar içinde bir-iki vukuattan başka dâhilî muharebe-i diniye olmadığı gibi İslama yapılan hücumlar dinsizlik namına olmuştur.)

Ve tabaka-i avamda ve feylesoflarda bir küsmek, bir adavet hasıl olmuştu ki; malûm hâdise-i tarihiye vukua gelmiştir. Hâlbuki Din-i Muhammedî (A.S.M.) ve şeriat-ı İslâmiyeye karşı; hiçbir mazlumun, hiçbir mütefekkirin hakkı yoktur ki, ondan şekva etsin. Çünki onları küstürmüyor, onları himaye ediyor. Tarih-i İslâm meydandadır. İslâmlar içinde bir-iki vukuattan başka dâhilî muharebe-i diniye olmamış. Katolik Mezhebi ise, dörtyüz sene ihtilalat-ı dâhiliyeye sebeb olmuş.

Hem İslâmiyet, havastan ziyade avamın tahassüngâhı olmuştur. Vücub-u zekat ve hurmet-i riba ile; havassı, avamın üstünde müstebid yapmak değil, bir cihette hâdim yapıyor.

سَيِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهُمْ ٭ خَيْرُ النَّاسِ مَنْ يَنْفَعُ النَّاسَ diyor.

Hem Kur’an-ı Hakîm lisanıyla اَفَلاَ تَعْقِلُونَ ٭ اَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ ٭ اَفَلاَ يَتَفَكَّرُونَ gibi kudsî havaleler ile, aklı istişhad ediyor ve ikaz ediyor ve akla havale ediyor, tahkike sevkediyor. Onun ile, ehl-i ilim ve ashab-ı akla din namına makam veriyor, ehemmiyet veriyor. Katolik Mezhebi gibi aklı azletmiyor, ehl-i tefekkürü susturmuyor, körükörüne taklid istemiyor.

Hakikî Hristiyanlık değil, belki şimdiki Hristiyan dininin esasıyla İslâmiyetin esası mühim bir noktadan ayrıldığından; sâbık farklar gibi çok cihetlerle ayrı ayrı gidiyorlar. O mühim nokta şudur:

Birinci fark: İslâmiyet, tevhid-i hakikî dinidir ki; vasıtaları, esbabları iskat ediyor. Enaniyeti kırıyor, ubudiyet-i hâlisa tesis ediyor. Nefsin rububiyetinden tut, tâ her nevi rububiyet-i bâtılayı kat’ediyor, reddediyor. Bu sır içindir ki; havastan bir büyük insan tam dindar olsa, enaniyeti terketmeye mecbur olur. Enaniyeti terketmeyen, salabet-i diniyeyi ve kısmen de dinini terkeder.

Şimdiki Hristiyanlık dini ise; “Velediyet Akidesi”ni kabul ettiği için vesait ve esbaba tesir-i hakikî verir. Din namına enaniyeti kırmaz, belki Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın bir mukaddes vekili diye o enaniyete bir kudsiyet verir. Onun için, dünyaca en büyük makam işgal eden Hristiyan havasları, tam dindar olabilirler. Hattâ Amerika’nın esbak Reis-i Cumhuru Wilson ve İngilizlerin esbak Reis-i Vükelası Loid George gibi çoklar var ki, mutaassıb birer papaz hükmünde dindar oldular. Müslümanlarda ise öyle makamlara girenler, nâdiren tam dindar ve salabetli kalırlar. Çünki gururu ve enaniyeti bırakamıyorlar. Takva-yı hakikî ise, gurur ve enaniyetle içtima edemiyor.

Evet nasılki Hristiyan havassının taassubu, müslüman havaslarının adem-i salabeti mühim bir farkı gösteriyor;

İkinci fark: Öyle de: Hristiyandan çıkan feylesoflar, dinlerine karşı lâkayd veya muarız vaziyeti alması ve İslâmdan çıkan hükemaların kısm-ı a’zamı, hikmetlerini esasat-ı İslâmiyeye bina etmesi; yine mühim bir farkı gösteriyor.

