OTUZBİRİNCİ LEM’A Şualara inkısam etmiş olup, “Şualar” namı altında müstakil bir mecmua halinde neşredilmiştir. Otuzuncu Lem’anın Otuzbirinci Lem’a ile olan münasebeti: Otuzuncu Lem’a Otuzbirinci Mektub’un Otuzuncu Lem’ası ve Eskişehir Hapishanesinin bir meyvesi olup ism-i a’zamı taşıyan altı ismin altı nüktesini beyan eden “Altı Nükte”dir. 

OTUZBİRİNCİ LEM’ANIN BİRİNCİ ŞUA’I ise iki acib suale karşı def’aten hatıra gelen garib cevabdır. Birinci Sual de ism-i a’zama mazhar olan Kur’an ayetlerini umum ehl-i imanın emvatına aynı anda yetiştirmek için hadsiz kudret ve nihayetsiz hikmetiyle manevî âlemde, manevî havada çok manevî elektrikleri, manevî radyoları istihdam edip, çalıştırılması mevzuu üstünde durulduğu gibi İkinci Şua’da da ism-i a’zama mazhar olan Kur’an ayetlerini umum nev-i beşere yetiştirmek için iman hizmetinde bulunan Nur Talebelerine ve Risale-i Nura olan Kur’an ayetlerinin işaretleri mevzuu üstünde durulmuştur. Hem Risale-i Nur ve hemde şahs-ı manevisi de ism-i a’zama mazhar olmuştur. Bunun isbatı için başta Haşir risalesi olmak üzere bütün külliyatı tedkik eden kimsenin zerre miktar şüphesi kalmaz.

OTUZBİRİNCİ LEM’ANIN İKİNCİ ŞUA’I ise “Allahü Ehad” ism-i a’zamına dair yedinci nükte-i a’zam ve altı ism-i a’zamın altı nüktesinin yedincisini izah etmekle Risale-i Nur’un ism-i a’zama mazhariyetine bir tek delil hükmündedir. Bu risalede tevhidin delilleri çok kuvvetli bir şekilde ortaya konuluyor olmakla o hakikatın iktizaları olan diğer imanın erkânını da isbat etmiş oluyor.

İKİNCİ ŞUA Altı ism-i a’zamın altı nüktelerinin “Allahü Ehad”e dair yedinci nükte-i a’zamıdır.

1-  فَاعْلَمْ اَنَّهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ âyetinin bir muhteşem nüktesiyle,

2- Meşhur bir kasem-i Nebevînin işaretiyle

3- Ve ilhamıyla

hissettiğim gayet güzel ve çok şirin ve nihayet derecede latif üç meyve-i tevhid ve üç muktezisi ve üç hüccetine dair bir nüktedir.

Bu İkinci Şua’da muhtasar üç makam içinde bu çok ehemmiyetli hakikat-ı imaniyenin

Birinci makamında gayet latif ve tatlı ve çok kıymettar ve nurlu, hadsiz semerelerinden üç küllî meyvelerini gayet muhtasar bir surette beyanla, o meyvelere Üstadımızın kalbini sevkeden zevklerine ve hislerine işaret edilecek.

İkinci Makam’da ise bu kudsî hakikatın üç küllî muktezisi ve esbab-ı mûcibesi beyan edilecek ve o üç muktezi üçbin muktezilerin kuvvetindedirler.

Ve Üçüncü Makam’da, o hakikat-ı tevhidiyenin üç alâmetleri zikredilecek ve o üç alâmet üçyüz alâmet ve emare ve delil kuvvetindedirler.

Birinci Makam’ın Birinci Meyvesi

A- Tevhid ve vahdetteki birinci netice; Tevhidde cemal ve kemal-i İlahî kalben görünür ve ruhen hissedilir.

B- Tevhid ve vahdetteki ikinci netice; Kelime-i tevhidde azamet-i kibriya ve celal-i Sübhanî ve saltanat-ı mutlaka-i rububiyet-i Samedaniye tahakkuk eder.

C- Tevhid ve vahdetteki üçüncü netice; Tevhid sırrıyla, şecere-i hilkatın meyveleri olan zîhayatta bir şahsiyet-i İlahiye, bir ehadiyet-i Rabbaniye ve sıfât-ı seb’aca manevî bir sîma-i Rahmanî ve temerküz-ü esmaî ve  اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ deki hitaba muhatab olan zâtın bir cilve-i taayyünü ve teşahhusu tezahür eder.

Bu birinci meyvenin hakikatına Üstadımızı îsal ve sevkeden zevkî bir hissidir. Şöyle ki: Bir zaman, mazlumlar ve musibete giriftar olanların hallerine merhamet edip hususî işlerine müdahale eden yok mu?” diye ruhu çok derin feryad ediyordu. Hem onlara sahabet edecek ve himayet edecek bir mâlikleri, bir sahibleri, bir hakikî dostları yok mu?” diye kalbi bütün kuvvetiyle bağırıyordu.

İşte ruhunun feryadına ve kalbinin vaveylâsına vâfi ve kâfi ve teskin edici ve kanaat verici cevab ise: Sırr-ı tevhid ile Rahman ve Rahîm olan Zât-ı Zülcelal’in umumî kanunların tazyikatları ve hâdisatın tehacümatı altında ağlayan ve sızlayan o sevimli memluklerine, kanunların fevkinde olarak, ihsanat-ı hususiyesi ve imdadat-ı hâssası ve doğrudan doğruya herşeye karşı rububiyet-i hususiyesi ve herşeyin tedbirini bizzât kendisi görmesi ve herşeyin derdini bizzât dinlemesi ve herşeyin hakikî mâliki, sahibi, hâmisi olduğunu sırr-ı Kur’an ve nur-u iman ile bilmesidir.

Tevhidin İkinci Meyvesi kâinatın zâtına ve mahiyetine bakar.

A- Kâinatın kemalatı sırr-ı vahdetle tahakkuk eder. Bu hakikat Onsekizinci ve Yirmidördüncü Mektubun hülasası şeklinde sekiz kısma ayrılarak izah edilmiştir.

B- Kâinatın ulvi hukukunu gösteren beş hakikatın anlaşılması sırr-ı tevhid ile mümkündür. O beş hakikat ise kitab, mektub, ordu, memur ve ayine temsili ile nazara verilmiştir.

C- Kâinatın kudsi hakikatlarını gösteren tılsım-ı kâinatın üç muamması ancak sırr-ı tevhid ile anlaşılır.

(Tevhid olmazsa kâinatın kemalatı, ulvi hakikatları ve hukukları söndüğünden kâinatın ehl-i şirk ve küfre kızdığını dünyevi uhrevi delillerini gösterek isbat ediliyor. Şirkin kâinata karşı büyük bir tahkir ve azîm bir tecavüz olduğunu ve kâinatın kudsî vazifelerini ve hilkatin hikmetlerini inkâr etmekle şerefini kırdığını izah için kâinat, cismani bir melaikeye, mezraya, fabrikaya ve sinemalı fotoğrafa teşbih edilmiştir.)

Bu ikinci meyveye Üstadımızı sevkedip îsal eden acib bir his ve garib bir zevktir. Şöyle ki: Herbir mahlûk, hususan herbir zîhayatın sırr-ı tevhid ile çok büyük neticeleri ve umumî faydaları var olduğunu bilmesidir. Şöyle ki: Birinci gaye zîşuurlara bakıyor. İkinci gaye Saniine bakar. Üçüncü gaye şuunatını tezahür ettirmek istemesine bakıyor.

Üçüncü Meyve Zîşuura, bilhâssa insana bakar.

A- Kemalât-ı insaniyenin sırr-ı vahdetle vücud bulduğunu insanın kıymetini anlatan beş madde de izah etmiştir. Ayrıca konunun sonuna doğru sırr-ı tevhid ile insanın bütün cihazat ve hissiyatlarının kıymet kazandığına dair yüzer cihazat ve hissiyat-ı beşeriyeden akıl, şefkat ve muhabbet misal olarak verilmiştir.

B- Beşerin bütün ulvî maksadları tevhid ile bağlıdır ve sırr-ı vahdetle vücud bulur. Beşerin bütün ulvî maksadları iki kısımda aşağıda izah edilmiştir. Biri arzu-yu beka diğeri kalbin selametine ait incecik, gizli ve cüz’i matlablar ile ruhun saadetine medar büyük ve muhit ve küllî maksadlardır.

Üstadımızı bu meyveye sevk ve îsal eden şöyle bir hissidir: Bir zaman yüksek bir dağ başında iken. Gafleti dağıtacak bir intibah-ı ruhî vasıtasıyla, kabir tam manasıyla, ölüm bütün çıplaklığıyla ve zeval ve fena ağlattırıcı levhalarıyla Üstadımıza görünmüş. Ve altı cihete istimdadkârane baktığında bu Üçüncü Meyvedeki zîşuura, bilhâssa insana bakan hakikatları görmüştür.

İkinci Makam (Cenab-ı Hakkın esmasının hakikatlarına bakarak tevhidin isbatı yapılıyor.)

Birinci Muktezi Kâinatta görünen binlerle ef’al-i umumiyenin ve cilveleri görünen yüzer esma-i İlahiyenin her birinin hem hâkimiyeti, hem kibriyası, hem kemali, hem ihatası, hem ıtlakı, hem nihayetsizliği; vahdetin ve tevhidin gayet kuvvetli birer bürhanıdırlar.

A- Hâkimiyet Ve Âmiriyetin muktezası istiklaliyet ve infiraddır ve gayrın müdahalesini reddir. Elbette acizden münezzeh bir Kadir-i Mutlak’ta, rububiyet suretindeki hâkimiyet, hiçbir cihetle iştiraki ve müdahale-i gayrı kabul etmez.

B- Kudret-i İlahiyenin Kibriya ve Azamet ve Celali hiçbir kuvvete, hiçbir kudrete ihtiyaç bırakmadığı gibi, onlara hiçbir icadı, hiçbir hakikî tesiri vermez. İhtiyacı olmadığına ve tesir de verilmediğine dair rızık, şifa ve hidayet misal verilmiştir.

C- Kemal-i mutlakta ki kudreti, semavat, arz ve zîhayatın acaib cihazatının hilkati ile isbat edip başka ellerin karışmasının muhaliyetini beş cihetle izah ediyor.

D- Itlak ve İhata ve Nihayetsizliğin delili bir eserde görünen fiillerin o eserin bulunduğu her yerde aynı surette görünmesidir. Her tarafı ihata eden ef’aller ise esma-i ilahiye adedince şirki reddeder.

Mukadder bir sual: Eğer her fiilin her yere ihatası varsa filleri birbirine karşı kayıtlayan nedir?

Elcevab: Fiilleri birbirine karşı kayıtlayan hikmet-i âmme ve adalet-i mutlakadır.

Hem daire-i mümkinatın ve kesretin en müntehasında bulunan cüz’iyatta, belki o cüz’iyatın cüz’iyat-ı ahvalinde ve keyfiyatında (Rızk ve şifa ve bilhâssa hidayet ve iman gibi)

1- Makasıd-ı rububiyet temerküz ettiğinden,

2- Hem de mabudiyete uzanan ve mabuda bakan minnetdarlıkların ve teşekküratların ve perestişliklerin menşe’leri onlar olduğundan,

Elbette onları başka ellere vermez ve vermekle hikmetini ibtal etmez. Ve hikmetini ibtal etmekle uluhiyetini iskat etmez.

Mevcudatın icadındaki en mühim makasıd-ı Rabbaniye,

1- Kendini zîşuurlara tanıttırmak

2- Ve sevdirmek

3- Ve medh ü senasını ettirmek

4- Ve minnetdarlıklarını kendine celbetmektir.

Elhasıl: Şecere-i hilkatın en müntehasındaki en cüz’î ahval (rızk ve şifa ve bilhâssa hidayet ve iman gibi) ve semerat (kainat ağacının meyvesi olan insan gibi), iki cihetle tevhide ve vahdete işaret ve şehadet ederler.

Birinci cihet itibari ile insan, hilkat-ı mevcudatın neticeleri ve faideleri onda temerküz ettiğinden tevhide ve vahdete işaret ve şehadet eder.

İkinci cihet itibari ile insan, yüzündeki sikke ve kalbindeki fihristiyet cihetiyle, doğrudan doğruya bütün kâinatı kabza-i rububiyetinde tutan zâta bakar ve vahdetine şehadet eder.

Vahdaniyetin ikinci muktezisi: Vahdette vücub derecesinde bir sühulet, bir kolaylık ve şirkte, imtina’ derecesinde bir suubet ve müşkilât bulunmasıdır. (Herşeyi kendi âlemimizde Allah vermek; hem imkân hem de imtina yoluyla isbat ile olur. Yani hem vahdetteki suhuleti hem de şirkteki suubeti göstermek ile olur.)

Bütün eşya birtek Zât-ı Vâhid-i Ehad’e verilse, saati kurmak, düğmeye basmak gibi kolay ve çabuk ve san’atlı ve kıymetdarlık ile beraber nihayet derecede ucuz olur.

· Eşyayı yoktan var etmenin isbatı kibrit çakmak, göze görünmeyen bir hattı göze göstermek ve fotoğrafın âyinesindeki sureti kâğıt üstüne nakledmek temsilleri ile akla yakınlaştırılmıştır. Eşyayı yoktan var etmek iki şekil de olur. Birincisi ibda ve ihtira ile İkincisi zerratından başka suretlerini ve siretlerini birbirine benzemeksizin yaratmakla olur.

· Eşyanın icadının terkib suretinde sair anasırdan ve mevcudattan toplanarak olduğunun isbatı; istirahat için dağılmış bir taburun, boru sesi ile toplanması temsili ile yapılmıştır.

· Esbab ve tabiatın ademden eşyayı icad edemeyeceğinin isbatı; Esbab ve tabiatın muhit bir ilmi, müstevli bir kudreti olmadığından vücuda gelmeyen herşey onun için adem-i mutlaktır. Adem-i mutlak ise, hiçbir cihetle menşe-i vücud olamaz.

Esbab ve tabiatın inşa ve terkib suretinde dahi eşyayı icad edemeyeceğinin isbatı; Esbab ve tabiat bir sinek ve çiçeğin cesedini, cismini zeminin yüzünden toplayamaz velev ki toplasa o cisimde dağılmadan muntazam vaziyette muhafaza edemez velev ki etse daima tazelenmekte olan ve o vücuda gelip çalışan zerratı, muntazaman çalıştırmaz. Öyle ise; bilbedahe esbab, bu eşyaya sahib çıkamazlar.

Tevhidin üçüncü muktezisi: Her şeyde, hususan zîhayat masnulardaki hilkat fevkalâde san’atkârane olmakla beraber, (Kâinatın bir küçük nümunesi olmak cihetinde tecezzi kabul etmez bir külldür. Ve ilmî düsturlar ile ve hikmet mizanları ile kâinattan süzülmüş, sağılmış, toplanmış birer câmi’ noktası ve mayelik birer katresi olduğundan tedbir ve rububiyet cihetinde inkısamı imkânsız bir küllîdir.)

Üçüncü Makam Vahdetin tahakkukuna ve vücuduna delalet eden deliller ve alâmetler ve hüccetler icmalen beyan edilecek. (Bu makamda kâinatta görünen hakikatlere bakarak tevhid isbat ediliyor.)

Birinci Alâmet ve Hüccet ki, وَحْدَهُ kelimesi onun neticesidir.

1- Kâinatı çeviren isimler ve fiiller bir iken, herbiri kâinatı veya ekserini ihata etmesi

2- Hem kâinat unsurlarının ve nevilerinin herbirisi (Aynı maksada ve gayeye hizmet etmesi ve vazifelerinin) bir olmasıyla beraber,

· Zeminin yüzünü ihata etmesi

· Ve birbirinin içine girmesi

· Ve münasebetdarane ve belki muavenetkârane birleşmesi,

Elbette mâlik ve sahib ve sâni’lerinin bir olmasına bir alâmet-i zahiredir.

İkinci Alâmet ve Hüccet ki,  لاَ شَرِيكَ لَهُ kelimesini intac ediyor. Bütün kâinatta zerrelerden tâ yıldızlara kadar herşeyde

1- Kusursuz bir intizam-ı ekmel

2- Ve noksansız bir insicam-ı ecmel

3- Ve zulümsüz bir mizan-ı âdilin bulunmasıdır.

1- İntizamdaki haşmet, kâinatı saray, şehir ve kitaba teşbih edilerek izah edildi.

2- Nezafet noktasındaki kemal, kâinatı şehir, kasr, hur-il în ve gül goncasına teşbih edilerek izah edildi.

3- Kemal-i adalet ve mizanını her hak sahibine hakkını vererek gösteriyor. Misal olarak huveynat ve yıldızlar nazara verilmiştir.

4- Esma-i hüsnanın cemal, hüsün ve güzelliği, koca kâinatı, koca baharı, her baharı, herbir nev’i, hattâ herbir ferdi, kabiliyetine göre hüsne mazhar etmesi daire-i imkânda bu mükevvenatın bundan daha bedî’ daha güzel olmayacağını gösteriyor.

İşte

1- Bu muhit ve cazibedar olan hüsün

2- Ve bu umumî ve hârikulâde nezafet

3- Ve bu müstevli ve şümullü ve gayet hassas mizan

4- Ve bu ihatalı ve her cihette mu’cizane intizam ve insicam,

vahdete ve tevhide öyle bir hüccettir, bir alâmettir ki, gündüzün ortasındaki ziyanın güneşe işaretinden daha parlaktır.

[Bu makama ait gayet mühim iki şıklı bir suale gayet muhtasar ve kuvvetli bir cevabdır.]

Sualin Birinci Şıkkı: Bu makamda diyorsun ki: Kâinatı hüsün ve cemal ve güzellik ve adalet ihata etmiştir. Hâlbuki gözümüz önünde bu kadar çirkinliklere ve musibetlere ve hastalıklara ve beliyyelere ve ölümlere ne diyeceksin?

Elcevab: Çok güzellikleri intac veya izhar eden bir çirkinlik dahi, dolayısıyla bir güzelliktir. Ve çok güzelliklerin görünmemesine ve gizlenmesine sebeb olan bir çirkinliğin yok olması, görünmemesi, yalnız bir değil, belki müteaddid defa çirkindir.

Sualin ikinci şıkkı: Cemil-i Mutlak ve Rahîm-i Mutlak ve hayr-ı mutlak olan Zât-ı Ganiyy-i Alelıtlak, nasıl oluyor ki, bîçare cüz’î ferdleri ve şahısları musibete, şerre, çirkinliğe mübtela ediyor?

Elcevab: Ne kadar iyilik ve güzellik ve nimet varsa, doğrudan doğruya o Cemil ve Rahîm-i Mutlak’ın hazine-i rahmetinden ve ihsanat-ı hususiyesinden gelir. İnsan ise bu iyilik, güzellik ve nimetleri âdetullah namı altındaki kanunlarına riayet etmekle elde eder. Musibet ve şerler ise, kabiliyetsizlere ve yanlış mübaşeret edenlere veya ceza ve terbiyeye müstehak olanlara veya çok hayırları sünbül vermeye vesile olanlara rastgelir. Fakat o cüz’î ve elîm neticelere karşı, imdadat-ı hâssa-i Rahmaniye ve ihsanat-ı hususiye-i Rabbaniye ile musibete düşen efradın feryadlarına ve beliyyelere giriftar olan eşhasın istigaselerine yetişir.

Üçüncü Hüccet ve Alâmet: لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ  ile işaret edilen hadd ü hesaba gelmeyen tevhid sikkeleridir. (Mecmu-u kâinat yüzündeki, (Tesanüd ve teavün) Zemin yüzündeki (İrade) ve insanın yüzündeki (Tehalüf) birlik mührünü gösteriyor.)

Ve bilhâssa zîhayat mahlûkların sikkeleri çok parlaktırlar. Belki herbir zîhayat kendisi dahi birer sikke-i tevhid, birer hâtem-i vahdet, birer mühr-ü ehadiyet, birer turra-i samediyettirler.

Hattâ herbir ağacın mebdeinde ve müntehasında ve üstünde ve içinde هُوَ اْلاَوَّلُ وَاْلآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ isimlerinin işaret ettikleri dört sikke-i tevhid var:

İsm-i Evvel ile işaret edildiği gibi: Herbir meyvedar ağacın menşe-i aslîsi olan çekirdeği sandukça, tezgâh, makine tarzında yaratmasıyla birlik mührünü gösteriyor.)

Ve İsm-i Âhir’le işaret edildiği gibi: Herbir ağacın neticesi ve meyvesi tarifename, beyanname ve fezleke suretinde yaratılmasıyla birlik mührünü gösteriyor.)

Ve İsm-i Zahir’le işaret edildiği gibi: Her ağacın giydiği suret ve şekli hulle ve kitab suretinde yaratılması birlik mührünü gösteriyor.)

Ve İsm-i Bâtın ile işaret edildiği gibi: Her ağacın içinde işleyen tezgâhı, fabrika gibi ölçülü süratli ve kolaylıkla yaratılmasında birlik mührünü gösteriyor.)

(Çekirdekteki evvel ahir, zahir, batınına bakıldığı gibi her zîhayata, bahara ve nev-i beşerede bakılabilir. Böylece her yerden tevhid delillerini görmekle huzur-u tam kazanıldığı gibi tevhid delillerini her şey üzerinde birden görmek ile de kibriyasını, azametini ve haşmetini anlamamızı sağlıyor.)

Hâtime [Sırr-ı tevhid içinde sair erkân-ı imaniyeye birer kelâmla kısacık birer işarettir.]

 (Bir hakikat çok kuvvetli bir şekilde ortaya konulursa o hakikatın iktizaları olan diğer hakikatlarda ortaya konulmuş olur. İkinci Şua’da tevhidin delilleri çok kuvvetli bir şekilde ortaya konuluyor olması o hakikatın iktizaları olan diğer imanın erkânını da isbat ediyor.)

Bir Sâni’-i Kadîr, Hakîm, Rahîm, Alîm hiç mümkün müdür ki ve hiç bir cihetle kabil midir ki, kâinatı manen istilâ eden mehasin-i hakikat-ı Muhammediyeye (A.S.M.) ve tesbihat-ı Ahmediyeye (A.S.M.) ve envâr-ı İslâmiyeye karşı lâkayd kalsın? Hem Muhammed (A.S.M.) gibi aynı hakikata hizmet eden ENBİYALAR dahi o Sâni’in elçileri ve dostları ve memurları olmasın?

Bir Hâlık-ı Hakîm-i Rahîm, kudretine nisbeten bir bahar kadar kolay olan HAŞRİ getirmeyerek, bir dâr-ı saadet, bir menzil-i beka açmayıp, bütün hikmetlerini ve rahmetlerini hattâ rububiyetini ve kemalâtını inkâr etsin ve ettirsin ve çok sevdiği bütün mahbub mahluklarını ebedî bir surette i’dam etsin?

Uzunca bir haşiye: Haşr-i a’zam bir anda zamansız vücuda geliyor. Dar akıl ise, bu hadsiz derece hârika ve emsalsiz olan mes’eleyi iz’an ile kabul etmesine medar olacak meşhud bir misal ister.

Elcevab: (Nihayetsiz kudretin icraatı gösterilerek haşir isbat edilmiştir.) Üç mes’eledir.

Birinci Mes’ele: Ruhların cesedlerine gelmesine istirahat için her tarafa dağılmış ordu efradının yüksek sadâlı bir boru sesiyle toplanması misal verilmiştir.

İkinci Mes’ele: Cesedlerin ihyasına birtek merkezden, yüzbin elektrik lâmbalarının, âdeta zamansız bir anda canlanmaları misal verilmiştir.

Üçüncü Mes’ele: Ecsadın def’aten inşasına bahar mevsiminde birkaç gün zarfında yapılan tasarrufat misal verilmiştir.

Dördüncü mes’ele olan mevt-i dünya ve kıyamet kopmasına bir anda bir seyyare veya bir kuyruklu yıldızın emr-i Rabbanî ile küremize, misafirhanemize çarpması misal verilmiştir. On senede yapılan bir sarayın, bir dakikada harab olması gibi…

Hem hiç mümkün müdür ki, kâinatın bütün hakikî ve âlî hakikatlarının belig tercümanı ve Hâlık-ı Kâinat’ın bütün kemalâtının mu’ciz lisanı ve bütün maksadlarının hârika mecmuası olan KUR’AN-I MU’CİZ-ÜL BEYAN o Hâlık’ın kelâmı olmasın? Hem hiç mümkün müdür ki: Bir Sâni’-i Hakîm, bütün zîhayat, zîşuur masnu’larını birbiriyle konuştursun ve dillerinin binler çeşitleriyle birbiriyle söyleştirsin ve onların sözlerini ve seslerini bilsin ve işitsin ve ef’aliyle ve in’amıyla zahir bir surette cevab versin, fakat kendisi konuşmasın ve konuşamasın?

Hem hiç mümkün müdür ki: Bir Sâni’-i Hakîm, bu zînetli semavatı ve bu nurani yıldızları sahibsiz, hayatsız, ruhsuz, sekenesiz, boş, hâlî, faydasız yani MELAİKESİZ, ruhanîsiz bıraksın?

Bir Sâni’-i Hakîm-i Müdebbir, kâinatın neticesi ve arzın halifesi ve enva’-ı mahlûkatın nâzırı ve zabiti olan insanın çok ehemmiyetli bulunan ef’alini ve harekâtını yazmasın, daire-i KADERİNE almasın, onlara lâkayd kalsın?

ÜÇÜNCÜ ŞUA’ OLAN BU RİSALE-İ MÜNACATTA ise, hem vücub-u vücud, hem vahdet, hem ehadiyet, hem haşmet-i rububiyet, hem azamet-i kudret, hem vüs’at-i rahmet, hem umumiyet-i hâkimiyet, hem ihata-i ilim, hem şümul-ü hikmet gibi en mühim esasat-ı imaniyeyi hârika bir îcaz içinde fevkalâde bir kat’iyyet ve hâlisiyet ve yakîniyet ile tevhid isbat edilerek tanınan Allahtan herşeyi insana musahhar etmesini istemek hakikatı münacat suretinde anlatılmıştı.

Bu Sekizinci Hüccet-i İmaniye olan Münacat Risalesi;

1- Vücub-u vücuda

2- Ve Vahdaniyete delalet ettiği gibi,

3- Hem delail-i kat’iyye ile rububiyetin ihatasına

4- Ve kudretinin azametine delalet eder.

5- Hem hâkimiyetinin ihatasına

6- Ve rahmetinin şümulüne dahi delalet ve isbat eder.

7- Hem kâinatın bütün eczasına hikmetinin ihatasını

8- Ve ilminin şümulünü isbat eder.

   Elhasıl:

· Bu Sekizinci Hüccet-i İmaniyenin herbir mukaddimesinin sekiz neticesi var.

· Sekiz mukaddimelerin her birinde, sekiz neticeyi delilleriyle isbat eder ki;

· Bu cihette bu Sekizinci Hüccet-i İmaniyede yüksek meziyetler vardır.

Yâ İlahî ve yâ Rabbî! Ben, imanın gözüyle ve Kur’anın talimiyle ve nuruyla ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın dersiyle ve İsm-i Hakîm’in göstermesiyle görüyorum ki:

Birinci Mukaddime: Semavatta hiçbir deveran ve hareket yoktur ki; böyle intizamıyla, senin mevcudiyetine; sükûtuyla, direksiz durmalarıyla, rububiyetine ve vahdetine; mevzun hilkatıyla, muntazam vaziyetiyle haşmet-i uluhiyetine ve vahdaniyetine; hikmetli hareketiyle ve itaatli müsahhariyetiyle saltanat-ı uluhiyetine; heyet-i mecmuasıyla vücub-u vücuduna; saltanat donanması vaziyetini göstermek cihetiyle rububiyetinin haşmetine ve herşeyi icad eden kudretinin azametine ve hâkimiyetine rahmetine ve ilminin herşeye ihatasına ve hikmetinin her işe şümulüne fezasındaki yıldızlar vaziyetiyle saltanat-ı uluhiyetine; işaret ve delalet etmesin.

Semavatın Haşre Delaleti: Ve o ordunun efradından bir yıldız olan Güneş’imizin seyyarelerinde ve zeminimizdeki vazifelerinin delalet ve ihtarıyla, Güneş’in sair arkadaşları olan yıldızların bir kısmı âhiret âlemlerine bakarlar ve vazifesiz değiller; belki bâki olan âlemlerin güneşleridirler.

Birinci Münacat Bi-lisan-ı Semavat: Ey Vâcib-ül Vücud! Ey Vâhid-i Ehad! Bu hârika yıldızlar, bu acib Güneşler, Aylar; senin mülkünde, senin semavatında, senin emrin ile ve kuvvetin ve kudretin ile ve senin idare ve tedbirin ile teshir ve tanzim ve tavzif edilmişlerdir. Bütün o ecram-ı ulviye, kendilerini yaratan ve döndüren ve idare eden birtek Hâlık’a tesbih ederler; tekbir ederler; lisan-ı hal ile “Sübhanallah, Allahü Ekber” derler. Ben dahi onların bütün tesbihatıyla, seni takdis ederim.

İkinci Mukaddime: Cevv-i sema bulutlarıyla ve şimşekleri ve ra’dları ve rüzgârlarıyla ve yağmurlarıyla, senin vücub-u vücuduna ve vahdetine şehadet ederler. Evet bulut rahmetine; yağmur hikmetine; şimşek kudretine; ra’dat rububiyetine; rüzgârlar faaliyet-i kudretine; rahmet mevzun, muntazam katreleriyle vüs’at-i rahmetine ve geniş şefkatine; heyet-i mecmuasıyla vahdetine ve birliğine ve rububiyetinin haşmetine ve kudretinin azametine; havanın vazifeleri bulut ve yağmurun faideleri ilim ve hikmetine şehadet ederler.

Cevv-i Fezanın Haşre Delaleti: Ey Fa’alün Limâ Yürid! Cevv-i fezadaki faaliyetinle her vakit bir nümune-i haşir ve kıyamet göstermek, bir saatte yazı kışa ve kışı yaza döndürmek, bir âlem getirmek, bir âlem gayba göndermek misillü şuunatta bulunan kudretin; dünyayı âhirete çevirecek ve âhirette şuunat-ı sermediyeyi gösterecek işaretini veriyor.

İkinci Münacat Bi-lisan-ı Cevv-i Feza: Ey Kadîr-i Zülcelal! Cevv-i fezadaki hava, bulut ve yağmur, berk ve ra’d; senin mülkünde, senin emrin ve havlin ile, senin kuvvet ve kudretinle müsahhar ve vazifedardırlar. Mahiyetçe birbirinden uzak olan bu feza mahlukatı, gayet sür’atli ve âni emirlere ve çabuk ve acele kumandalara itaat ettiren âmir ve hâkimlerini takdis ederek, rahmetini medh ü sena ederler.

Üçüncü Mukaddime: Arz bütün mahlûkatıyla ve ahvaliyle Senin mevcudiyetine ve vahdetine, mevcudatı adedince şehadetler ve işaretler ederler. Evet zeminde hiçbir tahavvül ve ağaç ve hayvanlarında hiçbir tebeddül intizamıyla, senin vücuduna ve vahdetine; hiçbir hayvan rahîmane rızkıyla ve cihazatın hakîmane verilmesiyle varlığına ve birliğine; nebatat ve hayvanat san’at-ı acibesiyle seni bildirmesin. Yumurta ve habbe alâmet-i farikalı olarak yaratılışlarıyla vücuduna ve vahdetine ve hikmetine ve hadsiz kudretine; unsurlar mükemmel vazifeleri görmesiyle ve meyveler ve mahsuller hazine-i gaybdan gelmesiyle birliğine ve varlığına; Arz, bütün sekenesine bakan rububiyet isimlerinin ve fiillerinin bir olmak cihetinde vahdetine ve ehadiyetine; nebatat ve hayvanat cihazatları muntazaman verilmesiyle rububiyetinin haşmetine ve kudretinin herşeye yetişmesine; zîhayatın ayrı ayrı rızıkları rahîmane, kerimane verilmesiyle ve zîhayatın evamir-i Rabbaniyeye itaat etmesiyle, rahmetinin herşeye şümulüne ve hâkimiyetinin herşeye ihatasına; mahlukat kafilelerinin mevt ve hayat münavebeleri idare ve tedbirleri ihata-i ilmine ve hikmetine delalet eder.

Arz’ın Haşre Delaleti: Hem zeminde kısa bir zamanda hadsiz vazifeler gören ve hadsiz bir zaman yaşayacak gibi istidad ve manevî cihazat ile techiz edilen ve zemin mevcudatına tasarruf eden insan için, bu talimgâh-ı dünyada ve bu muvakkat ordugâh-ı zeminde ve bu muvakkat meşherde; bu kadar ehemmiyet, bu hadsiz masraf, bu nihayetsiz tecelliyat-ı rububiyet, bu hadsiz hitabat-ı Sübhaniye ve bu gayetsiz ihsanat-ı İlahiye, elbette ve herhalde bu kısacık ve hüzünlü ömre ve bu karışık kederli hayata, bu belalı ve fâni dünyaya sığışmaz. Belki ancak başka ve ebedî bir ömür ve bâki bir dâr-ı saadet için olabildiği cihetinden, âlem-i bekada bulunan ihsanat-ı uhreviyeye işaret, belki şehadet eder.

Üçüncü Münacat Bi-lisan-ı Arz: Hem zemin bütün sekenesiyle beraber, lisan-ı kalden daha zahir hadsiz lisanlarla Hâlık’ını takdis ve tesbih ve nihayetsiz nimetlerinin lisan-ı halleriyle Rezzak-ı Zülcelal’inin hamd ve medh ü senasını ediyorlar.

Dördüncü Mukaddime: Bahrler, nehirler ve çeşmeler ve ırmaklar, senin vücub-u vücuduna ve vahdetine bedahet derecesinde şehadet ederler. Evet denizlerdeki mevcudat ve su vücuduyla, intizamıyla, menfaatıyla ve vaziyetiyle Hâlık’ına; rızıkları mükemmel bir surette verilen ve hilkatları gayet muntazam olan hayvanat-ı bahriye yaratanına ve Rezzak’ına; cevherler güzel hilkatıyla ve cazibedar fıtratıyla ve menfaatlı hasiyetiyle vücuduna; Heyet-i mecmuasıyla, varlığına ve Vâcib-ül Vücud olduğuna ve saltanat-ı rububiyetinin haşmetine ve kudretinin azametine ve rahmetine ve hâkimiyetine ve intizamatıyla ve hikmetleriyle ve mevzuniyetleriyle, muhit ilmine ve herşeye şamil hikmetine işaret ederler.

Bahrler, Nehirler ve Çeşmeler ve Irmaklar’ın Haşre Delaleti: Ve senin, bu misafirhane-i dünyada, yolcular için böyle rahmet havuzları bulunması ve insanın seyr ü seyahatına ve gemisine ve istifadesine müsahhar olması işaret eder ki; yolda yapılmış bir handa, bir gece misafirlerine bu kadar deniz hediyeleriyle ikram eden zât, elbette makarr-ı saltanat-ı ebediyesinde öyle ebedî rahmet denizleri bulundurmuş ki, bunlar onların fâni ve küçük nümuneleridirler.

Dördüncü Münacat Bi-lisan-ı Bahr: İşte denizlerin böyle gayet hârika bir tarzda Arz’ın etrafında vaziyet-i acibesiyle bulunması ve denizlerin mahlukatı dahi gayet muntazam idare ve terbiye edilmesi bilbedahe gösterir ki, yalnız senin kuvvetin ve kudretin ile ve senin irade ve tedbirin ile, senin mülkünde, senin emrine müsahhardırlar. Ve lisan-ı halleriyle Hâlık’ını takdis edip “Allahü Ekber” derler. (Bizde takdis ve tekbir ve ta’zim ederiz.)

Beşinci Mukaddime: Dağlar dahi, zelzele tesiratından zeminin sükûnetine ve içindeki dâhilî inkılabat fırtınalarından sükûtuna ve denizlerin istilasından kurtulmasına ve havanın gazat-ı muzırradan tasfiyesine ve suyun muhafaza ve iddiharlarına ve zîhayatlara lâzım olan madenlerin hazinedarlığına ettiği hizmetleriyle ve hikmetleriyle seni tanıyorlar ve tanıttırıyorlar. Evet dağlardaki taşların enva’ı, madeniyatın ecnası, nebatatın esnafı hikmetleriyle, intizamıyla, hüsn-ü hilkatıyla, faideleriyle, tadlarının şiddet-i muhalefetiyle nihayetsiz Kadîr nihayetsiz Hakîm, nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna bedahetle şehadet ettikleri gibi, heyet-i mecmuasındaki vahdet-i idare ve vahdet-i tedbir ve menşe’ ve mesken ve hilkat ve san’atça beraberlik ve birlik ve ucuzluk ve kolaylık ve çokluk ve yapılmakta çabukluk noktalarından, Sâni’in vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler.

Dağlar’ın Haşre Delaleti: Hem bu dünya hanında misafir yolcular için, koca dağları levazımatlarına ve istikbaldeki ihtiyaçlarına muntazam ihtiyat deposu ve cihazat anbarı ve hayata lüzumu olan çok definelerin mükemmel mahzeni olmak cihetinde işaret, belki delalet, belki şehadet eder ki; bu kadar Kerim ve misafirperver ve bu kadar Hakîm ve şefkatperver ve bu kadar Kadîr ve rububiyetperver bir Sâni’in, elbette ve herhalde, çok sevdiği o misafirleri için, ebedî bir âlemde, ebedî ihsanatının ebedî hazineleri vardır. Buradaki dağlara bedel, orada yıldızlar o vazifeyi görürler.

Beşinci Münacat Bi-lisan-ı Cibal: Ey Kadir-i Külli Şey! Dağlar ve içindeki mahluklar senin mülkünde ve senin kuvvet ve kudretinle ve ilim ve hikmetinle müsahhar ve müddehardırlar. Onları bu tarzda tavzif ve teshir eden Hâlık’ını takdis ve tesbih ederler. Umum eşcarın ve nebatatın yapraklarının çiçeklerinin meyvelerinin nizamlı, mizanlı, zînetli, nakışları, kokuları ve tatlarıyla nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna şehadet ettikleri gibi heyet-i mecmuasıyla Vâcib-ül Vücud Sâni’in bilbedahe vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler.

Altıncı Mukaddime: Zemindeki bütün ağaç ve nebatat, yaprakları ve çiçekleri ve meyveleriyle, seni bedahet derecesinde tanıttırıyorlar ve tanıyorlar. Evet umum eşcarın ve nebatatın yapraklarında ve çiçeklerinde ve meyvelerinde bulunan hârika san’at nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna bedahet derecesinde şehadet ettikleri gibi, Heyet-i mecmuasıyla, vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler. Hem hadsiz efradın yüzbinler tarzda iaşe ve idareleri rububiyetinin vahdaniyetteki haşmetine; kudretinin azametine; herşeye taallukuna; rahmetinin hadsiz genişliğine; hâkimiyetinin hadsiz vüs’atine; hem maslahatlara, hikmetlere göre yapılmakla ilminin her şeye ihatasına ve hikmetinin herşeye şümulüne; delalet ve işaret ederler.

Zemindeki Bütün Ağaç ve Nebatat’ın Haşre Delaleti: Hem bu muvakkat handa ve fâni misafirhanede ve kısa bir zamanda ve az bir ömürde, eşcar ve nebatatın elleriyle, bu kadar kıymetdar ihsanlar ve nimetler ve bu kadar fevkalâde masraflar ve ikramlar işaret belki şehadet eder ki: Misafirlerine burada böyle merhametler yapan kudretli, keremkâr Zât-ı Rahîm, bütün ettiği masrafı ve ihsanı, kendini sevdirmek ve tanıttırmak neticesinin aksiyle, yani bütün mahlûkat tarafından “Bize tattırdı, fakat yedirmeden bizi i’dam etti” dememek ve dedirmemek ve saltanat-ı uluhiyetini iskat etmemek ve nihayetsiz rahmetini inkâr etmemek ve ettirmemek ve bütün müştak dostlarını mahrumiyet cihetinde düşmanlara çevirmemek noktalarından, elbette ve her halde ebedî bir âlemde, ebedî bir memlekette, ebedî bırakacağı abdlerine, ebedî rahmet hazinelerinden, ebedî Cennetlerinde, ebedî ve Cennet’e lâyık bir surette meyvedar eşcar ve çiçekli nebatlar ihzar etmiştir. Buradakiler ise, müşterilere göstermek için nümunelerdir.

Altıncı Münacat Bi-lisan-ı Eşcar ve Nebatat: Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmiş ve ey kibriya-yı azametinden tesettür etmiş olan Sâni’-i Hakîm ve Hâlık-ı Rahîm! Bütün eşcar ve nebatatın, bütün yaprak ve çiçek ve meyvelerin dilleriyle ve adediyle; seni kusurdan, aczden, şerikten takdis ederek hamd ü sena ederim.

Yedinci Mukaddime: Zîhayatlardan ruhlu kısmı olan insan ve hayvanattan hiçbirisi yoktur ki, cisminde gayet muntazam saatler gibi işleyen ve işlettirilen dâhilî ve haricî âzalarıyla; ve bedeninde gayet ince bir nizam ve gayet hassas bir mizan ve gayet mühim faideler ile yerleştirilen âlât ve duygularıyla ve cesedinde gayet san’atlı bir yapılış ve gayet hikmetli bir tefriş ve gayet dikkatli bir müvazene içinde konulan cihazat-ı bedeniyesiyle, senin vücub-u vücuduna ve sıfatlarının tahakkukuna şehadet etmesin.

İnsan ve Hayvanat’ın Haşre Delaleti: O çok seven ve sevilen ve mahbub ve muhib olan insanları dirilmemek üzere öldürmekle, ebedî bir muhabbet için yaratılmış iken, ebedî bir adavetle gücendirmek olamaz ve kabil değildir. Belki başka bir ebedî âlemde mes’udane yaşaması hikmetiyle, bu dünyada çalışmak ve onu kazanmak için gönderilmiştir. Ve insana tecelli eden isimlerin, bu fâni ve kısa hayattaki cilveleriyle âlem-i bekada onların âyinesi olan insanların, ebedî cilvelerine mazhar olacaklarına işaret ederler.

Yedinci Münacat Bi-lisan-ı İnsan ve Hayvanat: Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmiş ve ey azamet-i kibriyasından perdelenmiş olan Zât-ı Akdes! Bütün zîruhların tesbihatıyla, seni takdis etmek niyet edip  سُبْحَانَكَ يَا مَنْ جَعَلَ مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَىٍّ

diyorum.

Sekizinci Mukaddime: Kâinatın hülâsası olan zîhayat ve zîhayatın hülâsası olan insan ve insanın hülâsası olan enbiya, evliya, asfiyanın hülâsası olan kalblerin ve akılların müşahedat ve keşfiyat ve ilhamat ve istihracatla, yüzer icma’ ve yüzer tevatür kuvvetinde bir kat’iyyetle senin vücub-u vücuduna ve senin vahdaniyet ve ehadiyetine şehadet edip, ihbar ediyorlar. Mu’cizat ve keramat ve yakînî bürhanlarıyla, haberlerini isbat ediyorlar. Kalblerdeki hatırat-ı gaybiye, ilhamat-ı sadıka, itikad-ı yakîne, nuranî kalb ve münevver akıllar senin vücub-u vücuduna ve sıfât-ı kudsiyene ve senin vahdetine ve ehadiyetine ve esma-i hüsnana şehadet eder.

Enbiya, Evliya, Asfiya’nın Haşre Delaleti: 

· Hem bu dünyada nümuneleri görülen celalî ve cemalî isimlerinin tecellileri, daha parlak bir surette ebed-ül âbâdda devam edeceğine; ve bu fâni âlemde nümuneleri müşahede edilen ihsanatının daha şaşaalı bir surette dâr-ı saadette istimrarına ve bekasına; ve bu dünyada onları gören müştakların ebedde dahi refakatlarına ve beraber bulunmalarına bil’icma’, bil’ittifak şehadet ve delalet ve işaret ederler.

· Hem yüzer mu’cizat-ı bahiresine ve âyât-ı katıasına istinaden, başta Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ve Kur’an-ı Hakîm’in olarak, bütün ervah-ı neyyire ashabı olan enbiyalar ve kulûb-ü nuraniye aktabı olan evliyalar ve ukûl-ü münevvere erbabı olan asfiyalar; bütün suhuf ve kütüb-ü mukaddesede, senin çok tekrar ile ettiğin va’dlerine ve tehdidlerine istinaden; ve senin kudret ve rahmet ve inayet ve hikmet ve celal ve cemalin gibi kudsî sıfatlarına ve şe’nlerine ve izzet-i celaline ve saltanat-ı rububiyetine itimaden ve keşfiyat ve müşahedat ve ilmelyakîn itikadlarıyla, saadet-i ebediyeyi cinn ve inse müjdeliyorlar. Ve ehl-i dalalet için Cehennem bulunduğunu haber verip ilân ediyorlar ve iman edip şehadet ediyorlar.

Sekizinci Münacat Bi-lisan-ı Enbiya, Evliya, Asfiya: Yâ Rabbî ve yâ Rabb-es Semavati Ve-l Aradîn! Yâ Hâlıkî ve yâ Hâlık-ı Külli Şey! Gökleri yıldızlarıyla, zemini müştemilatıyla ve bütün mahlukatı bütün keyfiyatıyla teshir eden kudretinin ve iradetinin ve hikmetinin ve hâkimiyetinin ve rahmetinin hakkı için, nefsimi bana müsahhar eyle! Ve matlubumu bana müsahhar kıl! Kur’ana ve imana hizmet için, insanların kalblerini Risale-i Nur’a müsahhar yap! Ve bana ve ihvanıma iman-ı kâmil ve hüsn-ü hâtime ver. Hazret-i Musa Aleyhisselâm’a denizi ve Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’a ateşi ve Hazret-i Davud Aleyhisselâm’a dağı, demiri ve Hazret-i Süleyman Aleyhisselâm’a cinni ve insi ve Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a Şems ve Kamer’i teshir ettiğin gibi, Risale-i Nur’a kalbleri ve akılları müsahhar kıl!.. Ve beni ve Risale-i Nur talebelerini, nefis ve şeytanın şerrinden ve kabir azabından ve Cehennem ateşinden muhafaza eyle ve Cennet-ül Firdevs’te mes’ud kıl! Âmîn, Âmîn, Âmîn.

DÖRDÜNCÜ ŞUA’DA OLAN ÂYET-İ HASBİYE RİSALESİNDE ise, herşeyi insana musahhar eden Zâta Altı Mertebe-i Nuriyede dayanmak hakikatı üstünde durulmuştur. Madem her şey onun elindedir, onun ismine dayanır. Onun her ismi ise güzeldir. O vakit her cihette O en güzel vekildir.

Birinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Fıtratımızdaki muhabbet-i fıtriyeyi tatmin etmek makamında Allah bize yeter.

İkinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Acizliğimize nokta-i istinad, fakirliğimize nokta-i istimdad bulmak makamında Allah bize yeter.

Üçüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Gurbet ve hastalık ve mazlumiyetin tazyikinden kurtulup bâki bir memlekette daimî bir saadete namzed edilmek makamında Allah bize yeter.

Dördüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Âdemden kurtulup beka vermek makamında Allah bize yeter.

Beşinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Ömrün çabuk geçmesi ve kısa olması noktasında Allah bize yettiği gibi ömrün kıymetlenmesi neticedar olması noktasında da Allah bize yeter.

Altıncı Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Kâinatın zeval ve fenasına karşı muhabbet hissimi tam tatmin eden cemal ve kemal sahibi olan Allah bize yeter.

Dördüncü Şua’ın Beşinci Lem’a ile münasebeti ise Dördüncü Lem’ada sünnetin yolu gösterilmiş. Sünnetin kendisi ise Cenab-ı Hakka dayanmak noktasında ayet-i hasbiyenin hakikatları olduğu Dördüncü Şuada altı esas ile beyan edilmiştir. Beşinci ve Altıncı Lem’anın aslı arabî olup Yirmidokuzuncu Arabî Lem’a risalesinin Beşinci Babında neşredilmiştir.

DÖRDÜNCÜ ŞUA Âyet-i Hasbiyenin mühim bir nüktesidir. Beş çeşit gurbetten, hastalıktan müteessir bir vaziyette iken Üstadımız Hasbina âyetini beşyüz defa okumasıyla aynelyakîn suretinde inkişaf eden dokuz nur tafsilatıyla izah ediliyor. Daha önce ilmelyakîn suretinde izah edilen hakikatlar bu şuada aynel yakîn mertebesinde izah edilmiştir.

İnsanın kalb ve ruhunda gayet kuvvetli bir aşk-ı beka ve şedid bir muhabbet-i vücud ve büyük bir iştiyak-ı hayat ve hadsiz bir acz ve nihayetsiz bir fakr, hükmederken müdhiş bir fena beka yangınını söndürüyor. Bu Dördüncü Şua “Hasbünallahü ve ni’melvekil” ayeti ile fena ve zevalden gelen yaraları tedavi eden altı mertebe-i nuriye-i hasbiyedir.

Birinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Fıtratımızdaki muhabbet-i fıtriyeyi tatmin etmek makamında Allah bize yeter. Fıtratımda o Kâmil-i Mutlak’ın Varlığına ve Kemaline ve Bekasına müteveccih olan muhabbet-i fıtriye oniki hemlerle gösterilen ayinelerde “Hasbünallahü ve ni’melvekil” ayeti ile teskin edilmiştir.

1- Bâki-i Zülkemal’in bekasıyla mahiyetim bâki ve sermedî bir ismin gölgesi olur.

2- Kemal-i Mutlak’ın varlığıyla şedid ve fıtrî olan muhabbet-i zâtî tatmin edilir.

3- Bâki-i Sermedî’nin bekası ve varlığıyla kâinatın ve nev’-i insanın kemalâtı bilinir.

4- Bâki-i Sermedî’ye bir intisab ve o intisab-ı imanî ile umum mülkünden manen istifade edilir.

5- Alakadar olduğu mevcudatın vücudunun da devam edecek olması ile bütün zamanları kapsayan hadsiz bir vücudu bulur.

6- Bâki-i Sermedî’nin varlığıyla ve bekasıyla o hadsiz ehl-i kemal mahvolmayıp zayi’ olmadıklarını bilmekle, ulvî bir zevk alır.

7- Bâki-i Zülkemal’in bekası ve varlığıyla enbiya ve evliya ve asfiya ve bütün sair hadsiz dostlarımın münasebet, alâka, uhuvvet, dostluk sırrıyla saadetleri bana in’ikas edip saadetlendirdiğini zevkettim.

8- Bâki-i Hakikî’nin bekası ve varlığıyla şefkat ettiğim akrabalarımın, o rahmetin himayeti altındaki necatlarıyla ve istirahatlarıyla zevklendim ve ferahlandım ve çok derin şükrettim.

9- Bâki-i Zülkemal’in bekası ve varlığıyla netice-i hayatım ve sebeb-i saadetim ve vazife-i fıtratım olan Resail-ün Nur’un Kur’ana mensubiyeti ve kabul-ü Nebevî ve inşâallah marzî-i İlahî cihetiyle bir anda vücudu ve nazar-ı Rabbaniyeye mazhariyetine hayatımı ve bekamı feda etmeğe her vakit hazır olduğumu ve saadetimi onların Kur’ana hizmet etmelerinde bildim.

10- Bâki-i Zülcelal’in bekası ve vücuduyla iman ve imanın a’mal-i sâliha gibi neticeleri, bu fâni hayatın bâki meyveleri ve ebedî bir bekanın vesileleri olduğunu bildim.

11- Şuur-u imanî ve intisab-ı ubudiyet ile kabir kapısıyla girilen yeraltı dahi, adem-âlûd karanlıklar olmadığını ilmelyakîn ile bildim.

12- Bâki-i Zülcelal’in bekası ve varlığıyla fıtratımda çok şiddetli olan aşk-ı beka ve muhabbet, kemal-i mutlak zâtın sevgisi ve perestişi ile tatmin edilir.

İkinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Acizliğimize nokta-i istinad, fakirliğimize nokta-i istimdad bulmak makamında Allah bize yeter. Fıtratımdaki hadsiz aczimle beraber, ihtiyarlık ve gurbet ve kimsesizlik ve tecridim içinde; ehl-i dünya desiseleriyle, casuslarıyla bana hücum ettikleri hengâmda acizliğime nokta-i istinad, fakirliğime nokta-i istimdad elde etmek için “Hasbünallahü ve ni’melvekil” âyetine müracaat ettim.  

(Bu mertebede insanın aczine binaen kudreti nihayetsiz kemalde olan Kadir-i Mutlak’ın nokta-i istinad olduğunu birincisi cihazların verilmesi ikincisi cihazların tazelenmesi üçüncüsü rızıkların hulasalar şeklinde verilmesi dördüncüsü ise rızıkların tohum ve çekirdekler ile muhafaza edilerek gelecek senelere taşınması ile gösteriliyor.

Nokta-i istimdad ise fakrın şiddeti nisbetinde bir Rezzak-ı Rahîm’den meded beklenildiğinden meded istenilen Rezzak-ı Rahîm’in üç icraatına baktırdı. Birincisi gaybdan ikincisi hiçten üçüncüsü ise umulmadık yerlerden ihtiyaçlarının verildiğini gören bir kimse hakiki meded istenilecek bir Mâlik-i Kerim’i bulmakla nokta-i istimdadını temin ediyor.)

Üçüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Gurbet ve hastalık ve mazlumiyetin tazyikinden kurtulup bâki bir memlekette daimî bir saadete namzed edilmek makamında Allah bize yeter. İnsan gurbet ve hastalık ve mazlumiyetin tazyikinden ancak bâki bir memlekette daimî bir saadete namzed olduğunu bilmek ile kurtulabilir. Bu mertebede insanın ebedi bir saadete namzet olduğuna dair iki nokta yazılmıştır. Birinci nokta da kudretin faaliyeti ikinci noktada zahiren ehemmiyetsiz insanın hakikatlı ehemmiyeti izah edilmiştir.

Birinci Noktanın Delili: Kudretin nihayetsizliğini, bütün hayvanat ve nebatat cemaatinin bütün ferdlerinin şerait-i hayatiyelerinin tekeffül edilmesi, cihazatlarının gayet çabuk, gayet kolay, gayet geniş bir dairede gayet çoklukla halkedilmesi ve beraberlik ve benzeyişlik ve birbiri içinde ve bir tarzda yapılmaları gösteriyor. İşte hayvanat ve nebatat Hasbüna ile böyle bir Kadir-i Mutlaka dayanıyor.

İkinci noktada insana kıymet ve ehemmiyet verildiğinin delili: yaratılışında verilen maddi ve manevi cihazlar, duygu ve hasseler ve o cihazların kâinatla münasebettar bir surette olmasıdır. Bu duygu ve hasselerin keyfiyeti ise gayet san’atlı, gayet lüzumlu ve mükemmeldir. Verilmesinde ise iki maksad vardır.

1- Nimetlerinin bütün nevilerini ve umum çeşitlerini tattırsın ve ihsas etsin.

2- Hadsiz tecelliyat-ı esmasının ayrı ayrı zuhurlarını o duygular ve hissiyatla ve hassasiyetle bildirsin, zevkettirsin.

İnsana verilen nimetler de insanın ehemmiyetini gösterir. Verilen nimetleri sayamayız ama sınıflandırabiliriz. O nimetler ise hayat, insaniyet, İslâmiyet, iman-ı tahkikî, iman-ı tahkîkîdeki marifet ve muhabbetini, hususî olarak bir ilm-i Kur’anî ve hikmet-i imaniyedir.

Dördüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Âdemden kurtulup beka vermek makamında Allah bize yeter. Ademi ihtar eden dört şey; ihtiyarlık, gurbet, hastalık, mağlubiyettir. Bu makamda insanın hem kendi hemde alakadar olduğu mahlukatın vücudları ademe gitmediğini gösteren dört delil üzerinde durulmuştur.

1- Bu zerrecik vücudum hadsiz bir vücudun âyinesi (Vücudumuzun Cenab-ı Hakka nisbet edilmesi ile Vâcib-ül Vücud’un âyinesi olması cihetiyle Allah bize yeter.)

2- Ve nihayetsiz bir inbisat ile hadsiz vücudları kazanmasına bir vesile (Vücudumuzun mevcudata nisbet edilmesi ile mevcudatta görünen ef’al ve esma-i İlahiye adedince uhuvvet rabıtalarıyla münasebet peyda etmesi cihetiyle Allah bize yeter. Yaratılma fiili, rızıklandırma fiili ve Halık ve Razık isimleri gibi esma-i İlahiye adedince uhuvvet rabıtaları)

3- Ve kendinden daha kıymetdar bâki, müteaddid vücudları meyve veren bir kelime-i hikmet hükmünde bulunduğunu (Bir vücud-u surîyi kaybedip yüzer vücud-u manevî ve ilmî kazanmamız cihetiyle ikinci derecede devam eden vücudları veren Allah, bize yeter.

İkinci derecede devam eden vücudlara beş altı cihetle misal verilmiştir.

a) Baki ismine mazhar olması ciheti ile insanın ruhu âlem-i ervaha gider.

b) Mevcudatın icadındaki makasıd-ı Rabbaniye, tahakkuk ettiği için manası devam eder.

c) Eşyanın esma-i İlahiyeye bakan hakikatı devam eder.

d) Suretlerini âlem-i misalide muhafa eder.

e) Dünyevî ve uhrevî neticeleri levhalarda muhafa eder.

f) Hüviyet ve suretini hâfızalarda muhafa eder.

4- Ve mensubiyet cihetiyle bir an yaşaması ebedî bir vücud kadar kıymetdar olduğunu ilmelyakîn ile bildim. (Arz ve semavatı, harikalı ve mu’cizane yaratan san’atkârın antika ve kıymetdar bir san’atı olduğumuzu bir an dahi olsa imanın şuuruyla ve iman rabıtasıyla, bilmemiz cihetiyle Allah bize yeter.)

Beşinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Ömrün çabuk geçmesi ve kısa olması noktasında Allah bize yettiği gibi ömrün kıymetlenmesi neticedar olması noktasında da Allah bize yeter. Bu mertebede hayatın mühim vazifeleri ve büyük meziyetleri ve kıymetdar faideleri dört mes’ele içinde kısa bir hülâsası beyan edilecek. Yani binbir esma-i İlahiyye adedince neticesi vardır.)

Birinci Mes’ele: Hayatın mahiyeti ve hakikatı beş vecih ile Hayy-u Kayyum’a bakıyor.

İkinci Mes’ele: Hayatın hakikî hukuku beş veche bakıyor.

1- Hayatın Zişuur Mahlûkata bakan hukuku

2- Hayatın Halıkın kemalatına bakan hukuku

3- Hayatın hayatla beraber ihsan edilen nimetlere ve nimerleri veren Zata bakan hukuku

4- Hayatın zihayatların tahiyyelerini anlamamıza ve ilan etmemize bakan hukuku

5- Hayatın Hayy-u Kayyum’un mehasin-i rububiyetini ubudiyet ile izhar etmemize bakan hukuku

Üçüncü Mes’ele: Hayatım, hayatın Hâlıkına üç vecihle âyinedarlık ediyor:

Birinci Vecih: Zıddiyet itibari ile ayinedar olmaktır. Böylelikle esmanın dereceleri bilinir.

İkinci Vecih: Nümuneler itibari ile ayinedar olmaktır. Böylelikle esmayı tanıyoruz.

Üçüncü Vecih: Hayatımda nakışları ve cilveleri bulunan esma-i İlahiyeye âyinedarlıktır.

Dördüncü Mes’ele: Hayatın hakikî lezzet ve saadetine medar üç hakikat izah edilmiştir.

Altıncı Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Kâinatın zeval ve fenasına karşı muhabbet hissimi tam tatmin eden cemal ve kemal sahibi olan Allah bize yeter. Bu makamda cemal ve dolaylı olarak da kemalin delilleri üzerine durulacaktır. Şöyle ki; Mevcudatın hiç durmayarak gelip gitmeleri, Şems-i Ezel ve Ebed olan Cemil-i Zülcelal’in cemal-i kudsîsini ve güzellik sahibinin farklı farklı güzellikleri olduğunu ve güzelliğin aynadan olmadığını göstermek içindir. Burada bu hakikatın bürhanlardan üç tanesine kısaca işaret edilecek:

Birinci Bürhan: Eserden Zatın cemaline baktırıyor. Güzellikler Allah’tandır. Bize düşen vazife ise iman şuuru ile güzellik sahibi zâta intisab etmektir. Eserden Zatın cemaline bakmanın yolu eşyanın melekûtuna yani iç yüzüne bakmaktır. Bu yoldan eserden fiile, fiilden faile, failden ünvan sahibi müsemmaya, müsemmadan şuunata, şuunattan zata bakmakla gidilir. İşte bu tarz da eşyanın melekûtuna bakmaya mirac-ı marif denir.

İkinci Bürhan’ın beş noktası var: Esmanın tecellisi ile eserde görünen güzelliğe baktırıyor.

Birinci Nokta: Bütün ehl-i hakikatın reislerinin hükmünce bütün mevcudattaki hüsn-ü cemal, (Esma noktasında) bir Zât-ı Vâcib-ül Vücudu gösteriyor.

İkinci Nokta: Bütün güzel mahlûklar, kafile kafile arkasında durmayarak gitmeleri ile sermedî bir cemali gösteriyor.

Üçüncü Nokta: Bu kâinattaki görünen bütün güzellikler, o güzellikleri veren güzelin cemalini tavsif ve tarif eder.

Dördüncü Nokta: Bütün maddî güzellikler, esma-i İlahiyeden feyz alırlar ve onların bir nevi gölgeleridir. Güzelliklerin enva’ını insan ve esma cihetiyle düşünebiliriz. İnsana bakan cihetiyle olsa gözün gördüğü, kulağın işittiği, dilin tattığı güzellikler, esmaya bakan cihetiyle olsa adaletin, nezafetin, rahmetin güzelliği vehakeza. Esmaya bakan cihetiyle güzelliklere yedi misal verilmiştir.

1- Hayvanatın muntazaman bir perde-i gaybdan gelen erzakları arkasında, rahmaniyet-i İlahiyenin cemali görünür.

2- Bütün yavruların mu’cizane iaşeleri arkasında rahîmiyet-i Rabbaniyenin cazibedar cemali görünür.

3- Bütün kâinatın enva’ıyla beraber bir kitab-ı kebir-i hikmet suretinde yaratılmasının arkasında hakîmiyet-i İlahiyenin cemali görünür.

4- Dört nevi mizanla kâinatta görünen icraatlar akasında âdiliyetin haşmetli güzelliği görünür.

5- Her zîhayatın geçmiş ve geleceğinin muhafaza edilmesinde ve hayatının muhafazasına lüzumu bulunan âlât ve cihazatın verilmesi arkasında, hafîziyet ve hâfıziyet-i Rabbaniyenin letafetli cemali görünür.

6- Zemin sofrasının kokular, renkler, tatlarla donatılması ve zîhayatın zevk u safasına yardım eden cihazların verilmesi arkasında, ikram ve kerimiyet-i Rabbaniyenin gayet şirin cemali görünür.

7- Fettah ve Musavvir isimlerinin tecellileriyle suretlerin açılmasında fettahiyet ve musavviriyet-i İlahiyenin mu’cizatlı cemali görünür.

Beşinci Nokta: Onbirinci Sözün bir cihette hülasasıdır. Cenab-ı Hakkın cemal ve kemalini göstermek istemesi ihtiyaçtan değil, iktizasındandır. Zira nihayetsiz derece cemal ve kemal görünmezse nihayetsiz noksanlık olur. Öyle ise herbir cemal ve kemal sahibinin cemal ve kemalini göstermesi iktiza eder.

Üçüncü Bürhan’ın üç nüktesi var: Eserden Rahmet ve Muhabbet Şuunatının cemaline baktırıyor.

Birinci Nükte: Otuzikinci Söz’deki kemalat hakikatının cemal noktasında bir hülasasıdır. Niye eşya zinetli ve güzel bir surette yaratılıyor? Sorusuna dört basamak sonunda cevab olarak Rahmet ve Muhabbet Şuunatının iktizasıdır, diyor.

İkinci Nükte: Nev’-i insanda, hususan yüksek tabakasında, meslekleri ayrı ayrı hadsiz zâtlarda, gayet esaslı bir surette bulunan şedid bir aşk-ı lahutî ve kuvvetli bir muhabbet-i Rabbaniye, (Şuunat noktasında) bilbedahe misilsiz bir cemale işaret, belki şehadet eder.

Üçüncü Nükte: Bütün ehl-i tahkikin icmaıyla vücud hayr-ı mahzdır, nurdur; adem şerr-i mahzdır, zulmettir. Ehl-i akıl ve ehl-i kalbin ittifakıyla Rahmet ve Muhabbet Şuunatının iktizasıyla eşya ademden vücuda çıkartılıyor.

Eğer desen: Madem bütün güzelliklerin menbaı vücuddur, vücudda küfür ve enaniyet-i nefsiye dahi var?

Elcevab: Kâinat Cenab-ı Hakkın san’atı olmasından vücududir, güzeldir. Ama küfür ise vücudi ve güzel olan san’at-ı İlahiyeyi inkar olduğundan ademdir. Enaniyetin vücudu ise, haksız temellük kendini vahid-i kıyasi ittihaz edememesi ve şuurlu bir ayine olan insanın âyinedarlığını bilmemesi ve mevhumu muhakkak bilmekten ileri geldiğinden, vücud rengini ve suretini almış bir ademdir.

İhtar: Âyet-i Hasbiye-i Nuriyenin meratibinden dokuz mertebesi yazılacaktı, fakat bazı esbaba binaen şimdilik üç mertebe te’hir edildi.

Tenbih: Risale-i Nur, Kur’anın ve Kur’andan çıkan bürhanî bir tefsir olduğundan, Kur’anın usandırmayan tekraratı Risale-i Nurda da vardır. Hem Risale-i Nur, kelime-i tevhidin delilleri olmasından zarurî tekraratı kusur değil; usandırmaz ve usandırmamalı.

ALTINCI ŞUA Teşehhüde dair iki nüktedir.

Yedinci Şua ile Altıncı Şua’ın münasebeti: Ayet-ül Kübranın otuzüç mertebesinde bütün mevcudatın tesbihatları gösterildi. Altıncı Şua da ise teşehhüdün mübarek kelimatı ile bütün mevcudatın tesbihatlarını görerek, tanıyarak tasavvur ederek takdim edebilmek için gereken sözler, Mi’rac gecesinde Cenab-ı Hak ile Resulünün mükâlemeleri ile ders verildi. Bir başka deyişle Yedinci Şua’nın tatbikatı Altıncı Şua’dır. Yedinci Şua’da talim edilen hakikat Altıncı Şua’da takdim edildi.

Salâvatların teşehhüdün içine girmesinin hikmeti ikinci sualde izah edilmiştir. Şöyle ki: Hz. İbrahim’in Aleyhisselam mazhar olduğu rahmet bütün ümmetin istediği bir hakikattır. En büyük bir rahmet tüm mevcudatın hakikatını bilmektir. Maddeyi, sureti görüp; manayı ve hakikatını anlamaktır. İstenen budur. İşte bu dua, kabul edilmiş ki Yedinci Şua tezahür etmiş. Zira tüm mevcudatın manası ve dinin tüm hakikatları Yedinci Şua da beyan edilmiş. İşte miraç da budur. Hemde bu hakikatı ders veren Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm manası diğer asırlarda Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm ile devam edecektir.

İkinci sualle birinci sualin dört kısmı arasındaki münasebet:

1- Hem “Bütün zîhayatların hayatlarıyla gösterdikleri tesbihat-ı hayatiye ve Sâni’lerine takdim ettikleri fıtrî hediyelerinin neler olduğunu ders veren Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a rahmet et.

2- Hem Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a tecdid-i biat edip memuriyetini kabul ve getirdiğin kanunlarına itaat ve evamirine teslim ve taarruzumuzdan selâmet bulacağını selam ile ilan ettiğimiz gibi Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a da aynı manada selam etmektir.

3- Hem Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın da İslâmiyete mazhar olmasını istemektir.

Hem mi’racdaki hakikatlara Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın da mazhar olmasını istemektir.

ALTINCI ŞUA Namazdaki teşehhüde dair iki sualdir.

Birinci Sual: Teşehhüdün mübarek kelimatı, Mi’rac gecesinde Cenab-ı Hak ile Resulünün bir mükâlemeleri olduğu halde, namazda okunmasının hikmeti nedir?

Elcevab: Her mü’minin namazı, onun bir nevi Mi’racı hükmündedir. Ve o huzura lâyık olan kelimeler ise, Mi’rac-ı Ekber-i Muhammed (Aleyhissalâtü Vesselâm) da söylenen sözlerdir. Onları zikretmekle, o kudsî sohbet tahattur edilir. (Bu kudsi sohbet dört kısımdır.)

Birinci Kısım: Meselâ: اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ Yani: “Bütün zîhayatların hayatlarıyla gösterdikleri tesbihat-ı hayatiye ve Sâni’lerine takdim ettikleri fıtrî hediyeler, ey Rabbim sana mahsustur. Ben dahi bütün onları tasavvurumla ve imanımla sana takdim ediyorum.” demektir. (Zihayat âlemi – Toprak unsuru)

اَلْمُبَارَكَاتُ kelimesiyle de, hayatın ve zîhayatın hülâsası olan mahlukların, fıtrî mübarekiyetlerini ve bereketlerini ve ubudiyetlerini temsil ederek, o geniş mana ile söylemektir. (Berekete mazhar olanlar – Su unsuru)

اَلصَّلَوَاتُ kelimesiyle de zîhayatın hülâsası olan bütün zîruhun ibadat-ı mahsusalarını tasavvur edip dergâh-ı İlahîye o ihatalı manasıyla arzetmektir. (İnsan ve cism-i hayvan – Hava unsuru)

اَلطَّيِّبَاتُ kelimesiyle de, zîruhun hülâsaları olan kâmil insanların ve melaike-i mukarrebînin, salavatın hülâsası olan tayyibat ile nurani ve yüksek ibadetlerini irade ederek Mabuduna tahsis ve takdim etmektir. (Feyizler – Nur unsuru)

İkinci Kısım: اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ demekle, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a tecdid-i biat edip memuriyetini kabul ve getirdiğin kanunlarına itaat ve evamirine teslim ve taarruzumuzdan selâmet bulacağını selam ile ilan etmektir.

Üçüncü Kısım:  اَلسَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحِينَ demekle, istikbalde muazzam ümmeti ve ümmetinin sâlihleri, selâm-ı İlahîyi temsil eden İslâmiyete mazhar olmasını istemektir.

Dördüncü Kısım: اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ demekle, bütün ümmet kıyamete kadar böyle şehadet edeceğini ve böyle diyeceklerini mübeşşirane haber verir.

İkinci Sual: İkinci sual içinde üç cihet vardır.

Teşehhüd âhirinde اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى اِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ اِبْرَاهِيمَ deki teşbih, teşbihlerin kaidesine uygun gelmiyor. Çünki

Sualin Birinci Ciheti: Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, İbrahim Aleyhisselâm’dan daha ziyade rahmete mazhardır ve daha büyüktür. Bunun sırrı nedir?

Elcevab: Bunun sırrı Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm, gerçi Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a yetişmiyor. Fakat onun âli, enbiyadırlar. Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın âli, evliyadırlar. Evliyanın ise, enbiyaya yetişememesidir. Hem Âl hakkında olan bu duanın parlak bir surette kabul olduğuna delil şudur ki: Hasan (R.A.) ve Hüseyin’in (R.A.) neslinden gelen evliya, -ekser-i mutlak- hakikat mesleklerinin ve tarîkatlarının pîrleri ve mürşidleri onlar olmalarıdır…

Sualin ikinci ciheti: Hem bu tarzdaki salavatın teşehhüdde tahsisinin hikmeti nedir?

Elcevab: Meşahir-i insaniyenin en nurani, en mükemmeli, en müstakimi olan enbiya ve evliyanın kafile-i kübrasının gittikleri ve açtıkları yolda, kendisi dahi o yüzer icma’ ve yüzer tevatür kuvvetinde bulunan ve şaşırmaları mümkün olmayan o cemaat-ı uzmaya, o sırat-ı müstakimde iltihak ve refakat ettiğini tahattur etmektir. Ve o tahattur ile, şübehat-ı şeytaniyeden ve evham-ı seyyieden kurtulmaktır.

Sualin üçüncü ciheti: Aynı dua, eski zamandan beri bütün ümmet her namazda tekrar etmelerinin hikmeti nedir?

Elcevab: Makam-ı Mahmud bir uçtur. Pek büyük ve binler Makam-ı Mahmud gibi mühim hakikatları ihtiva eden bir hakikat-ı a’zamın bir dalıdır. Ve hilkat-ı kâinatın en büyük neticesinin bir meyvesidir. (Bu meyveyi istemekle o meyvenin vücut bulması için gerekli bütün şartları istemek manası çıkar ki o şartlar kâinatın yaratılmasını, imtihan-ı beşeriyenin açılıp kusurlu olan biz insanların şefaat için talebte bulunmasını, haşir ve kıyametin tahakkukunu ve dâr-ı saadetin açılmasını istemektir.) Ve o istemekle, dâr-ı saadetin ve Cennet’in en mühim bir sebeb-i vücudu olan ubudiyet-i beşeriyeye ve daavat-ı insaniyeye kendisi dahi iştirak etmektir. Ve bu kadar hadsiz derecede azîm bir maksad için, bu hadsiz dualar dahi azdır. Hem Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a Makam-ı Mahmud verilmesi, umum ümmete şefaat-ı kübrasına işarettir.

YEDİNCİ ŞUA Âyet-ül Kübra Risalesi Kâinattan hâlıkını soran bir seyyahın müşahedatıdır. Altıncı şua ile yedinci şua arasındaki münasebet:

1- Yedinci Şua altıncı şuaın tahkikidir. Altıncı şuada geçen bütün mevcudatın tesbihatlarını takdim etmek mes’elesini tahkik edip mevcudatın ne vecih ile tesbih ettiğini Ayet-ül Kübra’nın otuzüç mertebesinde görerek, tanıyarak tasavvur ederek takdim etmektir. Bir başka deyişle Yedinci Şua ile Altıncı Şua’ın tatbikatıdır.

2- Altıncı Şuada rahmete mazhar olan Âl-i beyt’ten olabilmek için edilen duanın kabulü olarak; bu risalede Cenab-ı Hakk otuzüç mertebe de bize kendini tanıtarak rahmetini göstermiştir. 

BİRİNCİ BAB:

İKİNCİ BAB: 149-178

Manevî bir muhaverede bir sual ve cevab 179

Mühim bir ihtar ve bir ifade-i meram Bu risalenin fehmini işkal eden beş sebeb var:

Birincisi: Üstadımızın kendi müşahedatını kendi fehmime göre yazmasıdır.

İkincisi: İsm-i A’zam cilvesiyle tevhid-i hakikî a’zamî bir surette yazıldığındandır.

Üçüncüsü: Hakikatı parçalamamak için uzun yazıldığındandır.

Dördüncüsü: Bazan on, bazan yirmi delili birtek bürhan yapmak cihetiyle mes’elenin uzamasındandır.

Beşincisi: Kendi irade ve ihtiyarı ile yazılmadığından tashih edilmemiştir.

Fehmini işkal eden beş sebeble beraber bu ehemmiyetli risalenin, herkes herbir mes’elesini anlamasada hissesiz de kalmaz. Bu risale Ramazan ayının feyziyle yazılmıştır. Hem bu risalenin öyle bir ehemmiyeti var ki; İmam-ı Ali (R.A.) keramat-ı gaybiyesinde bu risaleye, “Âyet-i Kübra” ve “Asâ-yı Musa” namlarını vermiş. Bu risalenin gizli tab’ı hapsimize bir vesile olduğu gibi onun kudsî ve çok kuvvetli hakikatının galebesi, beraet ve necatımıza ehemmiyetli bir sebeb olmasıyla İmam-ı Ali’nin (R.A.) hakkımızdaki duasının kabulünü isbat etti.

Bu “Yedinci Şua” bir mukaddime ve iki makamdır. Mukaddimesi dört mes’ele-i mühimmeyi; Birinci Makamı, Âyet-i Kübra’nın tefsirinden Arabî kısmını; İkinci Makamı, onun bürhanlarını ve tercümesini ve mealini beyan ederler.

Mukaddime İnsanın bu dünyaya gönderilmesinin hikmeti ve gayesi; Hâlık-ı Kâinat’ı tanımak ve ona iman edip ibadet etmektir. Ve o insanın vazife-i fıtratı ve farîza-i zimmeti, marifetullah ve iman-ı billahtır ve iz’an ve yakîn ile vücudunu ve vahdetini tasdik etmektir. Bu asırda o yakîni imaniyeyi sarsan vartalardan iki tanesi dört mes’ele içinde izah edilecektir.

Birinci vartadan çare-i necat: İki mes’eledir.

Birinci Mes’ele; Umumî mes’elelerde isbata karşı nefyin kıymeti yoktur ve kuvveti pek azdır. Zira hususî olmayan ve has bir yere bakmayan bir nefy isbat edilemediğinden kıymeti yoktur. Ve hak ve hakikat etrafında olmayan bir kesretin kuvveti pek azdır. Kıymeti ve kuvveti olmadığı bilinmekle bu vartadan kurtulunur.

İkinci Mes’ele: Bir fennin veya bir san’atın medar-ı münakaşa olmuş bir mes’elesinde, o fennin ve o san’atın haricindeki adamlar ne kadar büyük ve âlim ve san’atkâr da olsalar, sözleri onda geçmez, hükümleri hüccet olmaz; o fennin icma-ı ülemasına dâhil sayılmazlar. Bu hakikatı bilmekle bu vartadan kurtulunur.

Elhasıl, itikad-ı küfriye iki kısımdır:

Birisi: İslamiyetin dışında kendine mahsus hükümleri olup İslamiyeti inkâr etmeyenlere karşı İslamı anlatırız. Ama bahsimiz Hakaik-i İslâmiyeyi inkâr edenler olduğundan konumuza devam ediyoruz.

İkincisi: Hakaik-i imaniyeye karşı çıkar, muaraza eder. Bu dahi iki kısımdır:

Birisi: Adem-i kabuldür. Yalnız isbatı tasdik etmemektir.

İkincisi: Kabul-ü ademdir. Kalben, ademini tasdik etmektir ki bir nefydir.

Nefiy dahi iki kısımdır:

Birisi: “Has bir mevkide ve hususî bir cihette yoktur” der. Bu nefy isbat edilir ve mes’elemizle alakası yoktur.

İkinci kısım ise: Dünyaya ve kâinata ve âhirete ve asırlara bakan imanî ve kudsî ve âmm ve muhit olan mes’eleleri nefy ve inkâr etmektir ki hiçbir cihette isbat edilmez.

İkinci varta ve çare-i necat: Bu dahi iki mes’eledir:

Birincisi: Azamet ve kibriya ve nihayetsizlik noktasında, ya gaflete veya masiyete veya maddiyata dalmak sebebiyle darlaşan akıllar, azametli mes’eleleri ihata edemediklerinden, bir gurur-u ilmî ile inkâra saparlar ve nefyederler.

İkinci vartanın Birinci mes’elesinin çaresi; İmanı meselelerin kuvvetli delilleri ile isbat edildikten sonra zıddının muhal olduğunu göstermekle darlaşan akıllar, azametli mes’eleleri anlayabilir. Ve bu vartadan kurtulur.

İkinci Mes’ele: İmani mes’elelerin fevkalhad azametini çok kolay kabul ettirip hatta avamın kalblerine güzelce yerleştiren çok azametli ve çok kuvvetli ve çok kesretli bürhanları ve delilleri olduğunu bilmemekten dolayı inkârına gitmek ikinci vartanın ikinci mes’elesidir. Bu vartanın çaresi ise kâinatın her bir nev’i ve o nev’in ferdleri ve o ferdlerin azalarının lisan-ı hali ile yaptıkları külli zikirlerinin azametli imani mes’elelere delil olduğunu bilmektir. Veya bildiğimiz mikdar delillerin imanımızın kurtulmasına yeterli olduğunu bilmektir. Bu hakikate, bir halka-i zikir de birçok hu’ların birleşmesi ve bir taburda askerlerin bir ağızdan Allah demeleri misal olarak verilmiştir.

Birinci Bab: Âyet-ül Kübra Risalesi Kâinattan hâlıkını soran bir seyyahın müşahedatıdır.

Yedi gök, yer ve bunların içinde bulunanlar, Allah’ı tesbih ederler. O’nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir varlık yoktur. Fakat siz, onların tesbihlerini iyi anlamazsınız. Şüphesiz O, halimdir çok bağışlayandır. İsra Suresi 44. Âyet

Bu İkinci Makam, bu âyet-i muazzamayı tefsir etmekle beraber, tayyedilen Arabî Birinci Makamın bürhanlarını ve hüccetlerini ve tercümesini ve kısa bir mealini beyan eder.

Birinci Mertebe Semavat; Semavatta rububiyet faaliyeti içinde görünen teshir, tedbir, tedvir, tanzim, tanzif, tavziften mürekkeb altı hakikatın semavat Hâlıkının vücub-u vücudunu ve vahdetini ve mevcudiyetini isbat eden ondokuz delili gösterilmiştir.

İkinci Mertebe Cevv-i Sema;  Cevv-i Semada bulutu teshirden, rüzgârı tasriften, yağmuru tenzilden ve hâdisat-ı cevviyeyi tedbirden terekküb eden dört hakikatın yüksek ve aşikâr şehadetidir. Bulutun, rüzgârın, yağmurun, şimşek ve ra’dın evvela sıfatları sonra gördükleri vazifeleri nazara veriliyor. Neticede iki hüküm çıkarıyoruz. Evvela cevv-i sema denilen ve mahşer-i acaib olan feza, bu icraatları yapamaz. Saniyen bu icraatları yapabilecek gayet kadîr ve rahîm bir kumandan, gayet fa’al ve müteâl ve gayet cilveli ve haşmetli bir sultan ve gayet lütufkâr ve ihsanperver ve gayet keremkâr ve rububiyetperver bir hâkim-i müdebbirdir. Cevv-i Sema bu vazifeleri görmekle Cenab-ı Hakkı tesbih ve ta’zim eder.

Üçüncü Mertebe Küre-i Arz; Küre-i arz’ın vazifesindeki hareketiyle husule gelen mevsimlerden bahar sahifesindeki icad ve idarenin keyfiyetinde görünen teshir, tedbir, terbiye, fettahiyet, hafiziyet ve iaşe etmek hakikatları bilbedahe bir Vacib-ül Vücudun vücuduna ve vahdetine şehadet eder.

Dördüncü Mertebe Denizler ve Büyük Nehirler; Deniz yüzündeki sular dağılmayarak, dökülmeyerek ve komşularındaki toprağa tecavüz etmeyerek gayet kudretli ve azametli bir zâtın emriyle ve kuvvetiyle hareket ettiğini göstererek bu kudretli ve azametli zâtı tesbih ettiği gibi; denizlerin içindeki muntazam ve mükemmel idare ve iaşe bir Kadîr-i Zülcelal’in, bir Rahîm-i Zülcemal’in vücudunu ve vahdetini gösterdiği gibi tesbih dahi ediyor. Bütün ırmaklar, pınarlar, çaylar ve büyük nehirlerin menfaatleri ve vazifeleri ve vâridat ve sarfiyatları o kadar hakîmane ve rahîmanedir; bilbedahe bir Rahman-ı Zülcelali Ve-l İkram’ın vücudunu ve vahdetini gösterdiği gibi tesbih dahi ediyor.

Beşinci Mertebe Dağlar ve Sahralar; Dağlar ve sahraların küllî vazifeleri ve umumî hizmetleri bir Kadîr ve Hakîm’in vücudunu ve vahdetini gösteriyor. Dağların fışkırmasıyla ve menfeziyle zemin teneffüs edip, zararlı olan sarsıntılardan ve zelzele-i muzırradan kurtulduğu gibi; Dağlar, hakîmane ve müdebbirane ve kerimane ve ihtiyatkârane iddihar ve ihzar ve istif edilmeleri ile bir Kadîr-i Hakîm’i tesbih dahi ediyor.

Altıncı Mertebe Eşcar ve Nebatat; Eşcar ve nebatatın lisan-ı halleriyle şehadet ettikleri üç büyük külli hakikat vardır.

Birincisi: Bütün meyvedar ağaç ve nebatların bizlerin faydalanabileceği bir surette kasdî bir in’am ve ikram ve ihtiyarî bir ihsan ve imtinan manasında yaratılması rahmetinin bir delilidir. (Arabî kısmında bu hakikatta rahmetini nazara vermiştir.)

İkincisi: Bütün meyvedar ağaç ve nebatların kasdî ve hakîmane bir temyiz ve tefrik, İhtiyarî ve rahîmane bir tezyin ve tasvir manasında yaratılması Sani’inin hikmetine bir delilidir.

Üçüncüsü: Bütün meyvedar ağaç ve nebatların mebdeinde suretlerinin çekirdek ve habbeciklerden feth edilerek yaratılışı ve neticede semerelerindeki keyfiyeti vahdete bir delildir.

Yedinci Mertebe Hayvanat ve Tuyur; Hayvanat ve tuyurların duyguları ve kuvaları ve cihazları ve a’zaları ve âletleri, manzum ve mevzun kelimelerdir ve muntazam ve mükemmel sözlerdir. Onlar, bunlarla Hallak ve Rezzaklarına şükür ve vahdaniyetine şehadet getirdiklerine kat’î delalet eden üç muazzam ve muhit hakikat vardır.

Birincisi: İcad ve ibda ve halk ve inşa ve ruhlandırmakla, hayatlandırmak Zât-ı Hayy-u Kayyum’un vücub-u vücuduna ve sıfât-ı seb’asına ve vahdetine şehadet eder.

İkincisi: Her bir hayvan ve insanı şahsiyetini koruyacak sima vererek tefrik etmesi ve en güzel bir surette temyiz, tezyin ve tasvir ederek yaratması bir Kadir-i Külli Şey ve Âlim-i Külli Şey’i gösteriyor.

Üçüncüsü: Bütün hayvanat ve kuşların mebdelerinde suretlerinin yumurta ve nutfelerden feth edilerek yaratılması ve hayvanat adedince ve cihazları sayısınca yeniden yeniye feth edilmesi vahdete bir delildir.

Sekizinci Mertebe Peygamberler (Aleyhimüsselâm); Nev’-i beşerin en nurani ve en mükemmeli olan umum peygamberlerin (Aleyhimüsselâm) hakkalyakîn suretindeki vahdete şehadetleridir. Enbiyanın (Aleyhimüsselâm) hakkaniyetini gösteren deliller; hadsiz mu’cizatları, muarızlarına gelen semavî pek çok tokatlar, şahsî kemalâtları, hakikatlı talimatları, kuvvet-i imanları, tam ciddiyetleri, fedakârlıkları, kudsî kitab ve suhufları, hadsiz tilmizleri, pek ciddî muhbirlerin müsbet mes’elelerde icmaı ve ittifakı ve tevatürü ve isbatta tevafuku ve tesanüdü ve tetabuk etmeleridir.

Dokuzuncu Mertebe Asfiya ve Sıddıkîn; Asfiya ve sıddıkîn denilen mütebahhir, müçtehid muhakkiklerin, ilmelyakîn suretinde kat’î ve kuvvetli delillerle, başta vücub-u vücud ve vahdet olarak müsbet mesail-i imaniyeyi isbat etmeleri vahdete bir delildir.

Onuncu Mertebe Evliya ve Mürşidîn; Evliyanın keşfiyatlarına ve müşahedelerine ve kerametlerine istinaden bil’icma’ müttefikan aynelyakîn suretinde vücub-u vücud ve vahdet-i Rabbaniyeyi haber vermeleri vahdete bir delildir.

Onbirinci Mertebe Melaike ve Ervah-ı Tayyibe; Melaikenin peygamberlere getirdikleri mesail-i imaniyeye en evvel kendileri iman etmeleri ve Ervah-ı Tayyibenin insanlara temessül edip görüşmelerinde bilâ-istisna ve bil’ittifak, bu kâinat hâlıkının vücub-u vücuduna ve vahdetine ve sıfât-ı kudsiyesine şehadet edip birbirine muvafık ve mutabık olarak ihbar etmeleri vahdete bir delildir.

Onikinci ve Onüçüncü Mertebeler; Bütün insanlıktaki başta enbiya, asfiya ve evliya olarak müstakim ve münevver akılların, selim ve nurani kalblerin şehadetidir. Yani lisan-ı hallerinden değil akıl ve kalblerinin iman hakikatı ile sıfatlandığı ve mutmain olduğu hallerinden ders alacağız 

Onikinci Mertebeler Müstakim ve Münevver Akıllar; Müstakim ve münevver akılların, tevhiddeki itikadları, kanaat ve yakînleri nokta-i imaniyede ve vücub ve tevhide bir delildir.

Onüçüncü Mertebe Selim ve Nurani Kalbler; Selim ve nurani kalblerin erkân-ı imaniyedeki müttefikane ve itminankârane ve müncezibane keşfiyat ve müşahedatları vücub-u vücuda ve vahdete bir delildir.

Ondördüncü ve Onbeşinci Mertebeler Vahiyler ve İlhamlar; Vahiy ve İlhamın hakikatları vacib-ül vücuda ve vahdete delildir.

Vahyin beş hakikatı: Tenezzül-ü İlahî ve taarrüf-ü Rabbanî ve mukabele-i Rahmanî ve mükâleme-i Sübhanî ve iş’ar-ı Samedanîdir.

Vahiy ve İlham arasında iki fark vardır.

Birincisi: İlhamdan çok yüksek olan vahyin ekseri melaike vasıtasıyla ve ilhamın ekseri vasıtasız olmasıdır. (Mütekellim, muhatab, makam ve maksad itibariyle kelam ulviyet kazanır.)

İkinci fark: Vahiy gölgesizdir, safidir, havassa hastır. İlham ise gölgelidir, renkler karışır, umumîdir. (Vahiyle gelen hakikatlar kayıtsız, ihatalı ve safi olduğundan kayıtlı, ihatasız ve renkli ilhama nisbeten daha yüksektir.)

İlhamın dört hakikatı: Teveddüd-ü İlahî, icabet-i Rahmani, imdadat-ı Rabbani, ihsasat-ı sübhanidir.

Onaltıncı Mertebe Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm; Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ın vahdete şehadetidir. Bu şehadetten evvel bu fevkalâde zâtın bir derece kıymetini ve sözlerinin hakkaniyetini ve ihbaratının doğruluğunu gösteren dokuz küllî delillerine birer kısa işaret edilecek.

Birincisi: Bütün güzel huyların ve hasletlerin bulunması ve kesretli, keyfiyetli ve her nevden yüzer mu’cizatın onun elinde zahir olması risaletinin hakkaniyetine delildir.

İkincisi: Kur’anın ders verdiği hakikatları yaşayarak lisan-ı hali ile tercüme eden Zâtın ASM risaletinin hakkaniyetine Kur’an delil olmuştur.

Üçüncüsü: O zât (A.S.M.), öyle bir şeriat ve bir İslâmiyet ve bir ubudiyet ve bir dua ve bir davet ve bir iman ile meydana çıkmış ki, bu altı hakikat Risaletinin hakkaniyetine delildir.

Dördüncüsü: Enbiya Aleyhimüsselâm’ın nübüvvetleriyle ve mu’cizeleriyle; kendi mesleklerinde ve vazifelerinde en ileri, en mükemmel olan bu zâtı tasdik edip, davasını imza etmeleridir.

Beşincisi: Evliyanın keşifleriyle ve kerametleriyle ve müşahedeleriyle üstadları olan bu zâtın sadıkıyetine ve risaletine icma’ ve ittifak ile şehadet etmeleridir.

Altıncısı: Asfiya-i müdakkikîn ve sıddıkîn-i muhakkikîn ve dâhî hükema-i mü’minînin, tedkikleri ve tahkikleri neticesinde Peygamberin ASM sıdk ve hakkaniyetine tasdikleridir.

Yedincisi: Âl ve Ashabın taharri ve teftiş ve tedkik etmeleri neticesinde Peygamberin ASM sıdk ve hakkaniyetine tasdikleridir.

Sekizincisi: Kâinatın bir saray gibi, bir kitab gibi, bir sergi gibi, bir temaşagâh gibi yaratılmasındaki makasıd-ı İlahiyeyi bildiren Peygamberin ASM sıdk ve hakkaniyetine tasdikidir.

Dokuzuncusu: Kudsi maksadlarına tam hizmet ederek hilkat-i kâinatın tılsımını ve muammasını hall ve keşfeden ve daima o Hâlıkının namına hareket eden ve ondan istimdad eden ve muvaffakıyet isteyen ve onun tarafından imdada ve tevfike mazhar olan Muhammed-i Kureyşînin (A.S.M.)  sıdk ve hakkaniyetine Cenab-ı Hakkın tasdikidir.

Peygamberimiz’in (A.S.M.) bütün davalarının esası ve bütün hayatının gayesi, Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine ve sıfâtına ve esmasına delalet ve şehadet ve o Vâcib-ül Vücud’u isbat ve ilân ve i’lam etmektir. Ve onun şehadetini teyid ve tasdik ve imza eden, aldanmaz ve aldatmaz üç büyük icma’ var.

Birincisi: Binler aktab ve evliya-i azîmeyi câmi’ ve Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm namıyla şöhret-şiar-ı âlem olan cemaat-ı nuraniyenin icma’ ile tasdikleridir.

İkincisi: Sahabenin ittifak ile; can ve mallarını, peder ve aşiretlerini feda ettiren bir kuvvetli iman ile tasdikleridir.

Üçüncüsü: Muhakkik ve mütebahhir ülemasının tevafuk ile ve ilmelyakîn derecesinde tasdikleridir.

Onyedinci Mertebe Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan; Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın tevhide şehadetinden evvel, bu kitab bizim hâlıkımızın kitabı olduğunu isbat etmek için büyüklüğünü gösteren altı nokta beyan edilecek.

Birinci Nokta: Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, bütün mu’cizatıyla ve delail-i nübüvvetiyle ve kemalât-ı ilmiyesiyle Kur’anın kelâmullah olduğunun bir hüccet-i katıasıdır.

İkinci Nokta: Kur’anın tesiri noktasındaki büyüklüğüdür. Ders verdiği Allah hakikatı fıtrata muvafık olduğundan tesirini her alanda göstermiştir.

Üçüncü Nokta: Kur’anın belâgatı noktasındaki büyüklüğüdür.

Dördüncü Nokta: Kur’anın halâveti ve şebabeti noktasındaki büyüklüğüdür.

Beşinci Nokta: Kur’anın mazide bütün Peygamberlerin ittifaklı hakikatlarını ve istikbalde bütün evliya ve asfiyanın mesleklerini, meşreblerini içine alması noktasındaki büyüklüğüdür.

Altıncı Nokta: Kur’anın altı cihetinin nurani olması noktasındaki büyüklüğüdür. Kur’anın altı ciheti nuranidir, sıdk ve hakkaniyetini gösterir. Evet

1) Altında hüccet ve bürhan direkleri,

2) Üstünde sikke-i i’caz lem’aları,

3) Önünde ve hedefinde saadet-i dâreyn hediyeleri,

4) Arkasında nokta-i istinadı vahy-i semavî hakikatları,

5) Sağında hadsiz ukûl-ü müstakimenin delillerle tasdikleri,

6) Solunda selim kalblerin ve temiz vicdanların ciddî itminanları ve samimî incizabları ve teslimleri;

Kur’anın fevkalâde, hârika, metin ve hücum edilmez bir kal’a-i semaviye-i arziye olduğunu isbat eder.

Altı makamdan dahi onun ayn-ı hak ve sadık olduğuna ve beşerin kelâmı olmadığına, hem yanlış olmadığına imza eder.

Birinci Makam: Mütekellimin düstur-u faaliyetidir.

İkinci Makam: Muhatabın sözü olmadığının delilleri gösterilmiştir.

Üçüncü Makam: Nev’i insanın tasdikidir.

Dördüncü Makam: Nev’-i beşerin umum tabakalarının tasdikidir.

Beşinci Makam: Edebiyatça en ileri bulunan Arab ediblerinin Kur’ana nazire yapamaması Kur’anın mu’cizeliğine bir tasdikdir.

Altıncı Makam: Yüksek zekâlı müdakkik binlerle mütefennin ülemanın, Kur’anın hadsiz meziyetlerini ve nüktelerini kat’î bürhanlarla isbat etmesi ve Kur’anın hadsiz hakikatlarını, ve nurunu izhar etmesi Kur’anın mu’cizeliğine bir tasdikdir.

Onsekizinci Mertebe Kâinat; Kâinatın heyet-i mecmuasında görünen umum efrad ve eczası misilsiz bir Sâni’in mevcudiyetini ve vahdetini bildirdiğini izah için kitab, Kur’an, saray ve şehir temsilleri verilmiştir. Kâinatın heyet-i mecmuasında görünen iki büyük ve geniş hakikatın Cenab-ı Hakkın vücuduna ve vahdetine şehadetleridir.

Birinci Hakikat: Hudus hakikatını isbatından evvel üç kaide gösterilmiştir.

Birinci Kaide: Tegayyür ve tebeddül eden hadistir, muhdis olamaz.

İkinci Kaide: İmkani ve itibari vücudu olanlar, vâcib ve ezelî olamaz.

Üçüncü Kaide: Eşya devir ve teselsül ile birbirini icad edemediğinden gösterir ki onları icad eden bir Vâcib-ül Vücuddur.

Hudûs hakikatının üç kaidesi ile kâinatın heyet-i mecmuasına güz ve bahar mevsiminde bakılarak Cenab-ı Hakkın vücudunun isbatı yapılmıştır.

İmkân cihetinde ise herşey, küllî ve cüz’î bulunsun, büyük ve küçük olsun arştan ferşe, zerrattan seyyarata kadar her mevcuda mahsus bir zât ve muayyen bir suret ve mümtaz bir şahsiyet ve has sıfatlar ve hikmetli keyfiyetler ve maslahatlı cihazlar veriliyor olması küllî ve cüz’î bütün mümkinat adedince ve her mümkünün mezkûr mahiyet ve hüviyet, heyet ve suret, sıfat ve vaziyetinin imkânatı adedince tahsis edici, tercih edici, tayin edici, ihdas edici bir Vâcib-ül Vücud’u gösterir.

İkinci Hakikat: Kâinatta cari olan teavün-ü umumî, müvazene-i âmme ve muhafaza-i şamile, tezyin, tanzim ve tavzif hakikatları bir Vâcib-ül Vücud’u gösterir.

Ondokuzuncu Mertebe Kâinat; Hâlıkımızın esma-i hüsnasıyla ve sıfât-ı kudsiyesiyle Cenab-ı Hakkı kabiliyetimizin nisbetinde iki hakikatla tanıyacağız. Maksadları itibari ile Cenab-ı Hakkı isim ve sıfatlarından tanımanın iki yolundan biri bütün kâinata diğeri Kur’ana bakmaktır.

Birinci Hakikat: Cenab-ı Hakkın kudsi maksatları itibariyle kâinata bakıldığında Bir Fâil-i Kadîr ve Alîm, kâinatı kaplayan faaliyetleri ile eşyayı kemalatına sevk ederek rububiyetini tezahür ettirip kendine ubudiyet ettirerek ulûhiyetini tebarüz ettirmek istediği görülüyor.