Üçüncü fark: Hem ekseriyetle zindanlara ve musibetlere düşen âmi Hristiyanlar, dinden meded beklemiyorlar. Eskiden çoğu dinsiz oluyordular. Hattâ Fransa’nın İhtilal-i Kebirini çıkaran ve “Serseri Dinsiz” tabir edilen tarihçe meşhur inkılabcılar, o musibetzede avam kısmıdır. İslâmiyette ise, ekseriyet-i mutlaka ile hapse ve musibete düşenler, dinden meded beklerler ve dindar oluyorlar. İşte bu hal dahi mühim bir farkı gösteriyor.

(Bu dehşetli haps-i ebedîden kurtulmanın kolayı, çaresi; bu dünyevî hapsimizden istifade ederek elimiz mecburiyetle yetişmeyen çok günahlardan kurtulduğumuzla beraber, eski günahlardan tövbe edip farzlarımızı eda ederek herbir saat bu hapisteki ömrümüzü bir gün ibadet hükmüne getirmekle o ebedî hapisten necatımız ve o nurani Cennet’e girmemiz için en iyi bir fırsattır. Bu fırsatı kaçırırsak, dünyamız ağladığı gibi âhiretimiz dahi ağlayacak. Şualar – 233)

Üçüncü İşaret: Ehl-i bid’a diyorlar ki:

Birinci Sual: “Bu taassub-u dinî, bizi geri bıraktı. (Bundan dolayı dindeki taassubun bırakmalıyız. Hâlbuki şimdiki bataklığa ve manevî tauna sukutun sebebi ise, terakki fikrinden neş’et ettiği cihetle, onların hatalarını gösterip; suud ve terakki, müslüman için ancak İslâmiyette ve imanlı olmakta olduğuna işaret etmektir. Kastamonu – 18)

İkinci Sual: Bu asırda yaşamak, taassubu bırakmakla olur.

Üçüncü Sual: Avrupa, taassubu bıraktıktan sonra terakki etti?”

Elcevab: Yanlışsınız ve aldanmışsınız veya aldatıyorsunuz. Çünki

Üçüncü Sualin Cevabı: Avrupa, dininde mutaassıbdır. Hattâ bir âdi Bulgar’a veya bir nefer-i İngiliz’e veya bir serseri Fransız’a “Sarık sar. Sarmazsan hapse atılacaksın!” denilse, (Bu cümlede milletlerin sıfatlarında işaret vardır. İngiliz nefer, Fransız serseri) taassubları muktezasınca diyecek: “Hapse değil, öldürseniz bile, dinime ve milliyetime bu hakareti yapmayacağım!”

Birinci Sualin Cevabı: Dinin bizi geri bırakmadığına tarih-i âlem şehadet eder. Hem tarih şahiddir ki: Ehl-i İslâm ne vakit dinine tam temessük etmiş ise, o zamana nisbeten terakki etmiş. Ne vakit salâbeti terketmişse, tedenni etmiş. Hristiyanlık ise, bilakistir. Bu da, mühim bir fark-ı esasîden neş’et etmiş. (Bu fark-ı esasiye ikinci işarette izah edilmiştir.)

İkinci Sualin Cevabı: Bir müslüman dini taassubu bıraksa anarşist olur. Hem İslâmiyet, sair dinlere kıyas edilmez. Bir müslüman İslâmiyetten çıksa ve dinini terketse, daha hiçbir peygamberi kabul edemez; belki Cenab-ı Hakk’ı dahi ikrar edemez ve belki hiçbir mukaddes şey’i tanımaz; belki kendinde kemalâta medar olacak bir vicdan bulunmaz, tefessüh eder.

(Bu hüküm İslamiyeti tahkiki bir surette bildiği halde dinden çıkanlar içindir. Yoksa bilmeden taklit ile İslamiyetten çıkan insanlarda bazı kemalata medar seciyeler bulunur.)

Onun için İslâmiyet nazarında, harbî kâfirin hakk-ı hayatı var. Hariçte olsa musalaha etse, dâhilde olsa cizye verse; İslâmiyetçe hayatı mahfuzdur. Fakat mürtedin hakk-ı hayatı yoktur. Çünki vicdanı tefessüh eder, hayat-ı içtimaiyeye bir zehir hükmüne geçer.

(Dikkat et, bu milletin bazılarının din ile bağlandıkları rabıtaları kopmasın! Eğer böyle ahmakane körükörüne topuzların altında bazıların dinden rabıtaları kopsa, o vakit hayat-ı içtimaiyede bir semm-i kàtil hükmünde o dinsizler zarar verecekler. Çünki mürtedin vicdanı tamam bozulduğundan, hayat-ı içtimaiyeye zehir olur. Ondandır ki, ilm-i usûlde “Mürtedin hakk-ı hayatı yoktur. Lemalar – 122)

(Malûmdur ki: A’lâ bir şey bozulsa, edna bir şeyin bozulmasından daha ziyade bozuk olur. Meselâ: Nasılki süt ve yoğurt bozulsalar, yine yenilebilir. Yağ bozulsa, yenilmez, bazan zehir gibi olur. Öyle de: Mahlukatın en mükerremi, belki en a’lâsı olan insan, eğer bozulsa, bozuk hayvandan daha ziyade bozuk olur. Müteaffin maddelerin kokusuyla telezzüz eden haşerat gibi ve ısırmakla zehirlendirmekten lezzet alan yılanlar gibi, dalalet bataklığındaki şerler ve habis ahlâklar ile telezzüz ve iftihar eder ve zulmün zulümatındaki zararlardan ve cinayetlerden lezzet alırlar; âdeta şeytanın mahiyetine girerler. Lem’alar – 82)

Hâlbuki Hristiyanın bir dinsizi, yine hayat-ı içtimaiyeye nâfi’ bir vaziyette kalabilir. Bazı mukaddesatı kabul eder ve bazı peygamberlere inanabilir ve Cenab-ı Hakk’ı bir cihette tasdik edebilir.

Acaba bu ehl-i bid’a ve doğrusu (Gerçek iç yüzleri ise ehl-i ilhaddır.) ehl-i ilhad, bu dinsizlikte hangi menfaati buluyorlar? Eğer idare ve asayişi düşünüyorlarsa; Allah’ı bilmeyen dinsiz on serserinin idaresi ve şerlerini def’etmesi, bin ehl-i diyanetin idaresinden daha müşkildir. Eğer terakkiyi düşünüyorlarsa; öyle dinsizler idare-i hükûmete muzır oldukları gibi, terakkiye dahi manidirler. Terakki ve ticaretin esası olan emniyet ve asayişi kırıyorlar. Doğrusu onlar, meslekçe tahribatçıdırlar. Dünyada en büyük ahmak odur ki, böyle dinsiz serserilerden terakki ve saadet-i hayatiyeyi beklesin. (Terakki ve ticaretin iki esası vardır: asayiş ve emniyet)

Böyle ahmaklardan mühim bir mevkii işgal eden birisi demiş ki:

“Biz, Allah Allah diye diye geri kaldık.
Avrupa, top tüfek diye diye ileri gitti.”

“Cevab-ül ahmak-is sükût” kaidesince, böylelere karşı cevab sükûttur. Fakat bazı ahmakların arkasında bedbaht gafiller bulunduğundan deriz ki:

Ey bîçareler!

Allah demenin bizi geri bırakmadığının izahı:Bu dünya bir misafirhanedir. Her günde otuzbin şahid, cenazeleriyle “El-mevtü hak” hükmünü imza ediyorlar ve o davaya şehadet ediyorlar. Ölümü öldürebilir misiniz? Bu şahidleri tekzib edebilir misiniz? Madem edemiyorsunuz; mevt, Allah Allah dedirtir. Sekeratta Allah Allah yerine; hangi topunuz, hangi tüfeğiniz, zulümat-ı ebedîyi o sekerattakinin önünde ışıklandırır, ye’s-i mutlakını ümid-i mutlaka çevirebilir? Madem ölüm var, kabre girilecek; bu hayat gidiyor, bâki bir hayat geliyor. Bir defa top tüfek denilse; bin defa Allah Allah demek lâzım gelir.
Allah demenin ileri gitmemize mani olmadığının izahı:Hem Allah yolunda olsa; tüfek de Allah der, top da Allahü Ekber diye bağırır, Allah ile iftar eder, imsak eder.