İşte bütün kâinatta bu maksadların husulü anında ortaya çıkan fiillerden esma-i İlahiye, esmanın tecellilerinden sıfât-ı seb’a-i kudsiye, bu yedi kudsi sıfat dahi san’atlı eserleriyle Zât-ı Zülcelal’in vücudunu bildirir. Hem o sıfatlar, Zât-ı Zülcelal’in vücuduna delalet ettikleri gibi, hayatın vücuduna ve tahakkukuna ve o zâtın hayatdar ve diri olduğuna dahi bedahetle delalet eder.

İkinci Hakikat: Maksadları itibari ile Cenab-ı Hakkı isim ve sıfatlarından tanımanın ikinci yolu Kur’ana bakmaktır. Makam, muhatab ve maksad itibariyle Kur’anı anlamada eşhas adedince mertebe olmasından Kelâm-ı İlahî nihayetsizdir.

Mütekellim-i Ezelî’nin mevcudiyetine ve vahdetine şehadet eden deliller:

1- Bu risalenin ondördüncü ve onbeşinci mertebelerinde beyan edilen vahiyler ve ilhamlardır. Tenezzül-ü İlahî ve taarrüf-ü Rabbanî ve mukabele-i Rahmanî ve mükâleme-i Sübhanî ve iş’ar-ı Samedanî hakikatlarını tazammun eden, umumî semavî vahiylerin icma’ ile Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine delaletlerine bir hüccettir. Şualar – 124

Teveddüd-ü İlahî, İcabet-i Rahmani, İmdadad-ı Rabbani ve İhsasat-ı Sübhani hakikatlarını tazammun eden, umum ilhamlar icma’ ile Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine delaletlerine bir hüccettir.

2- Geniş bir şehadeti dahi, bu risalenin onuncu mertebesinde işaret edilen vahye ve ilhama binaen farklı farklı esma ile Cenab-ı Hakka yakınlaşan Enbiya ve Evliyaların gösterdikleri usullerin menbaı olan kütüb-ü mukaddese-i semaviyedir.

3- Çok parlak ve câmi’ bir diğer şehadeti dahi, onyedinci mertebesinde Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyandır.

İhtar Geçen İkinci Makam’ın Birinci Bab’ındaki ondokuz aded mertebelerin şehadet eden hakikatlarının herbirisi, tahakkuklarıyla ve vücudlarıyla Cenab-ı Hakk’ın Vacib-ül Vücud olduğuna delalet ettikleri gibi; ihataları ile dahi vahdete ve ehadiyete delalet ederler. (Birinci Bab’da eserle Vacib-ül Vücud olduğunun isbatı yapıldığından marifetullahta hadsiz mertebeleri terakkiye vesile oluyor.)

İkinci Makam’ın İkinci Bab’ı ise; Kâinatı ihata eden üç menzil içindeki hakikatları gösterdiğinden vahdeti isbat etmiştir. Zira ihata etmek bir vahdettir. Bununla beraber zımni olarak Vacib-ül Vücud olduğunu isbat eder. Zira bu ihatalı hakikatları Vacib-ül Vücud olmayan bir Zât yapamaz. (İkinci Bab’da ise Vahdet görünür gibi izah edildiğinden huzur-u etemmi kazandırıyor.)

İkinci Bab Berahin-i Tevhidiyeye Dair Üç Menzildir.

Birinci Menzil: Kâinatı istila eden dört hakikat-ı kudsiye, vahdeti bedahet derecesinde istilzam edip isterler. Herbir hakikatta evvela o hakikatın delilleri gösterilecek sonra şirkin mümteni olup Vahdeti istilzam ettiğinin izahatı yapılacaktır.

Birinci Hakikat: “Ulûhiyet-i mutlaka”dır. Başta insan olarak bütün mevcudatın birer nevi ibadet ile meşgul olması, kâinatta in’amatıyla ve ihsanatıyla kendine perestiş ettirmek ve vahiy ve ilhamlarla kendini ilan etmek isteyen bir mabudiyet vardır. Böyle bir mabudiyete karşı ubudiyet ile mukabele edilmesinden Ulûhiyet hakikatı tezahür ediyor. Ve bu Ulûhiyet-i mutlaka kâinatın her yerini ihata ettiğinden tam bir huzur makamını kazandırır. Elbette böyle bir Uluhiyetin mahiyeti ve kudsî maksadları mabudiyetine karşı edilen şükür ve ibadetin başkalarına gitmesini kabul etmez, şirki reddeder.

İkinci Hakikat: “Rububiyet-i mutlaka”dır. Kâinatta hususan zîhayatlarda ve bilhâssa terbiye ve iaşelerinde her tarafta aynı tarzda ve umulmadık bir surette beraber ve birbiri içinde hakîmane, rahîmane bir dest-i gaybî tarafından olan bir tasarruf-u âmm elbette bir rububiyet-i mutlakanın tereşşuhudur ve ziyasıdır. Elbette böyle bir Rububiyet-i mutlaka, cemalini izhar ve kemalâtını ilân ve kıymetli san’atlarını teşhir ve gizli hünerlerini göstermek ister. Ve maksadlarını bozacak şirk ve iştiraki kabul etmez.

Üçüncü Hakikat: “Kemalât”tır. Bu kâinatın bütün ulvî hikmetleri, hârika güzellikleri, âdilane kanunları, hakîmane gayeleri, hakikat-ı kemalâtın vücuduna bedahetle delalet ve bilhâssa bu kâinatı hiçten icad edip her cihetle mu’cizatlı ve cemalli bir surette idare eden Hâlıkın kemalâtına ve o Hâlıkın âyine-i zîşuuru olan insanın kemalâtına şehadeti pek zahirdir. Elbette böyle bir Kemalât, kâinatta, insanda, bütün mevcudatta tezahür eden kemalât-ı kudsiyesini setredip perde çeken şirki kabul etmez.

Dördüncü Hakikat: “Hâkimiyet”tir. Kâinat ordusunda cereyan eden hâkimane tekvinî emirler, âmirane hükümler, şâhane kanunlar elbette bir Hâkimiyet-i mutlakaya ve bir Âmiriyet-i külliyenin vücuduna delalet eder. Elbette kâinatın her yerini ihata eden intizam ve hâkimiyetin izzeti rakib kabul etmez. Madem rakibi yoktur şeriki de olamaz.

İşte yolcumuz bu dört hakikatı müşahede etmekle, vahdaniyet-i İlahiyeyi şuhud derecesinde bildi, imanı parladı. Bütün kuvvetiyle “Lâ ilahe illallahu vahdehu lâ şerike leh” dedi.

İkinci Menzil: Ef’al ve âsâr menzilindeki ve icad ve ibda’ âlemindeki kâinatı istila etmiş beş hakikat-ı muhitanın tevhide olan delaletidir.

Birincisi: Kibriya ve azamet hakikatıdır. Kibriya ve azametin delilini beş fiil ile gösteriyor. Bütün yıldızlara aynı anda tasarruf etmek, bütün çiçekleri bir zamanda ve bir surette halkedip tasvir etmek, geçmiş ve gaybî ve çok acib bir hâdiseleri, hazır ve göz önünde bir hâdise ile isbat etmek, Haşr-i a’zamdaki yaratmanın zeminin yüzünde bahar mevsimindeki misallerini göstermek, zemini döndürüp, gece-gündüz sahifelerini yapmak ve çevirmekle beraber aynı anda, en gizli, en cüz’î olan kalblerin hatıratlarını dahi bilmek ve irade etmek gibi fiiller birtek vâhid ve kadir olan fâil-i zülcelalin, kibriya ve azametini gösterir. Elbette böyle bir kibriya ve azamet kudretine acz veya ihtiyaç ve kibriyasına kusur ve kemaline noksaniyet ve ihatasına kayd ve nihayetsizliğine nihayet veren şirke meydan vermez ve müsaade etmez.

İkinci Hakikat: Kâinatta tasarrufları görünen ef’al-i Rabbaniyenin ıtlak ve ihata ve nihayetsiz olduğunun delilleri üç misal de ayrı ayrı gösterildikten sonra şirkin mümteni olup Vahdeti istilzam ettiğinin her bir misalin sonunda izahatı yapılacaktır.

Birincisi: Bal arısının üstünde görünen vazifece ve fıtratça kudret mu’cizesi olan üç fiil nihayet dikkat ve ilim ile ve gayet hikmet ve irade ile ve tam bir intizam ve müvazene ile olduğundan, Kâinatta tasarrufları görünen ef’al-i Rabbaniyenin ıtlak ve ihata ve nihayetsizliğini gösterir. Bu üç fiile şuursuz, intizamsız, mizansız olan tabiat ve tesadüf gibi şeylerin müdahale edemeyip karışamamaları ile de şirki reddeder.

İkinci âyet: Vâlidelerin memelerine süt konulduğu gibi kalblerine de şefkatin konulmasındaki keyfiyet nihayet derece bir rahmet, bir hikmet, bir ilim, bir kudret ve bir ihtiyar ve dikkat ile olduğundan, Kâinatta tasarrufları görünen ef’al-i Rabbaniyenin ıtlak ve ihata ve nihayetsizliğini gösterir. Bu fiillere fırtınalı tesadüflerin ve karıştırıcı unsurların ve kör kuvvetlerin hiçbir cihetle karışamamaları ile de şirki reddeder.

Üçüncü âyet: Hurma ve üzümün hem insana menfaati hemde yaratılış keyfiyeti üstünde görünen fiiller nihayetsiz bir kudret ve hadsiz bir hikmet ile olduğundan, Kâinatta tasarrufları görünen ef’al-i Rabbaniyenin ıtlak ve ihata ve nihayetsizliğini gösterir. Bu fiilere kör ve serseri ve intizamsız ve şuursuz ve hedefsiz ve istilacı ve karıştırıcı olan kuvvetler ve tabiatlar ve sebeblerin karışamamaları ile de şirki reddeder.

Üçüncü Hakikat: Hilkat-ı kâinatın en gizli ve bilinmez ve felsefeyi idrakinden âciz bırakan muamması icad noktasında en büyük bir küll, en küçük bir cüz’î gibi olması ve en çok ve en az farkı bulunmamasıdır. Kelime-i tevhidin bu ehemmiyetli hakikatı iki sır içinde izah edilecek. Bu iki sırrı yalnız Kudret için değil İlim, İrade ve sair sıfatlar için de düşünebiliriz. Çünkü Cenab-ı Hakk’ın Vücudu zâti olduğu gibi sıfatları da zatidir.

Birinci Sır: Önce kaide gösterilecek sonra kaide kâinata tatbik edilecek böylece Kudret-i İlahiyyenin zâti olduğu isbat edilmiş olunacak. Yoksa Kudretin zâti olması kuru kuruya bir kabul değildir. Kaide şöyledir.

Bir şey zâtî olsa, onun zıddı o zâta ârız olamaz.

Bir şeyin zıddı yoksa o şeyde mertebeler bulunmaz.

Bir şeyde mertebeler bulunmazsa hiçbir icad ona ağır gelmez

Hiçbir icad ona ağır gelmezse o şeyin herşeye olan nisbeti müsavidir.

O şeyin herşeye olan nisbeti müsavi ise en büyük bir küll, en küçük bir cüz’î gibi kolay olur.

İşte bu mezkûr kaideye binaendir ki:

· Gayet mebzuliyet ve çoklukla beraber gayet kıymetdar ve

· Gayet çabuk ve kolaylıkla beraber gayet san’atlı

Olan bu meyveler, bu çiçekler, bu ağaçlar ve hayvancıkların bir tekini yapmak bütün hepsini yapmak kadar kolay olur.

Kaidenin tatbiki ise şöyledir.

Madem en büyük bir küll, en küçük bir cüz’î gibi kolay olur. Elbette kudretin herşeye olan nisbeti müsavidir.

Madem kudretin herşeye olan nisbeti müsavidir. Elbette hiçbir şeyin icadı ona ağır gelmez.

Madem hiçbir şeyin icadı ona ağır gelmez. Elbette kudretinde mertebeler bulunmaz.

Madem kudretinde mertebeler bulunmaz. Elbette kudretin zıddı olan acz tedahül etmez.

Madem kudretin zıddı olan acz tedahül etmez. Elbette kudret-i İlahiye zâtiyedir ve Zât-ı Akdes’in lâzım-ı zarurîsidir.

İkinci Sır: Kudretin nisbeti kanunîdir. Yani: Çoğa-aza, büyüğe-küçüğe bir bakar. Şu sırrı zihne takrib için beş temsil gösterilecek.

1. Nuraniyet (Cenab-ı Hakk’ın bütün esma ve sıfatının eşyaya tecellilerinde az çok, küçük büyük, uzak yakın birdir.)

2. Şeffafiyet (Eşya kabiliyeti nisbetinde bütün esmaya ayine olabilecek mahiyettedir.)

3. Hükme itaat ve imtisal sırrıyla (Bir âmir, bir “Arş!” emriyle birtek neferi hücum ettirdiği gibi, muntazam ve muti’ bir orduyu dahi, o tek emriyle hücuma sevkeder.)

4. İntizam (Yüz hane kadar bir büyük sefineyi bir çocuğun parmağıyla oyuncağını çevirdiği gibi döndürmesiyle hikmet ve kaderin intizamatı izah edilmiştir. )

5. Müvazene (Terazi temsiliyle mümkinatın vücud ve ademinin müsavatından ibaret olan imkânındaki müvazenesi izah edilmiştir.)

İşte kâinatta “şeffafiyet” “nuraniyet” “müvazene” “intizam” “itaat” birer emirdir ki; çoğu aza, büyüğü küçüğe müsavi kılar.

Dördüncü Hakikat: Mevcudatın vücudları ve zuhurlarında, beş kısım cihet-ül vahdet noktalarını göstermekle tevhidi ilân ve sâni’lerinin vâhid olduğunu isbat etmekle beraber kâinatın rububiyet cihetinde, tecezzi ve inkısam kabul etmez bir küll ve küllî hükmünde bulunduğu izah edilecektir.

İcad etmek ve idare ve iaşe etmekte beraberlik ve birbiri içinde birlik ve birbirine benzemeklik bedahet derecesinde isbat eder ki: Bu işleri yapan hem vâhiddir, birdir, her şeyde birlik sikkesi vardır.

Yaratmak, cihazatını verip gezdirmek ve bulunduğu yeri şenlendirmekte birbirinin misal-i musaggarı ve nümune-i ekberi olmak bedahet derecesinde isbat eder ki: herşey ne kadar büyük ve çok olursa olsun, en küçük, en az birşey gibi Ona kolaydır.

Cüz’î ve küllî hükmünde aynı intizam ve hüsn-ü san’at ve aynı fiil ve kemal-i hikmetle tasarruf etmek bedahet derecesinde isbat eder ki: en büyük şeyler Ona ağır gelmediği gibi en küçük şeyde Ondan gizlenmez; tasarrufundan hariç kalmaz.

Yüzlerinde mu’cizane birer sikke-i san’at ve cisimlerinde müdebbirane birer hâtem-i hikmet ve mahiyetlerinde mürebbiyane birer turra-i ehadiyet koyulmasında, birbirine sikke-i fıtratta müşabehet ve nakş-ı san’atta münasebet olması bedahet derecesinde isbat eder ki: hiçbir mekânda olmadığı gibi her mekânda hazırdır.

Hakîmane, rahîmane birbirine yardım etmek için koşturmak, birbirinin vazife-i fıtriyesini tekmil etmek için göndermek bedahet derecesinde isbat eder ki: herşey Ondan uzak, O ise herşeye yakındır.

Beşinci Hakikat:

1. Kâinatın mecmuunda ve erkânında ve eczasında ve her mevcudunda münasebete göre tanzim etmek ve gayeleri takib etmekten gelen bir intizam-ı ekmelin bulunması bir tek elden çıktığını gösteriyor.

2. Ve o memleket-i vasianın tedvir ve idaresine medar olan ve heyet-i umumiyesine taalluk eden maddeler ve vazifedarlar birer vâhid olması bir tek elden çıktığını gösteriyor.

3. Ve o haşmetli şehir ve meşherde tasarruf eden isimler ve fiiller, birbiri içinde ve birer ve bir mahiyet ve vâhid ve heryerde aynı isim ve aynı fiil olmakla beraber, herşeyi veya ekser eşyayı ihataları ve şümulleri bir tek elden çıktığını gösteriyor.

4. Ve o zînetli sarayın tedbirine ve şenlenmesine ve binasına medar olan unsurlar ve neviler, birbiri içinde ve birer ve bir mahiyet-i vâhide ve her yerde aynı unsur ve aynı nevi bulunmakla beraber zeminin yüzünü ve ekserisini intişar ile ihata etmeleri bir tek elden çıktığını gösteriyor.

Üçüncü Menzil: Dört hakikat-ı muazzama ve muhita, zîhayat âlemindeki idare ve iaşe-i rabbaniye menzilini ışıklandırıyorlar ve güneş gibi tevhidi gösteriyorlar.

Birinci Hakikat: “Fettahiyet” hakikatıdır. Tevhidin en kuvvetli delili ve kudretin en hayretli mu’cizesi, suretleri açmasıdır. Yani: Fettah isminin tecellisiyle kâinat bağında ve zemin bahçesinde basit bir maddeden ayrı ayrı, çeşit çeşit, hadsiz muntazam suretlerin, beraber, her tarafta bir anda, bir fiil ile açılmasıdır. bu feth-i suverde öyle bir ihata ve şümul ve san’at var ki; birtek Vâhid-i Ehad’den ve herşeyde herşeyi görebilecek ve yapabilecek bir Kadîr-i Mutlak’tan başka hiçbir şey bu cem’iyetli ve ihatalı fiile sahib olamaz. Çünki ihata etmek bir vahdettir, şirke yer bırakmaz.

İkinci Hakikat: “Rahmaniyet” hakikatıdır. Yani zeminin yüzü ve içini ve her baharı ziyafetgâh, mahzen ve hazine gibi rahmet ve hikmetiyle bizim için saray suretinde donat Rahman, Rahim ve Hakîm olan Allah. Bu rahmet sarayından istifade etmemiz için hazinenin kilidini açacak anahtar hükmünde iştihalar, ihtiyaçlar, duygular, hissiyatlar, hisler vermiş. Bu rahmet sarayından insana verilen nimetleri sayamayız ama mide, hayat, insaniyet, İslamiyet ve iman gibi sınıflara ayırabiliriz. İşte böyle dünyayı ve âhireti ve herşeyi kaplamış bir rahmet Vâhidiyeti gösterdiği gibi o rahmeti insanda temerküz ettirmesiyle Ehadiyeti gösteriyor. rahmaniyetin tecellisiyle kâinat bir ağaç, bir bostan ve zemin bir meyve, bir kavun ve zîhayat ve insan bir çekirdek hükmünde olduğundan; elbette en küçük bir zîhayatın hâlıkı ve rabbi, bütün zeminin ve kâinatın hâlıkı olmak lâzım gelir.

Üçüncü Hakikat: “Müdebbiriyet ve idare hakikatı”dır. Yani, gayet dehşetli ve sür’atli ecram-ı semaviyeyi ve gayet istilacı ve karıştırıcı unsurları ve gayet ihtiyaçlı, za’fiyetli mahlukat-ı arziyeyi kemal-i intizam ve müvazene ile idare etmek, birbirlerine muavenetdar yapmak ve imtizackârane idare etmek ve tedbirlerini görmek ve bu koca âlemi bir mükemmel memleket, bir muhteşem şehir, bir müzeyyen saray gibi yapmak hakikatıdır. Bu hakikatı isbat için misal olarak bahar ve kış, kıyamet ve haşirde mevcudatın vücuda gelip gidişlerindeki tedbir ve idare ile kâinattaki müdebbiriyet ve idare gösterilerek Vahdet isbat edilecek.

Dördüncü Hakikat olan Otuzüçüncü Mertebe: “Rahîmiyet ve rezzakıyet hakikatı”dır.

Yani umum zemin yüzünde ve içinde ve havasında ve denizinde bütün zîhayatın ve bilhâssa zîruhun ve bilhâssa âciz ve zaîflerin ve bilhâssa yavruların; hem maddî ve midevî, hem manevî bütün rızıklarını, şefkatkârane, kuru ve basit bir topraktan ve camid ve kemik gibi kuru odun parçalarından yapılan ve bilhâssa en latifi kan ve fışkı ortasından gelen ve bir dirhem kemik gibi bir tek çekirdekten yapılan binlerle okka taamların, vakti-vaktine mukannen bir surette hiç birini unutmayarak ve şaşırmayarak gözümüz önünde -bir dest-i gaybî tarafından- verilmesi hakikatıdır.

(Kur’an-ı Hakîmde üç âyet, iaşeyi ve infakı Cenab-ı Hakk’a tahsis edip hasrettiği gibi, bütün insanların ve hayvanların rızıklarını taahhüd ve tekeffül-ü Rabbanî altına aldığını ve rızkı tedarik edemeyen, âciz ve iktidarsız olan zaîf bîçarelerin rızıklarını umulmadık yerden, belki gaybdan, belki hiçten verildiğini beyan ediyor.)

Mukadder sual: Peki çalışıldığı halde rızık az geliyorsa bunun sebebi nedir?)

Elcevab: Fakat, rızk ikidir:

Biri: Yaşamak için hakikî ve fıtrî rızıktır ki; taahhüd-ü Rabbanî altındadır.

İkinci kısım rızk İtiyad, israf ve sû’-i istimalat ile tiryaki olup zaruret hükmüne geçen mecazî ve sun’î rızıktır. Bu kısım ise; taahhüd-ü Rabbanî altında değil, belki ihsana tâbi’dir. Kâh verir, kâh vermez.

Nasılki, Zât-ı Kadîr-i Hakîm, Rububiyetin kudsi maksadlarının ve isimlerinin anlaşılması için hayatı yaratıyor. Aynen öyle de, faaliyet şuunatının anlaşılması için mahlûkatı rızkın peşinde koşturuyor.

Buraya kadar rızıkların gelme keyfiyetine baktırdı. Bundan sonra Rahimiyet ve Rezzakiyet hakikatının vahdete delaleti gösterilecek. Mevsimleri, gece ve gündüzleri çeviren ve küre-i arzı bir sefine-i tüccariye gibi gezdiren bir Zât, birtek elmayı yapıp bir adama hakikî bir rızk olarak mün’imane verebilir. Demek herbir meyve öyle bir mühr-ü vahdettir ki; onun ağacı olan arzın ve onun bahçesi olan kâinat kitabının kâtibini ve sâni’ini bildirir ve vahdetini gösterir ve meyveler adedince vahdaniyet fermanının mühürlendiğine işaret eder.

İhtar Âyet-ül Kübra gibi risalelerde, zahirî bir tekrar suretinde başka Sözlerin ve Lem’aların bir kısım mühim mes’eleleri zikredilmiş ve buralardaki şakirdlere nisbeten herbiri birer küçük Risalet-ün Nur hükmüne geçmek hikmetiyle böyle yazdırılmış. Herbir risaleyi bulunduğu makam itibariyle düşünüp ona göre mana vermek iktiza eder. Zahiren tekrar gibi görünse de hakikatta tekrar değildir.

Hem bu risale ile alakalı görülen bir tevafuk satır başlarına gelen elif sayısının 666 olmasıdır ki; hem Âyet-ül Kübra namının cifrî ve ebcedî makamına, hemdeâyât-ı Kur’aniyenin adedi olan altıbin altıyüz altmışaltının dört mertebesinden üç mertebesine tevafuk eder.

Bugünlerde, manevî bir muhaverede bir sual ve cevabı dinledim. Size, bir hülâsasını beyan edeyim: İman ve tevhid için yapılan tahşidatların iki sebebi vardır.

1- Külli tahribat yapıldığı için tahşidat yapılmıştır. Bu tahribat üç kısımdır.

a. Kalb-i umumînin tahribatıdır.  (Kalb bütün hissiyatların merkezidir. Kalb yaralanınca muhabbet merak, inat, hırs gibi hisler istikametten uzaklaşmaya başlamış. Geniş izahı Dokuzuncu Mektubta yapılmıştır.)

b. Efkâr-ı âmmenin tahribatıdır. (Akli muhakemelerimiz yaralanmasıdır. Geniş izahı Ayet-ül Kübra’nın mukaddimesinde yapılmıştır.)

c. Vicdan-ı umumînin tahribatıdır.  Vicdan-ı umumî umumun ve bahusus avam-ı mü’minînin istinadgâhları olan İslâmî esasların ve cereyanların (Tekkeler, Medreseler, Mektebler) ve şeairlerin kırılması (Tesettür, Minareler, Oruç ve Ezan gibi) ile bozulmağa yüz tutmuştur.

2- İslâmiyeti içine alan ve dağlar büyüklüğünde taşları bulunan bir muhit kal’ayı tamir ettiği için tahşidat yapılmıştır.

Mukadder sual: Kalbi, aklı, vicdanı yaralanmayanlara Risale-i Nur’un ne faydası var?

Elcevab: İmanın hadsiz mertebelerinde terakkiyat ve inkişafata medardır.

SEKİZİNCİ ŞUA İmam-ı Ali’nin (Radıyallahü Anh) Âyet-ül Kübra namını verdiği Yedinci Şua risalesini yazmakta Üstadımız çok zahmet çektiğinden bir mükâfat-ı âcile ve bir alâmet-i makbuliyet ve bir medar-ı teşvik olarak Sekizinci Şuada sekiz remiz ile İmam-ı Ali’nin kerametli Celcelutiyesinde Risale-i Nur’un mühim eczalarına tertibiyle işaretleri gösterilmiştir.

SEKİZİNCİ ŞUA

İmam-ı Ali’nin (Radıyallahü Anh) Risale-i Nur’a dair üçüncü bir kerametidir.

Bir İfade-i Meram bir kısım risaleleri ihtiyarım haricinde yazdığım gibi, Risale-i Nur’un ehemmiyetini zikretmekte ihtiyarsız hükmündeyim. İmam-ı Ali’nin (Radıyallahü Anh) Âyet-ül Kübra namını verdiği Yedinci Şua risalesini yazmakta çok zahmet çektiğime bir mükâfat-ı âcile ve bir alâmet-i makbuliyet ve bir medar-ı teşvik olarak bu keramet-i Celcelutiye, inayet-i İlahiye tarafından verildiğine şübhem kalmamış. Tahdis-i nimet kabîlinden bunu Sekizinci Şua olarak yazdım.

Onsekizinci ve Yirmisekizinci Lem’alarda izah ve isbat edilen iki zahir kerametini teyid ve takviye ederek Kaside-i Celcelutiye’sinde Siracünnur’dan sarahat derecesinde haber verdiği gibi, yine o kasidede Siracünnur’un en namdar risalelerine parmak basıyor, âdeta alkışlıyor; ve sekiz aded remz ile meşhur bir kısım risalelerini gösteriyor.

Birinci Remiz: Risale-i Nur’u tasrih eden تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً fıkrasından sonra Süryanî lisanıyla esma-i hüsnadan istimdad ve suver-i Kur’aniye ile münacatında tam 33 sure ile Risale-i Nur’un mebdei ve çekirdeği olan 33 Söz’ün adedine garib ve manidar işaret ettiğini ve yirmidokuzuncu mertebede وَالشَّمْسُ كُوِّرَتْ ile kıyamet ve haşri isbat eden ve hârika hüccetleriyle iştihar eden ve göz ile görünen bir kerametle meydana çıkan Yirmidokuzuncu Söz’e makam ve mana itibariyle kuvvetli bir tarzda ve hiçbir itiraz ve vesveseye meydan bırakmayarak parmak bastığını, hem otuzuncu mertebede وَبِالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا kasemiyle Otuzuncu Söz namındaki Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın meslek ve ahval-i ruhiyesinin ruhu olan ahkâm-ı Kur’aniyeyi ve kudret-i Rabbaniyeyi isbat ve maddiyyunları susturan Zerrat Risalesi’ne kuvvetli bir müşabehet-i mana ile işaretini isbat eder. Hem otuzbirinci mertebede وَ النَّجْمِ اِذَا هَوَى cümlesiyle sarahata yakın bir tarzda mi’rac-ı Ahmedîyi (Aleyhissalâtü Vesselâm) delail-i akliye ile gayet makul ve kat’î bir surette isbat eden Otuzbirinci Söz’e, hem Sure-i اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ den iktibas ederek otuzbirinci mertebenin akabinde zikredilen اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ  fıkrasıyla Otuzbirinci Söz’ün Zeyli olan Şakk-ı Kamer Risalesi’ne sarahata yakın işaretini gösterir. Hem otuzikinci mertebede وَ بِسُوَرِ الْقُرْآنِ حِزْبًا وَ آيَةً  kasemiyle zerreden şemse kadar âlem-i asgar ve âlem-i ekberden şirki tardedip tesis-i ahkâm-ı Kur’aniyeyi ve rabıta-i din-i Muhammedîyi (Aleyhissalâtü Vesselâm) bina eden ve kuvvetli bir i’caz-ı Kur’anî olan Otuzikinci Söz’e işaretini isbat eder.

Hem otuzüçüncü mertebede  فَاَسْئَلُكَ يَا مَوْلاَىَ بِفَضْلِكَ الَّذِى

عَلَى كُلِّ مَا اَنْزَلْتَ كُتْبًا تَفَضَّلَتْ kelâmıyla otuzüç aded Mektubat’a işaret eder.

İkinci Remiz: Hazret-i İmam-ı Ali Radıyallahü Anh Mektubat’a işaretten sonra Lem’alar’a işareti içinde Şualar’a bakarak وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ deyip Kur’anın âyet-ül kübrası olan تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَاْلاَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ  âyetinin hakikat-ı kübrasını ve tefsir-i ekberini gösteren ve tevhid ve vahdaniyet-i İlahiyeyi kat’î bürhanlarıyla ilân eden ve bütün Risale-i Nur’u marifet âyinesinde gösterip o cihette Risale-i Nur’un fihriste-i ekberi olan ve ehl-i dünya ve ehl-i fennin son ve en yüksek bildikleri ve buldukları ve çok müşkilât içinde ve dar bir mevki’de eflâki seyreden dûrbînlerine mukabil; çok geniş mevki’lerde, müşkilâtsız az bir tefekkürle seyr-i eflâk ettiren bir manevî dûrbîn-i Kur’aniye ve her yerde su çıkarıp içiren Asâ-yı Musa namını alan ve Âyet-ül Kübra Risalesi olan Yedinci Şua’a işaretini isbat edip gösterir.

Hem onuncu mertebe-i ta’dadında kıyamet ve Leyle-i Beraet’e bakan وَبِسُورَةِ الدُّخَانِ فِيهَا سِرًّا قَدْ اُحْكِمَتْ  deyip mana-yı işarîsiyle bu zamanın dumanlı karanlıklarını izale eden ve Leyle-i Beraet’in bir kandili hükmünde olan Onuncu Söz’e işaretini gösterir.

Hem ondokuzuncu sure olarak Suret-ün Nur’u بِسِرِّ حَوَامِيمِ الْكِتَابِ جَمِيعِهَا

عَلَيْكَ بِفَضْلِ النُّورِ يَا نُورُ اُقْسِمَتْ fıkrasıyla risalet-i Muhammediyeye (ASM) dair olan Ondokuzuncu Söz’e ve mu’cizat-ı Ahmediyeyi (ASM) yakînen belki bilmüşahede sikke-i i’caziyle gösteren Ondokuzuncu Mektub’a Sure-i Nur’daki Âyet-i Nur’un Zât-ı Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm’la hususiyeti münasebetiyle o mertebede o risalelere baktığını gösterir.

Üçüncü Remiz: بِسِرِّ حَوَامِيمِ الْكِتَابِ جَمِيعِهَا

عَلَيْكَ بِفَضْلِ النُّورِ يَا نُورُ اُقْسِمَتْ fıkralarıyla Risale-i Nur’un üç mühim sırrını beyan ile Risale-i Nur’un başında mührünü gösterir.

Dördüncü Remiz: Yirmibeşinci mertebede بِتَمْلِيخِ آيَاتٍ شَمُوخٍ تَشَمَّخَتْ  deyip âyât-ı Kur’aniyenin i’cazlarını beyan ve Kur’anın kırk vecihle mu’cize olduğunu isbat eden Yirmibeşinci Söz’e işaretini, hem yirmialtı ve yirmiyedide اَبَاذِيخَ بَيْذُوخٍ وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا deyip Yirmiyedinci Söz’ü ve Sahabeler hakkındaki mühim zeylini irade ettiğini ve işaretini gösterir.

Beşinci Remiz: Başta بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّٰهِ رُوحِى بِهِ اهْتَدَتْ اِلَى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ  der. Sözler’in fatihası olan Birinci Söz namındaki Bismillah Risalesi’ne, hem بِوَاحِ الْوَحَا بِالْفَتْحِ وَالنَّصْرِ اَسْرَعَتْ fıkrasıyla fütuhat-ı İslâmiyeden gaybî haber veren ve bir kısım esrar-ı huruf-u Kur’aniyeyi beyan eden Rumuzat-ı Semaniye namındaki sekiz küçük risalelere işaretini isbat eder.

Altıncı Remiz: 12 Süryanî isimlerle bidayette iştihar ve intişar eden Oniki Söz namında 12 küçük risalelere sair sarih ve kat’î işaret ve delil ve emare ve karinelerin delaletiyle bu Süryanî isimlerin bu küçük risalelere işaretini gösterir.

Yedinci Remiz: بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ cümlesiyle Otuzuncu Lem’a olan Altı Nükte-i Esma Risalesine, hem حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ kelimesiyle Otuzbirinci Lem’anın Birinci Şua’ı olan ve 33 âyât-ı Kur’aniyenin Risale-i Nur’a işaratını isbat eden ve birer mu’cize-i Kur’aniye hükmünde bulunan risaleye işaretlerini gösterip isbat eder.

Sekizinci Remiz: Evvelen iki sual cevab ile mühim bir hakikatı beyan eder. Şöyle ki: Bütün kıymetdar kitablar içinde Risale-i Nur’un Kur’anın işarat ve iltifatına ve evliya-i izamın takdir ve tebşir ve tahsinine vech-i ihtisasını, hem Risale-i Nur’un bilfiil hârikulâde olarak bu asr-ı zulmet ve vahşet ve dehşette düşmanlarına karşı mukavemeti ve resaneti ve mü’minlere karşı şefkat ve himayeti ve talebelerine iksir-i nur ve veraset-i nübüvvetle hârika bir surette hakikat tedrisi ve ilim ihdâsı ve Muhyî ismine mazhariyetle ölü kalblerin dirilmesi Risale-i Nur’un bir kerameti ve bizlere ve ehl-i imana bir ikram-ı İlahî ve bir in’am-ı Rabbanî olduğundan izharı tahdis-i nimet olduğunu delilleriyle isbat ve beyan edip hususî kanaatından tevellüd eden çok emareler ve karinelerden üçünü zikr ile keramet-i Aleviyeyi tasdik ve temhir edip hâtime verir.

İslâmköyü’nden Hâfız Ali

(Rahmetullahi Aleyhi rahmeten vâsia)

DOKUZUNCU ŞUA’ (Onuncu Söz’ün mühim bir zeyli) 180-191

DOKUZUNCU ŞUA;

Mukaddime ve iki noktadan ibarettir.

Birinci Nokta: İman-ı haşrînin yüzer neticesinden birisi; hayat-ı içtimaiye-i insaniyeye taalluk eder. Ve bu tek neticenin de yüzer cihetinden ve faydalarından çocuklara, ihtiyarlara, gençlere ve aile hayatına olan faideleri sair faidelerine kıyas edilse anlaşılır ki: Hakikat-ı haşriyenin tahakkuku ve vukuu; insaniyetin ulvî hakikatı ve küllî haceti derecesinde kat’îdir.

Birincisi: Çocuklar için cennet fikrinin üç faydası; vefatlara karşı mukavemet, kuvve-i maneviye ve sürur bulmaktır. Eğer cennet fikri olmamazsa üç zararı; mukavemetlerini ve kuvve-i maneviyelerini zîr ü zeber edip ağlattırmaktır.

İkincisi: İhtiyarlar için ahirete imanın üç faidesi; kabre karşı tahammül etmek, teselli bulmak ve hayat-ı bâkiye ümidiyle mukabele etmektir. Eğer ahirete iman olmamasının üç zararı; vaveylâ-i ruhî, dağdağa-i kalbî ve kasavetli bir azab çekmektir.

Üçüncüsü: Gençler için Cehennem fikrinin iki faidesi, tecavüzattan ve zulümlerden ve tahribattan durdurmak ve hayat-ı içtimaiyenin hüsn-ü cereyanını temin etmektir. Eğer cehennem fikri olmazsa iki zararı; hevesatlarına esir olup insaniyeti süflî bir hayvaniyete döndüreceklerdi.

Dördüncüsü: Aile hayatında ahirete iman fikri ile ferdler arasında samimî ve ciddî ve vefadarane hürmet ve hakikî ve şefkatli ve fedakârane merhamet olur. Eğer ahirete iman olmazsa ferdler arasında mecazî bir merhamet ve sun’î bir hürmet olup başka menfaatler ve sair galib hisler galebe eder.

İkinci Nokta: Hakikat-ı haşriyenin hadsiz bürhanlarından sair erkân-ı imaniyeden gelen şehadetlerin hülâsasından çıkan bir bürhanı, gayet muhtasar bir surette beyan eder. Şöyle ki:

A. Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm ve umum peygamberleri tasdik eden ve ettiren bütün mu’cizeler ve hüccetler, birden hakikat-ı haşriyenin tahakkukuna şehadet ederek isbat ederler.

B. Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan ve bütün semavî suhuflar ve mukaddes kitabların hakkaniyetini isbat eden bütün mu’cizeleri, hüccetleri ve hakikatları, birden hakikat-ı haşriyenin tahakkukuna ve vukuuna şehadet edip isbat ederler.

C. Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine şehadet eden ekser deliller ve hüccetler, dört kısımda gösterilmiştir. Dördüncü kısımda altı madem vardır.

Birincisi: Saltanat-ı Ulûhiyetidir.

İkincisi: Rububiyet-i mutlaka hakikatının esma adedince haşre olan delillerinden üç esmanın delaletine baktırıyor. Ve madem bu kâinatta ve zîhayatta (1) haşmetli ve (2) hikmetli ve (3) şefkatli bir rububiyet-i mutlaka var ve görünüyor.

Dördüncüsü: Altı mademlerle izah edilen Kalem-i Kudretin ahd u va’didir.

Birinci Madem- Semavata denk tutulan Arz;

İkinci Madem- Büyük bir ehemmiyet ve kıymet alan nev’-i benî-Âdem;

Üçüncü Madem- Arz ve insanın Hâlıkı ve Rabbi olan Mutasarrıf-ı Hakîm’in mezkûr adaleti, hikmeti, rahmeti, saltanatıdır.

Dördüncü Madem- O Bâki Rabb’in mezkûr hakikî dostları ve müştakları olan enbiya ve evliya ve asfiyadır.

Beşinci Madem- O dostların en büyüğü ve en kıymettarı olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdır.

Altıncı Madem- Sultan-ı Sermedî’nin kemalâtıdır.

D. Meleklerin vücudunu ve vazife-i ubudiyetlerini isbat eden bütün deliller ve hadsiz müşahedeler, mükâlemeler, dolayısıyla âlem-i ervahın ve âlem-i gaybın ve âlem-i bekanın ve âlem-i âhiretin ve ileride cin ve ins ile şenlendirilecek olan dâr-ı saadetin, Cennet ve Cehennem’in vücudlarına delalet ederler.

E. İman-ı Bilkader rüknünü isbat eden bütün deliller, haşre ve neşr-i suhufa ve mizan-ı ekberdeki müvazene-i a’male delalet ederler.

Kaderin ahirete olan birinci delaletinde hafıziyetin üç delili gösterilecektir.

Kaderin ahirete olan ikinci delaleti: Cenab-ı Hakk’ın adaletli, merhametli ve hakîm olduğunu göze görünmeyen eşyanın kudret kalemiyle vücuda gelmesiyle anladığımız gibi kader kalemiyle de eşyanın vücuda gelmeden evvel biliniyor olduğunu anlarız.

İmanın beş rüknü bütün delilleriyle, haşir ve neşrin vukuuna ve vücuduna ve dâr-ı âhiretin vücuduna ve açılmasına delalet edip isterler ve şehadet edip taleb ederler.

ONUNCU ŞUA:

Fihrist risalesinin ikinci kısmıdır.

Risale-i Nur’un umum fihristesi iki risalede cem’ olunmuştur. Bunlardan birincisi Onbeşinci Lem’adır ki; Risale-i Nur’un Sözler’i, Mektubat’ı ve Onbeşinci Lem’aya kadar olan risalelerinin fihristeleri olup bu Lem’ada toplanmıştır. Onbeşinci Lem’adan itibaren Lem’alar ve Şualar’ın fihristeleri ise bu Onuncu Şua’dadır.

Onuncu Şua, Fihrist risalesinin ikinci kısmıdır.

Risale-i Nur’un umum fihristesi iki risalede cem’ olunmuştur. Bunlardan birincisi Onbeşinci Lem’adır ki; Risale-i Nur’un Sözler’i, Mektubat’ı ve Onbeşinci Lem’aya kadar olan risalelerinin fihristeleri olup bu Lem’ada toplanmıştır. Onbeşinci Lem’adan itibaren Lem’alar ve Şualar’ın fihristeleri ise bu Onuncu Şua’dadır.

Onbeşinci Lem’a namındaki Risale-i Nur’un birinci kısım fihristesini Üstadımız Risale-i Nur eczalarının mevzu’larına ve kısmen gayelerine işaret ederek te’lif etmişler, âdeta hülâsa edilen haplar nev’inden büyük bir eczahanedeki ilâçların listesini gösteren bir fihrist olarak yazmışlardır.

İkinci kısım fihriste ise, yine Onuncu Şua namıyla Risale-i Nur’un Isparta havalisindeki has şakirdleri tarafından kaleme alınmış ve her bir Nur şakirdi kendi âyinelerinin kabiliyet ve renklerine göre o risalelerden tecelli eden envârını satırlara aksettirmeğe çalışmışlardır. Risale-i Nur’un şahs-ı manevîsinin birer ferdi bulunan bu kahraman, fedakâr, mümtaz Nur şakirdleri bu fihriste ile nesl-i âtî için en kıymetdar eserlerden birisini bırakmışlardır.

Bu Fihriste Risalesi gayet ehemmiyetlidir. Çünki çeşit çeşit manevî marazlara mübtela bu asır insanlarına lütfedilen ve kevser-i Kur’anîden akan muslukların adedi ve eczahane-i Kur’aniyedeki tiryak ve panzehir dolaplarının sayısı 130’a baliğ olmaktadır. Her bir dolapta çok kavanozlar vardır. Yani her bir risale bir ecza dolabı ve o risalelerdeki nokta, nükte, işaret, reşha, pencere, basamak, hakikat, mevkıf ve mes’eleler diye verilen isimler o çok muhtaç olduğumuz ilâç kavanozlarıdır.

Hakikata susamış ve bu zamanın dalalet tehlikelerinden kurtulmak isteyen ve hikmet-i Kur’aniyeye muhalif olan felsefe ile yaralanan ve nefis ve şeytanın türlü türlü iğfalatlarına kapılmış manevî hastalar bu eczahanede kendi hastalıklarına en münasib ilâcı almak için ya bütün eczahane-i Kur’aniyenin dolaplarını ve o dolapların içlerindeki kavanozları birer birer arayacaklar bulacaklar veyahud eczahane-i Kur’aniyedeki bütün dolapların numaralarını ve her dolabın içindeki kavanoz adedlerini ve o kavanozların içindeki tiryak ve macun ve panzehirleri gösteren bir listesini elde edecekler. İşte bu çok kıymetdar fihristenin gördüğü vazifelerden birisi de budur.

ONBİRİNCİ ŞUA (MEYVE RİSALESİ) Denizli Hapishanesinin bir meyvesi ve bir hatırası ve o hapsin beş gününün mahsulü olan bu risale Onbir mes’eleyi ihtiva edip, bu parlak mes’eleler imanı dalalet karanlıklarından kurtarıp ahlâkı tam düzeltmekte ve her bir mes’ele bir kitabın hakikatlarını tazammun etmektedir. Küçük bir Risale-i Nur hükmüne geçen bu risale-i câmiadaki her bir mes’ele külliyattaki hakikatların bir hülasasıdır.

Onuncu Şua ile Onbirinci Şua’ın birbiri ile olan münasebeti: Onuncu Şua Fihrist Risalesi külliyatın fihristi olduğu gibi Onbirinci Şua da külliyattaki hakikatların bir hülasasıdır. Dokuzuncu Şua ise beş erkan-ı imaniyenin haşrin isbatı noktasında bir hülasasıdır.

Birinci Mes’ele: Risale-i Nurdaki ubudiyetle alakadar mes’elelerin bir hülasasıdır.

Mahpuslara gayet büyük bir teselli verip, farz namazlarını kılmakla ve diğer günahlardan tövbe etmekle o hapis hapse sebebiyet veren hatalara bir keffaret olup o hataları afvettirmesi ve hapsin hikmeti olan terbiyeyi alması ve hapislerin hapishanede geçen bütün saatlerinin ibadet hükmüne geçmesi hakikatını bildirmekle tam teselli verir.

İkinci Mes’elesi: Risale-i Nurdaki ömr-ü beşerin neticesi hükmünde olan ölüm ve kabir ile alakadar mes’elelerin bir hülasasıdır. Hayatın iki neticesi, kabrin üç vaziyeti gösteriliyor.

Risale-i Nurdaki hayatın mahiyetine dair mes’elelerin bir hülasasıdır. Hayatın neticesi hükmünde olan ölümün iki neticesi, kabrin üç vaziyeti gösteriliyor. Bu dünyanın fâni olduğunu ve bütün zîhayatın kafile kafile arkasında kabre sevkedildiklerini ve bu sevkiyatın ya i’dam-ı ebedî veyahud saadet âlemine giden bir terhis tezkeresi olduğunu gayet parlak misallerle Medrese-i Yusufiyedeki mahpuslara isbat ettiği gibi, bütün âlem-i İslâma da ilân edip isbat etmiştir.

Üçüncü Mes’elesi: Risale-i Nurdaki dünya ve ahiret hayatındaki saadet ve lezzeti temin eden ahirete imana dair mes’elelerin bir hülasasıdır. İnsan akıl alakadarlığıyla mazi ve müstakbelden hem elem hem endişe duyduğundan hayvan gibi olamayacağı gibi bir müslüman, ecnebi dinsizleri gibi de olamaz. Çünki bütün Peygamberleri ve Allah’ı ve kemalâtı en âhir ve en büyük ve dini ve daveti umumî olan Âhirzaman Peygamberi Aleyhissalâtü Vesselâm ile bilmiş. Onlar onsuz kalbinde kalmaz.

Üstadımız Eskişehir Hapsi Medrese-i Yusufiyesinin penceresinden bir Cumhuriyet Bayramı’nda oturup bakarken karşısındaki Lise Mektebi’nin kızlarının gülerek raksettiklerini görmüş. O zaman manevî bir sinema ile, o rakseden kızların elli sene sonraki vaziyetlerini müşahede ederek onlardan kırk-ellisinin elli sene sonra kabirde toprak olarak azab çektiklerini ve on tanesinin yetmiş-seksen yaşında çirkinleşerek gençliklerinde iffetlerini muhafaza etmediklerinden herkesin nefret nazarlarını kendi üzerlerine çektiklerini Üstadımız görür. Onların o acınacak hallerine gözlerinden yaşlar akıtarak ağlar ve bu ağlayışını bir kısım hapis arkadaşları merak edip sorarlar. Üstadımız da gayet açık deliller ve kuvvetli misallerle ehl-i dalalet ve sefahetin şimdiki şu gayr-ı meşru’ keyiflerini ve eğlencelerini elli sene sonraki istikbal hâdisatını gösteren bir sinema bulunsa, onların bu gülmelerine ve bu gayr-ı meşru’ keyiflerine nefretler ve teellümlerle ağlayacaklarını izah etmiş.

Dördüncü Mes’elesi: Risale-i Nurdaki harici mes’elelerle alakadar olmanın zararlarından ve en büyük ve ehemmiyetli ve daimi bir vazife olan tahkiki imanı elde etmeye dair olan mes’elelerin bir hülasasıdır. Bu mes’elenin Gençlik Rehberi’nde gayet güzel izahı var. Bazı talebeler siyaseti perde ederek Üstadımızın yüksek fikirlerinden istifade etmek için dediler: Küre-i arzı herc ü merc eden ve İslâm mukadderatıyla alâkadar olan harb-i umumîden aylar, seneler geçtiği halde senin merak edip sormuyorsun. Acaba bundan daha büyük bir hâdise mi var? Veya onunla meşgul olmanın zararı mı var?” dediler.

Evet onunla meşgul olmanın iki zararı var.

Birincisi: Büyük dairenin cazibedarlığı cihetiyle küçük dairedeki lüzumlu ve ehemmiyetli hizmeti bıraktırıp lüzumsuz, malayani ve âfâkî işlerle meşgul eder.

İkincisi: Ve bazan bu harb boğuşmalarını merak ile takib eden, bir tarafa kalben tarafdar olur. Onun zulümlerini hoş görür, zulmüne şerik olur.

Hem daha büyük bir hâdise var.

Herkesin iman mukabilinde bu zemin yüzü kadar bağlar ve kasırlar ile müzeyyen ve bâki ve daimî bir tarla ve mülkü kazanmak veya kaybetmek davası başına açılmış. Acaba bu kaybettiği davanın yerini, bütün dünya saltanatı o adama verilse doldurabilir mi?

Madem hakikat budur. O büyük davayı yüzde doksanına kazandıran ve iman-ı tahkikîyi eline veren ve Kur’an-ı Hakîm’in mu’cize-i maneviyesinden neş’et edip çıkan ve bu zamanın birinci bir dava vekili bulunan Risale-i Nur’a çalışmak herşeyin fevkınde kıymetlidir. Bu zamanın birinci bir dava vekilinin Risale-i Nur olduğunun altı delili; eski ve yeni talebeler, Risale-i Nur’un ihtiva ettiği hakikatlar, muarızların manen mukabele edemeyip maddeten muaraza etmeleri, geniş dairedeki insanlar tarafından hüsn-ü kabul görmesi ve Risale-i Nur’un Haricteki tesirini gören insanların şehadetidir.

Beşinci Mes’ele: Risale-i Nurdaki iffet, istikamet ve taat beraber olmazsa gençliğin düşeceği tehlikeleri izah eden mes’elelerin bir hülasasıdır. Gençlik Rehberi’nde izah edilmiştir. Gençlik hiç şübhe yok ki gidecek. Yaz güze ve kışa, gündüz akşama ve geceye dönmesi gibi; gençlik dahi ihtiyarlığa ve ölüme değişeceğini ve o fâni ve geçici gençliği iffetle istikamet dairesinde hayrata sarfetse, onunla ebedî ve bâki bir gençliği kazanacağını bütün semavî fermanların müjde verdiklerini, aksi takdirde sefahet ve dalalette giden gençlik âhiret mes’uliyetini ve kabir azabını ve o gençliğin zevalinden gelen teessüfleri ve günahları ve dünyevî mücazatları çektireceğini ve aynı lezzet içinde ziyade elemler ve belalar bulunduğunu aklı başında her gence tasdik ettirecek derecede aynelyakîn gösterip tasdik ettirir.

Altıncı Mes’ele: Risale-i Nur’un çok yerlerinde izahı ve kat’î hadsiz hüccetleri bulunan iman-ı billah rüknünün binler küllî bürhanlarından birtek bürhana kısaca bir işarettir.

Risale-i Nur’un her tarafında kat’î ve hadsiz hüccetleri bulunan iman-ı billah rüknünü, Lise talebelerinden bir kısmı Üstadımızın yanına gelerek soruyorlar. Bize Hâlıkımızı tanıttır diyorlar. Üstadımız da o talebelere “Sizin okuduğunuz her fen kendi lisan-ı mahsusuyla mütemadiyen Allah’tan bahsediyor, size Hâlıkı tanıttırıyor. Siz muallimleri değil, onları dinleyiniz” diyerek aklî ve kat’î birçok misal ve delilleri ele alarak gayet hârika bir şekilde o mekteb talebelerine izah etmiştir. Altı fennin iman-ı billah rüknüne dair şehadetir.

1- Fenn-i tıp mikyasıyla küre-i arz, içerisinde bulunan dörtyüz bin çeşit nebatat ve hayvanatın hârika ve hassas mizanlarla yaratılmış olmaları cihetiyle, küre-i arz eczahane-i kübrasının eczacısı olan Hakîm-i Zülcelal’i tanıttırır.

2- Fenn-i makine mikyasıyla küre-i arz, içerisinde bulunan binler çeşit çeşit mahlûkatın basit bir maddeden yaratılmış olmaları cihetiyle küre-i arz denilen bu seyyar makine-i Rabbaniyenin ustasını ve sahibini bildirir ve tanıttırır.

3- Fenn-i iaşe mikyasıyla küre-i arz, içerisinde bulunan binbir çeşit erzak etrafından celbedip içinde muntazaman istif ve ihzar etmesi cihetiyle küre-i arz denilen bu Rahmanî iaşe anbarı ve bir sefine-i Sübhaniye ve bu depo ve dükkân-ı Rabbanînin sahibini, mutasarrıfını, müdebbirini bildirir, tanıttırır, sevdirir.

4- Fenn-i askerî mikyasıyla küre-i arz, içerisinde bulunan nebatat ve hayvanat milletlerinden dörtyüz bin nev’in çeşit çeşit elbise, erzak, esliha, talim, terhisleri gayet mükemmel ve muntazam ve hiç birini unutmayarak ve şaşırmayarak verilmesi cihetiyle küre-i arz denilen bu ordu-yu Sübhanînîn Hâkimini ve Rabbini ve Müdebbirini ve Kumandan-ı Akdes’ini hayretler ve takdislerle bildirir ve tahmid ve tesbihle sevdirir.

5- Fenn-i elektrik mikyasıyla bu âlem şehrinde dünya sarayının damındaki yıldız lâmbaları, küre-i arzdan bin defa büyük oldukları ve top güllesinden yetmiş defa sür’atli hareket ettikleri halde, intizamlarının bozulmamaları, birbirlerine çarpmamaları, sönmemeleri, yanmak maddeleri tükenmemeleri cihetiyle bu meşher-i a’zam-ı kâinatın Sultanını, Münevvirini, Müdebbirini, Sâni’ini, o nuranî yıldızları şahid göstererek tanıttırır. Tesbihatla, takdisatla sevdirir, perestiş ettirir.

6- Fenn-i kıraat ve fenn-i kitabet mikyaslarıyla bu kitab-ı kâinat, birtek sahifesi olan zemin yüzünde ve birtek forması olan baharda, üçyüz bin ayrı ayrı kitablar hükmündeki üçyüz bin nebatî ve hayvanî taifeleri beraber, birbiri içinde, yanlışsız hatasız, karıştırmayarak, şaşırmayarak; mükemmel, muntazam ve bazan ağaç gibi bir kelimede bir kasideyi ve çekirdek gibi bir noktada bir kitabın tamam fihristesi yazılması ve bir kalemin işlemesi cihetiyle şu mecmua-i kâinat ve bu mücessem Kur’an-ı Ekber-i Âlemin nakkaşını, kâtibini hadsiz kemalâtıyla tanıttırır. “Allahü Ekber” cümlesiyle bildirir, “Sübhanallah” takdisiyle tarif eder, “Elhamdülillah” senalarıyla sevdirir.

Yedinci Mes’ele: Risale-i Nurdaki ahirete imana dair olan mes’elelerin bir hülasasıdır. Bu Yedinci Mes’elede âhirete iman rüknü yedi cihetle isbat edilmiştir. Âhireti, başta o bildiğimiz Rabbimizden, sonra Peygamberimizden, sonra Kur’anımızdan, sonra sair peygamberler ve mukaddes kitablardan, sonra melaikelerden, sonra kâinattan soracağız. İşte birinci mertebede âhireti Allah’tan soruyoruz. O da bütün gönderdiği elçileriyle ve fermanlarıyla ve bütün isimleriyle ve sıfatlarıyla bize cevab veriyor. Şöyleki;

Kastamonu’da Lise talebelerinin “Hâlıkımızı bize tanıttır” diye suallerine karşı Üstadımız sâbık Altıncı Mes’elede mekteb fünununun dilleriyle verdiği dersi Denizli Hapsindeki mahpuslar okumalarıyla o hapisler tam bir kanaat-ı imaniye aldıklarını Üstadımıza bildirmişler. Ve “Âhiretimizi de tam öğrenelim ki, nefsimiz ve zamanın şeytanları bizi yoldan çıkarıp daha böyle hapislere girmeyelim.” demelerine karşı Üstadımız gayet mufassal olarak Risale-i Nur’dan derin hakikatları hülâsa ederek âhireti bildirmiş ve tam izah etmiştir. Bu Yedinci Mes’elede âhirete iman rüknü yedi cihetle isbat edilmiştir. Âhireti, başta o bildiğimiz Rabbimizden, sonra Peygamberimizden, sonra Kur’anımızdan, sonra sair peygamberler ve mukaddes kitablardan, sonra melaikelerden, sonra kâinattan soracağız. İşte birinci mertebede âhireti Allah’tan soruyoruz. O da bütün gönderdiği elçileriyle ve fermanlarıyla ve bütün isimleriyle ve sıfatlarıyla bize cevab veriyor.

“Rabb-ül Âlemîn” ve “Sultan-üd Deyyan” Madem hiçbir saltanat yoktur ki, o saltanata itaat edenlere mükâfatı ve isyan edenlere mücazatı bulunmasın.

“Rahîm” ve “Kerim” Madem güneş gibi, gündüz gibi, zemin yüzünde bir umumî rahmet ve ihatalı bir şefkat ve kerem gözümüzle görüyoruz. Elbette hiç şübhe olamaz ki; bu derece nazeninane beslediği bu sevimli ve minnetdarları ve perestişkârları olan mü’min insanları i’dam etmez.

“Hakîm” ve “Hakem” ve “Adl” ve “Âdil” Madem umum mahlûklarda ve zemin yüzünde öyle bir hikmet eli işliyor ve öyle bir adalet ölçüleriyle işler dönüyor ki, akl-ı beşer onun fevkinde düşünemiyor. Elbette ve hiç şübhe getirmez ki: Güneş gündüzsüz olmadığı gibi; o hikmet-i ezeliye, o adalet-i sermediye âhiretsiz olmazlar ve ölümde en zalimlerin ve en mazlumların bir tarzda gitmelerindeki akibetsiz bir dehşetli haksızlığa, adaletsizliğe ve hikmetsizliğe hiçbir vechile müsaade etmezler.

“Mücîb” ve “Semi'” ve “Rahîm” Madem her dertlinin âhını, her muhtacın duasını işiten ve dinleyen bir Semî-i Mücîb perde arkasında var. Elbette nev’-i insanın en ehemmiyetli ve umumî ve umum kâinatı ve umum esma ve sıfât-ı İlahiyeyi alâkadar eden beka-i uhreviyeye ait dualarını içine alan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın duasını kabul eder.

Muhyî ve Mümit ve Hayy ve Kayyum ve Kadîr ve Alîm Madem her baharda haşr u neşrin nümune ve misallerini gösteren bir kalem-i kudret, insana fevkalâde bir makam verdiği ve beka-i uhreviyeyi kat’î va’d u ahdettiği halde, elbette bahar kadar kudretine kolay gelen dâr-ı saadeti o mükerrem ve müşerref insanlar için açacak ve yapacak ve haşir ve kıyameti getirecektir.

Hem madem nev’-i beşerin en meşhurları olan yüzyirmidört bin peygamberler ittifak ile saadet-i ebediyeyi ve beka-yı uhrevîyi Cenab-ı Hakk’ın binler va’d ü ahidlerine istinaden ilân edip, mu’cizeleriyle doğru olduklarını isbat ettikleri gibi; hadsiz ehl-i velayet, keşf ile ve zevk ile aynı hakikata imza basıyorlar. Elbette o hakikat güneş gibi zahir olur, şübhe eden divane olur.

Rahman ve Hakîm ve Adl ve Kerim ve Hâkim Hem madem bir ağacın meyveleri ve çiçekleri sayısınca o ağaca hikmetler takan bir hikmet ve herbir insanın cihazatı ve hissiyatı ve kuvveleri adedince ihsanları, in’amları ona bağlamış bir rahmet ve en küçük bir zîhayatın hakkını muhafaza eden izzetli ve inayetli bir adalet çevremizde görüyoruz. Elbette o rahmet ve hikmet ve inayet ve adalet ve saltanat-ı sermediyenin gayet kat’î istedikleri dâr-ı âhiret ve daire-i haşr u neşir açılacaktır.

Evvel ve Ahir ve Zahir ve Batın isimlerinin çekirdekte, senede ve dehrde tecellileri hafîziyeti a’zamî derecede ve haşri bahar kolaylığında ve kat’iyyetinde bizlere ders verir.

Yirmi küllî hakikatlar ile Cenab-ı Hakk’ın Hak ismine bağlanan insanlar için bir haşr u neşr olacak ve Hak ismiyle evvelki hizmetlerinin mükâfatını ve kusuratının mücazatını çekecek. Ve Hafîz ismiyle cüz’î-küllî kayd altına alınan her amelinden muhasebe ve sorguya çekilecektir.

İşte biz Hâlıkımızdan haşre dair sorduğumuz suale, Hak, Hafîz, Hakîm, Cemil, Rahîm isimleri cevab verip derler: “Biz, hak ve hakikat olduğumuz gibi ve hem bize şehadet eden mevcudatın tahakkuku misillü, haşir haktır ve muhakkaktır.”

Elhasıl:

Madem Cenab-ı Hakk’ın ekser isimleri âhireti iktiza edip isterler. Elbette o isimlere delalet eden bütün hüccetler, bir cihette âhiretin tahakkukuna dahi delalet ederler.

Ve madem melaikeler âhiretin ve âlem-i bekanın dairelerini gördüklerini haber veriyorlar. Elbette melaike ve ruhların ve ruhaniyatın vücud ve ubudiyetlerine şehadet eden deliller, dolayısıyla âhiretin vücuduna dahi delalet ederler.

Ve madem Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın bütün hayatında vahdaniyetten sonra en daimî davası ve müddeası ve esası âhirettir; elbette o zâtın nübüvvetine ve sıdkına delalet eden bütün mu’cizeleri ve hüccetleri, -bir cihette, dolayısıyla- âhiretin tahakkukuna ve geleceğine şehadet ederler.

Ve madem Kur’anın dörtten birisi haşir ve âhirettir ve bin âyâtıyla onun isbatına çalışır ve onu haber verir. Elbette Kur’anın hakkaniyetine şehadet ve delalet eden bütün hüccetleri ve delilleri ve bürhanları, dolayısıyla âhiretin vücuduna ve tahakkukuna ve açılmasına dahi delalet ve şehadet ederler. İşte bak, bu rükn-ü imanî ne kadar kuvvetli ve kat’î olduğunu gör.

Sekizinci Mes’ele: Risale-i Nurdaki âhiret imanının, insanın hayat-ı şahsiye ve hayat-ı içtimaiyesine dair temin ettiği faide ve neticelerinden yüzden birinin hülasasıdır.

Bu mes’elenin birinci meyvesi: Gayet câmi’ mahiyet-i insaniyenin, kuvve-i hayaliye, kuvve-i müfekkire gibi sair cihazları ebediyetle fıtraten alâkadar olduğundan bunların lezzeti, saadeti, tatmini, ve kemali âhirete iman etmekle mümkün olabilir. Ve bu âhirete iman akidesini kazanmak yolunda insan, dünya hayatını feda etse, yine ucuzdur.

İkinci meyvesi ve hayat-ı şahsiyeye bakan bir faidesi: İnsan, mezaristana giren dostları ve akrabaları gibi kendisinin de ebedî ölümlerinden ve çürümek endişesinden kurtarıp, mesrurane ve nuranî bir âlemde o dostlarla birlikte olunacağını haber veren lezzet-i ruhaniyeyi elde etmesi âhirete iman ile mümkün olabilir.

Üçüncü meyvesi ve hayat-ı şahsiyeye bakan bir faidesi: İnsanın seciyelerini yükseltmesi, istidatlarını cem’iyetli hale getirmesi, ubudiyetini külli yapabilmesi ve geniş vücudi dairelerden istifade etmesi ancak âhirete iman etmekle mümkün olabilir.

Dördüncü faidesi: İnsanın hayat-ı içtimaiyesine bakar.

Nev’-i insanın dörtten birini teşkil eden çocuklar için âhiret iman fikrinin olmamasının zararı; hayatı ve aklı o bîçareye âlet-i azab ve işkenceye çevirmek ve insaniyet istidatlarını çürütmektir. Çocuklar için âhiret iman fikrinin iki faydası; insanca yaşamak ve insaniyetin istidatlarını inkişaf ettirmektir.

Hem insanın bir rub’unu teşkil eden ihtiyarlar için ahirete imanın üç faidesi; ebedî bir gençliği kazanmak, evlâd ve akrabalarınızla sevinçlerle görüşmek ve bütün iyilikleri muhafaza edildiğinden mükâfatlarını görmektir. İhtiyarlar için ahirete imanın olmamasının iki zararı; dünya onlara me’yusane bir zindan ve hayat işkenceli bir azab olmasıdır.

Hem nev’-i insanın üçten birisini teşkil eden gençler için ahirete imanın faidesi, zulmen tecavüz etmek istediği adamlara karşı bir şefkat, bir hürmet hissetmeye başlar. Gençler için ahirete iman olmazsa iki zararı; daha dünyada iken azab çeker ve insaniyeti canavar bir hayvan hükmüne geçer.

Hem nev’-i beşerin ehemmiyetli bir kısmı olan hastalar ve mazlumlar ve bizim gibi musibetzedeler ve fakirler ve ağır ceza alan mahpuslar için ahirete imanın faidesi; Sıkıntıların, me’yusiyetlerin ve endişelerin ve intikam hiddetlerinin derece-i imanına göre kısmen ve bazan tamamen zâil olmasıdır. Eğer iman-ı âhiret onların imdadına yetişmezse sıkıntıların, me’yusiyetlerin ve endişelerin ve intikam hiddetinin altında ezilir.

İman-ı âhiret, benim ve bir kısım kardeşlerimin için bu sebebsiz hapsimizi mücahidane, kârlı bir imtihan dersinde daha büyük mükâfatı kazandıracak bir medrese-i Yusufiyeye çevirdi. Eğer iman-ı âhiret için bir yardım etmese idi, bir gün dayanmak ölüm kadar tesir edip bizi hayattan istifa etmeğe sevkedecekti.

Aile hayatına iman-ı âhiret faidesi aile ferdlerinin ahlâkı yükseklenir ve insaniyet saadeti inkişaf eder, hanesi cennete döner. Eğer iman-ı âhiret o hanenin saadetinde hükmetmezse, ya azab çeker yada aklını tenvim eder,  hanesi cehenneme döner.

Şehir hayatına iman-ı âhiret hükmetse, o büyük aile efradlarında güzel ahlâkın esasları olan ihlas, samimiyet, fazilet, hamiyet, fedakârlık, rıza-yı İlahî, sevab-ı uhrevî hükmeder. Eğer iman-ı âhiret o büyük aile efradında hükmetmezse, anarşistlik ve vahşet manaları hükmeder.

Memleket ve vatan hanesine iman-ı âhiret hükmetse, birden samimî hürmet ve ciddî merhamet ve rüşvetsiz muhabbet ve muavenet ve hilesiz hizmet ve muaşeret ve riyasız ihsan ve fazilet ve enaniyetsiz büyüklük ve meziyet o hayatta inkişafa başlarlar. Eğer iman-ı âhiret memleket ve vatan hanesine hükmetmezse, Çocuklar, haylazlığa; Gençler, sarhoşluğa; Zalim, zulme; İhtiyarlar, ağlamaya başlar.

Bu beş-altı nümuneye sairleri kıyas edilse kat’î anlaşılır ki; iki cihanın ve iki hayatın medar-ı saadeti yalnız imandır.

Risale-i Nur’da Yirmisekizinci Söz’de ve başka risalelerinde, haşrin cismaniyeti cihetinde gelen zaîf şüphelere bir cevabdır. İnsan, en ziyade ünsiyet ettiği ve dünyada nümunesini tatmış olduğu cismanî lezzetleri Cennet’e lâyık bir tarzda görecek, tadacak. Ve lisan, göz ve kulak gibi a’zaların ettikleri hâlis şükürler ve hususî ibadetlerin mükâfatları, o uzuvlara mahsus cismanî lezzetler ile verilecektir. Zira dünyada cismaniyeti iktiza eden hikmetler âhirette daha ziyade cismaniyeti iktiza eder. Esma-i İlahiye, hilkat-ı kâinattaki makasıd-ı İlahiye, ihsanat-ı Rabbaniye, dualar ve teşekkürat ve maneviyat ve ruhaniyat âlemleri gibi.

Cehennem’e dair yalnız bir-iki zaîf şübheyi izale edecek iki-üç nükteyi, beyan edeceğiz.

Birinci Nükte: Cehennem fikri, geçmiş iman meyvelerinin lezzetlerini korkusuyla kaçırmıyor. Ehl-i iman için tövbeye sevk ediyor, Cennetin lezzetini Cehennemden kurtulmaktan dolayı tam bildiriyor ve cehennem ehline karşı intikam hiddetini tam teskin ediyor. Cehennem’in vücudu, ehl-i küfür için dahi i’dam-ı ebedîden bin derece hayırlıdır ve kâfirlere de sevdiklerinin ademe gitmeyip vücud dairelerinde kaldıklarını bildirdiğinden bir nevi merhamettir. Bu nüktede Cehenneimin tarifi yapılmış ve beş neticesi gösterilmiştir.

İkinci Nükte: Cehennem’in vücudu ve şiddetli azabı, davacılara bakan yönüyle hadsiz rahmete ve hakikî adalete ve israfsız, mizanlı hikmete zıddiyeti yoktur. Belki rahmet ve adalet ve hikmet, onun vücudunu isterler.

Rahmet noktasında hukukların muhafazası gerekmektedir. Küfür ise, esmanın, esmanın vücuduna şehadet eden mevcudatın, esmanın teceligahı olması vazifesinde bulunan mahlukatın ve kainatın ubudiyetini tekzib etmekle hukuklarına tecavüzdür. Hem izzet-i celal ve azamet-i kemal dahi Cehennem’in vücudunu kat’î isterler.

Hem hikmet noktasında; mahiyet-i küfür dahi Cehennem’i bildirir.

Hem adalet noktasında ebedi azab çekmesi, kanun-u adalete muvafık geliyor.

Hem nev’-i beşerin en büyük mes’elesi Cehennem’den kurtulmaktır. Ve kâinatın pekçok ehemmiyetli ve muazzam ve dehşetli bir hakikatı Cehennem’dir ki; bir kısım o ehl-i şuhud ve keşif ve tahkik onu müşahede eder. Ve bir kısmı tereşşuhatını ve gölgelerini görür, dehşetinden feryad ederler. “Bizi ondan kurtar” derler.

Bu makam yazıldığı zaman Kurban Bayramı geldi. “Sübhanallah”, “Elhamdülillah”, “Allahü Ekber” gibi, “Bismillah” ve “Lâ ilahe illallah” ve sair kelimat-ı mübareke, herbiri hem erkân-ı imaniyenin, hem Kur’an’ın, hem Risale-i Nur’un, hem namazın hülâsaları ve çekirdeği olduğundan haşri ihtar edip isterler.

Allahü Ekber’in haşre delaleti, az çok, büyük küçük her şey kudretine nisbeten müsavi olduğundan bütün insanları birtek insan gibi bir sayha ile haşre getirebilecek olan Allah bizim korktuğumuz herşeyden daha büyüktür.

“Elhamdülillah” cümlesi dahi âhirette verilecek nimetlerin dünyada ödenen peşin bir fiatı olmasından ve dünyadaki fani nimetlerin ebedî nimetlere vesile olmaları cihetiyle haşri isbat eder.

“Sübhanallah” kelime-i kudsiyesi ise, Cenab-ı Hakk’ı kusurattan takdis ve tenzih eden celal ve cemal ve kemalinin devamlı tecelli edeceği âhireti iktiza ettiği için haşri isbat eder.

İşte bu üç kudsî kelimeler gibi, “Bismillah” ve “Lâ ilahe illallah” ve sair kelimat-ı mübareke, herbiri erkân-ı imaniyenin, Namazın, Kur’anın ve Risale-i Nurun dahi çekirdekleri hükmündedir.

Dokuzuncu Mes’ele: Risale-i Nurdaki imanın vahdanî bir hakikat olduğuna ve tefrik kabul etmeyeceğine ve erkan-ı imaniyenin bir küll olduğuna ve inkısamı ve tecezzisi mümkün olmadığına dair mes’elelerin bir hülasasıdır.

Üstadımızın manen ruhuna gelen iman hakkında bir cihette dehşetli diğer bir cihette azametli bir nimet-i İlahi olan sualin cevabıdır. Şöyle ki: Bir rükün ve hakikat-ı imaniyeyi inkâr edenin mürted olması, küfr-ü mutlaka düşmesi ve kabul etmeyenin İslâmiyetten çıkması dehşetli bir haldir. Herbir rükn-ü imanî, kendini isbat eden hüccetleriyle sair erkân-ı imaniyeyi isbat etmesi İlahî bir nimettir. Bu mes’elenin izahı yapılıyor.

Elcevab: İman altı rüknünden çıkan öyle bir vahdanî hakikattır ki, tefrik kabul etmez. Çünki herbir rükn-ü imanî, kendini isbat eden hüccetleriyle sair erkân-ı imaniyeyi isbat eder. Bu makamda mücmel fezleke ve muhtasar hülâsalarla -Cenab-ı Hakk’ın inayetiyle- bu nükte-i a’zam altı noktada beyan edilecek.

Birinci Nokta: İman-ı Billah, kendi hüccetleriyle hem sair rükünlerini, hem iman-ı bil’âhireti isbat eder. Bu hakikat rububiyet ve hâkimiyet cihetinde isbat edilmiştir. Saltanat-ı rububiyetini ve ekser isimlerini ve vücub-u vücudunun hüccetlerini gösterir tarzda kâinattaki bütün delilleri yaratan bir Allah varsa, elbette ebedî ve sermedî ve bâki ve daimî saltanatının bâki bir makarrı ve daimî bir medarı ve sermedî bir mazharı olan dâr-ı âhiret vardır.

Hem iman-ı billah, kat’iyyetiyle ve hadsiz hüccetleriyle “ve bikütübihi ve rusülihi” yani peygamberlere ve mukaddes kitablara imanı isbat eder. Bu hakikat dört cihetten isbat edilmiştir. Uluhiyet ve mabudiyetini tezahür ettiren ve şükre ve hamde sevkettiren ve hem tanıttırmak, hem sevdirmek, hem bir çeşit manevî cemalini göstermek isteyen ve dualara kavlen dahi cevab veren bir Allah varsa elbette bu hakikatları tahakkuk ettirecek olan peygamberler ve mukaddes kitablar da vardır.

Hem “Eşhedü en Lâ ilahe illallah” hakikatı, bütün hüccetleriyle “Eşhedü enne Muhammederresulullah” hakikatını isbat eder. Bu hakikat dört cihetten isbat edilmiştir. Tezahür-ü rububiyetine geniş ve küllî bir ubudiyetle mukabele ettiren ve makasıd-ı İlahiyesine dellâllık ettiren ve nev’-i insanın kıymetini ve vazifesini risalet vasıtasıyla gösteren ve bin mu’cizatıyla risaletini tasdik eden bir Allah varsa elbette Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, O’nun en müntehab mahluku ve en mükemmel elçisi ve en büyük resulüdür.

Hem iman-ı billah bütün hüccetleriyle, Kur’an‘ın kelâmullah olduğunu isbat ediyor. Bu hakikat üç cihetten isbat edilmiştir. Mahlukatıyla kelâmı ile konuşan ve kâinattaki makasıd-ı İlahiyesini fermanıyla bildiren ve fermanının nev’-i insan içindeki tesirini ve fermanın üstündeki i’cazını gösteren bir Allah varsa elbette Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan, O’nun kelâmı ve fermanıdır.

Hem iman-ı billah hakikatı, hüccetleriyle melaikeye iman hakikatını isbat eder. Zira zemini zîhayat ve zîşuurla şenlendiren bir Sultan-ı Zülcelal varsa elbette, semavatı ve yıldızlarıda, melekler ile şenlendirecektir.

Hem iman-ı billah hakikatı, kadere iman hakikatlarını dahi kat’î isbat eder. Bu hakikat üç cihetten isbat edilmiştir. Herşeyi hıfz eden ve Rububiyetinin tezahürü için Cennet ve Cehennemi yaratan ve insanın amellerine ehemmiyet veren bir Allah varsa, elbette seyyiat ve hasenatların yazılı olduğu kaderi levhalarda vardır.

İkinci Nokta: Başta Kur’an, bütün semavî kitablar ve suhuflar ve başta Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm olarak bütün peygamberler (Aleyhimüsselâm) bütün hüccetleriyle hem melaikeye iman, hem kadere iman hakikatlarını dahi kat’î isbat ettiğinin izahatı yapılacaktı Fakat birinci nokta kâfi bir mikyas olmasından daha zekilere ziyade izaha ihtiyaç kalmadı. Bir müslüman bir hakikat-ı imaniyeyi inkâr etse, küfr-ü mutlaka düşer. Çünki başka dinlerin icmallerine mukabil, İslâmiyet’te tam izahat verilmiş, rükünler birbiriyle zincirlenmiş. Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tanımayan, tasdik etmeyen bir müslüman, Allah’ı da (sıfâtıyla) daha tanımaz ve âhireti bilmez.

Üçüncü Nokta: Bir zaman “Elhamdülillah” dedim. Onun hadsiz geniş manasına mukabil gelecek bir nimet aradım………

Onuncu Mes’ele: Risale-i Nurdaki Kur’anın i’cazına dair mes’elelerin bir hülasasıdır. Kur’anda olan tekrarata gelen itirazlara karşı gayet kuvvetli bir cevabdır.

Kur’an her asra ve her tabakaya hitab ederek taze nâzil olması kırk nev’i mu’cizeliğinden biridir. Tekrarat-ı Kur’aniyenin bir hikmetini beyanla ehl-i dalaletin ufunetli ve zehirli evhamlarını izale eden Emirdağı’nın bu küçücük nurlu çiçeği, Üstadımız gayet hasta ve perişan ve gıdasız bir halde iken iki gün içinde Ramazan’da mecburiyetle gayet mücmel ve kısa bir cümlede pek çok hakikatları ve müteaddid hüccetleri dercederek yazmıştır. 

Evvelâ Kur’an’ın ulvîyet ve kuvveti gösterilecek tâ ki böyle bir kelamda tekraratın hikmetsiz olmayacağı ihtar edilsin. Kelâm kuvvetini dört menbadan alır. Mütekellim, muhatab, makam ve maksad itibariyle Kur’anın hitabı, evvela Mütekellim-i Ezelî’nin rububiyet-i âmmesinin geniş makamından, hem nev’-i beşer, belki kâinat namına muhatab olan zâtın geniş makamından, hem umum nev’-i benî-âdemin bütün asırlarda irşadlarının gayet vüs’atli makamından, hem dünya ve âhiretin ve arz ve semavatın ve ezel ve ebedin ve Hâlık-ı Kâinat’ın rububiyetine ve bütün mahlûkatın tedbirine dair kavanin-i İlahiyenin gayet yüksek ve ihatalı beyanatının geniş maksadından aldığı vüs’at ve ulviyet ve ihata cihetiyle yüksek i’caz ve şümul gösterir. Kur’an-ı Azîmüşşan’ın bu i’cazındandır ki cüz’i bir hadise ile küllî düsturun efradı olarak her asra ve her tabakaya hitab ederek taze nâzil oluyor. İşte bunun misallerinden biri Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın otuzüç âyet ile Risale-i Nur’a olan işaretlerini gösteren Birinci Şua’ risalesidir.

Kur’anın, insanın manevî ihtiyacını temin etmesine bakan tekrarında ki hikmetleri şunlardır.

1. Kur’an-ı Azîmüşşan, Kavm-i Âd ve Nemrud ve Firavun’un başlarına gelen azablar ile her asırdaki zalimleri tehdid etmekle beraber İbrahim ve Musa Aleyhimesselâm’lar gibi enbiyanın necatlarıyla mazlum ehl-i imana hem teselli verir, hemde i’cazını gösterir. Musibete giriftar olan bir insana bu hakikatı ihtar için Kur’anın tekrarı ne kadar müstahsendir.

2. Hem Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan bütün geçmiş zaman ve ölmüş karnlar ve asırları ihbaratıyla nurlandırdığı gibi nazar-ı dalalette camid, perişan, ölü, hadsiz bir vahşetgâh olan kâinatı da hayatlandırıyor. Zamanın geçmesinden dehşet alan insana geçen zamanın misali levhalarda kaydedilerek muhafaza edildiğini ve geçmiş zamanın bizimle münasebettar olduğunu göstermekle hem teselli verir hemde i’cazını gösterir. Kendini gafletten kurtaramayan bir insana bu hakikatı ihtar için Kur’anın tekrarı ne kadar müstahsendir.

3. Hem Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan, nazar-ı dalalette camid, perişan, ölü, hadsiz bir vahşetgâh olan kâinatı hayatlandırıyor. Mekan itibariyle kâinatı camid ve firak ve zevale yuvarlandığını tevehhüm eden insana kâinatı kitab-ı Samedanî, şehr-i Rahmanî, meşher-i sun’-i Rabbanî olarak göstermekle hem teselli verir hemde i’cazını gösterir. Kendini vahşetten ve gafletten kurtaramayan bir insana bu hakikatı ihtar için Kur’anın tekrarı ne kadar müstahsendir.

4. Hem Kur’an-ı Azîmüşşan’ın elbette her harfinde on, bazan yüz, bazan bin ve binler sevab bulunması ve bütün cinn ve ins toplansa onun mislini getirememesi ve bütün benîâdemle ve kâinatla tam yerinde konuşması ve her zaman milyonlar hâfızların kalblerinde zevkle yazılması ve çok tekrar ile beraber usandırmaması ve çok iltibas yerleri ve birbirine benzeyen cümleleri olduğu halde bütün Kur’an hâfızların ve çocukların nazik ve basit kafalarında mükemmel yerleşmesi ve hastaların ve az sözden müteessir olanların ve sekeratta olanların kulaklarına mâ-i zemzem misillü hoş gelmesi gibi, çok cihetlerle kudsî imtiyazları kazanan Kur’an-ı Azîmüşşan’a beşerin her vakit ihtiyacı vardır.

5. Ve Sâni’-i Kâinat’ın mu’cizat-ı kudretini ve manidar sutur-u hikmetini avamında anlayacağı büyük âyetleri olan sema ve zemin sahiflerinden tekrarla ders vermekle lütf-u irşadda güzel bir i’caz gösterir ve iki cihanın saadetlerini kendi şakirdlerine kazandırır.

6. Tekrarı iktiza eden dua ve davet, zikir ve tevhid kitabı dahi olduğunu bildirmek sırrıyla güzel, tatlı tekraratıyla bir tek cümlede ve bir tek kıssada ayrı ayrı çok manaları, ayrı ayrı muhatablarına tefhim etmekte

7. Ve cüz’î ve âdi bir hâdisede en cüz’î ve ehemmiyetsiz şeyler dahi nazar-ı merhametinde ve daire-i tedbir ve iradesinde bulunmasını bildirmek sırrıyla tesis-i İslâmiyet’te ve tedvin-i şeriatta sahabelerin cüz’î hâdiseleri dahi nazar-ı ehemmiyette olmasından hem küllî düsturların bulunması, hem umumî olan İslâmiyet’in ve şeriatın tesisinde o cüz’î hâdiseler çekirdekler hükmünde çok ehemmiyetli meyveleri verdikleri cihetinde de bir nev’ i’cazını gösterir.

Evet ihtiyacatın tekrarıyla ve tekrarın lüzumu haysiyetiyle yirmi sene zarfında pek çok mükerrer suallere cevab olarak ayrı ayrı çok tabakalara ders veren ve koca kâinatı parça parça edip kıyamette şeklini değiştirerek dünyayı kaldırıp onun yerine azametli âhireti kuracak olan ve zerrattan yıldızlara kadar bütün cüz’iyat ve külliyatın bir tek zâtın elinde ve tasarrufunda bulunduğunu isbat eden ve kâinatı ve arzı ve semavatı ve anasırı kızdıran ve hiddete getiren nev’-i beşerin zulümlerine mukabil kâinatın netice-i hilkati hesabına azab-ı İlahîyi ve hiddet-i Rabbanîyi gösteren ve hadsiz harika ve nihayetsiz dehşetli ve geniş bir inkılabın tesisinde binler netice kuvvetinde bazı cümleleri ve hadsiz delillerin neticesi olan bir kısım âyetleri tekrar etmek, değil bir kusur belki gayet kuvvetli bir i’caz ve gayet yüksek bir belâgat ve mukteza-yı hale gayet mutabık bir fesahattır. Mesela;

1. Birtek âyet iken yüz ondört defa tekerrür eden “Bismillahirrahmanirrahîm” cümlesi her dakika herkes ona muhtaç olduğundan tekrarı müstahsendir.

2. Sure-iطسم  de izzet-i Rabbaniye o zalim kavimlerin azabını ve rahîmiyet-i İlahiye dahi enbiyanın necatlarını iktiza ettiğini ders vermek için sekiz defa tekrar etmek ve i’cazlı ve îcazlı bir ulvî belâgattır.

3. Sure-i Rahman ve Mürselât’ta cinn ve nev’-i beşerin küfür ve küfranlarını ve zulümlerini ve bütün mahlûkatın hukuklarına tecavüzlerini, asırlara ve arz ve semavata işittirecek derecede tehdidkârane tekraratla haykırması celalli bir i’caz ve cemalli bir îcaz-ı belâgattır.

4. Cevşen-ül Kebir namındaki münacat-ı Peygamberîde, tevhid, tesbih ve takdis gibi en ehemmiyetli bir vazife ve şekavet-i ebediyeden kurtulmak gibi en dehşetli mes’ele ve ubudiyet ve acz-i beşerînin en lüzumlu neticesi bulunduğundan binler defa tekrar edilse yine azdır.

İşte tekrarat-ı Kur’aniye insanın ihtiyaç derecesini gösteren bu gibi metin esaslara bakıyor. Hattâ bazan bir sahifede iktiza-yı makam ve ihtiyac-ı ifham ve belâgat-ı beyan cihetiyle yirmi defa sarihan ve zımnen tevhid hakikatını ifade eder.

· Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın Mekkiye sureleriyle Medeniye sureleri belâgat noktasında ve i’caz cihetinde ve tafsil ve icmal vechinde birbirinden ayrı olmasının sırr-ı hikmeti şudur ki: Mekke’de birinci safta muhatab ve muarızları, Kureyş müşrikleri ve ümmileri olduğundan Mekkî sureleri erkân-ı imaniyeyi ve tevhidin mertebelerini belâgatça kuvvetli bir üslûb-u âlî ve îcazlı, mukni’, kanaat verici bir icmal ve tesbit için tekrar edilmiştir.

· Amma Medine sure ve âyetlerinin birinci safta muhatab ve muarızları ise, Allah’ı tasdik eden Yahudi ve Nasara gibi ehl-i kitab olduğundan mukteza-yı belâgat ve irşad ve mutabık-ı makam ve halin lüzumundan, sade ve vazıh ve tafsilli bir üslûbla medar-ı ihtilaf olan şeriatın ve ahkâmın ve teferruatın ve küllî kanunların menşe’leri ve sebebleri olan cüz’iyatın beyanı lâzım gelmiştir. Kur’an, o cüz’î hâdise-i şer’iyeyi küllîleştiren ve imtisalini iman-ı billah ile temin eden bir cümle-i tevhidiye ve esmaiye ve uhreviyeyi mündemiç fezlekeler ve hâtimelerle tekrar ile zikrederek o makamı nurlandırır, ulvîleştirir, küllîleştirir.

· Kur’an, o teferruat-ı şer’iye ve kavanin-i içtimaiyenin beyanı içinde birden muhatabın nazarını en yüksek ve küllî noktalara kaldırıp, sade üslûbu bir ulvî üslûba ve şeriat dersinden tevhid dersine çevirir. Bazan iki kelimede Rabbüke ve Rabb-ül Âlemin de ehadiyet içinde vâhidiyeti bildirir. Hattâ bir cümlede; “Zemin ve göklerin haşmet-i hilkatinde” Vahidiyeti, “kalbin dahi hatıratını bilir, idare eder.” diyererek de ehadiyeti gösterir.

Ehemmiyetli Bir Sual: “Bazan cüz’î ve âdi hâdiselerden Kur’anın bahsetmesindeki hakikat, sathî nazarlara görünmediğinden ve bazı makamlarda cüz’î ve âdi bir hâdiseden yüksek bir fezleke-i tevhidi veya küllî bir düsturu beyan etmekte münasebet bilinmediğinden, bir kusur tevehhüm edilir.

Elcevab: Kur’an, elbette her makamda, hattâ bazan bir sahifede çok maksadları takiben marifetullahtan ve tevhidin mertebelerinden ve iman hakikatlarından ders verdiği haysiyetiyle, öbür makamda, meselâ zahirce zaîf bir münasebetle, başka bir ders açar ve o zaîf münasebete çok kuvvetli münasebetler iltihak ederler. Meselâ: “Hazret-i Yusuf Aleyhisselâm, kardeşini bir hile ile alması”

İkinci Bir Sual: “Kur’anda sarihan ve zımnen ve işareten,

1. Âhiret ve tevhidi

2. Ve beşerin mükâfat ve mücazatını

binler defa isbat edip nazara vermenin ve her surede, her sahifede, her makamda ders vermenin hikmeti nedir?”

Elcevab:

1. Daire-i imkânda ve kâinatın sergüzeştine ait inkılablarda âhiret ve tevhide dair mes’eleleri binler defa isbat edip nazara vermeye hacet-i zaruriye hükmünde beşer için ihtiyaç vardır.

2. Nev’-i beşerin mükâfat ve mücazatını netice veren ehemmiyetli vazifelerine dair mes’eleleri, milyonlar ve milyarlar ile tekrar edilse ihtiyaç vardır.

Birincisinin misali; saadet-i ebediye hakikatı gibi kâinatı bir hane gibi değiştiren ve şeklini bozan dehşetli inkılabları, tekrar tekrar ders vermek hacet-i zaruriye hükmünde beşer için elzemdir.

İkincisinin birinci misali; beşerin küfrü, kâinatın ve ekser mahlukatın hukukuna tecavüz olduğundan tehdid âyetleri ile küfrün dehşetli neticelerini tekrar tekrar ders vermek hacet-i zaruriye hükmünde beşer için elzemdir.

İkincisinin İkinci misali; herkesin heran âlemini nurlandırmak için lehine şehadet edebilecek alemleri aleyhinde şehadet ettirmemek için o cinayetlerin cezalarını ve Padişah-ı Ezeli’nin şiddetli ve inatları kıran tehditlerini, Kur’anı okumakla takdir etmek ve nefsinin tuğyanından kurtulmağa çalışmak hikmetiyle Kur’an gayet manidar tekrar eder.

Üçüncü Bir Mukadder Sual: Kur’anda enbiya kıssalarının tekrar etmesindeki hikmet nedir?

Elcevab: İki hikmete binaen enbiya kıssaları tekrar eder.

1. Bütün enbiyanın nübüvvetlerinin, Risalet-i Ahmediyenin hakkaniyetine hüccet olduğu hakikatını hatırlatmak için enbiya kıssalarının tekrarına ihtiyaç vardır.

2. Hem Kur’andaki erkan-ı imaniye hakikatına her vakit ihtiyaç olduğundan herbir kısa surede bu hakikat ders verildiği gibi dört erkân-ı imaniyeyi içine almakla “Lâ ilahe illallah” rüknüne denk tutulan risalet-i Muhammediye, Zât-ı Ahmediye ve hakikat-ı Muhammediyeyi hatırlatmak için enbiya kıssalarının tekrarına ihtiyaç vardır.)

Dördüncü Bir Mukadder Sual: Risalet-i Muhammediye, Zât-ı Ahmediye ve hakikat-ı Muhammediye tabir edilen küllî şahsiyet-i maneviyesi ve makam-ı kudsîsinin Kur’anda bu makamı almaya liyakatı varmıdır?

Elcevab: Bütün ümmetinin bütün zamanlarda işlediği hasenatın bir misli onun defter-i hasenatına girmesi, getirdiği nur ile kainatı nurlandırması, bütün mahlukatı minnetdar eylemesi, suleha-yı ümmetin dualar ve salavatları cihetiyle ve ümmetçe okunan Kur’an cihetiyle defter-i a’maline hadsiz nurlar girmesi haysiyetiyle Allâm-ül Guyub o makama liyakatını görmüş Kur’anında o azîm ehemmiyeti vermiştir.

İşte Kur’anın tekrar edilen hakikatları bu kıymette olduğundan, tekraratında kuvvetli ve geniş bir mu’cize-i maneviye bulunmasına fıtrat-ı selime şehadet eder.

Bu Onuncu Mes’eleye bir hâtime olarak iki haşiyedir

Birincisi: En dehşetli ve muannid bir zındık Kur’ana karşı sû’-i kasdını tercümesiyle yapmasına karşın Risale-i Nur, Kur’anın yedi, kırk veya ikiyüz cihette mu’cize olduğunu Yirmibeşinci Söz’de göstermesiyle ve başka lisanların Kur’anın meziyetlerini ve nüktelerini muhafaza edemeyeceği ve kelimat-ı Kur’aniyenin mu’cizane ve cem’iyetli tabirleri yerinde, beşerin âdi ve cüz’î tercümelerinin tutamadığını Yirmidokuzuncu Mektub’un Birinci Kısmında cerhedilmez hüccetleri ile kat’î isbat etmiştir.

İkinci Haşiye: Kur’anda tekrar edilen mevcudatın vazifeleri ve Cenab-ı Hakkı ne suretle tesbih ettiği hakikatına beşerin ne kadar ihtiyacı olduğuna bu haşiye bir misaldir. Denizli hapsinden sonra Üstadımız meşhur Şehir Oteli’nin yüksek katında kesretli kavak ağaçlarının vaziyetini tefekkür ederken güz ve kış mevsimindeki ademler, firaklar hatırına geldi. Ve hapisden tahliyesinden sonra kardeşlerinin müfarakatlarından ve yalnız kalmaktan gelen hüzün, kâinat dolusu firakların, zevallerin hüzünlerini başına topladı. Birden hakikat-ı Muhammediyenin (A.S.M.) getirdiği nur, imdadına yetişti. Ve eşyanın üç kısma ayrılan neticeleri ve vazifeleri var diye gösterdi:

Birinci kısım neticeleri, Sâni’-i Zülcelal’in esmasına bakar.

İkinci kısım hikmetleri ise: Zîhayatın ve zîşuurun nazarlarına bakar. Onlara şirin bir mütalaagâh, birer kitab-ı marifet olur. Eşya zeval ve fena ile surî bir vücudu bırakır, manevî ve gaybî ve ilmî çok vücudları kazanır.

Elhasıl: Nasılki iman, ölüm vaktinde insanı i’dam-ı ebedîden kurtarıyor; öyle de herkesin hususî dünyasını dahi i’damdan ve hiçlik karanlıklarından kurtarıyor.

Onuncu Mes’ele münasebetiyle Hüsrev’in üstadına yazdığı mektub

Risale-i Nurdaki tekrar eden hakikatların hülasası olan Meyvenin Dokuz mes’elesinin azametine karşı ehl-i dalalet, mağlub olup beraat vermesiyle güzelliğini gösterdiği gibi Onuncu Mes’elesi olan çiçeği de Kur’anın îcazlı i’cazındaki tekrarata olan ihtiyacımızı ders vermesiyle güzelliğini göstermektedir. Gülün çiçeğindeki fevkalâde letafet ve güzellik, ağacındaki dikenleri nazara hiç göstermediği gibi; Kur’anın îcazlı i’cazındaki tekrarata olan ihtiyacımızı gösteren bu nurani çiçek de bize dokuz aylık hapis sıkıntısını unutturacak bir şekilde o sıkıntılarımızı da hiçe indirmiştir. Bu nurani çiçek, muhtevi olduğu çok güzelliklerinden bilhâssa Kur’anın tercümesi suretiyle nazar-ı beşerde âdileştirilmek ihanetine mukabil; o tekraratın kıymetini tam göstermekle, Kur’anın cihandeğer ulviyetini meydana koymuştur. Hem sâliklerinin her asırda fevkalâde bir metanetle sarılmaları ile ve emir ve nehyine tamamen inkıyad etmeleriyle, güya yeni nâzil olmuş gibi tazeliği isbat edilmiş. Hemde Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın bütün asırlarda, zalimlere karşı şiddetli ve dehşetli ve tekrarlı tehdidleri ve mazlumlara karşı şefkatli ve rahmetli mükerrer taltifleri bulunmuştur. Risale-i Nur talebelerinin pek büyük umumî ve hususî necatlara mazhar olmaları ve muarızları olan dinsizlerin cehennemî azabla tokatlanmaları Kur’anın taltifine mazhar olduğuna bir delildir.

Onbirinci Mes’ele: Bir meyvesi Cennet ve biri saadet-i ebediye ve biri rü’yetullah olan iman şecere-i kudsiyesinin hadsiz, küllî ve cüz’î meyvelerinden yüzer nümuneleri Risale-i Nur’da beyan ve hüccetlerle isbat edildiğinden, izahını “Siracünnur”a havale edip; küllî erkânının değil, belki cüz’î ve cüzlerin, cüz’î ve hususî meyvelerinden birkaç nümune beyan edilecek.

Nasılki melekler ve umûr-u hayriyede ve vücudiyede istihdam edilen zahirî sebebler, güzellikleri görünmeyen ve bilinmeyen şeylerde kudret-i Rabbaniyeyi kusurdan, zulümden muhafaza edip takdis ve tesbih-i İlahîde birer vesiledirler. Aynen öyle de: Cinnî ve insî şeytanlar ve muzır maddelerin umûr-u şerriyede ve ademiyede istimalleri dahi, yine kudret-i Sübhaniyeyi gadirden ve haksız itirazlardan ve şekvalara hedef olmaktan kurtarmak ile takdis ve tesbihat-ı Rabbaniyeye ve kâinattaki bütün kusurattan müberra ve münezzehiyetine hizmet ediyorlar.

Birisi: Melaikeye iman rüknünün bu cüz’î ferdinin pek çok meyvelerinden yalnız bir cüz’î meyvesine gayet kısa bir işaret ederiz.

1. Azrail Aleyhisselam’a iman etmekle insan, ruhunu emin bir ele teslim etmenin sevincini hisseder.

2. Kiramen Kâtibîn yani insanın amelini yazan meleklere iman etmekle insan, kıymetli bir sözünün ve fiilinin bâkileşerek ebedî manzaralarda ona gösterileceğini ve daimî mükâfat kazandıracağını bilmekle mesrur olur.

3. Melaikeye iman ile insanın kâinatı ve dünyası, vahşet ve boşluk ve karanlıktan kurtulup melekler ve ruhanîlerle dolup şenlenir.