(Ömür sermayesi yol, bilet ve oradaki meskenimize münasib şeyleri temine çalışmak için sarfedilir. Yol masrafı ise dünya hayatındaki dünyevi meşguliyetlerimizdir. Bu meşguliyetlerimizi de hizmete vesile edebilmenin çaresini aramak gerektir. )

Dördüncü İşaret: Tahribatçı ehl-i bid’a iki kısımdır.

Bir kısmı -güya din hesabına, İslâmiyete sadakat namına- güya dini milliyetle takviye etmek için, “Za’fa düşmüş din şecere-i nuraniyesini, milliyet toprağında dikmek, kuvvetleştirmek istiyoruz.” diye, dine taraftar vaziyeti gösteriyorlar.

İkinci kısım; millet namına, milliyet hesabına, unsuriyete kuvvet vermek fikrine binaen, “Milliyeti, İslâmiyetle aşılamak istiyoruz.” diye, bid’aları icad ediyorlar.

(Milliyetçileri iki kısma ayırıyoruz. Bir kısım dini milliyetle takviye etmek için, dine taraftar vaziyeti gösteriyor. İkinci kısım; unsuriyet fikrine kuvvet vermek için, İslâmiyet dininde bid’aları icad ediyorlar.)

Birinci kısma deriz ki: Ey “sadık ahmak” ıtlakına mâsadak bîçare ülema-üs sû’ veya meczub, akılsız, cahil sofiler! Hakikat-ı kâinat içinde kökü yerleşmiş (temizlik, birlik, yardımlaşma ve nizam hakikatı gibi) ve hakaik-i kâinata kökler salmış olan Şecere-i Tûbâ-i İslâmiyet; mevhum, (Türkçülüğün 100 yıl öncesi yoktu. Levh-i mahfuz açılsa ancak bilinecekti.) muvakkat, cüz’î, hususî, menfî, belki esassız, garazkâr, zulümkâr, zulmanî unsuriyet toprağına dikilmez! Onu oraya dikmeye çalışmak, ahmakane ve tahribkârane, bid’akârane bir teşebbüstür.

İkinci kısım milliyetçilere deriz ki: Ey sarhoş hamiyet-füruşlar! Bir asır evvel milliyet asrı olabilirdi. Şu asır unsuriyet asrı değil! Bolşevizm, (Bolşevizm, mukaddesatı tanımıyor.) sosyalizm (Sosyalizm ise mutlak eşitliği savunuyor.) mes’eleleri istilâ ediyor; unsuriyet fikrini kırıyor, unsuriyet asrı geçiyor. Ebedî ve daimî olan İslâmiyet milliyeti; muvakkat, dağdağalı unsuriyetle bağlanmaz ve aşılanmaz. Ve aşılamak olsa da; İslâm milliyetini ifsad ettiği gibi, unsuriyet milliyetini dahi ıslah edemez, ibka edemez. Evet muvakkat aşılamakta bir zevk ve bir muvakkat kuvvet görünüyor, fakat pek muvakkat ve akibeti hatarlıdır.

Hem Türk unsurunda ebedî kabil-i iltiyam olmamak suretinde bir inşikak çıkacak. (Yani Türk unsurunda dini esas alan ve Türkçülüğü esas alan iki grub birbirine hiç bir zaman imtizaç edemeyecek derecede ayrılacak.) O vakit milletin kuvveti, bir şık, bir şıkkın kuvvetini kırdığı için, hiçe inecek. İki dağ birbirine karşı bir mizanın iki gözünde bulunsa; bir batman kuvvet, o iki kuvvet ile oynayabilir; yukarı kaldırır, aşağı indirir.

İkinci Sual, iki işarettir: (İkinci âyetten çıkan ikinci sualde ise “Allah nurunu nasıl tamamlayacaktır” sorusuna cevab olarak beşinci ve altıncı işaretlerde âhir zamanın eşhas-ı mühimmesinden mehdinin hizmet tarzı nazara verilerek nurun nasıl tamamlanacağına işaret edilmiştir.)