İkincisi: Umum peygamberlere iman ile bütün geçmiş zamanlardaki enbiyalarla yaşamış gibi onlara imanım ve tasdikim, o zamanları ışıklandırdı ve imanımı küllî yapıp genişlendirdi. Ve âhirzaman peygamberimizin imana ait olan davalarına binler imza bastırdı, şeytanları susturdu.

Hikmet-ül İstiaze Lem’ası”nda kat’î cevabı bulunan bir suale cevab ve azametli bir mes’elenin esası; Şeytanın gayet zaîf desiselerine karşı Kur’anın büyük tahşidatı ve melaikeleri ve Cenab-ı Hakk’ın yardımını ehl-i imana gönderdiği halde, ehl-i dalalet neden çok defa galebe eder.

Elcevab: İns ü cinn şeytanları az bir fiil ile büyük tahribat yaptıklarından ehl-i hak ve hakikatı Cenab-ı Hakk’ın dergâhına ilticaya ve kaçmaya her vakit mecbur eder. Kur’an onları himaye için büyük tahşidat yapar.

Bu cevabdan, birden pek büyük bir hakikatın ucu ve azametli, dehşetli bir mes’elenin esası göründü. Şöyle ki: Cennet bütün vücud âlemlerinin mahsulâtını taşıdığı gibi Cehennem dahi, hadsiz dehşetli adem ve hiçlik âlemlerinin çok elîm neticelerini göstermek için o adem mahsulâtlarını kavuruyor ve âlem-i vücud kâinatını âlem-i adem pisliklerinden temizlettiriyor.

4. Münker ve Nekir’e iman etmekle insanın kabri, kimsesiz, karanlık, soğuk, dar bir haps-i münferid vaziyetinden geniş, nurlani, hararetli bir vaziyete dönüşmekle; âlem-i ervaha pencereler açıldı. Bu hakikatı te’yid eden Sarf ve Nahiv ilmini okuyan bir medrese talebesi ile hapiste Meyve Risalesi’ni kemal-i aşkla yazarken ve okurken vefat eden Hâfız Ali Abinin kabirde melaike-i sualle olan muhavereleridir.

5. Hem meleklere imanın saadet-i dünyeviyeye medar cüz’î bir nümunesi şudur ki: Vefat edenlerin, insanlar yerinde meleklere, hurilere arkadaş olduklarını ve bu dünyanın tehlike ve günahlarından kurtulduklarından hayatta olan yakınlarına hüzün yerinde bir sevinç verir.

Üçüncüsü: İmanın saadet-i uhreviyeye medar pek çok meyvelerinden beş meyvesi, meyve-i mi’rac olarak Otuzbirinci Söz’ün âhirinde ve beş meyvesi Yirmidördüncü Söz’ün Beşinci Dal’ında nümune olarak yazılmış. Erkân-ı imaniyenin mecmuunun birden çok meyvelerinden bir meyvesi, koca Cennet ve biri de saadet-i ebediye ve biri de belki en tatlısı da rü’yet-i İlahiyedir.

Dördüncüsü: İman-ı bil’kader rüknünün kıymetdar meyvesi, Kadere iman eden, gamlardan kurtulur.

Melaikeye iman rüknünün küllî meyvelerinden birisi, meleklerin yaratılış hikmetini anlamaktır. Bütün meleklerin, belki bütün esbab-ı zahiriyenin vazifeleri, izzet-i rububiyetin perdeleridir. Tâ güzellikleri görünmeyen ve hikmetleri bilinmeyen şeylerde kudret-i İlahiyenin izzeti ve kudsiyeti ve rahmetinin ihatası muhafaza edilsin. Melaike gibi zîşuur olanların, yalnız cüz-i ihtiyarıyla cüz’î, icadsız, kesb denilen bir nevi hizmet-i fıtriye ve amelî bir nevi ubudiyetten başka ellerinde yoktur.

Aynen öyle de: Cinnî ve insî şeytanlar ve muzır maddelerin umûr-u şerriyede ve ademiyede istimalleri dahi, yine kudret-i Sübhaniyeyi gadirden ve haksız itirazlardan ve şekvalara hedef olmaktan kurtarmak ile takdis ve tesbihat-ı Rabbaniyeye ve kâinattaki bütün kusurattan müberra ve münezzehiyetine hizmet ediyorlar. Hayrı isteyen Allah, yapan kudret-i İlahiyedir. 

Melaikeye iman rüknünün ikinci bir küllî meyvesi “Yirmidördüncü” ve “Yirmidokuzuncu Söz”de izah edilen meleklerin vücudunun ve vazifesinin isbatıdır. Melaikenin vazifesi saltanat-ı rububiyetin her tarafta, serada süreyyada, zeminin temelinde, dışında hakîmane ve haşmetkârane icraatını temsil etmek ve şükür ve takdis içinde bir geniş ve ihatalı ve şuurkârane bir ubudiyetle mukabele etmektir.

Melekler ve vazifeleri

1. Hem hilkat-ı arziye ve vaziyet-i fıtriyesine, Sevr ve Hut namlarındaki iki meleğin nezaret etmesi vazifeleridir.

2. Hem meselâ küre-i arz’a müekkel melek, kırkbin başlı ve her başı kırkbin dil ile ve herbir dil ile kırkbin tesbihat yapar.

3. Hem hilkat-ı kâinatın en ehemmiyetli neticesi olan insanlarla münasebat-ı Rabbaniyeyi tebliğ ve izhar eden Cebrail (A.S.)

4. Hem zîhayat âleminde en haşmetli ve en dehşetli olan diriltmek ve hayat vermek ve ölümle terhis etmekteki Hâlık’a mahsus olan icraat-ı İlahiyeyi yalnız temsil edip ubudiyetkârane nezaret eden İsrafil (A.S.) ve Azrail (A.S.)

5. Hem hayat dairesinde rahmetin en cem’iyetli, en geniş, en zevkli olan rızıktaki ihsanat-ı Rahmaniyeye nezaretle beraber şuursuz şükürleri şuur ile temsil eden Mikâil (A.S.) gibi meleklerin pek acib mahiyette olarak vardır.

6. Bir kısım melekeler küçücük olarak yağmur ve kar katrelerine binip san’at ve rahmet-i İlahiyeyi kendi dilleriyle alkışlıyorlar;

7. Bir kısım melekelerde, birer seyyar yıldızlara binip feza-yı kâinatta seyahat içinde azamet ve izzet ve haşmet-i rububiyete karşı tekbir ve tehlil ile ubudiyetlerini âleme ilân ediyorlar.

Hâtime Onbirinci Mes’elede “Kâinatta vücud âlemleri hesabına çalışan melaikelere imanın meyvelerinden bahsedildi. Hatimesinde ise kâinatta adem âlemleri hesabına çalışan şerirlerden ve insî ve cinnî şeytanlardan kendinimizi muhafaza etmemiz için istiaze yolu ve Felak Sûresinin bu asra bakan masadakları izah ediliyor. “Kâinatta adem âlemleri hesabına çalışan şerirlerden ve insî ve cinnî şeytanlardan kendinizi muhafaza ediniz.” Âyeti mana-yı işarîsiyle bu acib asrımıza bakar; Kur’an’ın hizmetkârlarını istiazeye davet eder.

1. 1352-1354 tarihine hesab-ı ebcedî ve cifrîyle tevafuk edip nev’-i beşerde en geniş hırs ve hasedle ve birinci harbin sebebiyle vukua gelmeye hazırlanan ikinci harb-i umumîye işaret eder. Ve ümmet-i Muhammediyeye (A.S.M.) manen der: “Bu harbe girmeyiniz ve Rabbinize iltica ediniz.” Ve bir mana-yı remziyle, Kur’an’ın hizmetkârlarından olan Risale-i Nur şakirdlerine hususî bir iltifat ile onların Eskişehir hapsinden, dehşetli bir şerden aynı tarihiyle kurtulmalarına ve haklarındaki imha plânının akîm bırakılmasına remzen haber verir; manen “İstiaze ediniz” emreder gibi bir remz verir.

2. 1361 rumi ve hicri tarihiyle bu emsalsiz harbin merhametsiz ve zalimane tahribatına parmak bastığı gibi; Nur şakirdlerinin geniş bir imha plânından ve elîm ve dehşetli bir beladan ve Denizli hapsinden kurtulmalarına tevafukla, bir mana-yı remzî ile “Halk’ın şerrinden kendinizi koruyunuz” der.

3. 1328 tarihiyle Hürriyet İnkılabı’na; eğer şeddedeki (lâm) sayılsa 1358 tarihiyle İkinci Harb-i Umumî’nin patlaması tarihine tevafuk eder.

4. 1347 tarihiyle ecnebi muahedelerin icbarıyla bu vatanda ehemmiyetli sarsıntılar ve felsefenin tahakkümüyle bu dindar millette ehemmiyetli tahavvüller vücuda gelmesine ve aynı tarihte, devletlerde ikinci harb-i umumîyi ihzar eden dehşetli hasedler ve rekabetlerin çarpışmaları tarihine tevafuk eder.

Bir İhtar: Âyetin bu asrımıza bakan yalnız mana-yı işarî tabakasıdır. Yoksa bu hazinede daha çok esrar var.

Hatıra gelebilen bir sualin cevabıdır: Bazıyeti ifade eden “Min” kelimesinin ve “Serri” kelimesinin ebced hesabına bazen dâhil edilip, bazende edilmemesinin hikmetini cevablar.

Bu Sureye Ait Bir Nükte-i İ’caziyenin Haşiyesidir: Sure-i Felak’a ait ihbar-ı gayb nevinden beşinci bir işarettir. 1161, 810, 1971 tarihlerindeki ehemmiyetli şerlerden haber verir. Ve 590 tarihiylede Cengiz ve Hülagu fitnesinden haber verir.

Onbirinci Mes’elenin Haşiyesinin Bir Lâhikasıdır. Âyet-ül Kürsî’nin tetimmesi olan âyet ile hem bu asrımıza hemde

Evvelâ: 1350 tarihine parmak basar ve mana-yı işarî ile bu tarihte manevî bir cihad-ı dinî, iman-ı tahkikî kılıncıyla olacağına işaret eder.

Sâniyen: Birincisi Risalet-ün Nur’un ismine, ikincisi onun tahakkukuna ve tekemmülüne ve parlak fütuhatına işaret eder.

Sâlisen; bu taguta bakar ve baktırır.

Risale-i Nur kahramanı Hüsrev’in “Meyve’nin Onbirinci Mes’elesi” münasebetiyle yazdığı mektubun bir parçasıdır. Millet ve memleket için çok büyük güzellikleri ihtiva eden “Meyve” “Dokuz Mes’ele”si ile, dehşetli bir zamanda, müdhiş âsiler içinde en büyük düşmanlar arasında hayretfeza bir surette şakirdlerine necat vermeye vesile olmakla kalmamış, Onuncu ve Onbirinci Mes’eleleri ile hususuyla Nur’un şakirdlerini hakikat yollarında alkışlamış ve gidecekleri hakikî mekânları olan kabirdeki ahvallerini göstermekle fevkalhad korkularımızı ta’dil etmiş, nefes aldırmış.

Isparta’daki umum Risale-i Nur talebeleri namına ramazan tebriki münasebetiyle yazılmış ve onüç fıkra ile ta’dil edilmiş bir mektubdur.

Risale-i Nur kâtibinin yazdığı bu uzun mektubu -onüç fıkraları ilâve edip- hem bir şükr-ü manevî, hem gururdan, hem küfran-ı nimetten kurtulmak için gönderdiği bir mektubdur.

ONİKİNCİ ŞUA

Onbirinci Şua’ın Onbirinci Mes’elesinin Hatimesinde kâinatta adem âlemleri hesabına çalışan şerirlerden ve insî ve cinnî şeytanlardan kendinimizi muhafaza etmemiz için istiaze yolu ve Felak Sûresinin bu asra bakan masadaklarından bahsedildi. Bu Onikinci Şua’da ise asrımızdaki şerirlerden muhafaza olmak için istiaze ve müdafaa yolları izah ediliyor.

Denizli Mahkemesi Müdafaatından

1. Sayfa 278 Efendiler

İki cuma gününde mahpuslar için te’lif edilen ve Risale-i Nur’un umdelerini ve hülâsa ve esaslarını beyan ederek Risale-i Nur’un bir müdafaanamesi hükmüne geçen Meyve Risalesi’ni ibraz ediyorum. Biz sırr-ı Kur’an ile, ölümü kendi hakkımızda i’dam-ı ebedîden terhis tezkeresine çevirmeye çalışıyoruz. Acaba dünyada bu mes’eleden daha büyük, daha ehemmiyetli bir mes’ele-i insaniye var mı ki, bu ona âlet olsun? 

Elhasıl: Ya Risale-i Nur’u tam serbest bırakınız veyahut bu kuvvetli ve zedelenmez hakikatı elinizden gelirse kırınız!

Mevkuf Said Nursî

2. Sayfa 280 Ey Efendiler

Bize hücum edilmesinin sebebi: hükûmet hesabına, “hissiyat-ı diniyeyi âlet ederek emniyet-i dâhiliyeyi ihlâl etmek” fikridir. Hâlbuki yirmi senede buna bir tek emare yoktur. Madem hakikat budur. Hapsin harici bu vaziyette, yüz derece dâhilinden daha fenadır.

Mevkuf Said Nursî

3. Sayfa 281 Mahkeme Reisi Ali Rıza Beyefendi!

Hukukumu müdafaa etmek için ehemmiyetli bir talebim ve bir ricam var. Müdafaanamemiz için bize bir makine veriniz. Tâ ki müdafaatımı, Adliye Vekâletine, hem Heyet-i Vekileye, hem Meclis-i Meb’usana, hem Şûra-yı Devlete göndereceğiz. Çünki iddianamede bütün esas, Risale-i Nur’dur ve Risale-i Nur’a ait dava ve itiraz, cüz’î bir hâdise ve şahsî bir mes’ele değil ki çok ehemmiyet verilmesin. Belki bu milleti ve memleketi ve hükûmeti ciddî alâkadar edecek ve dolayısıyla âlem-i İslâmın nazar-ı dikkatini ehemmiyetli bir surette celbedecek bir küllî hâdise hükmünde ve umumî bir mes’eledir.

Bize hücum edilmesinin diğer bir sebebi: “Risale-i Nur ve şakirdleri, dini siyasete âlet eder, emniyete zarar ihtimali var.” vehmidir. Halbuki Risale-i Nur’un emniyeti, asayişi, hürriyeti, adaleti temin ettiğine yüzer hüccetlerden biri, bu müdafaanamesi hükmündeki Meyve Risalesi’dir.

Mevkuf Said Nursî

4. Sayfa 282 Reis Beyefendi,

Kararnamede üç madde esas tutulmuş:

Birisi: Cem’iyettir. Halbuki biz umum ehl-i iman dâhil oldukları ve üçyüz milyondan ziyade efradı bulunan bir mukaddes cemaat-ı İslâmiyeyiz.

İkinci Madde: Tesettür Risalesi ve Hücumat-ı Sitte ve Zeyli Risalesi gibi kitablardan bazı cümlelerine yanlış mana vererek dokuz sene evvelki zamana bizi götürüp, cezasını çektiğimiz suç ile mes’ul etmek isteniyor.

Üçüncü Madde: Kararnamede kaç yerinde: “Devletin emniyetini ihlâl edebilir veya yapabilir.” gibi tabirlerle imkânat, vukuat yerinde istimal edilmiş.

Mevkuf Said Nursî

5. Sayfa 283 Reis Beyefendi!

Makam-ı iddianın aleyhimizde beyan ettiği asılsız, ittihamkârane evhamın kat’î cevabları

Evham: Ehl-i vukuf, “163 meb’us Said aleyhinde takibat yapmışlar” diye tahrif etmiş.

Halbuki meclis, Risale-i Nur’un bütün eczaları tedkikten sonra Said’in ve Risale-i Nur şakirdlerinin yazılarında; dini, mukaddesatı âlet edip, devletin emniyetini ihlâle teşvik veya bir cem’iyet kurmadığı ve hükûmete karşı bir sû’-i maksadı bulunmadığı kararına varmıştır.

Evham: Eskişehir mahkemesinde makam-ı iddia, Risale-i Nur’un iman derslerine “Halkları ifsad ediyor” demiş.

Hâlbuki Risale-i Nur şakirdlerinden Abdürrezzak namında bir zâtın mahkemeden bir sene sonra haklı olarak söylediği sözünü makam-ı iddia gördüğü halde, itiraz etmemiştir.

Evham: Dinin tahtı ve makamı vicdandır, hükme kanuna bağlanmaz. Eskiden bağlanmasıyla içtimaî keşmekeşler olmuştur.” diyerek Risale-i Nur’un içtimaî derslerine ilişmek istemişler

Hâlbuki Din yalnız iman değil, belki amel-i sâlih dahi dinin ikinci cüz’üdür. Risale-i Nur amel-i sâlih noktasında, iman canibinden, herkesin başında her vakit bir manevî yasakçıyı bulundurmakla emniyeti temin etmektedir.

Evham: Bir risale de görünen tevafukunun imza edilmesinle “bir cem’iyet efradı” diye manasız bir evham verilmiş.

Eğer mabeynimizde dünyevî bir cem’iyet olsaydı, bu derece benim yüzümden zarar görenler, elbette kemal-i nefretle benden kaçacak idiler. Hâlbuki bizim cemiyetimiz uhrevîdir, dünyaya bakmıyor.

Mevkuf, haps-i münferidde Said Nursî

6. Sayfa 286 Bu gelen kısım çok ehemmiyetlidir. Son Sözün Bir Mühim Parçası

Risale-i Nur’u ve şakirdlerini mahkûm etmek, doğrudan doğruya küfr-ü mutlak hesabına, hakikat-ı Kur’aniye ve hakaik-i imaniyeyi mahkûm etmek hükmüne geçmekle; üçyüz milyar müslümanların nefretlerini celbettirir. Acaba mahkeme-i kübrada, sizden sorulsa “Doktor Duzi gibi heriflere veya dinsizlik veya komünistlik veya anarşistlik veya pek eski ifsad komitecilik veya menfî Turancılık gibi siyasetinize muhalif cem’iyetlere ilişmiyorsunuz da Risale-i Nur gibi gayet hak ve hakikat bir eseri okuyanlara ilişiyorsunuz dedikleri zaman ne cevab vereceksiniz? Biz de sizlerden soruyoruz.

Muarızlarımız olan zındıklar ve münafıklar, istibdad-ı mutlaka “cumhuriyet” namı vermekle, irtidad-ı mutlakı rejim altına almakla sefahet-i mutlaka “medeniyet” ismini vermekle, cebr-i keyfî-i küfrîye “kanun” ismini takmakla hem sizi iğfal, hem hükûmeti işgal, hem bizi perişan ederek, hâkimiyet-i İslâmiyeye ve millete ve vatana ecnebi hesabına darbeler vuruyorlar. Hem Risale-i Nur’a yapılan bu taaruz semavî ve arzî belaları netice verdiğinden, mes’ulsünüz!

Denizli Hapishanesinde tecrid-i mutlak ve haps-i münferidde mevkuf Said Nursî

7. Sayfa 287 Son Sözün Bir Kısmı

Risale-i Nur şakirdlerine “cem’iyet-i siyasiye” namını verenlerin iç yüzü ne olduğu hakkındadır. Bu herifler ya gayet fena bir surette aldanmış veya gayet gaddar bir anarşisttir. Veya ecnebi hesabına bu milletin can damarını kesmeye ve bozmaya çalışan el-hannas bir zındıktır.

Mevkuf Said Nursî

8. Sayfa 288 Efendiler!

Otuz-kırk seneden beri ecnebi hesabına ve küfür ve ilhad namına bu milleti ifsad ve bu vatanı parçalamak isteyen, ifsad komitesine, insafsız ve dikkatsiz memurlara, Müslüman kisvesindeki propagandacılarına hitaben yapılacak konuşma beraat kararı nedeniyle geriye kaldı.

Tecrid-i mutlak ve haps-i münferidde mevkuf Said Nursî

9. Sayfa 289 Mühim Bir Suale Hakikatlı Bir Cevabdır.

Mustafa Kemal sana üçyüz lira maaş verip, Kürdistan’a ve vilayat-ı şarkıyeye, Şeyh Sünusî yerine vaiz-i umumî yapmak teklifini neden kabul etmedin?

Eğer o teklifi ben kabul etseydim, hiçbir şeye âlet olamayan ve tâbi’ olmayan ve sırr-ı ihlası taşıyan yüzbinler vatandaşa, herbirisine milyonlar sene uhrevî hayatı kazandırmaya vesile olan Risale-i Nur meydana gelmezdi.

Risale-i Nur’un kabil-i inkâr olmayan bir kerametidir ki; yirmi sene mazlumiyet hayatımda, yüzer risale ve mektublarımda ve binler şakirdlerde hiçbir cereyan, hiçbir cem’iyet ile ve dâhilî ve haricî hiçbir komite ile hiçbir vesika, hiçbir alâka, dokuz ay tedkikatta bulunmamasıdır.

Eğer deseniz: “Seni serbest bıraksak ve tarassud ve nezaret etmesek derslerinle ve gizli esrarınla hayat-ı içtimaiyemizi bulandırabilirsin.”

Elcevab: Yeni mahkemenin beraetimize; ve eski mahkeme bir büyüğünün hatırı için yüzer adamdan onbeş adama altışar ay ceza verebilmesi kat’î bir hüccettir ki, bana ve Risale-i Nur’a ilişmeniz, manasız bir tevehhümle çirkin bir zulümdür.

Sonra dediler: Sen yirmi senedir kılık kıyafetimize uymadın. Halbuki onyedi milyon bu kıyafete girdi.

Bende dedim: Rızasıyla ve kalben kabulüyle ancak yedi bin Avrupaperest sarhoşların kıyafetlerine ruhsat-ı şer’iye ve cebr-i kanunî cihetiyle girmektense; azimet-i şer’iye ve takva cihetiyle, yedi milyar zâtların kıyafetlerine girmeyi tercih ederim.

10. Sayfa 292 Bu defaki küçük müdafaatımda demiştim:

Risale-i Nur’daki şefkat, vicdan, hakikat, hak, bizi siyasetten men’etmiş. Çünki masumlar belaya düşerler, onlara zulmetmiş oluruz. Bazı zâtlar bunun izahını istediler. Ben de dedim:

Şimdiki fırtınalı asırda gaddar medeniyetten neş’et eden hodgâmlık ve asabiyet-i unsuriye ve umumî harbden gelen istibdadat-ı askeriye ve dalaletten çıkan merhametsizlik cihetinde öyle bir eşedd-i zulüm ve eşedd-i istibdad meydan almış ki, ehl-i hak hakkını kuvvet-i maddiye ile müdafaa etse, ya eşedd-i zulüm ile, tarafgirlik bahanesiyle çok bîçareleri yakacak, o halette o da ezlem olacak veyahut mağlub kalacak.

İşte Kur’anın emriyle, gayet şiddetle ve nefretle siyasetten ve idareye karışmaktan kaçındığımızın hakikî hikmeti ve sebebi budur.

Said Nursî

ONÜÇÜNCÜ ŞUA

Üstadın talebelerine gönderdiği gayet kıymetdar, nurlu teselli mektublardır. Başa gelen her musibette kader-i İlahinin vech-i rahmeti gösterilmiştir.

1. Sayfa 293 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Hapis musibetinden istifade etmek için nokta-i nazar verilecek.

“Sabreyle! Başına gelen kaza-yı Rabbaniyeye teslim ol! Sen inayet gözü altındasın, merak etme! Gecelerde tesbihat ve tahmidata devam eyle!” âyetinin mana-yı işarîsiyle verdiği teselliye dairdir.

Biri: Ramazanda çok şiddetli bir heyecan, bir ciddiyet, bir iltica, bir niyaz ile müdhiş hastalığa galebe ederek çalıştırdı.

İkincisi: Herbirinizle görüşmek ve yakınınızda bulunmak.

Üçüncüsü: Risale-i Nur’u, en gafil ve dünyaca büyük makamlarda bulunanlara da kemal-i dikkatle okutturmak. Ve herbir talebeninde Ramazanda bir saatini yüz saat hükmüne getiren sevab-ı amal ile meşgul olmaları Üstadımıza teselli vermektedir.

Said Nursî

2. Sayfa 295 Aziz kardeşlerim! İki mevzuudur.

Ben üç cihetle Isparta’lıyım. Gerçi tarihçe isbat edemiyorum.

Tahmin ederim, şimdi küre-i arzda Risale-i Nur şakirdlerinden -kalben ve ruhen ve fikren- daha az sıkıntı çeken yoktur.

Said Nursî

3. Sayfa 295 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bu kaza-i İlahînin adalet-i kaderiye noktasında, yeni talebelerden bir kısım zâtların sırr-ı ihlasa muvafık olmayan dünya cihetini de Risale-i Nur ile arzu etmesinden, dolayı hakikaten kıymetsiz olan dünya umûruna karşı alâkalarımızı ta’dil etmek ve ihlas dersini tam almak için yine Medrese-i Yusufiye’ye çağırdı.

Denizli Hapishanesine tevkifimizin zahiri sebebi baştan aşağıya kadar iman hakkında olan Yedinci Şua değil gayet mahrem tutulan ihbar-ı gaybîyeye dair olan Beşinci Şuadır.

4. Sayfa 296 Bayramınızı tekrar tebrikle beraber, sureten görüşemediğimize teessüf etmeyiniz.

Hem Şimdiye kadar, Risale-i Nur şakirdleri gibi çok kudsî hizmette çok az zahmet çekenler olmamış kanaatindeyim. Tahirî ve rüfekasının Yedinci Şua’ın tab’ında kazandığı uhrevi sevab ve Yedinci Şua’ın tam nazar-ı dikkati celbederek ileride ona layık bir fütuhatı ihzar etmek hikmetiyle ona gelen bu muvakkat müsadere, o kardeşimizin ve rüfekasının hizmetlerini ve masraflarını zayi’ etmeyecek.

5. Sayfa 297 Bu hâdise tesiriyle Celcelutiye’yi okudum.

Hazret-i Ali Radıyallahü Anh, Kaside-i Celcelutiye’de iki suretle Risale-i Nur’dan verdiği haberden biri, Âyet-ül Kübra Risalesinin tab’ı bahanesiyle gelen musibetten o risaleyi ve menbaını şefaatçı yaparak kurtulunacağıdır. Diğeri Risale-i Nur’un mühim eczalarına tertibiyle işaretleridir. Şöyleki “Harflerin manalarını tahkik et” karinesinden Sözler” namıyla risaleler muraddır.

Said Nursî

6. Sayfa 298 Aziz, sıddık kardeşim Re’fet Bey!

Kur’anın müteaddid ve küllî manalarının pek çok mertebeleri bulunacak. Bazı müfessirler, yalnız en umumî veya en sarih veya vâcib veya bir sünnet-i müekkedeyi ifade eden manayı tercih eder. Meselâ bir âyette ehemmiyetli bir sünnet olan iki rek’at teheccüd namazını ve diğer bir âyette bir sünnet-i müekkede olan sabah fecir sünnetini zikretmiş.

7. Sayfa 299 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Eski zamanlarda çilehanelerde riyazet ile hayatlarını geçirenlerden daha fazla fazileti Risale-i Nur şakirdleri kazanıyorlar.

8. Sayfa 299 Aziz, mübarek kardeşlerim!

Arefe gününde bin İhlas-ı Şerif hakkındadır.

9. Sayfa 299 Aziz, mübarek kardeşlerim!

Nur dairesinde devam edenlerin parlak kalemlerinin yadigârları olan hizmetleri tevakkuf etmez; onların bedeline, onların defter-i a’mallerine hasenat yazdırıyor.

10.  Sayfa 299 Aziz kardeşlerim!

Hâfız Tevfik Abi kendini faidesiz bir ihtiyat ile hapisten derece çekmek isterdi. Fakat hizmetinin kudsiyeti ve azameti, az bir sıkıntı ve geçici bir küçük zahmet ile böyle bir şeref-i manevîden geri bırakmadı. Musibete şükür ise, musibetteki sevab ve uhrevî ve dünyevî faideleri içindir.

11.  Sayfa 300 Aziz kardeşlerim! Her hâdisede iki sebeb var.

Bu şiddetli imtihana girmemizin kader-i İlahî cihetinde iki sebebi var:

Birisi: Ehl-i dünya ve siyasetin evhamlarına dokunan kuvvetli bir tesanüd ve ihlasla fevkalâde hizmet-i diniyedir; zulm-ü beşer buna baktı.

İkincisi: Herkes kendi başına bu kudsî hizmete tam ihlas ve tam tesanüd ile tam liyakat göstermediğimizden, kader dahi buna baktı.

Kader-i İlahî, zulm-ü beşer içinde ayn-ı adalet ettiği gibi birbirine müştak kardeşleri bir meclise getirmek, zahmetleri ibadete ve zayiatları sadakaya çevirmek, yazdıkları risaleleri her taraftan nazar-ı dikkati celbetmek ve dünyanın mal ve evlâdı ve istirahatı pek muvakkat ve geçici ve herhalde bir gün onları bırakıp toprağa girecek olmasından, onların yüzünden âhiretini zedelememek ve sabır ve tahammüle alışmak ve istikbaldeki ehl-i imana kahramanane bir nümune-i imtisal, belki imamları olmak gibi çok cihetle ayn-ı merhamettir. Nasıl bir parmak yaralansa; göz, akıl, kalb ehemmiyetli vazifelerini bırakıp onunla meşgul oluyorlar; öyle de: masonların Meyve”nin mes’elelerinin tekmil edilmesine mani olmaları Üstadımızı onların meclisine getirdi, onları tokatlamakla meşgul eyledi.

12.  Sayfa 302 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Sizin sebat ve metanetiniz, masonların ve münafıkların bütün plânlarını akîm bırakıyor. Zındıkların, Nakşîlere ve ehl-i tarîkata karşı istimal ettikleri üç silahları;

Evvelâ: Ürkütmek ve korkutmak ve o mesleğin sû’-i istimalatını göstermek.

Ve sâniyen: O mesleğin erkânlarının ve müntesibîninin kusuratlarını teşhir etmek.

Ve sâlisen: sefahet ve uyutucu lezzetli zehirleriyle ifsad etmek ile mabeynlerinde tesanüdü kırmak ve üstadlarını ihanetlerle çürütmek ve mesleklerini fennin, felsefenin bazı düsturlarıyla nazarlarından sukut ettirmektir.

Risale-i Nur’un meslek-i esası; ihlas-ı tam ve terk-i enaniyet ve zahmetlerde rahmeti ve elemlerde bâki lezzetleri hissedip aramak ve fâni ayn-ı lezzet-i sefihanede elîm elemleri göstermek ve imanın bu dünyada dahi hadsiz lezzetlere medar olmasını ve hiçbir felsefenin eli yetişmediği noktaları ve hakikatları ders vermektir.

Bir Latife: Jandarma koğuşunun kapısının kitlenmesi bir işarettir ki; bu hadise Jandarmaya manen der “üstlerinden kapı kapattığınız adamlar içinde sizin gibi masumlar.”

13.  Sayfa 303 Aziz, sıddık kardeşlerim! Size dün yazdığım latifenin üç zarafeti var:

Birincisi: İstikbalde gelecek mübarek heyetin şahs-ı manevîsinin bir mümessili olmasından, o şahs-ı manevînin sırrıyla ve bereketiyle sürgülü kapı kendi kendine açıldığı gibi; şimdide kendi kendine nöbetçilerin kapıları kapandı, iki saat açılmadı.

İkincisi: Müdür, Üstadımızı tecrid de tuttuğu halde müddeiumuma tecridde değil demesine binaen aynı gün gelen bir dostuyla Üstadımızı görüştürmediği bu hadise müdürün itirazını yüzüne çarptı.

Üçüncüsü: Komşudaki haylaz gençlerin Kapıları kapansın, neden böyle yapıyorlar?” dedim. Aynı sabah o hâdise oldu.

14.  Sayfa 303 Kardeşlerim!

Hüsrev ve Tahirî gibi kalemleri Kur’ana ve Kur’an hattına mahsus ve memur olmalarından Meyve Risalesini yeni hurufla yazmalarını Üstadımız istememektedir.

15.  Sayfa 304 Aziz kardeşlerim!

Bir seneden beri bitmeyen yıldız şehriyenin hârika bir bereketi hakkındadır.

16.  Sayfa 304 Aziz kardeşlerim!

Üstadımızın gece okuduğu evradını nöbetçiler ve başkalar işitiyor olması sevabını noksan etmiyor mu? Sorusuna bir cevabdır. Hüccet-ül İslâm İmam-ı Gazalî demiş: “Bazan izhar, çok defa ihfadan daha ziyade efdal olur.” Bu zamanda ve ihlas dersini tam alanlarda değil riya, belki (gizliden tasannu karışmamak şartıyla) çok ziyade sevablı olabilir.

17.  Sayfa 304 İmam-ı Gazalî’nin “Hizb-ül Masun”ununda yapılan bir tefe’ül hakkındadır.

Tefe’üldeki birinci âyet, cifr ve ebced hesabıyla hicri 1362 miladi 1943 tarihini göstermekle Denizli hapsine bakıyor. İkinci âyet aynı tarihe bakmakla istiğfara davet ve emreder.

18.  Sayfa 305 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bu eski ve yeni iki Medrese-i Yusufiyedeki şiddetli imtihanda bu kadar tehacüme karşı kuvve-i maneviyesi kırılmayan zâtları ehl-i hakikat ve nesl-i âti alkışlayacakları gibi, melaike ve ruhanîler dahi alkışlıyorlar. Hem herbiriniz herbirisine birer tesellici ve ahlâkta ve sabırda birer nümune-i imtisal ve tesanüd ve taltifte birer şefkatli kardeş ve ders müzakeresinde birer zeki muhatab ve mücîb ve güzel seciyelerin in’ikasında birer âyine olduğunuzdan çekilen maddî sıkıntıları hiçe indirir. Hem Mevlâna Hâlid’in (K.S.) cübbesini sizin herbirinize teberrüken giydirmek için hangi vakit isterseniz göndereceğim. Hem yapılan çiçek aşısının verdiği rahatsızlıktan bahsediliyor.

19.  Sayfa 306 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Kader-i İlahî adaleti bizleri Denizli Medrese-i Yusufiyesine sevketmesinin bir hikmeti, her yerden ziyade Risale-i Nur’a ve şakirdlerine hem mahpusları, hem ahalisi, belki hem memurları ve adliyesi muhtaç olmalarıdır. Risale-i Nur şakirdleri, ef’alleriyle ve kalblerindeki kuvvetli tahkikî imanlarıyla buradaki ehl-i imanı ehl-i dalaletin evham ve şübehatından kurtarmalarına medar oldular. Hem lisan-ı hal, lisan-ı kalden daha kuvvetli ve tesirli konuşuyor.

20.  Sayfa 307 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Molla Abdullah ile Hazret-i Ziyaeddin hakkındaki muhavere gibi bir kıyasla yapılıyor. Eğer perde-i gayb açılsa, bu sebatsız zamanda böyle sebat gösteren ve bu yakıcı, ateşli hallerden sarsılmayan bu samimî dindarlar ve ciddî müslümanlar eğer herbiri bir veli, hattâ bir kutub görünse, benim nazarımda şimdi verdiğim ehemmiyeti ve alâkayı pek az ziyadeleştirecek ve eğer birer âmi ve âdi görünse, şimdi verdiğim kıymeti hiç noksan etmeyecek diye karar verdim. Çünki böyle pek ağır şerait altında iman kurtarmak hizmeti, herşeyin fevkindedir.

21.  Sayfa 307 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Leyali-i aşerenizi tebrik ile beraber Üstadın metanetini gösteren bir mektubdur.

Denizli hapsinde, bütün esbab-ı âlem zahiren Üstadın aleyhinde, i’dam hükümleriyle mahkemeye verilmişken, Üstad diyor: Merak etmeyiniz, o nurlar parlayacaklar.

22.  Sayfa 308 Sabri’nin tabiri ve istihracıyla,

Sure-i Ve’l-Asr işaretine muvafık olarak Risale-i Nur, Anadolu’yu Cebel-i Cudi’de sefine gibi ve Isparta ve Kastamonu’yu âfât-ı semaviye ve arziyeden muhafazasına bir vesile olmuştur.

23.  Sayfa 308 Aziz kardeşim!

Âyetin (1360) Rumi tarihi olan bu senede münafıklar ve küfre düşenler Risale-i Nur’a ilişecekler, fakat hasarat ederler. Çünki zelzele ve harb gibi belaların ref’ine bir sebeb Risale-i Nur’dur. Onun ta’tili belaları celbeder diye bir gizli îma olabilir.

24.  Sayfa 309 Aziz kardeşim! Ben tahmin ediyordum ki;

Denizli hapsinin en son müdafaanamesi, Meyve Risalesi olacak. Risale-i Nur’a asılsız bir surette ilişmelerinin sebebi; “Tarîkatçılık, komitecilik ve haricî cereyanlarına âlet olmak ve dinî hissiyatı siyasete âlet etmek ve cumhuriyet aleyhinde çalışmak ve idare ve asayişe ilişmek” fikridir.

25.  Sayfa 309 Kardeşlerim!

Gerçi yeriniz çok dardır, fakat sakın sakın bu sıkıntıların verdiği asabîlik cihetiyle birbirinizin kusuruna bakmayınız. En esaslı kuvvetimiz ve nokta-i istinadımız, tesanüddür.

26.  Sayfa 310 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bu acib, dostsuz zamanda samimî kırk-elli dostunu birden bir-iki ay görmek ve Allah için sohbet etmek ve hakikî bir teselli alıp vermek; elbette başımıza gelen bu meşakkatleri pek ucuza düşürür. Teşekki kaderi tenkid ve teşekkür kadere teslimdir.

27.  Sayfa 310 Şimdi ecel gelse ölsem, kemal-i rahat-ı kalble karşılayacağım.

Çünki içinizde kuvvetli, metin, genç çok Saidler bulunduğuna ve Risale-i Nur’a sahib ve vâris ve hâmi olacaklarına Nazif’in puslasında gördüğüm isimler kanaat veriyor.

28.  Sayfa 311 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Madem âhiret için, hayır için, ibadet ve sevab için, iman ve Kur’an için Risale-i Nur ile bağlanmışsınız; Bütün sıkıntılara karşı hapsin netice verdiği faideleri düşünüp, sabır ve tahammülle mukabele etmek gerektir.

29.  Sayfa 311 Kardeşlerim!

Isparta’lı metin kahramanlar gibi Kastamonuda dahi müteaddid kahramanların çıkmasını arzu eden Üstadımızın arzusunun tam yerine geldiğini gösteren bir mektubdur.

30.  Sayfa 311 Aziz, sıddık, sebatkâr ve vefadar kardeşlerim!

Eskişehir’de bir ayda çekmediği sıkıntı ve azabı, Denizli’de bir masonun eliyle bir günde çeken Üstadımızın Abilere hizmetin kudsiyetini gösteren teselli sözleri; Biz öyle bir hakikata hayatımızı vakfetmişiz ki, güneşten daha parlak ve Cennet gibi güzel ve saadet-i ebediye gibi şirindir. Evvel âhir tavsiyemiz: Tesanüdünüzü muhafaza; enaniyet, benlik, rekabetten tahaffuz ve itidal-i dem ve ihtiyattır.

Said Nursî

31.  Sayfa 312 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Üstadımızın hapiste kimseyle temas ettirilmemesinin sebebi; güya temas eden bir den bizden olur.  Bununla beraber cemiyetçilik ve komitecilik isnadına karşı verilen kat’i bir cevabı içeren gayet güzel bir mektubdur. Fıkra şudur: Biz bir cem’iyetiz ve öyle bir cem’iyetimiz var ki; her asırda üçyüz milyon dâhil mensubları var. Ve hususî vazifemiz de Kur’anın imanî hakikatlarını tahkikî bir surette ehl-i imana bildirip onları ve kendimizi i’dam-ı ebedîden ve daimî haps-i münferidden kurtarmaktır.

32.  Sayfa 313 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bu musibet dahi içtimaî bir nevi hastalıktır. Hastalar Risalesindeki ekser imanî devalar, bunda da vardırlar.

Evvelâ: Tevehhüm ile yoktan elem almak, rahmet ve kader-i İlahiyeye itimadsızlıktır.

Sâniyen: Bizim musibetimiz, onlara nisbeten hem gayet hafiftir, hem kârlıdır.

Sâlisen: Bu fırtınalarda buraya girmeseydik, bu hafif musibet ağırlaşmış olacaktı.

Râbian: Bu Medrese-i Yusufiyede, öz kardeşten daha müşfik çok hakikî dostlarını ve mürşid gibi uhrevî kardeşleri gayet ucuz ve az masrafla görmek.

Zarafet içinde latif bir işaret; bu hapis medreseye döndüğü gibi, Risale-i Nur şakirdleri dahi birer müderris, muallim ve sair hapishaneler de bu hocaların sayesinde inşâallah birer mekteb hükmüne geçeceklerdir.

33.  Sayfa 314 Kardeşlerim!

Bunun gibi teselliye dair evvelce yazılan küçük mektublar arasıra okunsa ve Meyve’nin hususan âhirleri beraber mütalaa edilse ve hatıra gelen Risale-i Nur’un mes’eleleri müzakere olsa, inşâallah talebe-i ulûmun şerefini kazandırır. İmam-ı Şafiî (K.S.) gibi büyük zâtlar, “Talebe-i ulûmun hattâ uykusu dahi ibadet sayılır” diye ziyade ehemmiyet vermişler. Amma  fakir arkadaşların çoluk ve çocuk ve idare ciheti ise; çoluk çocuk Rezzak-ı Hakikîlerine emanet edildi, muvakkaten o nezaret vazifesinden mezuniyet verdi.

34.  Sayfa 314 Aziz, sıddık kardeşlerim!

İhtiyarım olmadan bazan lüzumlu tedbirler ihtar edilir. Ezcümle birisi: Yanımdaki koğuşa masonlar tarafından hem yalancı, hem casus bir mahpus gönderilmiş. Sizlerin irşad ve ıslahlarınıza karşı, zındıka ifsada ve ahlâkları bozmağa çalışıyor. Bu vaziyete karşı talebelerin uhuvvetlerini ve tesanüdlerini tevazu ile ve mahviyetle ve terk-i enaniyetle takviye etmek gayet lâzım ve zarurîdir.

35.  Sayfa 315 Kardeşlerim!

Bizim, Kur’andan aldığımız hakikatlarda, zındık feylesoflar hiç bir kusur bulamadıklarından sustular. Madem biz böyle bir hakikatın yolunda çalışıyoruz; elbette bütün musibetlere ve sıkıntılara ve düşmanlara kemal-i metanetle mukabele etmemiz gerektir. Hem belki karşımıza aldanmış veya aldatılmış bazı hocalar ve şeyhler ve zahirde müttakiler çıkartılır. Bunlara karşı vahdetimizi, tesanüdümüzü muhafaza edip onlar ile uğraşmamak lâzımdır, münakaşa etmemek gerektir.

36.  Sayfa 316 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bize karşı bu geniş ve ehemmiyetli hücum ve tecavüzün hakikî sebebi Beşinci Şua olmadığını, belki Hizb-ün Nurî ve Miftah-ül İman Hüccet-ül Baliğa olduğunu bu fecirde bir ihtar-ı manevî ile hissettim. Aynen bu ihtar ile beraber hatıra geldi ki: Bir kısım zaîf kardeşlerimiz muvakkaten vazgeçseler, belki yalnız onları aldatmak için sırf zahirî bir içtinab gösterebilirler. diye hatırıma geldi.

37.  Sayfa 316 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Risale-i Nur’un hapsin zahmet ve meşakkatını çekenlere kazandırdığı iman-ı tahkikî ve iman-ı tahkikî ile hüsn-ü hatime ve şirket-i maneviye ile yüzer adam kadar a’mal-i sâliha o acı zahmeti tatlı bir rahmete çevirdiğinden, bu iki neticenin fiatı, sarsılmaz bir sadakat ve sebatkârlıktır. Ve bu hapis üç sınıf talebe için daha hayırlıdır. Biri dünya ile alâkası olmayan veya pek az bulunanlar, diğeri alâkası bulunan ve idaresi yerinde olanlar ve bir diğeri de fakir ve zaîflerdir.

38.  Sayfa 317 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Kastamonu’da ehl-i takva bir zâtın, eski halini zevkleri ve nurları kaybetmesinden şekvasına karşı cevab; Belki terakki etmişsin ki, zevkleri, keşifleri geri bırakıp, daha yüksek makama, mahviyet ve terk-i enaniyet ve fâni zevkleri aramamak ile uçmuşsun. Hüsn-ü zannın verdiği parlak makamları nazara alan zâtlar, sizlere bakıp içinizde mahviyet ve tevazu ve hizmetkârlık kisvesiyle görünen şakirdleri âdi, âmi adamlar görür.

Said Nursî

39.  Sayfa 317 Aziz, sıddık kardeşlerim!

“Bu zamanda hizmet-i imaniyede hazz-ı nefsini bırakıp ve mahviyet ile tesanüd ve ittihadı muhafaza eden bir hâlis kardeşimiz, bir veliden ziyade mevki alıyor.” diye kanaatım gelmiş ve siz daima bu kanaatımı takviye ediyorsunuz.

40.  Sayfa 318 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Meyve Risalesi çok ehemmiyetli ve çok kıymetlidir. Bu risale ve Müdafaa Risalesi ve sizler ile beraber bir yerde bulunmak dahi olsa; o masraf, o zahmeti hiçe indirir. Hem Üstadın kat’i kanaati şöyledir. Risale-i Nur ile kıraeten ve kitabeten iştigal, sıkıntıyı çok hafifleştirir, ferah verir. Ve hakiki vazifesini yapanlar, malayani şeylerle iştigal etmez ve kaza ve kaderin vazifelerine karışmaz ve enaniyetten gelen hodfüruşluk ve tenkid ve telaş etmezler.

41.  Sayfa 318 Kardeşlerim!

Bu zamanda gaflet ve dünyaperestlikten çıkan dehşetli bir enaniyet hükmediyor. Onun için ehl-i hakikat, enaniyetlerini şahs-ı manevîde ve havz-ı müşterekte erittiklerinden, inşâallah bu fırtınada sarsılmayacaklar. Münafıkların ehemmiyetli ve tecrübeli bir plânı; ehl-i hakikata birbirini tenkid ettirmek, sıkıntılı yerlerde toplattırıp, boğuşturarak manevî kuvvetlerini dağıtmaktır. Risale-i Nur şakirdleri, hıllet ve uhuvvet ve fena fi-l ihvan mesleğinde gittiklerinden, inşâallah bu tecrübeli ve münafıkane plânı da akîm bırakacaklar.

42.  Sayfa 319 Aziz, sıddık kardeşlerim! (Hacı Bayram-ı Veli)

Cenab-ı Hakk’a yüzbinler şükürler olsun ki; Risale-i Nur, Eskişehir imtihan ve mahkemesinde, şakirdlerinden yalnız bir buçuk kaybetti. O eski şeyhin aksine olarak Isparta ve civar kahramanlarının himmetiyle o zayi’ olan bir buçuk adam yerine onbin ilâve oldu.

43.  Sayfa 319 Bir zaman, müslim olmayan bir zât,

Tarîkattan hilafet almak için bir çare bulmuş ve irşada başlamış. Bu kıssadan alınacak hisse; asıl hüner, kardeşini fena gördüğü vakit onu terketmek değil, belki daha ziyade uhuvvetini kuvvetleştirip ıslahına çalışmak, ehl-i sadakatın şe’nidir.

44.  Sayfa 320 Eddai

Eski Said’in matbu’ “Lemaat” başındaki imzası üçbuçuk satırdır.

45.  Sayfa 320 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Sizin tesanüdünüze benim ziyade ehemmiyet verdiğimin sebebiavam-ı ehl-i iman için dalalet cereyanlarına karşı korumaktır.

46.  Sayfa 321 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Haklı olsa, haksız olsa bu halimizde münakaşa eden haksızdır. Bunu teyid eden eski harb-i umumîde Rusyada esarette münakaşaları ortadan kaldıran haksız bir tedbirin sırrı şudur; Haklı adam, insaflı olur; bir dirhem hakkını, istirahat-ı umumînin yüz dirhem menfaatine feda eder. Kardeşlerim bu teselli mektublarını dikkatle ve tekrarla okuyunuz. Beni bu sabırda taklid etmenizi sizden rica ederim.

47.  Sayfa 321 Aziz, sıddık kardeşlerim ve bu misafirhane-i dünyada samimî arkadaşlarım!

Nur Talebelerinin elleri kelepçeli süngülü neferatla mahkemeye sevk edilirken ki zahiren zelil vaziyetlerinin arkasında zîşuur ve hadd ü hesaba gelmeyen melek ve ruhanîlerin ve insanlardan ehl-i hakikatın ve ashab-ı vicdanın ve iman-ı tahkikî sahiblerinin nazarlarında, hak ve hakikat ve Kur’an ve iman yolunda bu asra meydan okuyan kahramanlar kafilesi suretinde izzetli bir vaziyette görünüyorlar.

48.  Sayfa 322 Bu musibetimizden kaçmak ve kurtulmak, iki cihetle kabil değildi:

Birincisi: Kader-i İlahînin sevki

İkincisi: Çevrilen dehşetli plandır. Bu yüzden ihtiyatsızlığı ile bu hadiseye sebeb veren zatlara gücenmemek gerektir. Hem geçmiş şeylere itiraz etmek manasızdır. Çünki tamiri kabil değil. Hem merak musibeti ikileştirir. Hem maddî musibeti kalbe yerleştirir. Hemde kaderi tenkid ve rahmeti ittiham ettiğinden manevi bir musibet düşer.

49.  Sayfa 323 Cüz’î ve lüzumsuz bir âdi halimi size yazmak îcab etti.

Benim kat’î kanaatım geldi ki; nazar, beni şiddetle müteessir ve hasta eder. Çünki bana bakan, ya şiddetli adavetle veya takdir ile nazar eder.

50.  Sayfa 323 Aziz kardeşlerim!

Risale-i Nur’un hakkaniyetini gösteren dört vakıa:

a.  Risale-i Nur ve şakirdlerine dört defa şiddetli taarruzların aynı zamanında dört defa dehşetli zelzelenin hücumudur.

b. Isparta ve Kastamonu’nun âfâttan mahfuz kalmaları

c. Risale-i Nur’un Anadolu’nun her tarafında iman-ı tahkikîyi neşri zamanına Anadolu’nun fevkalâde olarak bu hasaret-i azîme-i harbiyeden kurtulması

d. Risale-i Nur’un hizmetine zarar veren veya hizmette kusur edenlere aynı zamanında gelen şefkat veya hiddet tokatlarının yüzer vukuatları

e. Risale-i Nur’a hüsn-ü hizmet edenlerin maişetinde vüs’at ve bereket ve kalbinde meserret ve rahat görmeleridir.

51.  Sayfa 324 Aziz, sıddık kardeşlerim! Risale-i Nur’un tarz-ı beyanını gören, lâkayd kalamaz.

Risale-i Nur, Eskişehir Mahkemesinde en mahrem parçaların, en nâmahremler tarafından okunmasıyla sırran tenevverat perdesinden çıktı. Çok mütemerridleri ve mütehayyirleri ve muhtaçları tenvir edip kurtardı.

52.  Sayfa 325 Zelzele hâdisesinin mâba’di haber veren Hüsrev Abi’nin mektubudur.

Risale-i Nur’a taaruz vaktinde gelen zelzeleden evvel kediler, köpekler kasabalardan uzaklaşarak kırlara gitmişler. Lisan-ı halleriyle gelecek felâketi haber verdikleri halde zındıklar zelzelenin sebebini anlamamışlar. Cenab-ı Hak bize ve Risale-i Nur’a taarruz edenlerin kalblerine iman, başlarına hakikatı görecek akıl ihsan etsin. Bizi bu zindanlardan, onları da bu felâketlerden kurtarsın, âmîn!

53.  Sayfa 325 Aziz, sıddık kardeşlerim ve musibet arkadaşlarım!

Vahdet ve tesanüdü muhafazası için birkaç noktayı beyan etmek lüzum oldu.

Birincisi: Tahliyenizi uzamamak için Ankara’ya Müdafaat Risalesi’ni ve Meyve Risalesi’ni göndermeyecektim. Ama mes’ele Beşinci Şua’ya temas ettiği için göndermek zorunda kaldım.

İkinci Nokta: Müdür ve müddeiumumî muavini, Üstadımızın yazdığı müdafaanın Ankara’ya ulaşmaması için müsadere etmiştir. Sebebi ise müdafaatın cerhedilmez cevabları Ankaraya yetişmeden Denizli mahkemesi aleyhimize hüküm vermek içindir.

 Üçüncü Nokta: Müdafaat Risalesi ve Meyve Risalesi Ankara’ya gitseydi mes’eleyi çabuk hallederdi. Fakat ben ve benim gibi alâkasızlar kurtulmaya değil belki hakaik-i imaniyeyi mülhidlere müdafaa etmek için hapiste kalmak lâzımdır.

Dördüncü Nokta: Risale-i Nur beraet etmezse ve benim müdafaatım nazara alınmazsa; faidesiz, zahirî inkârınız sizi kurtarmayacak.

Beşinci Nokta: Biz, vahdet-i mes’ele cihetiyle tam bir tesanüde şiddetle muhtacız. Sıkıntıdan gelen gücenmekler ve titizlikler ve itirazlar, bizim perişaniyetimizi ikileştirir. Sakın sakın birbirinizin kusuruna bakmayın; hiddet yerinde hürmet ediniz, itiraz yerinde yardım ediniz.

54.  Sayfa 328 Aziz, sıddık ve sadık kardeşlerim!

Ben birkaç gündür bir duamı değiştirdim. Sadık kelimesini kaldırdım; tâ ki ruhsatla amele kendini mecbur bilen ve sıkıntının verdiği evham ve me’yusiyet cihetiyle zahirî inkâr ve çekinmekle azimetli sadakata muhalif hareket eden kardeşlerimiz o dualardan mahrum kalmasınlar.

55.  Sayfa 328 Aziz kardeşim Hâfız Ali!

Hastalığına merak etme. Belki sen bana yardım etmek için, benim bir parça rahatsızlığımı aldın.

56.  Sayfa 328 Güzel ve tam yerinde bir ta’ziyename

Ben hem kendimi, hem sizi, hem Risale-i Nur’u ta’ziye ve merhum Hâfız Ali’yi ve Denizli Mezaristanını tebrik ediyorum. Meyve Risalesi’nin hakikatını ilmelyakîn ile bilen bu kahraman kardeşimiz, aynelyakîn ve hakkalyakîn makamına çıkmak için, kabre cesedini bırakıp melekler gibi yıldızlarda, âlem-i ervahta seyahata gitti ve tam vazifesini yapıp terhisle istirahata çekildi.

57.  Sayfa 329 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Tahsil-i ulûm anında vefat eden talebe-i ulumun kabirde Sarf ve Nahiv ilmince cevab vermesi gibi merhum Hâfız Ali’yi aynen hayattaki gibi Risale-i Nur’la meşgul olarak en yüksek bir ilimde çalışan bir talebe-i ulûm vaziyetinde ve tam şehidler mertebesinde biliyorum.

58.  Sayfa 330 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Eski zamanlarda bazan böyle fedakâr zâtlar, kendi dostu yerine ölüyorlardı. Zannederim, o merhum benim yerimde gitti. Onun fevkalâde hizmetini eğer sizler gibi o sistemde zâtlar yapmasa idi; Kur’ana, İslâmiyete büyük bir zayiat olurdu. Hâfız Ali’nin tavattun ettiği âlem-i berzah; nazarımda Isparta, Kastamonu gibi olmuş. Aradaki muhabere kesilmemiş. Selâm göndermek için vasıtalara ihtiyaç yok; kuvvetli rabıtası telefon gibidir, hem o gelir alır.

59.  Sayfa 330 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Sizdeki ihlas ve sadakat ve metanet, şimdiki ağır sıkıntılarda birbirinizin kusuruna bakmamaya ve setretmeye kâfi bir sebebdir ve Risale-i Nur zinciriyle kuvvetli uhuvvet öyle bir hasenedir ki, bin seyyieyi affettirir. Birbirinize haşirdeki adalet-i İlahiyye ile bakınız.

60.  Sayfa 331 Aziz, sıddık, mübarek kardeşlerim!

Şimdi ölsem, Nur ve Gül dairesindeki sebatkâr ve metin ve sarsılmaz kardeşlerimle, Kastamonu’lu fedakârlar var diye ferah-ı kalble ecelimi karşılayacağım. Hem beşer zulm eder, kader adalet. Ehl-i dünya, ben onlarla mübareze ediyorum diye asılsız tevehhüm ederek beni hapse attılar. Fakat kader-i İlahî, ben onlarla konuşmadığım ve ıslah-ı hallerine çalışmadığımdan beni hapse attı.

61.  Sayfa 331 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Âhirzaman hâdisatını haber veren hadîsler, müteşabih kısmındandırlar. Hem külli ve umumidirler. Bu zamanımızın fitnesi en büyük bir fitne olduğundan, hem müteaddid hadîsler, hem çok işarat-ı Kur’aniye aynı tarihiyle haber veriyorlar. Böyle hadîsleri Risale-i Nur eczaları kat’î bir surette tevillerini beyan etmiş.

62.  Sayfa 332 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Birbirinizi enaniyetle veya sadakatsızlıkla ittiham etmemek için, bir hakikatı beyan etmek ihtar edildi. O hakikat şudur; âhir ömre kadar mücahede-i nefsiyenin sevabdar devamı için nefs-i emmarenin ölmesi üzerine onun cihazatı damarlara ve hissiyata devredilir, mücahede devam eder. Hem manevî kıymet ve makam ve meziyet bu dünyaya bakmıyor ki, kendini ihsas etsin. İşte kardeşlerim! Dikkat ediniz; sizin nefs-i emmareniz, kıyas-ı binnefs cihetinde, sû’-i zan ve gurur noktasında sizi aldatmasın; Risale-i Nur terbiye etmiyor diye şübhelendirmesin.

63.  Sayfa 333 Risale-i Nur’un Gençlik Rehberi’nde ve Meyve Risalesi’ndeki beş mes’elesinin haylaz gençlerde dokuz tokadı Risale-i Nur’un bir latif kerameti olduğunu o gençler dahi tasdik ediyorlar.

64.  Sayfa 334 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Maarif vekilinin beyannamesi ilhadda taassubunu gösterdi. Madem bir kısmın mahiyetleri bu tarzdır. Onlara teslim olmak değil Risale-i Nurdaki kuvvetli hakikatlar ile galib gelmemiz için dua etmek gerektir. Çünkü teslim olmamıza ve tasannu göstermemize razı değiller. Dünyaya dahi çalışınız derler. O vekilin o farfarası ve telaşı, za’fına ve tam korkusuna delalet eder. Tecavüze değil, belki tedafüe mecburiyetini bildiriyor.

65.  Sayfa 335 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bizimle alâkadar bir hanımın, gördüğü rüyanın tabiri Hafız Ali, Homa’lı Ali ve Risale-i Nur’a hapiste tâbi’ olmak isterken asılan Mustafanın vefat haberi ile çıktı. Te’vili ise onlar umumumuzun bedeline âhirete gittiler ve selâmetimizin hesabına feda oldular demektir.

66.  Sayfa 335 Aziz, sıddık, sarsılmaz ve tevekkülün mahiyetini ve kıymetini anlayan kardeşlerim!

Bize en elzem iş, telaş etmemek ve me’yus olmamak ve birbirinin kuvve-i maneviyesini takviye etmek ve korkmamak ve tevekkülle bu musibeti karşılamak ve habbeyi kubbe yapan farfaralı gazetecilerin kubbelerini habbe görüp ehemmiyet vermemektir.

67.  Sayfa 336 Aziz, sıddık kardeşlerim!

İki-üç kardeşlerimiz kendilerini diğer mahpuslara kıyas ederek güzel bir teselli kendilerine bulmuşlar. Ben de dedim ki; beş-on sene hem kendi imanını, hem başkaların imanlarını kurtarmak niyetiyle zevkli, tatlı, hayırlı, kudsî bir hizmet ve yüksek bir ubudiyet-i fikriye yüzünden beş-on ay zahmet çekmek, medar-ı şükür ve iftihardır. Bir hadîste ferman etmiş ki: “Bir tek adam seninle hidayete gelse, sahra dolusu kırmızı koyun, keçilerden daha hayırlıdır.”

68.  Sayfa 337 Cinlerden de peygamber geldiğine dair bir suale cevabdır.

İnşaallah Risale-i Nur’un bir şakirdi, Sure-i Rahman’ı tefsir edip bu mes’eleyi de halleder. Ancak ispirtizmacıların “cinler ile muhabere” adı altında dine zarar verilme ihitimaline binaenen hem Selef-i Sâlihîn dahi çok bahsetmediğinden Risale-i Nur bu mes’eleye üçüncü derecede bakmış ve maddiyyunluk fikrini ibtal etmek için cinnî ve ruhanîlerin vücudlarını kat’î hüccetler ile isbat etmeye çalışmıştır.

69.  Sayfa 338 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Vefat eden Hâfız Ali, Hâfız Mehmed ve Mehmed Zühdü’nün sistemde inayet-i İlahiye ile yeni kahramanlar meydana çıkacak diye kuvvetle ümidvarız.

70.  Sayfa 338 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bütün mekteblerde ve dairelerde ve halkta, o ölmüş dehşetli adamın muhabbeti telkin edilmesine mukabil onun mahiyetinin ne olduğunun böyle mahkeme eliyle bilinmesi yüzünden binler adam hapse girse, hattâ i’dam olsalar, Din-i İslâm cihetiyle yine ucuzdur.

71.  Sayfa 339 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Birinci Şua’ın Beşinci Âyetindeki “Meyten” kelimesinin Risale-i Nur’a üç kuvvetli emaresi ve münasebeti var. Bu mektubda yalnız biri izah edilmiş. Medeniyet hayatı elinde tutmuş onunla insanları dünyaya sevk ediyor. Bizler ölümü elimizde tutmuşuz, başlarına vurarak intibaha getirmek istiyoruz.

72.  Sayfa 341 Risale-i Nur’un kerametlerindendir ki;

Üstadımız Hazretlerinin: “Ey mülhidler ve ey zındıklar! Risale-i Nur’a ilişmeyiniz! Risale-i Nur, âfâtın def’ine sadaka gibi vesile olmasından, ona karşı olan hücum ve onun ta’tili, âfâta karşı olan müdafaasını zaîfleştirir. Eğer ilişirseniz, yakından bekleyen belalar, sel gibi üstünüze yağacaktır.” diye, olan sözünü Hüsrev Abi’nin tasdik ettiğini gösteren Hüsrev Abi’nin bir mektubdur.

73.  Sayfa 341 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bir cilve-i inayet-i Rabbaniye; Beşinci Şua ve Hücumat-ı Sitte’nin Zeyli’nin Ankara’da okunmasıyla şiddet beklerken bize karşı mülayimane belki musalahakârane vaziyet alınmasıdır. Böyle yüksek bir ders, böyle cem’iyetli ve küllî ve umumî dairelerde okunması, büyük bir inayettir ve küfr-ü mutlakı kırdığına bir kuvvetli emaredir. Ayrıca bu kadar sıkıntı ve zararı çeken talebelerin tahliyeden sonra Risale-i Nur’dan ve bizden çekinmemeleri ve ihtiyatla beraber, sadakatı ve irtibatı ve hizmeti değiştirmemek lâzımdır.

74.  Sayfa 342 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bir cilve-i inayet-i Rabbaniye ve bir himayet-i hıfz-ı İlahiyedir ki; Ankara’da ehl-i vukuf heyetinin, Risale-i Nur’a karşı tenkid ve itirazlarının kendilerine göre altı sebebi varken ve bizi ağır cezalarla ittiham etmelerini beklerken, beraatine karar vermeleridir. Hattâ bizi cezalardan kurtarmak fikriyle Üstada “Bir nevi cezbeye mağlup olur ve meczubane hareker eder” demişler. Dinsiz feylesoflar din lehine hareket edenlere, Peygambere varislik ve Müceddidlik gibi tabirlerle iliştikleri gibi Risale-i Nur’a da beş cihetle ilişmişler. Ama Risale-i Nur’un mesleği, terk-i enaniyet ve uhuvvet olmasından Üstadımıza isnad edilmek edilen manayı tam çürütüyor.

75.  Sayfa 343 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bu son ehl-i vukuf, bütün kuvvetiyle bizi kurtarmak için Risale-i Nur’u ilmî ve gayr-ı ilmî diye iki kısıma ayırıp isnad edilen bütün suçlardan tebrie ediyorlar. Hem o ehl-i vukuf, bütün kardeşlerimizi ve beni tam tebrie edip derler: “Said’in âlimane ve vâkıfane eserlerine iman ve âhiretleri için bağlanmışlar; hiçbir cihette hükûmete karşı bir sû’-i kasdlarına dair bir sarahat ve bir emare, ne muhaberelerinde ve ne de kitab ve risalelerinde bulmadık.” diye o heyetin ittifakıyla karar verip biri feylesof Necati, biri Yusuf Ziya (âlim), biri de feylesof Yusuf namlarında imza etmişler. Bu iki Yusuf dahi perde altında “Biz dahi o Medrese-i Yusufiye’deki derse hissedarız” lisan-ı halleriyle ifade ediyorlar.

76.  Sayfa 344 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Biz, çok emarelerle inayet altındayız. Meşakkat ve mücahede ve sıkıntıların altında inayet ve rahmetin iltifatlarını görmek Risale-i Nur şakirdlerinin gayretlerini ve ileri atılmasını ve ciddiyetlerini takviye etmek lâzım geliyor.  Bir inayet dahi beni ve kardeşlerimi şiddetli bir mes’uliyetten kurtarmak fikriyle bana mahrem risale cihetiyle arasıra bir cezbe, bir cinnet-i muvakkata isnad etmeleridir. Bu isnada iki cihetle memnunum: Biri Hadîs-i sahihte vardır ki: “Bir adam kemal-i imanı kazandığına, avam-ı nâsın akıllarının tavrı haricindeki yüksek hallerini mecnunluk, divanelik saymaları, onun kemal-i imanına ve tam itikadına delalet eder.” diye ferman ediyor. Diğeri bu isnad ile kardeşlerimin hapisten kurtulmalarıdır.

77.  Sayfa 345 Aziz, sıddık kardeşlerim ve hizmet-i Kur’aniyede ve imaniyede hâlis arkadaşlarım ve hak ve hakikat ve berzah ve âhiret yolunda ayrılmaz yoldaşlarım!

Biz birbirimizden ayrılmak zamanı yakın olması cihetiyle, sıkıntıdan neş’et eden gerginlikler ve kusurlar yüzünden “İhlas Risalesi”nin düsturları muhafaza edilmediğinden, siz birbirinizle tamam helâllaşmak lâzımdır ve zarurîdir. Ben burada hilaf-ı me’mul ihtilafınızı ve enaniyetinizi nefs-i emmareye vermiyorum bir nevi muvakkat enaniyet telakki ediyorum.

78.  Sayfa 346 Kardeşlerim!

Ehl-i vukuf raporundan anlaşılıyor ki: Risale-i Nur, bize karşı bütün muarız taifeleri mağlub ediyor ki; “Hüccetullah-il Baliğa” ve “İhtiyar” ve “İhlas” Risalelerine tekrar ile nazar-ı dikkati celbediyorlar. Ve dinsizler tarafından öldürülen mazlum ve dindar hristiyanlar âhirzamanda bir nevi şehid olabilir dediğimi; baş açık namaz kılmak ve Türkçe ezan okumağa Zeyl’in şiddet-i hücumunu zıd göstermeleri ile iktifa etmeleri, kat’iyyen onların Risale-i Nur’a karşı mağlubiyetlerini gösteriyor kanaatını veriyor.

ONDÖRDÜNCÜ ŞUA

1. Sayfa 347 İfademin Kısacık Bir Tetimmesi Afyon Mahkemesine beyan ediyorum ki:

Üç büyük mahkemelerin hakkımızda iddia ettiği “Risale-i Nur” ve “cem’iyetçilik” ve “tarîkatçılık” ve “ihlâl-i emniyet ve asayişi bozmak” ihtimali gibi suçlamalardan beraat ettiğimiz halde, aynı iddialarla dava açmak o mahkemelerin hürmetlerini kırmak ve haysiyet ve adaletlerine ilişmektir, belki istihfaf etmektir.

2. Sayfa 348 Ankara’ya makamata verilmişken; tekrar vermeğe mecbur olduğum iddianameye karşı itiraznamemdir.

Bu onsekiz-yirmi senedir dünya ile, siyaset ile hiçbir alakam görülmedi. Eğer bir karışık halim olsaydı, oranın adliye ve zabıtası bilmedi veya bildi aldırmadı ise, elbette benden ziyade onlar mes’uldürler. Risale-i Nur’un vazifesi ise, hayat-ı ebediyeyi mahveden ve hayat-ı dünyeviyeyi de dehşetli bir zehire çeviren küfr-ü mutlaka karşı, imanî olan hakikatlarla gayet kat’î ve en mütemerrid zındık feylesofları dahi imana getiren kuvvetli bürhanlar ile Kur’ana hizmet etmektir. Risale-i Nur’u hiçbir şeye âlet etmemizin sebebleri:

Evvelâ: Kur’anın elmas gibi hakikatlarını, ehl-i gaflet nazarında bir propaganda-i siyaset tevehhümüyle cam parçalarına indirmemek ve o kıymetdar hakikatlara ihanet etmemektir.

Sâniyen: Risale-i Nur’un esas mesleği olan şefkat, hak ve hakikat ve vicdan, bizleri şiddetle siyasetten ve idareye ilişmekten men etmiş.

Sâlisen: Risale-i Nur hayat-ı içtimaiyeye baktığı zaman tesbit ettiği beş esas: Hürmet, merhamet, haramdan çekinmek, emniyet, serseriliği bırakıp itaat etmektir. Demek Risale-i Nur’un eczalarına ilişenler, anarşilik hesabına vatana ve millete ve hâkimiyet-i İslâmiyeye hıyanet ederler. Risale-i Nur’un büyük faidesini, ehl-i gafletin sathî nazarlarında kusurlu tevehhüm edilen iki-üç risalenin mevhum zararları çürütmez. Bununla beraber hayatı ve yaptığı hizmetleri de gösteriyor ki adalet ve kanun namına Üstadımıza ilişilmez.

Eğer derseniz ki: Sen ve bir-iki risalen rejime ve usûlümüze muhalif gidiyorsunuz?

Evvelen: Bu yeni usûlünüzün münzevilerin çilehanelerine girmeğe hiçbir hakkı yoktur.

Sâniyen: Bir şeyi reddetmek ayrıdır, kalben kabul etmemek ayrıdır ve amel etmemek bütün bütün ayrıdır. Hem bir mektubda kusur olsa, yalnız o kusurlu kelimeler sansür edilir, mütebâkisine izin verilir.

Eğer dinsizliği bir nevi siyaset zannedip “bu risalelerin ile medeniyetimizi, keyfimizi bozuyorsun” derseniz.

Ben de derim: “Dinsiz bir millet yaşayamaz”

Madem hakikat budur size ihtar ediyorum; Eskişehir Mahkemesinde yüz risaleden bir ikisine (Tesettür ve Miras) yanlış mana vererek yüzyirmi adamdan onbeşine altışar ay ceza verildi. Denizli hapsinden evvel Isparta da Mehmed Zühdünün hadisesinde beraat eden risaleler, Denizli ve Ankara mahkemelerinde tarafımıza iade edildiler. Bu Afyon mahkemesinde müdafaamız Denizli ve Eskişehir mahkemesindeki ile aynıdır. Çünkü biz yalnız buna çalışıyoruz.

Hapiste bulunmakla binler lira zahmet çeken talebelerin vaziyeti Yeni Said’i üzüntüden susturdu. Ancak Eski Said’in Kaya Şükrüden ve adliye vekâletinden üç suali olacak.

Birincisi: Eskişehir hapsinde Yüzyirmi adamdan Yüzbeşi dört ay tahkikden sonra beraat etmeleri, Denizlide Yetmiş adamın dokuz ay tahkikden sonra beraat etmelerine karşılık bunları işleirinden alı koymakla maddi zarar vermeleri hangi kanun ve adalet iledir?

İkincisi: Beşinci Şua gibi gaybdan haber veren ve şahısları tayin etmeyen bir risaleye dünyada adliyelerin hiçbir kanununda suç bulunmasına ihtimal vermiyoruz.

Üçüncüsü: Bin seneden beri Milletin gıda ve ilaç gibi bir hacat-ı zaruriyesi olan takvayı ve salahatı bu mazharı enbiya olan Asyada hükmeden ehl-i siyaset yasak etmez ve edemez biliyoruz. Emirdağında garib ve ihtiyarlığıma şefkaten kardeşlik eden Çalışkanlar ailesini taht-ı tevkife almak Hükümet-i Cumhuriye’nin hangi prensibiyle tevfik edilebilir.

Vatan ve millet ve asayişin menfaatı hesabına bunuda hatırlatayım. Asayişe dindarane menfaati bulunan Nur talebelerine değil ilişmek, gücendirmek belki himaye etmek gerektir.

Hem maslahatı hükümet namına derim: Beşinci Şua’ya itiraz etmek hatadır. Çünkü kuvvetlidir, reddedilmez. Ölmüş gitmiş bir adamın muhabbeti yüzünden ona ilişilmez.

3. Sayfa 357 Afyon Müddeiumumîsi ve Mahkeme Reisi ve A’zalarına Denizli’nin adliyesine hukukumu müdafaa için arzettiğim “Dokuz Esas”ı aynen size de takdim ediyorum.

Birincisi: Madem hükûmet-i cumhuriye, cumhuriyetteki hürriyet-i vicdan düsturuyla, dinsizlere ve sefahetçilere ilişmiyor. Elbette dindarlara ve takvacılara da ilişmemek gerektir.

İkincisi: Madem bir şeyi reddetmek başkadır ve onun ile amel etmemek bütün bütün başkadır.

Üçüncüsü: Beşinci Şua’ya dair, ölmüş şahsın dostluğu taassubu hesabına manasız ve lüzumsuz itirazlara tafsilâtlı bir izahtır.

Evvela: Bazı zâtlar, âhirzaman hâdisatını haber veren müteşabih hadîsleri sual etmek münasebetiyle, o eski risalenin aslını tanzim ettim. Risale-i Nur’un Beşinci Şuaı namını aldı. Risale-i Nur’un numaraları, te’lif tertibiyle değil. Meselâ, Otuzüçüncü Mektub, Birinci Mektub’dan daha evvel te’lif edilmiş ve bu Beşinci Şua’nın aslı ve Risale-i Nur’un bir kısım eczaları, Risale-i Nur’dan evvel te’lif edilmiş.

Bir müddeiumumînin dostluk taassubuna mukabil derim: Nasılki ordunun ganîmeti, malları, erzakları bir kumandana verilse zulümdür, dehşetli bir haksızlıktır. Aynen öyle de; Kahraman ordunun zaferi ve şerefi ona verilmez, yalnız onun bir hissesi olabilir.

Eski harb-i umumîden biraz evvel, ben Van’da iken bazı dindar ve müttaki zâtlar yanıma geldiler. Dediler ki: “Bazı kumandanlarda dinsizlik oluyor, gel bize iştirak et. Biz bu reislere isyan edeceğiz.”

Ben de dedim: “O fenalıklar ve o dinsizlikler, o gibi kumandanlara mahsustur. Ordu onun ile mes’ul olmaz. Bu Osmanlı ordusunda belki yüzbin evliya var. Ben bu orduya karşı kılınç çekmem ve size iştirak etmem.”

Dördüncüsü: Beni ve Risale-i Nur’un şakirdlerini ittiham eden ve o gibi kanun namına kanunsuz ve garazla ve hissiyatla bizi muahaze edenler, elbette bizden evvel hem Eskişehir Mahkemesini, hem Kastamonu hükûmetini ve zabıtasını, hem Isparta Adliyesini, hem Denizli Mahkemesini, hem Ankara’nın Ağır Ceza Mahkemesini ittiham edip, onları -varsa- suçumuza tam teşrik ediyorlar. Halbuki bizde dünyaya karışmak arzusu bulunsaydı, böyle sinek vızıltısı gibi değil, top güllesi gibi ses ve patlak verecekti. 31 Mart’ta Divan-ı Harb-i Örfî’de ve Mustafa Kemal’in hiddetine karşı divan-ı riyasette, şiddetli ve dokunaklı ve serbest müdafaası buna şahittir.

Beşinci Esas: Risale-i Nur şakirdlerinin, dünya siyasetine ve idare işine ve hükûmetin icraatına karışmamak bir düstur-u esasîleri olmasının beş sebebi gösterilecektir.

a. Hâlisane hizmet-i Kur’aniye, her şeye bedel kâfi geldiğinden

b. Siyasete girenlerden hiçbir kimse, istiklaliyetini ve ihlasını muhafaza edemeyeceğinden

c. Birinin hatasıyla onun masum çok tarafdarlarını ezmek lâzım geleceğinden

d. Kur’anın kudsî hakikatlarını bir propaganda-i siyaset derekesine düşürmemek için.

e. Risale-i Nur şakirdleri, tam bîtarafane kalmak için siyasete karışmıyoruz.

Altıncısı: Bu mes’elede benim şahsımın veya bazı kardeşlerimin kusuruyla Risale-i Nur’a hücum edilmez. O doğrudan doğruya Kur’ana bağlanmış ve Kur’an dahi arş-ı a’zamla bağlıdır. Kimin haddi var, elini oraya uzatsın ve o kuvvetli ipleri çözsün. Hem bu memlekete maddî ve manevî bereketi ve fevkalâde hizmeti, otuzüç âyât-ı Kur’aniyenin işaratıyla ve İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın üç keramet-i gaybiyesi ile ve Gavs-ı A’zam’ın (K.S.) kat’î ihbarıyla tahakkuk eden Risale-i Nur’a ilişilmez. İlişilse belalar hücum eder. Eğer maddî müdafaadan Kur’an men’etmeseydi, elbette hükûmeti iğfal eden zındıklar ve münafıklar bin derece pişman olacaklar.

Elhasıl; madem biz ehl-i dünyanın dünyalarına ilişmiyoruz, onlar da bizim âhiretimize ve imanî hizmetimize ilişmesinler.

4. Sayfa 363 Cumhuriyet fikri hakkında bir eski hatırayı ve bir kıssa-i müdafaayı beyan ediyorum.

Bu karınca ve arı milletleri cumhuriyetçidirler. Hulefa-i Raşidîn hem halife hem reis-i cumhur idiler. Sıddık-ı Ekber (R.A.) Aşere-i Mübeşşere’ye ve Sahabe-i Kiram’a elbette reis-i cumhur hükmünde idi. Fakat manasız isim ve resim değil, belki hakikat-ı adaleti ve hürriyet-i şer’iyeyi taşıyan mana-yı dindar cumhuriyetin reisleri idiler. Eğer lâik cumhuriyet soruyorsanız, ben biliyorum ki; lâik manası, bîtaraf kalmak, yani hürriyet-i vicdan düsturuyla, dinsizlere ve sefahetçilere ilişmediği gibi dindarlara ve takvacılara da ilişmez bir hükûmet telakki ederim. El’iyazü billah, eğer dinsizlik hesabına, imanına ve âhiretine çalışanları mes’ul edecek kanunları yapan ve kabul eden bir dehşetli şekle girmiş ise ne yaparsanız yapınız! Benim son sözüm “Hasbünallahü ve ni’melvekil”dir.

Yedincisi: Afyon Mahkemesinin bize bir cem’iyet-i siyasiye noktasında bakmasına binaen deriz. Evvelâ: Siyaset lisanı olan gazeteyi okumayan ve radyoyu dinlemeyen bir adamın elbette siyasetle hiçbir alâkası yoktur ve siyasî cem’iyetlerle hiçbir münasebeti olmaz.

Sâniyen: Risale-i Nur’un yüzotuz parçaları meydandadır. İçinde imanî hakikatlardan başka bir hedef, bir maksad-ı dünyevî olmadığına Eskişehir ve Denizli mahkemelerinden beraat etmesi siyasî bir cem’iyet olmadığına kat’i bir hüccettir. Hem dinî hissiyatla emniyet-i dâhiliyeyi ne şimdi nede istikbalde ihlâl etmeyeceğine delilimiz birinci esasta beyan edildiği gibi deriz. Evet biz bir cemaatız. Hedefimiz ve proğramımız evvelâ kendimizi, sonra milletimizi i’dam-ı ebedîden ve daimî, berzahî haps-i münferidden kurtarmak ve vatandaşlarımızı anarşilikten ve serserilikten muhafaza etmek ve iki hayatımızı imhaya vesile olan zındıkaya karşı Risale-i Nur’un çelik gibi hakikatlarıyla kendimizi muhafazadır.

Sekizincisi: Risalelerde hem bazı dokunaklı cümleler var diye hemde başka yerlerin nakıs ve sathi tahkikatlarına binaen imkanat vukuat yerine kullanıp bizi ittiham edenlere deriz Risale-i Nur’un hedefi doğrudan doğruya âhirettir. Dünya ile alış-verişi yoktur.

Dokuzuncusu: Denizli Mahkemesi’nin insaflı müddeiumumîsinin başka yerlerin insafsız ve sathî zabıtnamelerine binaen iddianamede kaydettiği maddeler gibi Afyon Mahkemesi dahi Denizli mahkemesinde beraat gören mektub ve risalelerde ittihamımıza medar bazı bahaneler bulmuşlar. Beşinci Şua’ın mes’eleleri, Risale-i Nur’un hususî menba’ları olan yüzer âyât-ı meşhureyi büyük bir en’am gibi Hizb-i Kur’anî yapmamızı, Tesettür Risalesini, hürriyet-i vicdandüsturuna muhalefet ve medeniyetin sefahatini tenkid etmemden güya medeniyetin terakkiyat-ı hazırasının aleyhinde bulunmak, Risale-i Nur’u resul yerine koymak gibi ittihamda bulunmuşlar. Bunlara tam ve kat’i cevablar bu dokuzuncu esasta verilmiştir.

Elhasıl biz bütün dünyaya karşı da olsa dini ve Kur’anı ve Risale-i Nur’u âlet edemeyiz ve edilmez ve biz onların bir hakikatını dünya saltanatına değiştirmeyiz ve bilfiil öyleyiz. Madem öyledir, ben ve biz bütün kuvvetimizle deriz: “Hasbünallahü ve ni’melvekil”

5. Sayfa 368 Afyon Mahkemesinin bizi ittiham etmesine karşı itiraznamenin tetimmesidir

Evvelen: Doktor Duzi’nin eserlerini okuyanlar, hürriyet-i fikir düsturuyla suçlu sayılmadığı halde; hakikat-ı Kur’aniyeyi ve imaniyeye müştak olanlara bildiren Risale-i Nur’u okumak ve yazmak bir suç sayılmış. Ve hem yüz risale içinde yanlış iki-üç risalede birkaç cümleyi bahane gösterip ittiham etmiş. Risale-i Nur’u, âdi bahaneler ile ittiham edenler ne kadar kendileri hakikat ve adalet nazarında müttehem oluyor, divaneler de anlar.

Bu insafsızlara siyasî cem’iyet vehmini veren üç maddedir:

Birincisi: Talebelerimin benim ile kardeş gibi şiddetli alâkadar olmaları

İkincisi: Risale-i Nur’un bazı şakirdlerinin cemaat-ı İslâmiye heyetleri gibi hareket etmeleri

Üçüncüsü: O insafsızlar kendilerini dalalet ve dünyaperestlikte bildiklerinden ve hükûmetin bazı kanunlarını nâmeşru hevesatlarına müsaid bulduklarından ve bizleri muhalif gördüklerinden bizim için muhalif bir cem’iyet-i siyasiyedir derler.

Ben de derim: Eğer dünya ebedî olsaydı ve insan içinde daimî kalsa idi ve insanî vazifeler yalnız siyaset bulunsaydı, belki bu iftiranızda bir mana bulunabilirdi. Hem eğer ben siyaset ile işe girseydim, yüz risalelerde on cümle değil, belki bin cümleyi siyasetvari, mübarezekârane bulacaktınız. Eğer biz dahi sizin gibi bütün kuvvetimizle dünya maksadlarına ve keyiflerine ve siyasetlerine çalışıyor olsak bu yirmi senede bir vukuatımızı gösterebiliridiniz. Madem gösteremiyorsunuz. Elbette adliye kanunu ile bizleri mes’ul etmezsiniz.

6. Sayfa 371 Afyon hapsini netice veren bu yeni hâdisenin on vecihle kanunsuz olduğunu beyanı

Birincisi: Üç mahkeme ve üç ehl-i vukufun ve Ankara’nın yedi makamatında ve adliyelerin elinde iki sene Risale-i Nur tedkikten edildikten sonra hem talebelerin hem risaleler beraat ettiği halde yeniden evrak-ı muzırra gibi dava açmak..

İkincisi: Beraetten sonra üçbuçuk sene Emirdağı’nda münzevi yaşayan bir adama dünya siyaseti için kapısının kilidini kırarak eziyet vermek..

Üçüncüsü: Otuz seneden beri siyasetten bütün kuvvetiyle kaçan bir adama, dehşetli bir siyasî gibi menzilini basmak..

Dördüncüsü: Eskişehir, Isparta, Ankara, Denizli Mahkemelerinden ittifakla cem’iyetçilik, tarikatçılık ve sair bahaneler cihetinde beraet ettikleri halde bir siyasî cem’iyetçi nazarıyla ittiham etmek..

Beşincisi: Risale-i Nur’un mesleğinin esası olan şefkat itibariyle; bir masuma zarar gelmemek için, bana zulmeden canilere beddua ile de mukabele etmeyen, üç vilayetin insaflı zabıtalarının itirafıyla idare ve asayişi muhafaza eden ve aleyhlerinde hiçbir vukuat kaydedilmeyen bir adama ihtilalci bir komiteci gibi menzilini basmak..

Altıncısı: Bundan otuz sene evvel, dünyanın hakikatını anlayan, enaniyetii maddi ve manevî makamları istemeyen kendini faziletten mahrum gösterip bütün fazileti Risale-i Nur’a ve şahs-ı manevisine verip kendini hizmetkar bilmesi kat’i isbat ediyor ki; şahsını beğendirmeğe çalışmıyor, istemiyor ve reddediyor. Buna rağmen Kütahyada bir vaizin sözleriyle, Kütahyaya hiç mektub göndermediği halde bulunan bir mektub ile ve kimin yazısı olduğu bilinmeyen dokunaklı bir kitab Balıkesir’de bulunmasıyla mes’ul gösterip menzilini taharri etmek..

Yedincisi: Çoklu parti sistemine geçilmekle çok diplomatları kendisine taraftar edebilirken etmeyen, hiçbir yakınına yirmisenedir mektub yazmayan, üç mahkeme medar-ı mes’uliyet olacak kitablarının içinde hiçbir maddeyi bulmayan, âlem-i İslâmın uhuvvetin tesirli bir surette çabalayan Diyanet Riyasetinin kıymetini takdir ettiği Nur eczalarını evrak-ı muzırra gibi toplayıp mahkeme eline vermek; acaba hiç bir kanun, hiç bir vicdan, hiç bir insaf buna müsaade eder mi?

Sekizincisi: Yirmiiki sene nefiyden sonra serbestiyet verildiği halde, dünyaya ve hayat-ı içtimaiyeye ve siyasete temas etmemek fikriyle memleketine dönmeyen, halkın hürmetinden çekinen, menfi milliyet fikrini taşımayan, müslümanların birbirine muhabbetine çalışan, Türk milleti Kur’anın bayraktarı ve sena-i Kur’aniyeye mazhar olduğu için, o milleti çok seven ve hayatını onlar içinde geçiren bir adam hakkında, Sâbık valinin resmî lisan ile ırkçılık fikriyle halklardan çekindirmeğe çalışması ve kılık kıyafetine ilişmesi hangi kanun iledir.

Dokuzuncusu: Çok mühimdir. İdare ve asayişe bilfiil ilişmeyen muhaliflere kanunca ilişilmez. Hem imkânat, medar-ı mes’uliyet olamaz.

Onuncusu: Bu da, hiçbir kanun müsaade etmediği ve hiç bir maslahat bulunmadığı ve yalnız manasız evhamdan bir habbeyi kubbeler yapmaktan ve hiçbir kanuna girmeyen bir taarruzdur.

7. Sayfa 376 Afyon hükûmet ve mahkemesine ve zabıtasına daha birkaç nokta maruzatım var

Birincisi: Asya’da hüküm süren dindar olmazsa da din lehine çalışanlara ilişmemeli, belki teşvik etmelidir.

İkincisi: Kur’anın cazibe-i umumiyeden ziyade, zemini muhafaza ettiği gibi hakikî ve kuvvetli bir tefsiri olan Risale-i Nur; bu asırda bu vatanda bu millete, yirmi seneden beri tesirini gösterdiğinden hükûmet ona ilişmek ve talebelerini ondan ürkütüp vazgeçirmek değil, belki himaye etmek ve okunmasına teşvik etmek gerektir.

Üçüncüsü: Mahkeme-i kübrada milyarlar ehl-i iman olan davacılar tarafından Nur talebelerini mahkûm etmek isteyenlere bir sual; Dinsizlerin eserleri meydanda gezerken niye Risale-i Nur ve talebelerini, hapisler ve tazyiklerle perişan etmek istediniz

Dördüncüsü: Ankara veya Afyon mahkemelerinden beklenen sualler; Âlem-i İslamda uhuvvet-i İslamiyenin Risale-i Nur’la temin edilebileceğine deliliniz nedir? Ve vatanımızı kominizmden Risale-i Nur’la nasıl muhafaza edebiliriz? Bu sualleri sormak yerine ittihamlarla başka mes’eleler sormak manasızdır.

Beşincisi: Yirmi senedir en muannid feylesofları susturan Risale-i Nur’un kuvvetinden hükümetin, istifade etmesi gerektir.

Altıncısı: Benim ehemmiyetsiz şahsımı çürütmekle Risale-i Nur sükût etmez. Hâlis talebeleri, binler kuvvetli lisanlar ile İnşâallah kıyamete kadar devam ettirecekler.

Yedincisi: Bize bize hücum etmek için resmî ve gayr-ı resmî muarızlarımız, istibdad-ı mutlaka cumhuriyet namını vermekle, irtidad-ı mutlakı rejim altına almakla, sefahet-i mutlaka medeniyet namını takmakla, cebr-i keyfî-i küfrîye kanun namını vermekle; hem bizi perişan, hem hükûmeti iğfal, hem adliyeyi bizimle manasız meşgul eylediler.

Sekizincisi: Risale-i Nur’un kıymetdar hizmet-i milliyesi; hem Mekke-i Mükerreme’de, hem Medine-i Münevvere’de, hem Şam-ı Şerif’te, hem Mısır’da, hem Haleb’de âlimlerin takdirleri altında kısmen risalelerin intişarlarıyla, komünist propagandasını kırarak âlem-i İslâma gösterdi ki: Türk Milleti ve kardeşleri eskisi gibi dinine ve Kur’anına sahibdir ve sair ehl-i İslâm’ın dindar büyük bir kardeşi ve Kur’an hizmetinde kahraman kumandanıdır.

Dokuzuncusu: Üstadımız, hadîslerin ihbarıyla bir kumandanın mahiyetini göstermekle ordunun şerefini muhafaza etmesine karşılık müddei bir tek dostunun muhabbetinden  kahraman ordunun şerefini kırıyor olmasıdır.

Onuncusu: Adliyede adalet hakikatı ve müracaat eden herkesin hukukunu bilâ tefrik muhafazaya, sırf hak namına çalışmak vazifesi hükmettiğine iki delilden biri İmam-ı Ali (R.A.) hilafeti zamanında bir Yahudi ile beraber mahkemede oturup, muhakeme olması ve Âdil hâkimin, adalet namına hissiyatını karıştıran memuru azleylemesidir.

İşte madem mahkemede böyle hâlis ve garazsız bir hakikat hükmediyor. Üç mahkeme bizlere beraet verdiği halde Nur talebelerine karşı ihanetler ve gayet soğuk hiddetli muameleler yapılıyor olması belaların gelmesine bir vesile olacağından korktum, bunu yazmağa mecbur oldum.

Hem medar-ı hayrettir ki, bu defa da yine bir cem’iyet vehmini tekrar ileri sürüyorlar. Buna karşı cevabımız; biz bir cem’iyetiz ve öyle bir cem’iyetimiz var ki; her asırda üçyüz elli milyon dâhil mensubları var.

8. Sayfa 381 Ankara’nın altı makamatına ve Afyon Ağır Ceza Mahkemesine verilen müdafaanın itirazname tetimmesi ve lâhikasıdır

Afyon Mahkemesine beyan ediyorum ki: Artık yeter, sabır ve tahammülüm kalmadı. Yirmiiki seneden beri imkânatı vukuat yerinde istimal etmek cihetiyle ilişmek yeter. Yoksa istikbal ve nesl-i âti sizleri lanetle yâd edecekleri gibi mahkeme-i kübrada cehenneme atmakla intikamımızı alacaklar diye teselli bulup sükut ediyoruz. Yoksa hakkımızı tam müdafaa edebilirdik.

İşte onbeş sene zarfında beş mahkemenin verdiği beraet kararına binaen Afyon mahkemesinden taleb ve ümid ediyoruz ki; (Yalnız Eskişehir mahkemesi Tesettür Risalesinden dolayı Üstadımıza bir yıl onbeş talebesine altışar ay ceza vermiş.) Risale-i Nur’un tam serbestiyetine karar veriniz. Yoksa şimdi bize ilişenlerin, hükümeti iğfal edip bizi mahkeme mahkeme gezdirenlerin zındıka ve komünist komiteleri olduğuna hiçbir şüphemiz kalmıyor.

Reis Bey! Sizin vicdanlı olmanıza binaen ilk ve son olarak makamınıza bu istirhamname ve şekvayı yazıyorum. Şöyle ki; Neden siyasetle hiç alakam olmadığı halde hukukumu iskat ediliyor. Hatta kanunen onbeş günden fazla tecrid verilmemesi gerekirken üçbuçuk ay tecrid-i mutlak veriliyor. Hatta kitablarım verilmediği gibi dostlarım ilede görüştürülmüyor. Hatta öyle ki; yapılan iddianameyi okumak ve müdafaamı yazdırmak için bir kardeşimi bile yanıma vermiyorlar. Ben hakikaten bu emsalsiz işkencenin hiçbir sebebini bilmediğimden çok azab çekiyorum.

Tecrid-i mutlakta hasta ve perişan Said Nursî

9. Sayfa 383 İddianamede benim hakkımda dört esas var:

Birinci Esas: Güya bende tefahur ve hodfüruşluk var ve kendimi müceddid biliyorum. Mehdilik isnadını hiç kabul etmeyerek demiş ki: Ben seyyid değilim. Mehdi seyyid olacak.

İkinci Esas: Neşriyatı gizlemesi. Neşriyatı gizlemesinin hikmeti, Beşinci Şua gibi risalelere gizli düşmanların yanlış mana vermemesi içindir. Yoksa siyasete ve dünya asayişine temas cihetiyle değildir. Hem eski harf ile teksir makinesine bir bahane bulmasınlar diyedir.

Üçüncüsü: “Emniyeti ihlâle teşvik ediyor” Halbuki bunun hiçbir emaresi görülmemiş, hiçbir vukuat kaydedilmemiştir.

İddianamede sebebi ittiham üç mes’ele gösterilmiş bunlara karşı itirazım şöyledir.

Birinci Mes’ele: Denizli ve Ankara Ağır Ceza Mahkemelerinin beraet verdiği Beşinci Şua’ın ölmüş gitmiş bir adama dair bir-iki mes’elesini, bize suç gösteriyorlar.

İkinci Mes’ele: Şapka giymemektir. “Şapka başa gelecek, secdeye gitme diyecek. Fakat baştaki iman o şapkayı da secdeye getirecek, inşâallah müslüman edecek.” demesiyle avam-ı ehl-i imanı hem isyan ve ihtilâlden, hem ihtiyarıyla imanını ve dinini bırakmaktan kurtardığı ve hiçbir kanun münzevilere böyle şeyleri teklif etmediği halde bir sebeb-i ittihamımız gösterilmiş.

Üçüncü medar-ı ittiham: Emirdağı’nda emniyeti ihlâle teşviktir. Buna karşı itiraz ise:

Evvela: Şimdiye kadar cerhedilmeyen itiraznamelerimdir.

Sâniyen: Emirdağı’nda orada bütün benim ile konuşan zâtların şehadetleriyle ve ahalinin ve zabıtanın tasdikiyle beraetimden sonra bütün kuvvetimle inzivamda dünya siyasetine karışmaktan çekinmişim. Hattâ te’lifi ve muhabereyi de bırakmıştım. Ve haftada bir mektub bir yere Nurlara teşvik için yazardım. Hattâ müftü olan öz kardeşime ve biraderime üç senede üç-dört mektub yazdım. Memleketimdeki biraderime yirmi senede hiç yazmadığım halde iddianamede beni emniyeti ihlâl suçu ile ittiham etmişler. Halbuki yazılan risaleleri okuyan yüz bin adamdan hiçbirisinin emniyeti ihlal etmemesi bu ittihamı reddeder. Demek böyle imkânatı vukuat yerinde zikrederek ittiham ediyorlar. Hem her hükümette muhalifler bulunur. Hükümet ele bakar kalbe bakmaz. Elde bulunan risaleler ise âlem-i İslam’ın takdirine mazhardır. Buna rağmen bu asılsız ittihamları yapanlar, anarşistlik ve koministlik hesabına bilmiyerek istimal ediliyor diye endişe ediyoruz.

Bazı emarelerle bildim ki, gizli düşmanlarımız Nur’un kıymetini düşürmek fikriyle siyaset manasını hatırlatan mehdilik davasını tevehhüm ile güya Nurlar buna bir alettir diye çok asılsız bahaneleri araştırıyorlar. Acaba bu bedbahtlar dünyayı ebedi ve herkesi kendileri gibi dini ve imanı dünyaya alet ediyormu zannediyorlar

10.  Sayfa 389 Lâhika

Sorgu hâkimliğinin son tahkikat kararnamesinin arkasında denilmiş ki: “Heyet-i vekile Yirmibeşinci Söz Risalesini; üç âyetin medeniyete karşı beyanatı, şimdiki kanun-u medeniyete uygun gelmediği bahanesiyle resmen dağılmasının yasak edilmesine ve toplanmasına dört ay evvel bir karar vermiş.” diye yazılı gördüm.

Buna cevaben: İlişilen âyetler Biri; tesettür-ü nisvan hakkında, ikincisi ve üçüncüsü; irsiyet hakkında olup otuz sene evvel Kur’anın i’cazını göstermek için yazılmıştır. Bu mes’elede yalnız itiraz edilen kelimelerin çıkartılıp kitabımızı almamız hakımızdır.

11.  Sayfa 389 Daha evvel iddianameye karşı verilen itirazname tetimme olarak yalnız iki-üç noktayı makam-ı iddiaya hatırlatmak nev’inden derim ki:

Birinci Nokta: Ben iddianameyi nazar-ı itibara alıp cevab vermediğimin sebebi, bizi beraet ettiren üç âdil mahkemenin haysiyetini kırmamak ve ihanet etmemek içindir.