Birinci İşaret ki: “Beşinci İşaret”tir. Mühim bir sualin gayet muhtasar bir cevabıdır.

Sual: Âhirzamanda Hazret-i Mehdi geleceğine ve fesada girmiş âlemi ıslah edeceğine dair müteaddid rivayat-ı sahiha var. Halbuki şu zaman, cemaat zamanıdır; şahıs zamanı değil! (Ehl-i küfür cemaat ile dine saldırdığı için şu zaman, cemaat zamanıdır. Malumdur ki kılınç hasma göre çekilir.)

Şahıs ne kadar dâhî ve hattâ yüz dâhî derecesinde olsa, bir cemaatın mümessili olmazsa, bir cemaatın şahs-ı manevîsini temsil etmezse; muhalif bir cemaatın şahs-ı manevîsine karşı mağlubdur. Şu zamanda -kuvvet-i velayeti ne kadar yüksek olursa olsun- böyle bir cemaat-ı beşeriyenin ifsadat-ı azîmesi içinde nasıl ıslah eder? Eğer Mehdi’nin bütün işleri hârika olsa, şu dünyadaki hikmet-i İlahiyeye ve kavanin-i âdetullaha muhalif düşer. Bu Mehdi mes’elesinin sırrını anlamak istiyoruz?

Elcevab: (Cevab da dört kısım vardır.)

Birincisi: Cenab-ı Hak kemal-i rahmetinden, (Hiç umulmadık yerlerden kan ve fışkı ortasından ab-ı hayat gibi sütü kemal-i rahmetinden gönderdiği gibi; Küfür ve dalaletin savleti vaktinde ab-ı hayat hükmünde iman ve hidayet nurlarını göndermesi kemal-i rahmetinin iktizasıdır.) şeriat-ı İslâmiyenin ebediyetine bir eser-i himayet olarak, herbir fesad-ı ümmet zamanında bir muslih veya bir müceddid veya bir halife-i zîşan veya bir kutb-u a’zam veya bir mürşid-i ekmel veyahud bir nevi Mehdi hükmünde mübarek zâtları göndermiş; fesadı izale edip, milleti ıslah etmiş; Din-i Ahmedîyi (A.S.M.) muhafaza etmiş.

(İkincisi: Rahmetin bu asırdaki tezahürü) Madem âdeti öyle cereyan ediyor, âhirzamanın en büyük fesadı zamanında; (bütün asırlarda görülen her nevi fesadlar bu asırda hepsi birden bulunması en büyük bir fesaddır.) elbette en büyük bir müçtehid, hem en büyük bir müceddid, hem hâkim, (kalblere cesetlere, ruhlara hükmeden bir hâkimiyet) hem mehdi, hem mürşid, hem kutb-u a’zam olarak bir zât-ı nuranîyi gönderecek ve o zât da Ehl-i Beyt-i Nebevîden olacaktır.

(Üçüncüsü: Rahmetinin iktizasını yerine getirecek kudretin delilleri.)

Cenab-ı Hak

Bir dakika zarfında beyn-es sema vel-arz âlemini bulutlarla doldurup boşalttığı gibi,
Bir sâniyede denizin fırtınalarını teskin eder ve
Bahar içinde bir saatte yaz mevsiminin nümunesini ve yazda bir saatte kış fırtınasını icad eden Kadîr-i Zülcelal; Mehdi ile de âlem-i İslâmın zulümatını dağıtabilir.

(Dördüncüsü: Rahmet-i İlahiyye ümmet-i Muhammedinin ettiği dualar neticesiz bırakmayacaktır. Daire-i esbab ve hikmet-i Rabbaniye noktasında Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ve Hazret-i Mehdi’nin ordusunu bir hâdisat-ı azîme ile uyandıracak ve mukaddes kuvvetini tehyic edecek ve fesada girmiş âlemi ıslah edecektir.)