İkinci Nokta: Makam-ı iddia cerbezesiyle binler mesail içinde, bir-iki mes’eleye, hatırımıza gelmeyen bazı manalar vererek bizi ittiham ediyor. Halbuki o mesailler Nur’un büyük mecmualarında bulunup İslam ülemalarının tedkikinden geçmiş ve daha önce mahkemelerden beraer etmişlerdir.

Üçüncüsü: Ölmüş gitmiş, hükûmetten alâkası kesilmiş ve inkılabdaki bazı kusurata sebeb olmuş bir reis hakkında mahrem ve herkese bildirmediğimiz manalarda bir suç varsa, o manalara nazar-ı dikkati celbeden makam-ı iddia suçlu olur.

Dördüncüsü: Makam-ı İddia üç mahkeme cem’iyet noktasında bize kat’î beraet verdiği halde, yine eski nakarat gibi gizli cem’iyet vehmiyle iddiada bulunması hem yirmi senede yüzbinler Risale-i Nur şakirdlerinin emniyeti ihlâle dair hiçbir vukuatları kaydedilmediği halde, “Dini âlet ederek emniyeti ihlâle halkı teşvik ediyor” diye ittiham etmesi, değil nev’-i beşeri belki zemini de hiddete getirip o ittihamı reddeder.

12.  Sayfa 392 Afyon Mahkemesine ve Ağır Ceza Reisine beyan ediyorum

Eskiden beri fıtratımda tahakkümü kaldıramadığım için hapsin haricinde, yüzler resmî adamların tahakkümleri altında kalmaktansa hapiste kalmak bana lâzımdır. Makam-ı iddianın asılsız isnad ettiği suçlar siz de bilirsiniz ki, yok. Beni cezalandırmaz. Fakat beni manen cezalandıracak vazife-i hakikiyeye karşı büyük kusurlarım var. Risale-i Nur şakirdlerine medar-ı mes’uliyet cem’iyet namını verenler; hayat-ı içtimaiyeyi esasıyla temin eden rabıtaları inkâr etmekle kızıl tehlikeyi kabul etmekle davalarında haklı olabilirler.

Risale-i Nur, hayat-ı içtimaiye-i insaniyenin hususan millet-i İslâmiyenin üss-ül esası olan rabıtaları temin eder. O rabıtalar şunlardır.

1- Akrabalar içinde samimane muhabbet

2- Ve kabîle ve taifeler içinde alâkadarane irtibat

3- Ve İslâmiyet milliyetiyle mü’min kardeşlerine karşı, manevî, muavenetkârane bir uhuvvet

4- Ve kendi cinsi ve milletine karşı fedakârane bir alâka

5- Ve hayat-ı ebediyesini kurtaran Kur’an hakikatlarına ve naşirlerine sarsılmaz bir rabıta ve iltizam ve bağlılık

13.  Sayfa 393 Afyon Mahkemesine iddianameye karşı verilen itirazname tetimmesinin bir zeylidir

Evvelâ: Denizli ve Eskişehir Mahkemeleri gibi bu Afyon mahkemesinde de iddia olunan suçların yüzden ziyade yanlışını isbat ettim, isterseniz yanlışların cedvelini takdim edeceğim.

Sâniyen: Eğer Risale-i Nur’u tenkid fikriyle tedkik eden adliye memurları, imanlarını onunla kuvvetlendirip veya kurtarsalar, sonra beni i’dam ile mahkûm etseler; şahid olunuz, ben hakkımı onlara helâl ediyorum.

Risale-i Nur’unhakkaniyetini kabul eden İslam ulemaları ve ehl-i vukufların raporlarına rağmen, Kur’anın kaç suresi var olduğunu bilmeyen zekâvetli müddei kırk sahifeli iddianamesini bize iki saat dinlettirdiği halde bizim onun yüz yanlışlarını gösteren müdafaamızı iki dakika okumağa müsaade için, ona mukabil itiraznamemi tamamıyla okumağa, adalet namına sizden istiyorum.

Sâlisen: Herbir hükûmette muhalifler var. Asayişe ilişmemek şartıyla, kanunen onlara ilişilmez. Ben ve benim gibi dünyadan küsmüş ve yalnız kabrine çalışanlara, hayat-ı bakiyesine çalışmayı terkettirip bolşevizime tarafdar olması istenmez. İşte bu hakikata binaen ölmüş gitmiş bir adamın keyfi kanun namındaki emirlerine fikren ve ilmen taraftar değiliz. Ve şahsımız itibariyle amel etmiyoruz. Bu yüzden bize edilen bütün zulümlere rağmen siyasete karışmadık, idareye ilişmedik, asayişi bozmadık. Bizim gibiler için ya kabre veya hapse girmekten başka çare yok.

Râbian: Kur’anın mücevherat dükkânının bir bîçare dellâlıyım dediği halde kendi razı olmadığı ve kendini lâyık bulmadığı halde, başkaların onu medhetmeleriyle o bîçareye bir suç tevehhüm edilebilir mi?

Hâmisen: Hiç bir cem’iyetçilik ve cem’iyetlerle ve siyasî cereyanlarla hiçbir alâkası olmayan Nur talebelerini, üç mahkeme beraet ettiği halde halen cem’iyetçilik ve siyasetçilik ile itham etmek; o üç mahkemeyi mahkûm etmek ve itham ve ihanet etmek demektir.

Sâdisen: Millete, vatana, asayişe muzır dinsizlerin ve bazı siyasî zındıkların kitablarına ve mecmualarına hürriyet-i ilmiye serbestiyetiyle ilişilmediği halde; masum ve muhtaç bir gencin imanını kurtarmak ve sû’-i ahlâktan kurtulmak için Nur’a talebe olması elbette değil bir suç, belki hükûmet ve maarif dairesi teşvik ve takdir edecek bir halettir.

14.  Sayfa 397 Son Sözüm

Heyet-i hâkimeye beyan ediyorum ki: Benim şahsiyetimi çürütmek suretinde Risale-i Nur’u ve bu vatana ve bu millete fedakâr ve kıymetdar olan şakirdlerini incitmeyiniz. Yoksa bu vatana ve bu millete manevî büyük bir zarar, belki bir tehlikeye vesile olur. Ehl-i siyaset şahsımı çürütmeye çalıştıkları halde, faide vermediğinin sebebi; hakikatı hiç bir şeye feda etmeyen Risale-i Nur’un ve şakirdlerinin şahs-ı manevîsinin bir mümessili olmasındandır. Hattâ İmam-ı Ali (R.A.) ve Gavs-ı A’zam (K.S.) gibi bazı evliyanın şahsıma ait bir parçacık iltifatlarını za’fiyetim ve yardımcılarımı ürkütecek esbabın çoğaltılmaması ve sözlerime itimadı kazanmak için bazı yerde tevil edip Risale-i Nur’a çevirmediğimden ilişmişler.

15.  Sayfa 399 Heyet-i Vekile’ye gayet ehemmiyetli bir ricamdır.

Üçyüz sahifeden ziyade olan Siracünnur’un ahirinde, onbeş sahife kadar olan Beşinci Şua zararlı tevehhüm edildiğinden dolayı çıkarılıp yasak edilsede mütebakisinin neşrine izin verilmesini rica ederiz. Hem dörtyüz sahifelik Zülfikar’da irsiyet ve tesettür hakkındaki iki âyet, hem İşarat-ül İ’caz’da bankaya dair satır, hem Anglikan Kilisesi’ne verilen cevaptan bir satır, şimdiki kanun-u medeniyeye uygun gelmediği bahanesiyle sansür edilse de bâki kısmına izin verilimesini hey’et-i vekileden rica ederiz.

16.  Sayfa 400 Diyanet Riyasetindeki ehl-i vukufa bir teşekkürname ve tedkiklerindeki cüz’î ve cevabı zahir ve verilmiş tenkidlerine tashihle yardım etmek için üç noktayı beyan edeceğim.

Birincisi: Üç cihetle ehl-i vukuf âlimlerine teşekkür ederim.

Birincisi: Siracünnur mecmuasının Beşinci Şua’dan başka onüç parçasını takdirkârane hülâsa etmeleridir.

İkincisi: Medar-ı ittihamımız olan, tarîkatçılık ve cem’iyetçilik ve emniyeti ihlâl bahanelerini reddetmeleridir.

Üçüncüsü: Kusurlu olarak yalnız beni görmelerinden Nurculara ilişmemektir.

İkinci Nokta: O ehl-i vukuf, Beşinci Şua’daki rivayetlerin bir kısmına zaîf ve bir kısmına mevzu’ demişler ve tevillerinin bir kısmına yanlış demelerine karşı deriz ki: Tevil demek, yani bu mana bu hadîsten murad olmak mümkündür, muhtemeldir demektir. O ehl-i vukuf, hadis olmadığını ispatlamadan davasını isbat edemez.

Hem iddiacının Bütün rivayetler mevzudur veya zaîftir” demesi üç vecihle yanlıştır.

Birisi: Bütün hadîs kitablarını görmediği halde o rivayetleri külliyetle inkâr etmek on cihetle hatadır.

İkinci Vecih: Mevzu’dur manası; bu rivayet an’aneli, senedli hadîs değil demektir. Yoksa manası yanlıştır demek değildir.

Üçüncü Vecih: Hangi mes’ele veya rivayet var ki; meşrebleri, mezhebleri muhtelif âlimlerin bir kitabında ona itiraz edilmesin. Meselâ: İslâm içinde birkaç deccal geleceğine dair rivayetleri, mezhebi ayrı veya fikri müfrit bir kısım ehl-i içtihad kabul etmemişler, mevzu veya zaîftir demişler. Şimdi bu uzun kıssayı kısa kesmemin sebebi Diyanetten gelen raporun Nurların imdadına yardım etmemesi yüzünden gelen 18.9.1948 tarihindeki iki zelzeledir.

Üçüncü Nokta: Ey müdakkik ve hakikatlı ve insaflı ehl-i vukuf âlimlerimiz! Risale-i Nur’un bir kısım has ve halis şakirdlerinin yazdıkları takrizleri ve şahsıma ait medhiyelerini Nurlara çevirdiğimi bir hodfuruşluk telakki etmenize müteessir oldum. Halbuki bu zaman kadar, hiç bir zaman, din âlimlerinin ittifakına ve münakaşa etmemesine muhtaç olmamış. Şimdilik teferruattaki ihtilafı bırakmağa ve medar-ı münakaşa etmemeğe mecburuz.

17.  Sayfa 403 Ehl-i vukufun insaflı hocalarından üç sualim var:

Birisi: Bir adam, diğer bir adamı sâfi bir niyetle onu medhetmekle mes’ul olur mu? Hem medhedilen kişinin istemeyerek sükût ile mukabele etmesi hiç hodfüruşluk sayılır mı?

İkinci Sual: Medhiye yazan hakikat âşıkı bir talebe, siz gibi üstadlardan, şefkatle hatasını ihtar etmenizi beklerken böyle adliye eliyle tokatlamak caiz olur mu?

Üçüncü Sual: Ahmed Feyzi’nin medhiyesini ta’dil etmek fikriyle yazdığım bir mektubumu görmelerinden, güya o medihleri ben kendime yapmışım gibi bu tarz tenkid etmek size yakışır mı? Hem arkadaşlara hususî ve tebrik ve teşvik ve taltif için yazılmış bazı mektublardan ahkâm çıkarmak ve sual ve cevaba medar etmek ve siyasete temas ettirmeğe çalışmağa hiç ihtiyaç var mı?

18.  Sayfa 405 Hata-Savab Cedveli

Mahkemede aleyhimizdeki iddianamenin kırk sahifesinden, şahsıma ait onbeş sahifede seksenbir yanlışını gösteren bu cedveli takdim ediyorum.

19.  Sayfa 422 Hata-Savab Cedvelinin Zeylidir

20.  Sayfa 428 Son Posta Gazetesine yazdıranların ve ihbar edenlerin ve mahkemeyi mecbur edip bize ceza verdirenlerin iltibasları, sehiv ve yanlışları

a. Yedinci Rica’da, “saltanatın vefatı” değil, belki “hilafet saltanatının vefatı” demişim. Siz bir “nun”u okumadınız. Sonra sustular.

b. Latin harfinin kabulü değil, belki Kur’an hurufunun dersinin men’ine yirmi sene evvel bir mahrem risalede itiraz etmişim.

c. Denizli ve Temyiz Mahkemelerince beraet kazanan Tesettür Risalesinden birkaç cümleye yanlış mana verip, bize ceza vermesini haklı gören Son Posta Gazetesi düşünsün ki; ne kadar o neşriyatta hata var.

d. Nur’un bir şakirdinin hususî kanaatını umum Nurculara vermesi ve birisinin hususî bir bir mektubunu mevhum bir gizli cem’iyetin naşir-i efkârı telakki etmesi ve otuz-kırk senede te’lif edilen yüzotuz risaleyi bu sene yazılmış gibi göstererek habbeyi kubbe yapmışlardır.

e. Birinci Şua, Keramet-i Aleviye ve Gavsiye gibi risalelerdeki inayet-i İlahiyyeyi şahsımın aleyhinde pek şiddetli propaganda ve eşedd-i zulüm ve eşedd-i istibdad başlamasıyla, Nurlara muhtaç ve müştaklar çekinmeğe başlamamak için has kardeşlere gösterilmesini medarı ittiham yapmışlar.

Yirmiiki sene eşedd-i zulme hedef olduğumun ve hukuk-u medeniyeden iskat edildiğimin tek bir nümunesi şudur ki: Onbir ay tecrid-i mutlakta hizmetçilerim ve has kardeşlerim bana temas etmemek için bana kararnameyi ve iddianameyi okuyacak ve benim itiraznamemi yazacak bir talebemin yanıma gelmesine izin vermediniz.

f. Siyaset-i dünyeviye ile ve gizli entrikalar ile alakası olmadığı halde varmış gibi ittiham etmişlerdir. Alâkası olmadığına delil Eûzü billahi mineşşeytani vessiyase demesi, yirmibeş sene gazeteleri okumaması, on sene harb-i umumîyi bilmemesi, oniki sene zarfında hükûmetin erkânı bilmemesi, dünyanın en hoş mertebelerine hiç ehemmiyet vermemesi, Kur’anın bir kudsî nüktesine dünya saltanatından ziyade ehemmiyet vermesi ve dünya ahvalini âhiret işlerine tercih edenleri divane telakki etmesi şahittir.

21.  Sayfa 431 Aşağıda yazılan fıkraların mukaddimesidir.

Mahkeme-i Temyiz’in lehimizde olarak aleyhimizdeki Afyon kararnamesini haklı ve hakikatlı deliller ile bozmasına bir cüz’î yardım etmek fikriyle, kararnamede olan sehivlerden bir kısmına kısa işaretler için, aşağıda onların mahrem risalelerden suç mevzuu diye zikrettikleri fıkraları aynen kaydedip yanlışlarını göstererek bizi mahkûm edenleri mes’ul ederiz.

Ezcümle: Kararnamede Üstadımıza isnad edilen suçların fihristesi;

“Saltanat ve hilafetin ilgası.”

“Tekye ve zaviyelerin ve medreselerin kapatılması ve lâikliğin kabulü, İslâmiyet yerine milliyet esaslarının konulması, şapka giyilmesi, tesettürün kaldırılması, latin harflerinin huruf-u Kur’aniye yerinde cebren kabulü, Türkçe ezan ve kamet okunması, mekteblerde din derslerinin kaldırılması, kadınlara erkekler derecesinde irsiyet ve hak tanınması ve taaddüd-ü zevcatın kaldırılması gibi inkılab hareketlerini bid’at, dalalet, ilhaddır diyen, irtica ile suçludur.”

22.  Sayfa 432 Mahkemenin hayretle -aleyhlerinde iken- aleyhimizde yazdığı Tesettür Risalesine haşiye olan bir fıkradır.

23.  Sayfa 432 Mahkemenin taaccüb ve takdir ile kararnamede yazdığı bir fıkra olup, güya aleyhimizdedir. Hâlbuki onları mahkûm eder.

Yirmialtıncı Mektub’da Said Nursî kendisinden bahisle: “Bu bîçare kardeşinizde üç şahsiyet var ki, birbirinden çok uzaktırlar:  Birincisi; Kur’an-ı Hakîm’in dellallığı şahsiyeti, ikincisi; Ubudiyet şahsiyeti, üçüncüsü; hakiki şahsiyetidir.

24.  Sayfa 433 Mahkemenin dehşetli korkarak, kararnamede aleyhimizde kaydettiği huzur-u İlahîde alınacak intikama dair cümleler.

25.  Sayfa 434 Mahkemeyi ifratla ittiham eden bir fıkradır.

Mustafa Kemalle namaz mes’elesi ve Üstadımızın cevabı”Namaz kılmayan haindir, hainin hükmü merduddur.”

26. Sayfa 435 Aleyhimizde yazılan, fakat mahkemeyi mes’ul eden bir fıkradır.

Ayasofya’yı puthane ve Meşihat’ı kızların lisesi yapan bir kumandanı sevmemek suç olması imkânı varmı?

27.  Sayfa 435 Mahkemenin Said’i cezalandırmak için en kuvvetli tahmin ettikleri fıkradır.

Yeni kanunlarına, cebr-i keyfî-i küfrî; cumhuriyete, istibdad-ı mutlak; rejime, irtidad-ı mutlak ve bolşeviklik ve medeniyete sefahet-i mutlaka demesini suç unsuru göstermiş.

28.  Sayfa 435 Mahkemenin kararnamesinde hayret ve takdir ile yazılan bir fıkradır.

Risale-i Nur’u yazmanın altı nevi uhrevî ve beş nevi dünyevî pekçok faideleri olduğunu ve bunların yakında gençlik tarafından idrak olunup üniversitenin bir Nur Mektebi haline döneceği yazılıyor.

29.  Sayfa 436 Medar-ı hayrettir ki; “Milyonlar kahraman başlar feda oldukları bir kudsî hakikata bizim gibi bazı bîçarelerin başları da feda olsun” samimî fedakârlığını gösteren cümlesini suç saymışlar.

30.  Sayfa 436 Pek acibdir ki; merhum Hasan Feyzi’nin gayet hâlisane ve ayn-ı hakikat ve vakıa mutabık ve hiç zararı olmayan ve çoklara menfaatli olan takrizini ve medhiyesini bir suç mevzuu diye Nur’un bir mecmuasının âhirinde bulunmasıyla o mecmuanın müsaderesine vesile yapmak istenilmiş.

31.  Sayfa 436 Risale-i Nur tesmiyesinin dokuz sebebleri içinde yalnız birisine ilişmişler.

Nur isimli has şakirdlerinden göremiyoruz demişler. Haşiyede cevab verildiği gibi, şimdi de Nuri Benli ve Küre’li saatçı Nuri, Nur hizmetinde mümtazdırlar. Demek tenkid edemiyorlar, cüz’î bahanelere mecbur oluyorlar.

Bütün hayatımda Nur kelimesi her yerde bana rast gelmiş. Ezcümle,

1. Karyem Nurs’tur,

2. Merhum vâlidemin ismi Nuriye’dir,

3. Nakşî üstadım Seyyid Nur Muhammed’dir.

4. Kadirî üstadlarımdan Nureddin,

5. Kur’an üstadlarımdan Nuri,

6. Talebelerimden benimle en ziyade alâkadar Nur isimli bulunanlarıdır.

7. Hem kitablarımı en ziyade izah ve tenvir eden nur temsilleridir.

8. Hem hakaik-i İlahiyede müşkilâtımın ekserisini halleden esma-i hüsnadan Nur ism-i nuranisidir.

9. Hem Kur’ana şiddet-i şevk ve inhisar-ı hizmetim için hususî imamım Osman-ı Zinnureyn’dir. (R.A.)

32.  Sayfa 438 Hücumat-ı Sitte ve Zeyli,

Hem yirmi sene evvel, hem şiddetli ve zalimane bir tecavüze karşı, hem gayet mahrem, hem mahkemeleri görmüş, hem hiddet zamanında yazılmış, hem ikinci harb-i umumî zamanı o hiddeti haklı göstermişken; şimdi yazılmış gibi suç sayıp müsadere etmek, adaletten çok uzaktır.

33.  Sayfa 439 İşarat-ı Seb’ada bir-iki cümleye ilişip müsaderesine ve bize suç yapmağa çalışmışlar.

“Biz Allah Allah diye diye geri kaldık.” diyenlere sükut ile gafillere cevab-ı kat’i verildi.

34.  Sayfa 439 Mûcib-i hayrettir ki;

Onaltıncı Lem’ada baştakilerin başlarına akıl ve kalblerine iman gelinceye kadar ihtiyat etmelerini naehillerin ellerine hakikatları vermememlerini tavsiye etmemi suç göstermişler.

35.  Sayfa 440 Tesettür, İhtiyar Lem’asından ve Rehber’de yazılmış

“Tesettür aleyhinde olanların hayâsız yüzlerine bir şamar vuruyor!” ve “Hilafet saltanatının vefatı” cümlelerinin yalnız başını yazıp bir suç mevzuu diye müsaderesine yürümek gösteriyor ki; medar-ı tenkid bir şey bulamıyorlar

36.  Sayfa 440 Yirmiikinci Lem’a da bahsi geçen şu ki;

Onlar Üstadımızın ehl-i dünyanın dünyasına karışmamasını çok takdir etmeleri lâzım iken tenkid etmişler, suç mevzuu yapmışlar.

37.  Sayfa 441 Şefkat-i imaniyeden gelen bu masumane ve hâlisane ve hayretkârane ümid ve arzu ve temenniyi bir suç tevehhüm edenler, elbette kendileri suçludurlar.

Üstadın faytonla gezerken çevresinde dolaşan çocuklar, hiss-i kablel vuku’ ile Risale-i Nurla imanlarını kurtaracaklarını hissettiklerinden O’nun mümessiline karşı alaka göstermelerini bahseden cümleyi suş mevzuu saymışlar.

38.  Sayfa 441 Bu fıkra başta lehimde ve âhirde bir arzu ve bir temenni iken suç saymak insaftan hariçtir.

Mehdinin üç vazifesine dair olan mesailin bazı cümlelerini kaldırıp ta’dil ederek gönderme tavsiyesini ve Dâr-ül fünunun kapısında yazılı olan hatt-ı Kur’anîyenin meydana çıkarılmasının işaretiyle Dâr-ül fünunun ileride Nur Mektebi olmasını temenni etmesini suç mevzuu saymışlar.

39.  Sayfa 441 Tekbirat-ül Hüccac fî Arafat mektubumda

Mehdi-i Resul’ün temsil ettiği kudsi cemaatin şahs-ı manevisinin üç vazifesi olduğu hakikatının izahına karşı tenkidlerine verilen cevab ve Hüsrev’in âhirdeki haşiyesi tam cevabdır.

40.  Sayfa 443 Beni mahzun etmeyiniz, zemin hiddet eder.” dediğimden üç dakika sonra zelzele olmasını, hayret ve taaccüble tahsin etmek şefkatın iktizası olduğu halde, medar-ı tenkid olamaz.

Yüzkırkbir numaralı mektubda, zelzele hadisesi; yüzkırkyedi numaralı mektubda kışın hiddeti ve maarif dairesinin yanması külli bir tokattır dememi suç mevzuu saymışlar.

41.  Sayfa 443 Tebrik ve âferin ile mukabele edilecek bir hale, itiraz nazarıyla bakılmaz.

Tebrik ve âferin ile mukabele edilecek ikltisad bereketiyle yaşayan bir adama, neyle yaşıyorsun diyerek itiraz nazarıyla bakılmaz.

42.  Sayfa 444 Zübeyr’in mahkemede okuduğu müdafaası gibi, parlak medhiyesi inşâallah onları takdir ve tahsine sevketmiş ki, taaccüble kararnamede yazmışlar.

43.  Sayfa 444 Bu gelen parça tam lehimdedir. Şöyle ki;

“Dine ve terbiye-i Muhammediyeye (A.S.M.) zehir diyen Saraçoğlu’nu bırakıp, hakikat-ı Kur’aniyeyi güneş gibi gösteren Siracünnur ile münakaşa etmek, onun müsaderesine yardım etmek” demek olduğunu beyan etmek ayn-ı hakikat iken, kararnamede suç mevzuları içine konulmamalı idi.

44.  Sayfa 446 Temyiz Mahkemesi Riyasetine

Afyon Mahkemesinden hakkımızda sadır olan haksız hükmün temyizen bozulması üzerine yapılan duruşmamızda yazdığım bu şekvamı layiha-i temyizim olarak takdim ediyorum.

45.  Sayfa 446 Haşirdeki mahkeme-i kübraya bir arzuhaldir ve dergâh-ı İlahîye bir şekvadır.

Yirmiüç senede yüzer işkenceli musibetlerden (on tanesini) âdil Hâkim-i Zülcelal’in dergâh-ı adaletine müştekiyane takdim ediyorum.

Birincisi: Ben kusurlarımla beraber bu milletin saadetine ve imanının kurtulmasına hayatımı vakfettiğim halde Afyon mahkemesinde üç defa ve her defasında iki saate yakın dinlettirdikleri ittihamnameye karşı bir iki dakikadan fazla müsaade etmediler ki hakkımı müdafaa edeyim. Ben yirmi ay tecrid-i mutlakta durdurulduğum halde yalnız üç-dört saat bir-iki arkadaşıma izin verildi. Müddeînin onbeş sahifesinde seksenbir hatasını isbat ettiğim halde konuşturmadılar. Eğer konuştursalardı diyecektim: Din düşmanlarının neşriyatlarına hürriyet-i vicdan düsturuyla ilişilmediği halde, benim kırk senede yüz otuz risalelerimi hangi suç ile mahkûm ediyorsunuz. Elbette mahkeme-i kübra-i haşirde sizden sorulacak. İkincisi: Beni cezalandırmağa gösterdikleri bir sebeb: Benim tesettür, irsiyet, zikrullah, taaddüd-ü zevcat hakkında Kur’anın gayet sarih âyetlerine, medeniyetin itirazlarına karşı onları susturacak tefsirimdir.

Üçüncüsü: Mahkûmiyetime gösterdikleri bir sebeb; emniyeti ihlâl ve asayişi bozmaktır. İmkânatı vukuat yerinde koyup, bazı mahrem risale ve hususî mektublara yanlış mana vererek bizi ittiham ve cezalandırmak istiyorlar.

Tarihçe-i hayatımı bilenlerce malumdur. Hayatım dine hizmetle geçmiştir. Otuzbir Mart vaka’sında isyan eden sekiz taburu itaate getiren ve üç dehşetli kumandanlara karşı korkmayan ve mahkemelerde, bu milletin din selameti için ölümü hiçe sayan bir adama inkılab ve hükûmet aleyhinde gizli bir siyaset çeviriyor. diyenleri vicdanlarına havale ediyorum.

Dördüncüsü: Şapka giymediğimi mahkûmiyetime ehemmiyetli bir sebeb göstermeleridir.

Beşincisi: Risale-i Nur’un parçaları içerisinde Zülfikar mecmuasında iki âyetin tefsirini bahane ederek o pek çok menfaatli ve kıymetdar mecmuanın müsaderesine sebeb oldular.

Altıncısı: Nur’un şakirdlerinden bazılarının ziyade hüsn-ü zan ile müfritane medhetmelerini suç unsuru gösterenlere derim. Kardeşlerimin, müflis şahsıma karşı medh ü senalarını, asıl mal sahibi ve bir manevî mu’cize-i Kur’aniye olan Risale-i Nur’a ve has şakirdlerinin şahsiyet-i maneviyesine çeviriyordum. Acaba kendi razı olmadığı halde başkaları onu medhetse o adam suçlu olur mu?

Yedincisi: Eskiden beraet ettiği mes’elelerle tekrar dava edilen yeni eser neşretmeyip eski neşredilen eserlerin tashihi ile uğraşan mahkeme memleketine dönmesine izin verdiği halde dünya siyasetine temas etmemek için gurbeti kabul eden bir adam hakkında iddianamedeki asılsız isnadlar ve yalan bahislerle suçlu yapmaya çalışanı mahkeme-i kübraya havale ediyorum.

Sekizincisi: Müteaddid mahkemeler Beşinci Şua risalesini tedkik edip teşhirine sebeb olmakla beraber, bize iade ettikleri halde, şimdi beni tekrar onunla suçlu yapmak ne kadar adaletten, haktan, insaftan uzak olduğunu, bizi kanaat-ı vicdaniye ile mahkûm edenlerin vicdanlarına ve onları dahi mahkeme-i kübraya havale ederek “Hasbünallahü ve ni’melvekil” deriz.

Dokuzuncusu: Çok mühimdir. Fakat bizi mahkûm edenlerin, Risale-i Nur’u mütalaalarının hatırı için, onları kızdırmamak fikriyle yazmadım.

Onuncusu: Kuvvetli ve ehemmiyetlidir. Fakat yine onları küstürmemek niyetiyle şimdilik yazmadım.

46.  Sayfa 455 Onbeş sene evvel Eskişehir Mahkemesinde, Heyet-i Vekile’ye yazılan arzuhalin bir parçasıdır.

Ey ehl-i hall ü akd! Ya benim i’damımı ve yüzbir sene cezayı istilzam edecek kusurumu kanun dairesinde gösteriniz veyahut bütün bütün divane olduğumu isbat ediniz; veyahut benim ve risalelerimin ve dostlarımın tam serbestiyetimizi verip zarar ve ziyanımızı müsebbiblerinden alınız. Benim emsalim ya i’dam olur, darağacına müftehirane çıkarlar veyahut lâyık olduğu makamda serbest kalırlar.

Ey ehl-i hall ü akd! Acaba hiç mümkün müdür ki; yirmibeş sene evvel gazetelerin yazdığı gibi, bir makale ile otuz bin adamı kendi fikrine çeviren ve koca Hareket Ordusu’nun nazar-ı dikkatini kendine döndüren ve İngiliz başpapazının altıyüz kelime ile istediği suallerine altı kelime ile cevab veren ve bidayet-i hürriyette en meşhur bir diplomat gibi nutuk söyleyen bir adamın yüzyirmi risalesinde dünyaya, siyasete bakacak yalnız onbeş kelime mi bulunur?

Ben hukukumu kanun dairesinde istiyorum. Kanun namına kanunsuzluk edenleri cinayetle ittiham ediyorum. Böyle cânilerin keyiflerini elbette hükûmet-i cumhuriyenin kanunları reddeder ve hukukumu iade eder ümidindeyim.

47.  Sayfa 460 Risale-i Nur’un hakkaniyetine bir nümune

Eskişehir ve Denizli Mahkemelerinden ondokuz sene evvel te’lif edilen bu Onaltıncı Mektub, güya üç mahkemeyi görmüş gibi bütün medar-ı itiraz şeyleri reddetmesi, inayet-i İlahiyenin bir nevi ikram kerametine mazhar olduğunu zahir gösteriyor.

48.  Sayfa 461 Onaltıncı Mektub

Çoklar tarafından sarihan ve manen gelen bir suale Eski Said lisanıyla, dostlarımı ve Sözlerimi ehl-i dünyanın evham ve eziyetinden kurtarmak için; hakikat-ı hâli hem dostlarıma, hem ehl-i dünyaya ve ehl-i hükme beyan etmek için “Beş Nokta” ile verilen cevabdır.

Birinci Nokta: (Siyasete girmenin zararı mı var sualine bir cevabdır.)

Denilmiş: “Ne için siyasetten çekildin? Hiç yanaşmıyorsun?”

Elcevab: Siyaset vasıtasıyla dine ve ilme hizmet etmek meşkuk ve müşkilâtlı ve bana nisbeten fuzuliyane, hem en lüzumlu hizmete mani ve hatarlı bir yoldur.

(Siyasetin zararları nelerdir?)

Çoğu yalancılık ve bilmeyerek ecnebi parmağına âlet olmak ihtimali var.

Hem siyasette hem muvafıkda hemde muhalifte taraftarları çoklukla var.

Hem on ihtimalden bir-iki ihtimale binaen günahlara girmek, masumları günaha atmak;

(Siyaseti terk ettiğine) kat’î şahid,

Sekiz senedir birtek gazete okuyup ve ne dinlememsi

Hem beş senedir siyasetvari bir tereşşuh görülmemesi

Siyasete iştihası ve arzusu olmaması

İkinci Nokta: (Siyasete girmekten daha büyük bir mes’ele mi var sualine bir cevabdır.)

Yeni Said ne için bu kadar şiddetle siyasetten tecennüb ediyor?

Elcevab: (Siyasetten tecennübün iki sebebi var.)

Birinci Sebeb: Milyarlar seneden ziyade olan hayat-ı ebediyeye çalışmasını ve kazanmasını; meşkuk bir-iki sene hayat-ı dünyeviyeye lüzumsuz, fuzulî bir surette karışma ile feda etmemek için..

İkinci Sebeb: hem en mühim, en lüzumlu, en saf ve en hakikatlı olan hizmet-i iman ve Kur’an için şiddetle siyasetten kaçıyor.

Eğer derseniz: Şeyhler bazan işimize karışıyorlar. Sana da bazan şeyh derler.

Ben de derim: Ben şeyh değilim, ben hocayım. Bir tek adama tarîkat dersi vermedim. İman lâzım, İslâmiyet lâzım; tarîkat zamanı değil.

Eğer derseniz: Sana Said-i Kürdî derler. Belki sende unsuriyet-perverlik fikri var; o işimize gelmiyor.

Ben de derim: Eski Said ve Yeni Said’in yazdıkları meydanda. Ben eski zamandan beri menfî milliyet ve unsuriyet-perverliğe, Avrupa’nın bir nevi firenk illeti olduğundan, bir zehr-i katil nazarıyla bakmışım.

Üçüncü Nokta: “Sana gelen zahmetlere, sıkıntılara nasıl tahammül ediyorsun? Halbuki eskiden çok hiddetli ve izzetli idin, edna bir tahkire tahammül edemezdin?”

Elcevab: İki küçük hâdiseyi ve hikâyeyi dinleyiniz, cevabını alınız:

Birinci hikâye: Tahkirler ve kusurlar,

Şahsıma ve nefsime ait ise beni gururdan ve şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım sıfatıma ait ise, beni istihdam eden Sahib-i Kur’ana havale ediyorum.

Sövmek, tahkir etmek, çürütmek nev’inden ise; beni müdafaa etmek misafir olduğum ve bana nezaret eden şu köye, sonra kazaya, sonra vilayete hükmedenlere aittir.

İkinci hikâye: Ehl-i dünya beni ihtilattan men’ediyordu. Bunun sebebi;

Nefsim için ise, helâl ediyorum.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım cihetiyle ise, onu Aziz-i Cebbar’a havale ediyorum.

Teveccüh-ü âmmeyi hakkımda bozmak murad ise onlara rahmet.

Hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye ait ise beyhudedir.

Dördüncü Nokta: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler hayatın hakiki gayesine koşmak noktasında pek çok lütuf ve ikramlara mahar olurlar. Cevabında bu lütuf ve ikramlara misaller verilmiştir.)

Evhamlı birkaç sualin cevabıdır:

Birincisi: “Ne ile yaşıyorsun? Çalışmadan nasıl geçiniyorsun?

Elcevab: Ben iktisad ve bereketle yaşıyorum. 

Hem halkların malını kabul etmemek, maaşı kabul etmemek ve maişet-i dünyeviye için minnet altına girmemek, bütün ömrümde bir düstur-u hayatımdır.

Cenab-ı Hakk’ın bana ettiği ihsanatı yâdedip, bir şükr-ü manevî nev’inde birkaç nümunesini söyleyeceğim.

İşte birisi: Şu altı aydır otuzaltı ekmekten ibaret bir kile buğday bana kâfi geldi.

İkincisi: Şu mübarek Ramazanda, üç ekmek, bir kıyye (kilo demek) pirinç bana kâfi gelmiştir. Hattâ o pirinç, onbeş gün Ramazandan sonra bitmiştir.

Üçüncüsü: Dağda, üç ay bana ve misafirlerime bir kıyye tereyağı, -hergün ekmekle beraber yemek şartıyla- kâfi geldi.

Dördüncüsü: Şu üstümdeki sakoyu, yedi sene evvel, eski olarak almıştım. Beş senedir elbise, çamaşır, pabuç, çorap için dört buçuk lira ile idare ettim.

Bu bereketler, ya yanıma gelen hâlis dostlarıma ihsandır veya hizmet-i Kur’aniyeye bir ikramdır veya iktisadın bereketli bir menfaatıdır veyahut “Yâ Rahîm, Yâ Rahîm” ile zikreden ve yanımda bulunan dört kedinin rızıklarıdır ki, bereket suretinde gelir.

Kedi bahsi geldi, tavuğu hatıra getirdi. Bir tavuğum var. Şu kışta, yumurta makinesi gibi pek az fasıla ile her gün rahmet hazinesinden bana bir yumurta getiriyordu.

İkinci vehimli sual: İki kısımdır.

Birinci kısım: Sana nasıl emniyet edeceğiz ki, sen dünyamıza karışmayacaksın? Seni serbest bıraksak, belki dünyamıza karışırsın.

İkinci kısım: Hem nasıl bileceğiz ki, sen kurnazlık yapmıyorsun? Kendini târik-i dünya gösterip halkın malını zahiren almaz, gizli alır bir kurnazlık olmadığını nasıl bileceğiz?

İkinci kısıma cevab: Değil kurnazlık belki edna bir hileye tenezzül etmez bir tarzda hayat geçirmişim. Eğer hile olsaydı, bu beş sene zarfında sizlere temellukkârane bir müracaat edilecekti. Hileli adam kendini sevdirir, kendini çekmez; iğfal ve aldatmaya daima çalışır.

Birinci kısıma cevab: Zahiren târik-i dünya, bâtınen talib-i dünya şübhesi ise, Ben nefsimi tebrie etmiyorum, nefsim her fenalığı ister. Fakat nefs-i emmarem ister istemez akla tâbi’ olmuştur.

Üçüncü vehimli sual: Sen bizi sever misin? Beğeniyor musun? Eğer seversen, neden bize küsüp karışmıyorsun? Eğer beğenmiyorsan bize muarızsın; biz muarızlarımızı ezeriz?

Elcevab: Hâl-i âlemin salahını temenni ediyorum, dua ediyorum ve ehl-i dünyanın ıslahını arzu ediyorum; fakat irade edemiyorum, çünki elimden gelmiyor. Bilfiil teşebbüs edemiyorum; çünki ne vazifemdir, ne de iktidarım var.

Dördüncü şübheli sual: O kadar belalar gördük ki, kimseye emniyetimiz kalmadı. Sana nasıl emin olabiliriz ki; fırsat senin eline geçse, arzu ettiğin gibi karışmazsın?

Elcevab: Fırsat varken memleketimde, talebe ve akrabam içinde, beni dinleyenlerin ortasında, heyecanlı hâdiseler içinde dünyanıza karışmadığım halde; diyar-ı gurbette ve yalnız, tek başıyla, garib, zaîf, âciz, bütün kuvvetiyle âhirete müteveccih, ihtilattan, muhabereden kesilmiş vaziyette hiç karışmam.

Beşinci Nokta: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler muarızlara maddi mukabele ile değil hakkı göstermek şeklinde mukabele etmişlerdir.)

Beş küçük mes’eleye dairdir:

Birincisi: Ehl-i dünya bana diyorlar ki: Bizim usûl-ü medeniyetimizi, tarz-ı hayatımızı ve suret-i telebbüsümüzü ne için sen kendine tatbik etmiyorsun? Demek bize muarızsın?

Elcevab: Ne vakit beni serbest bırakıp memleketime iade edip hukukumu verdiniz, o vakit usûlünüzün tatbikini isteyebilirsiniz.

İkinci Mes’ele: Bize ahkâm-ı diniyeyi ve hakaik-i İslâmiyeyi talim edecek resmî bir dairemiz var. Sen ne salahiyetle neşriyat-ı diniye yapıyorsun?

Elcevab: Hakaik-i imaniye ve esasat-ı Kur’aniye, resmî bir şekilde ve ücret mukabilinde dünya muamelatı suretine sokulmaz; belki bir mevhibe-i İlahiye olan o esrar, hâlis bir niyet ile ve dünyadan ve huzuzat-ı nefsaniyeden tecerrüd etmek vesilesiyle o feyizler gelebilir.

Sâniyen: Yazdığım hakaik-i imaniyeyi doğrudan doğruya nefsime hitab etmişim. Herkesi davet etmiyorum. Belki ruhları muhtaç ve kalbleri yaralı olanlar, o edviye-i Kur’aniyeyi arayıp buluyorlar.

Üçüncü Mes’ele: Benim Kur’ana hizmetkârlığımdan teberri edip kaçmayınız. Çünki inşâallah benden size zarar gelmez.

Dördüncü Mes’ele: Hodfüruş ve siyaset bataklığına düşmüş bazı insanlar, bana tarafgirane, rakibane bir nazarla bakıyorlar. Hâlbuki ben imanın cereyanındayım. Madem böyledir, bana eziyet verip rakibane ilişen adamların o muamelesi zındıka ve imansızlık namına imana ilişmek hükmüne geçer.

Beşinci Mes’ele:

· Dünya madem fânidir.

· Hem madem ömür kısadır.

· Hem madem gayet lüzumlu vazifeler çoktur.

· Hem madem hayat-ı ebediye burada kazanılacaktır.

· Hem madem dünya sahibsiz değil.

· Hem madem şu misafirhane-i dünyanın gayet Hakîm ve Kerim bir Müdebbiri var.

· Hem madem ne iyilik ve ne fenalık, cezasız kalmayacaktır.

· Hem madem لاَ يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلاَّ وُسْعَهَا sırrınca teklif-i mâlâyutak yoktur.

· Hem madem zararsız yol, zararlı yola müreccahtır.

· Hem madem dünyevî dostlar ve rütbeler, kabir kapısına kadardır.

Elbette en bahtiyar odur ki:

· Dünya için âhireti unutmasın,

· âhiretini dünyaya feda etmesin,

· hayat-ı ebediyesini hayat-ı dünyeviye için bozmasın,

· malayani şeylerle ömrünü telef etmesin;

· kendini misafir telakki edip misafirhane sahibinin emirlerine göre hareket etsin;

· selâmetle kabir kapısını açıp saadet-i ebediyeye girsin.

{(Haşiye): Bu mademler içindir ki; şahsıma karşı olan zulümlere, sıkıntılara aldırmıyorum ve ehemmiyet vermiyorum. “Meraka değmiyor” diyorum ve dünyaya karışmıyorum.}

49.  Sayfa 473 Onaltıncı Mektub’un Zeyli

(Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler dava edindiği hakikatın hakkaniyetini o hakikatları yaşayarak gösterirler. Üstadımız hakikatları yaşarak elli bin değil milyonlar kuvvetinde olduğunu fiilen göstermiştir.)

Eğer Deseniz: “Said ellibin nefer kuvvetindedir, onun için serbest bırakmıyoruz.”

Eğer korkunuz şahsımdan ise; ellibin nefer değil, belki bir nefer elli defa benden ziyade işler görebilir.

Eğer korkunuz mesleğimden ve Kur’ana ait dellâllığımdan ve kuvve-i maneviye-i imaniyeden ise; ellibin nefer değil, yanlışsınız! Meslek itibariyle elli milyon kuvvetindeyim, haberiniz olsun!

Mükerrer sual; Neden vesika için müracaat etmiyorsun? İstida vermiyorsun?

Elcevab: Beş-altı sebeb için müracaat etmiyorum ve edemiyorum:

Birincisi: Ben, kader-i İlahînin mahkûmuyum ve ona müracaat ediyorum.

İkincisi: Bu dünya çabuk tebeddül eder bir misafirhane olduğunu yakînen iman ettiğim için istida vermiyorum.

Üçüncüsü: Fevkalkanun muamele edenlere, kanun namına müracaat manasız olur.

Dördüncüsü: ehemmiyetsiz bir ihtiyacıma cevab-ı red verenlere nasıl müracaat edilir? Müracaat edilse, zillet içinde faidesiz bir tezellül olur.

Beşincisi: Haksızlığı hak iddia edenlere karşı hak dava etmek ve onlara müracaat etmek; bir haksızlıktır, hakka karşı bir hürmetsizliktir.

Altıncı Sebeb: Bana karşı ehl-i dünyanın verdikleri sıkıntı, siyaset için değil; benim dine merbutiyetimden beni tazib ediyorlar. Öyle ise onlara müracaat etmek, dinden pişmanlık göstermek ve meslek-i zındıkayı okşamak demektir.

Yedinci Sebeb: Heyet-i içtimaiyeye muzır eşhasa meydan veren ve nâfi’lere zulüm eden ve evhamlarından bana yanaşmayan ve görüşmeyen memurlara müracaat etmek, kâr-ı akıl değil, beyhude bir zillettir.

Sekizincisi: “Gayr-ı meşru’ bir muhabbetin neticesi, merhametsiz bir adavet olduğu” kaidesince, âdil olan kader-i İlahî, lâyık olmadıkları halde meylettiğim şu ehl-i dünyanın zalim eliyle beni tazib ediyor.

İşte böyle vaziyette bir adam, Cenab-ı Hak’tan başka kime müracaat eder?

50.  Sayfa 478 Hapis musibetine düşenlere merhametkârane, sadakatla, hariçten gelen erzaklarına nezaret ve yardım edenlere Üç Nokta’da kuvvetli bir tesellidir.

Birinci Nokta: Ehl-i iman için hapis musibeti farz namazını kılmak ve hapse sebebiyet veren günahlardan tövbe etmek ve sabır içinde şükretmek şartıyla hapiste geçen ömür günleri, her bir gün on gün kadar bir ibadet kazandırabilir.

İkinci Nokta: Musibete karşı sabır kuvvetini hazır zamana tahşid etmek gerekir. Zira zeval-i lezzet elem olduğu gibi, zeval-i elem dahi lezzettir. Hattâ şekva olmasın, ben bu üçüncü Medrese-i Yusufiyede, birkaç gün zarfında, hiç ömrümde görmediğim maddî ve manevî sıkıntılı, hastalıklı musibetimde, hususan Nur’un hizmetinden mahrumiyetimden gelen me’yusiyet ve kalbî ve ruhî sıkıntılar beni ezdiği sırada, inayet-i İlahiye bu mezkûr hakikatı gösterdi.

Üçüncü Nokta: Farz namazını kılmak, sadakat, şefkat, sevinç ile ve minnet ettirmemek şartıyla; Hasta, ihtiyar, garip, fakir mahpuslara hizmet etmenin sadaka hükmüne geçtiğini izah ediyor.

51.  Sayfa 479 Gençlik Rehberi’nin küçük bir haşiyesi

Risale-i Nur’daki hakikî teselliye gençlik darbesini yiyenler, zulmen mahkûm olanlar, fakir ve ihtiyar ve hasta ve iman hakikatlarına müştak olan mahpuslar çok muhtaçtırlar. Evet, gençlik tehlikeleri ve bilhassa şimalde koca bir devlet gençlik hevesatını elde ederek bu asrı fırtınalarıyla sarsıyor. İşte bu asırda İslam Türk gençleri kahramane davranıp bu tehlikeye karşı Risale-i Nur’un keskin kılıncıyla mukabele etmeleri elzemdir. Eğer terbiye-i Kur’aniye ve Nur’un hakikatlariyle kendilerini muhafaza etseler, tam bir kahraman genç ve mükemmel bir insan ve mes’ud bir müslüman ve sair zîhayatlara, hayvanlara bir nevi sultan olur. Terbiye için onbeş sene hapse atmaktan ise, onbeş hafta Risale-i Nur dersini alsalar, daha ziyade onları ıslah eder. En bahtiyar odur ki; sabır içinde şükretmek ve hapis müddetinden tam istifade ederek Nurların dersini alarak istikamet dairesinde, imanına ve Kur’ana hizmete çalışmaktır. Hakikî zevk ve elemsiz lezzet ve kedersiz sevinç ve hayattaki saadet yalnız imandadır ve iman hakikatleri dairesinde bulunur. Yoksa dünyevî bir lezzette çok elemler var. Bir üzüm tanesini yedirir, on tokat vurur gibi hayatın lezzetini kaçırır.

52.  Sayfa 481 Kader-i İlahînin bizi bu üçüncü Medrese-i Yusufiye’ye sevketmesinin hikmetleri

1. Yedirecek ve rızkımız bizi buraya çağırdı.

2. İnayet-i İlahiye bizi buraya sevketmiş.

3. Herkesten ziyade yeni kardeşler Nurlardaki teselliye muhtaçtırlar.

4. Hizmet tevakkuf etmiyor kesretle hariçte de devam ediyor.

5. Herbir fâni saat, bâki ibadet saatleri hükmüne geçer.

53.  Sayfa 482 Bu üçüncü Medrese-i Yusufiye’nin bazı güzel neticeleri şunlardır.

Evvelâ: Risale-i Nur’un hakikî sahibleri olan müftüler, vaizler, imamlar, hocalardan manevî kahramanlar meydana çıktılar. Edhem İbrahimler, Ali Osmanlar ehl-i medresenin yüzlerini ak ettiler.

Sâniyen: İnşâallah bu üçüncü Medrese-i Yusufiye, ikinciden geri kalmayacak. Zahmet pek az, faide-i maneviye pek çok olacak.

Sâlisen: Meşakkat derecesinde sevabın ziyadeleşmesi cihetinde, bu şiddetli hale şükretmeliyiz.

54.  Sayfa 482 Başta müdür olarak hapsin heyet-i idaresine sureten ehemmiyetsiz, fakat bence çok ehemmiyetli bir maruzatım var.

Beni hastahaneye sevketmeyiniz. Bütün hayatımda, hususan bu yirmiiki sene tecrid-i mutlak ömrümde tahammül edemediğim bir vaziyete, yani tanımadığım hastabakıcıların hükmü altına mecbur etmeyiniz. Vücudumun aşılara tahammülü yoktur.