Ve va’detmiştir, va’dini elbette yapacaktır. Kudret-i İlahiye noktasında bakılsa, gayet kolaydır. Eğer daire-i esbab ve hikmet-i Rabbaniye noktasında düşünülse, yine o kadar makul ve vukua lâyıktır ki; eğer Muhbir-i Sadık’tan rivayet olmazsa dahi, herhalde öyle olmak lâzım gelir ve olacaktır diye ehl-i tefekkür hükmeder. Şöyle ki: Felillahilhamd

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى اِبْرَاهِيمَ وَ عَلَى آلِ اِبْرَاهِيمَ فِى الْعَالَمِينَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

duası -umum ümmet, umum namazında, günde beş defa tekrar ettikleri bu dua- bilmüşahede makbul olmuştur ki; Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, Âl-i İbrahim Aleyhisselâm gibi öyle bir vaziyet almış ki; (Ümmetin Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, Âl-i İbrahim Aleyhisselâm hakkındaki duasının kabul edildiğinin delili umum aktar ve a’sarın mecma’larında o nurani zatların bulunmasıdır.) umum mübarek silsilelerin başında, umum aktar ve a’sarın mecma’larında o nuranî zâtlar kumandanlık ediyorlar.{ (Haşiye): Hattâ onlardan bir tanesi olan Seyyid Ahmed-üs Sünusî, milyonlar müride kumandanlık ediyor. Seyyid İdris gibi diğer bir zât, yüzbinden fazla müslümanlara kumandanlık ediyor. Seyyid Yahya gibi bir başka seyyid, yüzbinler adamlara emirlik ediyor ve hâkeza‌ Bu seyyidler kabîlesinin efradlarında böyle zahirî kahramanlar çok olduğu gibi; Seyyid Abdülkadir-i Geylanî, Seyyid Ebulhasen-i Şazelî, Seyyid Ahmed-i Bedevi gibi manevî kahramanların kahramanları dahi varlarmış.} Ve öyle bir kesrettedirler ki; o kumandanların mecmu’u, muazzam bir ordu teşkil ediyorlar. Eğer maddî şekle girse ve bir tesanüd ile bir fırka vaziyetini alsalar, İslâmiyet dinini milliyet-i mukaddese hükmünde rabıta-i ittifak ve intibah yapsalar, hiçbir milletin ordusu onlara karşı dayanamaz! İşte o pek kesretli o muktedir ordu, Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dır ve Hazret-i Mehdi’nin en has ordusudur.

Evet bugün tarih-i âlemde hiçbir nesil, şecere ile ve senedlerle ve an’ane ile birbirine muttasıl ve en yüksek şeref ve âlî haseb ve asil neseb ile mümtaz hiçbir nesil yoktur ki, Âl-i Beyt’ten gelen seyyidler nesli kadar kuvvetli ve ehemmiyetli bulunsun. (Âl-i Beytin efradı ise, itikad ve iman hususunda sairlerden çok ileri olmasa da, yine teslim, iltizam ve tarafgirlikte çok ileridedirler. Çünki İslâmiyete fıtraten, neslen ve cibilliyeten tarafdardırlar. Cibillî tarafdarlık zaîf ve şansız, hattâ haksız da olsa bırakılmaz. Nerede kaldı ki, gayet kuvvetli, gayet hakikatlı, gayet şanlı, bütün silsile-i ecdadı bağlandığı ve şeref kazandığı ve canlarını feda ettikleri bir hakikata tarafdarlık, ne kadar esaslı ve fıtrî olduğunu bilbedahe hisseden bir zât, hiç tarafdarlığı bırakır mı? Lemalar – 22)

Eski zamandan beri bütün ehl-i hakikatın fırkaları başında onlar ve ehl-i kemalin namdar reisleri yine onlardır. Şimdi de, kemmiyeten milyonları geçen bir nesl-i mübarektir. Mütenebbih ve kalbleri imanlı ve muhabbet-i Nebevî ile dolu ve cihandeğer şeref-i intisabıyla serfirazdırlar. Böyle bir cemaat-ı azîme içindeki mukaddes kuvveti tehyic edecek ve uyandıracak hâdisat-ı azîme vücuda geliyor. (Hadisatın iki veçhi var. Biri müsbet diğeri menfidir. Müsbet kısmı uhuvvet düsturlarını ve hakaik-ı imaniyeyi ders veren mehdiyet hizmetinin âlemi islamın hamiyetlerini feverana getiriyor olmasıdır. Menfi kısmı ise ehl-i dalaletin hücumu ile ümmet-i Muhammedinin uyanmasıdır. Risale-i Nur’un mesleği, sair tarîkatlar, meslekler gibi mağlub olmayarak belki galebe ederek pek çok muannidleri imana getirmesi; pek çok hâdisatın şehadetiyle, bu asırda bir mu’cize-i maneviye-i Kur’aniye olduğunu isbat eder. O dairenin haricinde, ekseriyetle bu memlekette

Bu hususî ve cüz’î ve yalnız şahsî hizmet;
Veya mağlubane perde altında
Veya bid’alara müsamaha suretinde
Veya tevilat ile bin nevi tahrifat içinde hizmet-i diniye edilebilir diye, hâdisat bize kanaat vermiş. Emirdağ-1 – 63)

Elbette o kuvvet-i azîmedeki bir hamiyet-i âliye feveran edecek ve Hazret-i Mehdi başına geçip, tarîk-ı hak ve hakikata sevkedecek. Böyle olmak ve böyle olmasını; bu kıştan sonra baharın gelmesi gibi, âdetullahtan ve rahmet-i İlahiyeden bekleriz ve beklemekte haklıyız.

İkinci İşaret, yani Altıncı İşaret:

Âlem-i islam içindeki icraatlar; Hazret-i Mehdi’nin cem’iyet-i nuraniyesi, (Cemiyet tabiri sayıca azlığına işarettir.) Süfyan komitesinin tahribatçı rejim-i bid’akâranesini tamir edecek, Sünnet-i Seniyeyi ihya edecek; yani âlem-i İslâmiyette risalet-i Ahmediyeyi (A.S.M.) inkâr niyetiyle şeriat-ı Ahmediyeyi (A.S.M.) tahribe çalışan Süfyan komitesi, Hazret-i Mehdi cem’iyetinin mu’cizekâr (Adetullah kanunlarına muhalif olarak yüzde on iken doksanı tamir etmesi mu’cizekardır. Onüçüncü Lem’anın 1. 2. 5. 9. ve 12. işaretlerinde tahribatın kolaylığını izah ediyor.) manevî kılıncıyla öldürülecek ve dağıtılacak.

Âlem-i insaniyet içindeki icraatlar; Hem âlem-i insaniyette inkâr-ı uluhiyet niyetiyle medeniyet ve mukaddesat-ı beşeriyeyi zîr ü zeber eden Deccal komitesini, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın din-i hakikîsini İslâmiyetin hakikatıyla birleştirmeye çalışan hamiyetkâr ve fedakâr bir İsevî cemaatı namı altında ve “Müslüman İsevîleri” ünvanına lâyık bir cem’iyet, o Deccal komitesini, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın riyaseti altında öldürecek ve dağıtacak; beşeri, inkâr-ı uluhiyetten kurtaracak.

(Marangoz Ahmed’in rü’yası çok mübarek ve güzeldir. Hazret-i İsa’nın (A.S.) kuvvetli sadâsını işitmek, İsevîlerden kuvvetli bir imdad Hizb-ül Kur’an’a iltihak etmeye işaret olabilir. Kastamonu – 133)

(Şahs-ı İsa’nın (A.S.) semavattan nüzulü işaretiyle bir mana-yı işarîsi olarak, Hazret-i İsa’yı (A.S.) temsil ederek ve namına hareket eden bir taife dahi, şimdiye kadar işitilmemiş ve görülmemiş bir tarzda tayyarelerle, paraşütlerle semadan bir bela-yı semavî gibi nüzul ettiriyor, düşmanların arkasına indiriyor. Hazret-i İsa’nın nüzulünün maddeten bir misalini gösteriyor. Kastamonu – 81)

(Dereli Mutaf Hafız Ahmed’e aittir. Allahu a’lem bu rü’yanın bir tabiri şudur ki: Üstadımızın Kur’an-ı Hakîm’den aldığı ve neşrettiği Risale-i Nur vasıtasıyla Nasara’nın bir kısmı İslâmiyeti kabul edecek ve Nasara Müslümanları veya Hristiyan mü’minleri hükmüne geçip Üstadımızın sözlerini İsa Aleyhisselâm’ın sözleri nev’inden hüsn-ü kabul edeceklerine işarettir. Evet Risale-i Nur’da öyle bir kuvvet vardır ki, Avrupa’nın en muannid feylesoflarını dahi teslime mecbur eder. Her ruhun bir ihtiyac-ı hakikîsi olan, hakikî iman nurunu arayan Hristiyan muvahhidler, elbette Risale-i Nur’u görseler (Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın vesayası nev’inden) kabul edip sarılacaklardır. Barla – 156)

Şu mühim sır pek uzundur. Başka yerlerde bir nebze bahsettiğimizden burada bu kısa işaretle iktifa ediyoruz.

Yedinci İşaret yani Üçüncü Sual: (Mehdiyi diğer dine hizmet edenlerden ayıran esaslar üstünde durulmuştur.)

Diyorlar ki:

“Senin eski zamandaki müdafaatın ve İslâmiyet hakkındaki mücahedatın, şimdiki tarzda değil.

Hem Avrupa’ya karşı İslâmiyet’i müdafaa eden mütefekkirîn tarzında gitmiyorsun.

Neden Eski Said vaziyetini değiştirdin?

Neden manevî mücahidîn-i İslâmiye tarzında hareket etmiyorsun?

Elcevab: Eski Said ile mütefekkirîn kısmı, felsefe-i beşeriyenin ve hikmet-i Avrupaiyenin düsturlarını kısmen kabul edip, onların silâhlarıyla onlarla mübareze ediyorlar; bir derece onları kabul ediyorlar. Bir kısım düsturlarını, fünun-u müsbete suretinde lâ-yetezelzel teslim ediyorlar, o suretle İslâmiyetin hakikî kıymetini gösteremiyorlar. Âdeta kökleri çok derin zannettikleri hikmetin dallarıyla İslâmiyeti aşılıyorlar, güya takviye ediyorlar.

Bu tarzda galebe az olduğundan ve İslâmiyetin kıymetini bir derece tenzil etmek olduğundan, o mesleği terkettim.

Hem bilfiil gösterdim ki: İslâmiyetin esasları o kadar derindir ki; felsefenin en derin esasları onlara yetişmez, belki sathî kalır. Otuzuncu Söz, Yirmidördüncü Mektub, Yirmidokuzuncu Söz bu hakikatı bürhanlarıyla isbat ederek göstermiştir. Eski meslekte, felsefeyi derin zannedip, ahkâm-ı İslâmiyeyi zahirî telakki edip felsefenin dallarıyla bağlamakla durutmak ve muhafaza edilmek zannediliyordu. Halbuki felsefenin düsturlarının ne haddi var ki, onlara yetişsin?

Felsefe-i beşeriyenin ve hikmet-i Avrupaiyenin silâhlarıyla onlarla mübareze etmenin zararları;

1- Bu tarzda galebe tam olamıyor.

2- Hakaik-ı İslâmiyetin kıymetini bir derece tenzil etmek oluyor.

(Ey arkadaş! Semavatın dokuz tabakadan ibaret olduğu, eski hikmetin hurafelerinden biridir. Onların o hurafevari fikirleri, efkâr-ı âmmeyi istila etmişti.

Hattâ bazı müfessirler, bazı âyetlerin zahirini onların mezheblerine meylettirmişlerdir. Hikmet-i cedide ise, feza denilen şu boşlukta yalnız yıldızların muallak bir vaziyette durmakta olduklarına kaildir. Bunların mezhebinden, semavatın inkârı çıkıyor. İşarat-ül İ’caz – 189)

سُبْحَانَكَ لاَ عِلْمَ لَنَا اِلاَّ مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى هَدَينَا لِهذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلاَ اَنْ هَدَينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى سَيِّدِنَا اِبْرَاهِيمَ وَ عَلَى آلِ اِبْرَاهِيمَ فِى الْعَالَمِينَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

* * *

Yirmidokuzuncu Mektub Yedinci Kısım yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.