55.  Sayfa 483 İnayet-i İlahiyeye birkaç nümune

Evvelâ: Risale-i Nur’da bir kusur bulamadıklarından, onun bedeline benim ehemmiyetsiz ve çok kusurlu şahsımla uğraşmalarıdır.

Sâniyen: Pek geniş ve şiddetli ve merhametsiz bu taarruzun yirmiden bire inmesidir.

Sâlisen: İki sene aleyhimizde plân çeviren sâbık vali def’olması ve dâhiliye Vekili’nin dehşetli hücumunun pek çok hafifleşleşmesidir.

Râbian: Risale-i Nur’un perde altında teksir makinesiyle intişarı ile bu kış emsalsiz bir tarzda yaz gibi gülmesi ve her tarafta taharri ve müsadere endişesiyle tevakkuf edip birdenbire kış dehşetli hiddeti ve ağlamasıyla tetabukudur.

56.  Sayfa 483 Mes’ele-i Nuriye münasebetiyle bu medreseye kader-i İlahî ve kısmetin sevkiyle gelenleri ta’ziye yerine tebrik edilecek dört noktadır.

1. Az bir kısmınagelen musibet ekser kardeşlerimizi bir derece zahmetten kurtarıyor.

2. Herbirinin az zamanda çok hizmet etmesidir.

3. Bu yeni Medrese-i Yusufiye’nin kıymetdar neticelerine bilfiil hissedar olmak için bu zahmetli mücahedeye giriyorlar.

4. Müştak oldukları hâlis, sadık kardeşlerini görüp tatlı bir ders alıp veriyorlar.

5. İstirahat zamanları devam etmeyip, boşuboşuna gitmesinden manayı münafi ile herbir fâni saat, bâki ibadet saatleri hükmüne geçiyor.

Bu hadiseler gösteriyor ki; Nurlara iliştikçe daha ziyade parlar, ders dairesi genişlenip ehemmiyet kesbeder ve mağlub olmaz. Yalnız “sırran tenevverat” perdesi altına girer.

57.  Sayfa 484 Garib ve latif iki halimi beyan etmek lâzım geldi.

Birincisi: Emirdağı’nda iken görüşmek için gelipte vaktimin dar olmasından ve inzivadan gelen halet-i ruhiyemden ve hizmet-i Nuriye müsaade etmemesinden o fedakâr dostlar ile tam sohbet edemediğim gibi bu hapisteki tecrid-i mutlakta da sohbet edip görüşemiyorum.

İkincisi: Sikke-i Gaybî Mecmuasındaki Nurlara itimad kazandıran ve makbuliyetine imza basan hakikartlar benim çok kusurlu, ehemmiyetsiz şahsiyetimin pek cüz’î hârika hallerine ihtiyaç bırakmıyor.

58.  Sayfa 486 Beni merak etmeyiniz,

Ben sizinle beraber bir binada bulunduğumdan bahtiyarım, memnun ve mesrurum. Şimdi vazifemiz: Bir müdafaa nüshası Isparta’ya, oranın müddeiumumuna, avukatımıza, dava vekilimize, Ankara makamatına gönderilsin. Hem vekilimiz Ahmed Bey’e haber veriniz ki, müdafaayı makine ile yazdığı vakit sıhhatine pekçok dikkat etsin. Çünki ifadelerim başkasına benzemiyor. Bir harfin ve bazan bir noktanın yanlışıyla bir mes’ele değişir, mana bozulur.

59.  Sayfa 486 Risale-i Nur benim bedelime sizlerle görüşür.

Derse müştak yeni kardeşlerimize güzelce ders verir. Nurlarla ya okumak veya okutmak veya yazmak suretindeki meşguliyet; tecrübelerle kalbe ferah, ruha rahat, rızka bereket, vücuda sıhhat veriyor.

Dehşetli ve tezahür etmiş iki muannid; hem zındıka, hem komünist hesabına -biri Emirdağı’nda malûm olmuş, biri de burada- gayet dessasane, aleyhimizde iftiralarla memurları ürkütmeğe çalışıyorlar.

60.  Sayfa 487 Ey hapis arkadaşlarım ve din kardeşlerim!

Hem dünya azabından, hem âhiret azabından kurtaracak bir hakikat-ı Kur’aniye; Hakikat ve maslahat sulhtur. Affetmektir. Onun içindir ki; “Üç günden fazla bir mü’min diğer bir mü’mine küsmemek” İslâmiyet emrediyor.

61.  Sayfa 488 Bu sene hacca gidenler

Mekke-i Mükerreme’de Nur’un kuvvetli mecmualarını büyük âlimlerin hem Arabça, hem Hindçe tercüme ve neşre çalışmaları gibi; Medine-i Münevvere’de dahi o derece makbul olmuş ki, Ravza-i Mutahhara’da makber-i saadet üstünde konulmuş. Hacı Seyyid, kendi gözüyle Asâ-yı Musa mecmuasını kabr-i Peygamberî (A.S.M.) üzerinde görmüş.

62.  Sayfa 488 Müjdeli ve tabiri çıkmış latif bir rü’ya

Ali abi, rüyasında Üstadımızla beraber Hüsrev abi’yi Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın elini öperken görmüş. Bu rüyanın tabiri Asâ-yı Musa mecmuasını kabr-i Muhammedî Aleyhissalâtü Vesselâm üzerinde hacıların görmesiyle çıkmıştır ki rıza-yı Nebeviyeye mazhar olduğuna bir işarettir.

63.  Sayfa 489 Aziz, sıddık kardeşlerim ve hapis arkadaşlarım!

Evvelâ: Sureten görüşemediğimizin ehemmiyeti yok. Siz hangi risaleyi okusanız veya dinleseniz Kur’anın bir hâdimi haysiyetiyle Üstadınızla görüşürsünüz.

Sâniyen: Yeni talebelerine deriz: Risale-i Nur’un kazandırdığı iki faide ve netice, biri; iman ile kabre girmek, diğeri; şirket-i maneviye-i Nuriyenin feyziyle umum kardeşlerinin manevî kazançlarına ve dualarına hissedar olmaktır.

64.  Sayfa 489 Afyon müdafaanamesinin hem bize, hem bu Nurlara, hem bu memlekete, hem âlem-i İslâm’a alâkadar ehemmiyetli hakikatları var.

Bizi tahliye ve tecziye etseler de o müdafaattaki hakikatları hem hükûmete, hem adliyelere, hem millete bildirmek bir vazifemizdir.

65.  Sayfa 490 Aziz yeni kardeşlerim ve eski mahpuslar!

Benim kat’î kanaatim gelmiş ki; buraya girmemizin inayet-i İlahiye cihetinde bir ehemmiyetli sebebi sizsiniz. Yani, Nurlar tesellileriyle ve imanın hakikatlarıyla tam bir teselli size vermektir.

66.  Sayfa 491  Aziz, sıddık kardeşlerim!

İman-ı tahkikî hizmet-i kudsiyesinde bulunan Nur talebeleri dahi kader-i İlahînin emriyle ve inayet-i Rabbaniyenin tensibi ve sevkiyle bu Medrese-i Yusufiye kongresine gelmesinde inşâallah pek çok kıymetdar manevî faide ve ehemmiyetli neticeler ihsan edilecek.

67.  Sayfa 491 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Bugün benim pencerelerimi mıhlamalarının sebebi, mahpuslarla muarefe ve selâmlaşmamaktır. Bununla beraber hiç endişe etmeyiniz. Biz inayet-i İlahiye altındayız ve bütün meşakkatlara karşı kemal-i sabırla belki şükür ile mukabele etmeğe azmetmişiz.

68.  Sayfa 492 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Ben bütün vazife-i müdafaatı buraya gelen ve gelecek Nur erkânlarına (Hüsrev, Re’fet, Tahir, Feyzi, Sabri) bırakmağa kalben mecbur oldum. Risale-i Nur’un hârika yüksekliklerini ve ilmî tahkikatını benim fikrimden zannedip konuşturmamaları müdafaalarımı sizlere bırakmamın birinci sebebidir. İkinci sebeb ise gayet kuvvetli bir vazife-i uhreviye ve tesirli bir halet-i ruhiye benim bu mes’elenin teferruatıyla iştigal etmeme kat’iyyen mani olmasıdır.

69.  Sayfa 492 Aziz, sıddık kardeşlerim! Namazda kalbe gelen bir hâtıra:

Sen nasıl dünya işlerinde hasları tevkil ettin, erkânların meşveretlerine bıraktın. Aynen öyle de; uhrevî ve Kur’anî ve imanî ve ilmî işlerinde dahi Risale-i Nur’u ve şakirdlerinin şahs-ı manevîlerini tevkil etmelisin.

70.  Sayfa 493 Aziz, sıddık kardeşlerim! İki gün zarfında iki küçük patlak.

Birincisi: Koğuşumda muhkem sobanın patlamsıdır.

İkincisi: İkinci gün Feyzilerin koğuşundaki bardağın parça parçaolmasıdır. Bu iki hadisede soba haber veriyor ki; “Bu zindan ve hapishaneden gideceksin, bana ihtiyaç kalmadı.”

71.  Sayfa 493 Çabuk çıkmak isteyen ve derd-i maişet için endişe eden kardeşlere bir müjde

Beş günden sonra çok mübarek ve çok sevablı ibadet ayları olan şuhur-u selâse gelecekler. Üç ayda seksen sene bir ömrü ehl-i imana temin eden şuhur-u selâseyi böyle bire on kâr veren Medrese-i Yusufiye’de geçirmek, elbette büyük bir kârdır. Ne kadar zahmet çekilse ayn-ı rahmettir. İbadet cihetinde böyle olduğu gibi, Nur hizmeti dahi nisbeten -kemmiyet değilse de keyfiyet itibariyle- bire beştir. Çünki bu misafirhanede mütemadiyen giren ve çıkanlar, Nur’un derslerinin intişarına bir vasıtadır.

Derd-i maişet ciheti ise: Herbiriniz çok şakirdlerin bedeline, hattâ bazınız bin adamın yerinde buraya girdiğinden, elbette sizin haricî işlerinize yardımları olur.

72.  Sayfa 494 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Evvelâ: Receb-i Şerifinizi ve yarınki Leyle-i Regaibinizi ruh-u canımızla tebrik ederiz.

Sâniyen: Benim sobam ve Feyzilerin su bardağı ve Hüsrev’in iki su bardaklarının verdikleri haber doğru çıktı. Fakat dehşetli değil, hafif oldu. İnşâallah o ateş tamamen sönecek. Bütün hücumları, şahsımı çürütmek ve Nur’un fütuhatına bulantı vermektir. Emirdağı’ndaki malûm münafıktan daha muzır ve gizli zındıkların elinde âlet bir adam ve bid’atkâr bir yarım hoca ile beraber bütün kuvvetleriyle bize vurmaya çalıştıkları darbe, yirmiden bire inmiş.

73.  Sayfa 495 Başbakanlığa, Adliye Bakanlığına, Dâhiliye Bakanlığına

Hürriyet ilânını, Birinci Harb-i Umumîyi, mütareke zamanlarını, Millî Hükûmetin ilk teşekkülünü ve Cumhuriyet zamanını birden derkeden bütün hükûmet ricali, beni pek iyi tanırlar. Eski Said bütün hayatını vatan ve milletin saadeti uğrunda sarfetmişken, bütün bütün dünyadan el çekmiş, yetmişbeş yaşına gelmiş Yeni Said, nasıl olur da siyasetle iştigal eder. Bana şunları isnad ediyorlar:

1- Sen siyasî bir cem’iyet kurmuşsun.

2- Sen rejime aykırı fikirler neşrediyorsun.

3- Siyasî bir gaye peşindesin.

Bunların esbab-ı mûcibe ve delilleri de, risalelerimin iki-üçünden on-onbeş cümleleridir. Sayın bakan!. Napolyon’un dediği gibi, “Bana tevili kabil olmayan bir cümle getiriniz, sizi onunla i’dam edeyim.” Birtek gayem vardır: O da, mezara yaklaştığım bu zamanda, İslâm memleketi olan bu vatanda bolşevik baykuşlarının seslerini işitiyoruz. Bu ses, âlem-i İslâmın iman esaslarını zedeliyor. Bu iman düşmanlarına karşı mücahede açan dindar kuvvetlerle el ele vermek, benim için mukaddes bir gayedir.

74.  Sayfa 498 Nur şakirdlerindeki dehşetli sıkıntılara karşı en tesirli çare,

Birbirinin kuvve-i maneviyesini takviye etmektir. Sekiz gündür Nur’un iki rüknü zahirî birbirine nazlanmak ve teselli yerine hüzün vermek olan ehemmiyetsiz hâdise gerçi pek cüz’î ve geçici ve küçük idi. Fakat saatimizin zenbereğine ve gözümüzün hadekasına gelen bir saç, bir zerrecik dahi incitir. Ve bu noktada ehemmiyetlidir ki, maddî üç patlak ve manevî üç müşahedeler tam tamına haber verdiler.

75.  Sayfa 499 (Hüsrev Abi’ye gücenmeyin.)

Sobamın ve Feyzilerin ve Sabri ve Hüsrev’in iki su bardakları parça parça olması dehşetli bir musibet geldiğini haber vermiştiler. Bizim en kuvvetli nokta-i istinadımız olan hakikî tesanüd ve birbirinin kusuruna bakmamak ve gücenmemek elzemdir.

76.  Sayfa 499 Leyle-i Mi’rac, ikinci bir Leyle-i Kadir hükmündedir.

Leyle-i Mi’rac, ikinci bir Leyle-i Kadir hükmündedir. Bu gece mümkün oldukça çalışmakla kazanç birden bine çıkar.

77.  Sayfa 499 Bu parça beş fıkradır.

Evvelâ: Sizin Leyle-i Mi’racınızı bütün ruh u canımla tebrik ederim.

Sâniyen: Sizin sadakat ve ihlasınız, inayet-i İlahiye ile hârika bir tarzda bu hapis hâdisesinde yirmi seneden beri bir davamız olan Nur şakirdlerinin asayişe dokunmadığını isbat etti. Yoksa habbeyi kubbe yapanlar bundan istifade edecekti.

Sâlisen: Beni merak etmeyiniz. Sizinle bir binada bulunmam, her zahmetimi ve sıkıntımı hiçe indirir.

Râbian: Nurlarla meşguliyet hem sıkıntıları izale eder, hem beş nevi ibadet sayılabilir.

Hâmisen: Nur’un dersleri vasıtasıyla, geçen musibet yüzden bire indi. “Nur dersini dinleyenler karışmadılar.”

78.  Sayfa 500 Has kardeşlere soğukluk vermek için tayin edilen üç adam

Bizler imkân dairesinde bütün kuvvetimizle Lem’a-i İhlas’ın düsturlarını ve hakikî ihlasın sırrını mabeynimizde ve birbirimize karşı istimal etmek, vücub derecesine gelmiş. Kat’î haber aldım ki, üç aydan beri buradaki has kardeşleri birbirine karşı meşreb veya fikir ihtilafıyla bir soğukluk vermek için üç adam tayin edilmiş. Hem metin Nurcuları usandırmakla sarsmak ve nazik ve tahammülsüzleri evhamlandırmak ve hizmet-i Nuriyeden vazgeçirmek için sebebsiz mahkememizi uzatıyorlar. Sakın sakın!. Şimdiye kadar mabeyninizdeki fedakârane uhuvvet ve samimane muhabbet sarsılmasın.

79.  Sayfa 501 Ehemmiyetli bir vazife küsmemek ve barışmaktır.

Ehemmiyetli bir vazifemiz Medrese-i Yusufiye’de musibetzede bîçare mahpuslar içinde ikilik ve garazkârane tarafgirlik düşmemek için Nur dersleriyle çalışmaktır. Yeni kardeşlerimiz dahi Denizli mahpusları gibi, kardeşliğimiz hatırı için, şaban ve ramazan hürmetine birbirine küsmemek ve kardeş olup barışmak adavetini ve inadını feda etmeleri lâzımdır. Yoksa hem yüz bîçare mahpuslara, hem Nur’un masum talebelerine, hem bu Afyon memleketine ehemmiyetli zahmetlere, sarsıntılara, belki memlekete giren ecnebi komitesi parmaklarının ilişmesine bir vesile olur.

80.  Sayfa 502 İki parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: İnşâallah mahkememizin te’hirinde ve tahliye olan kardeşlerimizin yine mahkeme gününde burada bulunmalarında büyük hayırlar var. Böyle heyecanlı toplamalar ile umumun nazar-ı dikkatini Nur hakikatlarına celbediyor. Biz küçücük sıkıntılarımızı kinin gibi bir acı ilâç bilip sabır ve şükretmeliyiz.

Sâniyen: Fransız İhtilâl-i Kebiri ve Bolşevizm’in fırtınası en evvel mahpuslardan başlamasına binaen; biz Nur şakirdleri, mümkün oldukça mahpusların ıslahına çalıştık. Bunun delili Afyon hapsinde çıkan isyanda hiç bir Nur talebesinin karışmamasıdır.

81.  Sayfa 503 Aziz, sıddık, sarsılmaz, sıkıntıdan usanıp bizlerden çekilmez kardeşlerim!

Buradaki kardeşlerin tek birisiyle yakında görüşmek için bu zahmet ve meşakkatin başka surette on mislini çekseydiniz yine ucuz olurdu. Hem Nur’un takvadarane ve riyazetkârane meşrebi, hem umuma ve en muhtaçlara hattâ muarızlara ders vermek mesleği, hem dairesindeki şahs-ı manevîyi konuşturmak için eski zamanda ehl-i hakikatın senede hiç olmazsa bir-iki defa içtimaları ve sohbetleri gibi; Nur şakirdlerinin de, birkaç senede en müsaid olan Medrese-i Yusufiye’de bir defa toplanmalarının lüzumu cihetinde bin sıkıntı ve meşakkat dahi olsa ehemmiyeti yoktur.

82.  Sayfa 503 Mahkeme reisine ve Üstadın teşekkürü ve bir ricasıdır.

Pencereleri açtıkları için teşekkük etmekle beraber hiçbir kimsenin yanına gelmesine müddeiumumîn müsaade etmediğini bildiriyor. Hem zâtınızdan çok rica eder ki, mahkemede bulunan mu’cizatlı ve antika Kur’anım ile beraber Risale-i Nur’un mahkemedeki mecmualardan birisini sizden istiyor ki, bu tecrid-i mutlakta ve yalnızlıkta ve şiddetli sıkıntılarında mütalaasıyla bir medar-ı tesellisi ve bir arkadaşı olsun.

83.  Sayfa 504 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Hizb-i Nurî’ye, Ramazaniye Risalesi ve matbu’ Âyet-ül Kübra burada bulunmak lâzımdır. Hem sıkıntıdan gelen hislere kapılmayınız. Sobamın patlaması bu musibete işaret idi.

84.  Sayfa 504 Aziz, sıddık kardeşlerim Hüsrev ve Mehmed Feyzi, Sabri!

Madem sizler lüzum olsa birbirinize hayatınızı, kuvvet-i sadakatınız ve Nurlara şiddetli alâkanızın muktezası olarak feda edersiniz. Elbette gayet cüz’î ve geçici ve ehemmiyetsiz hissiyatınızı feda etmeğe mükellefsiniz. Yoksa kat’iyyen bizlere bu sırada büyük zararlar olacağı gibi, Nur dairesinden ayrılmak ihtimali var diye titriyorum. (Sobanın patlaması bu musibete işaret idi.)

85.  Sayfa 505 Gücenmeğe ehemmiyet verdiğimden gücenmeyiniz!

Rica ederim, üçünüzün hakkında birbirinden ziyade gücenmeğe ehemmiyet verdiğimden gücenmeyiniz. Hüsrev’le Feyzi birbirine bir derece meşrebce ayrıdırlar. Ve Sabri ise, akraba ve tarz-ı maişet cihetinde hayat-ı içtimaiye ile birkaç vecihte alâkadar ve ihtiyata mecbur olduğundan bu ihtilafı sebebiyet verdi.

86.  Sayfa 505 Leyle-i Berat, kudsî çekirdek hükmündedir.

Bu gelen gece olan Leyle-i Berat, bütün senede bir kudsî çekirdek hükmünde ve mukadderat-ı beşeriyenin proğramı nev’inden olması cihetiyle Leyle-i Kadr’in kudsiyetindedir. Herbir hasenenin Leyle-i Kadir’de otuzbin olduğu gibi, bu Leyle-i Berat’ta herbir amel-i sâlihin ve herbir harf-i Kur’anın sevabı yirmibine çıkar. Sair vakitte on ise, şuhur-u selâsede yüze ve bine çıkar. Ve bu kudsî leyali-i meşhurede onbinler, yirmibin veya otuzbinlere çıkar. Bu geceler, elli senelik bir ibadet hükmüne geçebilir. Onun için elden geldiği kadar Kur’anla ve istiğfar ve salavatla meşgul olmak büyük bir kârdır.

87.  Sayfa 505 Elli senelik bir manevî ibadet ömrünü ehl-i imana kazandırabilen Leyle-i Beratınızı ruh u canımızla tebrik ederiz.

88.  Sayfa 506 Deccala dair hadîsteki ihbar-ı gaybî olan kat’î iki mu’cizeye işarettir.

Evvelâ: Bid’akâr bazı hocaların telkinatıyla iddianamede, İslâm Deccalı ve müteaddid birkaç deccalın gelmesini kabul etmiyor gibi Beşinci Şua’ın bir mes’elesine itiraz etmişler. Hadîsteki ihbar-ı gaybîyi olan kat’î iki mu’cizeyi kabul etmemişler. Biri; hilafet-i Abbasiye vücuda gelecek, beşyüz sene devam edecek. İkincisi; Cengiz Hülâgu denilen üç deccaldan birisi o saltanat-ı hilafeti mahvedecek; deccalane, İslâm içinde hükûmet sürecek.

89.  Sayfa 507 Meskenet hakkındaki âyet-i celilenin bir nüktesi.

Yahudi milleti hubb-u hayat ve dünyaperestlikte ifrat ettikleri için her asırda zillet ve meskenet tokadını yemeğe müstehak olmuşlar. Fakat Enbiya-i Benî İsrailiyenin mezaristanı olan Filistin mes’elesinde, o eski peygamberlerin kendi milliyetlerinden bulunması cihetiyle hiss-i millî ve dinî olmasından çabuk tokat yemiyorlar. Yoksa koca Arabistan’da az bir zümre hiç dayanamayacaktı, çabuk meskenete girecekti.

90.  Sayfa 507 Emirdağlı Ali Hoca’nın Suali:

Küre-i Arz’ın kürevî olduğuna dair bir âyet var mı ve hangi surededir?

Risale-i Nur bu çeşit mesaili halletmiş. Küreviyet-i Arz ülema-i İslâmca kabul edilmiş. Âyetteki satıh demesi, kürevî olmadığına delalet etmiyor. Müçtehidlerce “istikbal-i kıble” namazda şart olması ve şart ise bütün erkânda bulunması sırrıyla, Kâ’be-i Mükerreme’nin üstü tâ arşa kadar ve altı ferşe kadar bir amud-u nuranî olmasından küreviyetle istikbal erkânda bulunabilir.

91.  Sayfa 508 Bayrama kadar burada kalmamızın bizlere çok faidesi var.

Evvelâ: Mübarek ramazan-ı şerifinizi bütün ruh u canımızla tebrik ediyoruz.

Sâniyen: Bayrama kadar burada kalmamızın bizlere çok faidesi ve hayrı olduğuna kanaatım var. Şimdi tahliye olsaydık, bu Medrese-i Yusufiye’deki hayırlardan mahrum kaldığımız gibi, sırf uhrevî olan ramazan-ı şerifi; dünya meşgaleleriyle huzur-u manevîmizi haleldar edecekti. Ben şahsıma gelen bütün zahmetleri manevî sevinç ve memnuniyetle kabul ediyorum. Sizlerde ramazan-ı şerifte hayrı birden bine çıkan evradlarımızla meşgul olup ilmî derslerimizle bu cüz’î, geçici sıkıntılara ehemmiyet vermemeğe çalışmak büyük bir bahtiyarlıktır.

92.  Sayfa 509 Leyle-i Kadr’i nısf-ı âhirde, hususan aşr-ı âhirde arayınız.

Evvelâ: Rivayat-ı sahiha ile “Leyle-i Kadr’i nısf-ı âhirde, hususan aşr-ı âhirde arayınız.”

Sâniyen: “Kadere iman eden gam ve hüzünden emin olur” sırrıyla, “Herşeyin güzel cihetine bakınız” kaidesinin sırrıyla, “Sözleri dinleyip en güzeline tâbi’ olup fenasına bakmayanlar, hidayet-i İlahiyeye mazhar akıl sahibi onlardır.” Mealinde âyet-i kerime ile amel edip Sekizinci Söz’deki bahtiyar kardeş olmaya çalışmalıyız.

93.  Sayfa 510 Yarın gece Leyle-i Kadir olmak ihtimali var. Dört parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: Yarın gece Leyle-i Kadir olmak ihtimali çok kuvvetli olmasından bir kısım müçtehidler o geceye Leyle-i Kadr’i tahsis etmişler.

Sâniyen: Altıncı koğuştaki casusa dikkat ve ihtiyat ediniz.

Sâlisen: Avukata, reise okutmak için parçayı gönderdiniz mi? Hem Halil Hilmi, vahdet-i mes’ele itibariyle yalnız Sabri’nin değil, belki umumumuzun avukatıdır.

Râbian: Taşköprülü Sadık Bey’in mukaddeme ve manzumesinin istinsah edilmesi

94.  Sayfa 511 Aziz, Bayram tebriki ve patlayan mataranın hikmeti

Evvelâ: Hem sizin, hem hapisteki arkadaşlarınızın bayramınızı tebrik ederiz.

Sâniyen: Ballı mataramın acib bir tarzda küçücük parçalara inkısam etmesi, bize tekrar tam bir temkine ve tahammüle ve ihtiyata sarılmamızın lüzumunu haber veriyor. Aldığım manevî bir ihtarla, gizli münafıklar, dindarlara karşı namazsız sefahetçileri ve mürted komünistleri istimal etmek istiyorlar, hattâ parmaklarını buraya da sokmuşlar.

95.  Sayfa 511 Patlayan matara haber verdiki;

Şimdi en ziyade bizi ve Nurları vurmak ve sarsmak için en fena plân, Nur talebelerini birbirinden soğutmak ve usandırmak ve meşreb ve fikir cihetinde birbirinden ayırmaktır. Sizi ruh u canımla tebrik ederim ki, çabuk yaramızı tedavi ettiniz. İhlas Lem’ası bu noktada mükemmel nâsihtir.

96.  Sayfa 512 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Talebelerin itiraznameleri Diyanet Riyaseti’ne ve Ankara’nın Ağır Ceza dairesine gönderilsin. Hem Diyanet Riyasetine bu melde bir başlık yazın. Mes’elemiz dinî ve ilmî olmasından, her daireden ve adliye ve zabıtadan evvel Diyanet Dairesi alâkadardır. Onun için hem Denizli’de, hem Afyon’da en evvel o dairelere müracaat edip şekvamızı oradaki âlimlere yazdık.

97.  Sayfa 512 Aziz, sıddık kardeşim Re’fet Bey birbirinize gücenmekten vazgeçin!

Sizi kasemle temin ederim ki; biriniz bana en büyük bir hakaret yapsa ve şahsımın haysiyetini bütün bütün kırsa, fakat hizmet-i Kur’aniye ve imaniye ve Nuriyeden vazgeçmezse ben onu helâl ederim, barışırım, gücenmemeğe çalışırım. Madem cüz’î bir yabanilikten düşmanlarımız istifadeye çalıştıklarını biliyorsunuz, çabuk barışınız. Manasız, çok zararlı nazlanmaktan vazgeçiniz. Yoksa bir kısmımız Şemsi, Şefik, Tevfik gibi; muarızlara sureten iltihak edip, hizmet-i imaniyemize büyük bir zarar ve noksaniyet olacak.

98.  Sayfa 513 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Müdür, Âyet-ül Kübra ve Rehber’i çok beğenmiş. Şimdi Asâ-yı Musa ve Zülfikar’ı istiyor.

99.  Sayfa 513 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Evvelâ: Ehl-i vukuf bizi medar-ı ittiham noktalardan tebrie etmek içinde onlara hoş görünmek ve Nurcu olmadıklarını göstermek fikriyle, Vehhabîlik damarıyla, bir parça ilmî tenkidiyle hücum etmişler.

Sâniyen: Siracünnur, Hücumat-ı Sitte’nin müsaderesiyle ve ehl-i vukufun Nurlara nazarı çevirmeleriyle ve gizli düşmanlarımızın desiseleriyle bu vatanın bir medar-ı rahatı olan Risale-i Nur’a bir nevi hücum olmasından zelzele ve harb korkusu başladı.

100. Sayfa 514 Ehl-i vukufun kalbleri Nurcu olmuş.

Merak etmeyiniz, biz inayet altındayız. Zahiren zahmetler altında rahmetler var. Ehl-i vukufu mecbur etmişler ki, bir parçasını çürütsünler. Elbette onların kalbleri Nurcu olmuş.

101. Sayfa 514 Burada kalmamızın hizmet-i imaniye itibariyle iki faidesi var.

Bir parça daha burada kalmaktan mahzun olmayınız. Burada kalmamızın hizmet-i imaniye itibariyle iki faidesi var. Biri; uhrevî meyveleri diğeri; ehl-i vukufun hocaları, tam dikkatle Siracünnur’u okumağa mecbur etmesidir. Ben sizlerden şahsen çok ziyade sıkıntı çektiğim halde çıkmak istemiyorum. Siz de mümkün olduğu kadar sabır ve tahammüle ve bu tarz-ı hayata alışmağa ve Nurları yazmak ve okumaktan teselli ve ferah bulmağa çalışınız.

102. Sayfa 515 Aziz, sıddık kardeşlerim!

Evvelâ: Yeni harfle müdafaatın âhirindeki cedvelden iki tanesini, ehl-i vukufa cevabla beraber Diyanet Riyasetine ve Ankara’nın Ağır Ceza Mahkemesine göndermek için lüzum varsa size göndereceğim.

Sâniyen: Mes’elemizi genişlettirmeleri hayırdır. Şimdiye kadar kıymetini düşürmek fikriyle zahiren küçük, ehemmiyetsiz gösterip gizli çok ehemmiyet veriyordular.

103. Sayfa 515 Hacca gidemeyenlere teselli ve Tefsirin tarifi

Evvelâ: Bu sene serbest olsaydık belki bir kısmımız hacca gidecekti. İnşâallah bu niyetimiz bilfiil gitmiş gibi kabul olup, bu sıkıntılı halimizde hizmet-i imaniye ve Nuriyemiz öyle büyük bir hac sevabını verecek.

Sâniyen: “Risale-i Nur Kur’anın çok kuvvetli, hakikî bir tefsiridir” Tefsir iki kısımdır:

Birisi: Malûm tefsirlerdir ki, Kur’an’ın ibaresini ve kelime ve cümlelerinin manalarını beyan ve izah ve isbat ederler.

İkinci kısım tefsir ise: Kur’anın imanî olan hakikatlarını kuvvetli hüccetlerle beyan ve isbat ve izah etmektir. Risale-i Nur; doğrudan doğruya bu ikinci kısmı esas tutmuş.

Sâlisen: Yarın sabah Heyet-i Vekile’ye bir istida yazmak için Hüsrev ve Tahirî yanıma gelsinler.

104. Sayfa 516 Hükümete tavsiye;

Bolşevizme karşı Müslüman bir toplum din terbiyesine muhtaçtır. Çünkü bir Müslüman, Bolşevik olamaz. Belki anarşist olur, daha istibdad-ı mutlaktan başka idare edilmez. Biz Nur talebeleri hem idareye, hem asayişe, hem vatan ve milletin saadetine çalışıyoruz.

105. Sayfa 516 Hasların tahliye edilmeleri gösteriyor ki; Nurlara ilişemiyorlar.

Re’fet, Edhem ve Çalışkanlar ve Burhan gibi Nur naşirlerini tahliye etmeleri gösteriyor ki, Nurların intişarı yasak değil ve mahkeme ilişemiyor. Hem cem’iyetçilik bulunmadığına bir karar alâmetidir. Hem mes’elemizin uzatılması ilanat kabilinden geniş dairede okunmasına vesiledir.

106. Sayfa 517 Re’fet, Mehmed Feyzi, Sabri kardeşlerim Hüsrevle barışınız!

Gizli düşmanlarımız iki plânı takib edip.. biri beni ihanetlerle çürütmek; ikincisi, mabeynimize bir soğukluk vermektir. Başta Hüsrev aleyhinde bir tenkid ve itiraz ve gücenmek ile bizi birbirimizden ayırmaktır. Ben size ilân ederim ki; Hüsrev’in bin kusuru olsa ben onun aleyhinde bulunmaktan korkarım. Beni bu bayramımda ağlatmayınız, çabuk kalben tam barışınız.

107. Sayfa 517 Yirmi gün kadar, bizim bu vaziyetimiz lâzım ve elzemdir.

Çünki bu bayramda beraber bulunmamız hem bize, hem Nurlara, hem hizmetimize, hem manevî ve maddî istirahatımıza ve hacıların dualarından tam bir hisse almamıza ve Ankara’ya gönderilen Risale-i Nur’un müsadereden kurtulmasına ve bizim mazlumiyetimize acıyıp Nurlara sarılanların çoğalmasına ve hazır büyük hatalara rıza ile vatan ve millet ve din hainlerine dehalet etmediğimize bir hüccet olması lâzımdı.

108. Sayfa 518 Ehl-i vukufun tenkidleri!

Ehl-i vukufun insafsızca ve hatalı ve haksız tenkidleri, Vehhabîlik damarıyla İmam-ı Ali’nin (Radıyallahü Anhü) Nurlarla ciddî alâkasını ve takdirini çekemeyerek ve geçen sene zemzem suyunu döktüren ve bu sene haccı men’eden evhamın tesiri altında o yanlış ve hasudane itirazları Beşinci Şua’a etmişler. Bu sırada, böyle evhamlı ve telaşlı bir zamanda, bizim için en selâmetli yer hapistir.

109. Sayfa 519 Âyet-ül Kübra’yı mütalaa etmek.

Ben bu defa Âyet-ül Kübra’yı mütalaa ederken, İkinci Makamını -âhire kadar- ve âhirdeki manevî muhavereyi pekçok ehemmiyetli gördüm ve çok istifade ettim. Sizin istifadeniz için biri okusun, biri dinlesin. Tashihle beraber muattal kalmasınlar, ikişer kardeşlerimiz mütalaa etsinler.

110. Sayfa 519 Celcelutiye’nin, Kader ve Zerrat Risalesi’ne işareti

Ben şimdi Celcelutiye’yi okurken yirmialtıncı mertebede “Nun” kelimesinin Risale-i Kader’e işaret ettiğini gördüm. “Zeriyat” kelimeside Zerrat Risalesi’ne işarettir.

111. Sayfa 520 Zahmette rahmet ve ballı matara

Evvelâ: Mes’elemizin te’hirinde hayır var. Nurların yazması ve mütalaalarıyla bu geçici zahmetin noktasını siler rahmet kalır.

Sâniyen: Madem bayramlaşmamız mahkemenin muvakkat hapis menzilinde oldu, ben de bayram tatlısı olarak; zemzemli balı, kemal-i âfiyetle içiniz.

112. Sayfa 520 Ehemmiyetli ve manidar bir sual

Nurcularda öyle hârika bir alâka var ki hiç bir cem’iyette, hiçbir komitede yoktur. Bunun sebebi nedir?

Cevaben dedim ki: İslâm fedailerinin ahfadları, oğulları ve kızları, o fedailik damarından irsiyet almışlar ki, bu hârika alâkayı gösterip umum hesabına Üstadımıza bu sözü söyletmiş. “Milyonlar kahraman başlar feda oldukları bir hakikata başımız dahi feda olsun”

113. Sayfa 521 Dünkü suale benzer, kırk sene evvel olmuş bir sual

Eski Said’in talebeleri üstadlarıyla şiddet-i alâkaları, fedailik derecesine geldiğinden, Ermeni komitesinin dehşetli fedaileri, siz Van’da Erek Dağı’na çıktığınız zaman, sizden çekinip dağılıyorlar, başka yere gidiyorlar. Acaba sizde ne kuvvet var ki öyle oluyor?”

Cevaben diyordum: Menfî milliyetin muvakkat menfaati ve selâmeti için bu hârika fedakârlığı yapan Ermeni fedaileri karşısında İslâm milliyet-i kudsiyesinin müsbet menfaatlerine çalışan ve “Ecel birdir” itikad eden talebeleri görünce korkuyorlar.

114. Sayfa 522 Bu hapis imtihanına girmenin hikmeti

Sual: “Neden bu tazib oluyor, hizmetimize faidesi nedir?”

Elcevab: Siz bu şiddetli imtihana girmek ve inceden inceye sizi kaç defa “altun mu, bakır mı” diye mehenge vurulmanızın hâlisane, sırf hak ve hakikat namına olan hizmetinize pekçok lüzumu vardı ki; kader-i İlahî ve inayet-i Rabbaniye müsaade ediyor. Eğer perde altında kalsaydı, çok manalar verilebilirdi. Şimdi imtihandan sonra, en muannid vesveseli dahi teslime mecbur oluyor. Zahmetiniz bir, kârınız bindir inşâallah.

115. Sayfa 523 Esarette başımdan geçen

Esaretimdeki hâdisenin gazete ile ilânı şiddetli yasaklarla ahaliyi her tarafta bizden kaçırmağa çalışmakla beraber teveccüh-ü âmmeyi ziyadeleştirmiş.

Kardeşlerim, ben Nurlarla meşgul oldukça sıkıntılar azalıyor. Demek vazifemiz Nurlarla iştigaldir ve geçici şeylere ehemmiyet vermemek ve sabır ve şükretmektir.

116. Sayfa 524 Bedîüzzaman’ın akıllara hayret veren bir seciyesi

Ehl-i Sünnet mecmuasının 15 Teşrin-i evvel 1948 tarihli nüshasında neşredilmiştir. Ehl-i Sünnet gazetesi sahibi avukat bir zâtın makalesidir. Üstadımızın Rusya’da esir kampında Nikola Nikolaviçle görüşmesinde takdir-i şayan hali: Bedîüzzaman, önünden geçen Nikola Nikolaviç’e o hiç ehemmiyet vermeyip yerinden kımıldanmaması üzerine divan-ı harbde idam edilmesine karar veriliyor. İdam edileceği sırada Nikola Nikolaviç’in özür dileyerek idam kararını iptal etmesi hadisesidir.

117. Sayfa 525 Üstadımızın ihtiyacından fazla olan hissesini geri göndermesi

Üstadımız, hissesine düşen paydan zaruri ihtiyaçları için kullandıktan sonra geri kalanlarını muhtaca, hem bir parça ucuz, hem lâyıklara sattırıyor ki hem kendisine, hem alanlara ilâçlı bir teberrük olsun.

118. Sayfa 526 Rus kumandan ile resmi memurların kıyası

Evvelâ: Rus’un cebbar bir kumandanı, gösterdiğin izzet-i imaniye karşısında hiddetini bırakıp tarziye verdiği halde.. Risale-i Nur’u gören resmî memurlar kalben insafa gelmezlerse, elbette Cehennem’den başka hiç bir ceza onları temizlemez.

119. Sayfa 526 Rusyada doksan esir zabite ders verdiği halde burda verdirilmemesi

Medar-ı ibret ve hayret iki esaretimde şahsıma karşı bir muameleyi beyan etmek ihtar edildi. Şöyle ki: Rusya’da Kosturma’da doksan esir zabite dinî ve ahlâkî ders vermesine izin verildiği halde; Bu hapiste adliye memuru tarafından kardeşlerimin ders alması yasak edildi.

120. Sayfa 527 Hüsrev Abi’in müdafaatın sonuna ilâve edilen mektublardan istifadeleri

Birinci mektubda hiç bir komitede görülmeyen Nurculardaki Üstadlarına karşı hârika alâkanın sırrı sorulmuş. Cevab olarak İslâm fedailerinin ahfadları ve evlâdları, o fedailiği ecdadlarından irsiyet aldıkları içindir ki; talebelerde görülen hakikî, hâlis, sırf rıza-yı İlahî ve müsbet ve uhrevî fedakârlığın karşısında, menfî cemaat ve komitelerin mağlub olduklarını, hem Nurcuları dağıtmak isteyenlerin inşâallah muvaffak olamayacağını ve hem Nur’un ve imanın fedailerini çoğaltmaya sebebiyet verecekleri izah edilmiştir.

İkinci mektubda ehl-i imanı titreten Ermeni fedailerini korkutan Vandaki eski talebelerinin harika kuvvetinin nereden geldiği sorulmuş. Cevab olarak Ermeni fedailerinden görülen hârika fedakârlığa mukabil, hayat-ı bâkiyeye ve İslâm millet-i kudsiyesinin müsbet menfaatlerine çalışan ve ecel birdir itikad eden ve üstadlarına olan şiddet-i rabıtaları fedailik derecesine varmasından harika bir kuvvet göstermişlerdir.

Üçüncü mektubda Neden bu tazib oluyor, hizmetimize faidesi nedir sorusuna cevab olarak bu şiddetli imtihana girmek ve inceden inceye sizi kaç defa “altun mu, bakır mı” diye mehenge vurulmanızın hâlisane, sırf hak ve hakikat namına olan hizmetinize pekçok lüzumu gösteriliyor. En muannid ve vesveseli olanları dahi teslime mecbur eden ve bir zahmete mukabil inşâallah bin kâr bırakan bu hizmetimiz eğer perde altında kalsaydı, çok manalar verilmekle beraber avam-ı ehl-i iman ile havas kısmı birer bahane ile tam kanaat etmeyeceklerinden olduğu bildirilmektedir.

Dördüncü mektub olan Hüve Nüktesi ise ehl-i dalaletin arkasında saklanacağı hiçbir şey bırakmıyor. Havanın vazifeleri içinde ve Hüve lafzında Vâhid-i Ehad’in vücudunu isbat ediyor. Bu risale, tahavvülât-ı zerrat hakkındaki Otuzuncu Söz’le, Tabiat Risalesi olan Yirmiüçüncü Lem’anın bir nevi hülâsası olabilir.

121. Sayfa 529 Üçüncü Said’in târik-i dünya olarak zuhuru

Yeni Said mahiyetini gösteren acib inkılab-ı ruhînin bir misli, şimdi mukaddematı bende başlamış. Ve üçüncü bir Said ve bütün bütün târik-i dünya olarak zuhuruna bir işaret tahmin ediyorum. Demek Nurlar ve kahraman şakirdleri benim vazifelerimi yapacaklar, daha bana hiç ihtiyaç kalmamış.

122. Sayfa 530 İki parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: “Hüve Nüktesi” gizli zındık düşmanlarımızın bellerini kırmış.

Sâniyen: Bu sırada, hem Ehl-i Sünnet gazetesi, hem buranın gazetesi, hem Zübeyr’in hararetli mukabelesi, Nurlarla iştigalleri güzel bir ilânat hükmüne geçtiler.

123. Sayfa 530 İhtiyat hakkında tedbir ve Afyon’dan çıkan Hasanlar hakkındadır.

Evvelâ: Hararetli sohbetinizi casus kulaklar dinlemek ihtimali var. Bu nazik sırada ihtiyat lâzımdır.

Sâniyen: Hoca Hasan, Denizli kahramanı merhum Hasan Feyzi sisteminde bir Nur naşiri olacak. İnşâallah onun gibi Afyon’da dahi Hasan Feyziler çıkacaklar.

124. Sayfa 531 Ehl-i Sünnet ve Sebilürreşad

Ehl-i Sünnet, hem Sebilürreşad’ın lehimizdeki yazıları gizli düşman zındıkları şaşırtmış.

125. Sayfa 531 Sıkıntılı musibetlerimi hiçe indiren bir hakikatlı tesellidir

Birinci: Hakkımızda zahmet rahmete dönmesi.

İkinci: Kader adaleti içinde rıza ve teslim ferahı.

Üçüncü: İnayet-i hâssanın Nurcular hakkında hususiyetindeki sevinç.

Dördüncü: Geçici olmasından zevalinde lezzet.

Beşinci: Ehemmiyetli sevablar.

Altıncı: Vazife-i İlahiyeye karışmamak.

Yedinci: En şiddetli hücumda en az meşakkat ve küçük yaralar.

Sekizinci: Sair musibetzedelere nisbeten çok derece hafif.

Dokuzuncu: Nur ve iman hizmetinde şiddetli imtihandan çıkan yüksek ilânatın tesiratındaki sürur.

126. Sayfa 532 Resmi memurların desisesi bir şakirdi dahi sarsmadı

On aydan beri, münafıkların bir resmî memuru elde edip bütün desiseleriyle yaptıkları hücum en küçük bir şakirdi sarsmadı.

127. Sayfa 532 İki parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: Bir inayettir ki, o adamın müfteriyane iddianamesini işitemedim.

Sâniyen: Savcının isnadatına karşı eski müdafaatımız kâfi midir?

Sâlisen: Abiler, bu iddianamenin nur dairesine fena tesir etmeyeceğini telakki etmişler.

Râbian: Zannederim ki, şimdi küfür ve dalalet, komiteler ve cem’iyetler şeklinde hücum etmelerine mukabil bizler cemaat şekline girmediğimiz için kaderin adalet tokadını yeriz.

128. Sayfa 533 Müstebid kabinenin hücumu ve kader-i İlahînin tokadı

Evvelâ: Müstebid kabinenin zamanında en rahat yer hapistir.

Sâniyen: Cemaat halinde hücum eden ehl-i dalalete karşı tam ihlasla, tam bir tesanüdle, tam bir Hizbullah olamadığımız için kader-i İlahî bizi onların eliyle tokatladı.

129. Sayfa 534 Üç parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: Tam haksız ve kanunsuz, yalnız evhamdan ve za’fiyetten gelen bu son hücumda, Sizi teselliye muhtaç bilmiyorum. Karşımdaki levha dahi bana kâfi geliyor.

Sâniyen: İmkânatı vukuat yerinde istimal ederek acib evhamla bize hücum ettiler.

Sâlisen: Kışta herşey tevakkuf eder. İnşâallah inayet-i İlahiye yine imdadımıza yetişir.

130. Sayfa 534 Hüsrev’in bir mektubudur

Ehl-i vukuf ülemasına, karşı Üstadımızın verdiği yazıları mütalaa eden Hüsrev Abi, Risale-i Nur’a hücum edildiğinde zeminin hiddete geldiğini bu Afyon Hapsinde de müşahede etmiş.

131. Sayfa 535 Dört parçalı bir fıkradır.

Evvelâ: İhtiyat ve temkin ve meşveret etmek lâzımdır.

Sâniyen: Abdurrahman yerine Zübeyr Abi, Fuad bedeline Ceylan Abi Üstada talebe olarak verilmiş.

Sâlisen: Çok çalışan cesur fakat ihtiyatsız Ahmed Feyzi’nin “Maidet-ül Kur’an” başında malûm mektubunu mahkeme heyeti bahane ederek Üstadımızın mahkûmiyetime bir sebeb gösterilmiş.

Râbian: Üstadımız, Ahmed Feyzi Abiye, Tahirî Abi gibi davranmasını tenbih etti. Tahirî Abi gidenlerin yerinde, onların şakirdlerini Kur’an ve Nur dersleriyle ve yazılarıyla teşvik ederdi.

132. Sayfa 536 Bu defa pek geniş bir dairede hücum edildi.

Gizli münafıkların yalan jurnalleri ve desiseleriyle bizi hilafet komitesiyle ve Nakşî tarîkatının gizli cem’iyetiyle tam alâkadar gösterip hükûmeti korkutup, kıskanç resmî hocaları ve vehham memurları aleyhimize insafsızca çevirdiler. Bütün taharrilerde hiç bir cem’iyet ve komitelerle bir alâkamızı bulamadılar. Yoktur ki, bulsunlar. Onun için savcı iftiralara, yanlış manalara, medar-ı mes’uliyet olmayan cüz’î isnadlara mecbur olmuş.

133. Sayfa 537 Ahmed Feyzi Abiye Maidet-ül Kur’an ile yaptığı müdafaya ikaz!

Ahmed Feyzi Abi ve Üstadımızın sen diye hitab ettiği Abinin mahkemede okudukları parçalar Nurlara çok zarar vermiş. Bunun tamiri için Üstadımız tarzında davranmak lâzımdır.

134. Sayfa 537 Aziz kardeşlerim!

Üstada ve Nurlara ait kırk küsur sahife ile beraber Hata-Savab Cedveli ve zeyli Posta gazetesine cevabı, hem yeni harfle, hem eski harflebasmak lazımdır. Daha sonra Üstadın büyük müdafaatıyla Abilerin itiraznameleri de inşâallah bastırılacak.

135. Sayfa 537 İki saat zarfında olan iki hâdiseyi size yazmak ihtarı aldım.

İki saat zarfında olan iki hâdiseyi size yazmak ihtarı aldım.

Birincisi: Eski Said’in, onbeş yaşında iken medrese usûlünce onbeş senede okunan ilmi onbeş haftada okumağa inayet-i İlahiye ile muvaffak olması gibi, rahmet-i Rabbaniye ile Risale-i Nur dahi, ilm-i hakikatta ve imaniyede onbeş seneye mukabil -bu medresesiz zamanda- onbeş hafta kâfi geldiğini, bu onbeş senede onbeş bin adam kendi tecrübeleriyle tasdik ediyorlar.

İkincisi: Aynı saatte, ağır penceremiz yemeklerim üzerine düştüğü halde zayiat olmadı.

136. Sayfa 538 Kardeşlerim!

Bu mahkeme tarafından temyize gönderilmeyen evrak ve layihalarımızın gönderilmesine avukatlar bir çare bulsunlar. Bu mahkemenin onbir ayda haksız muamelelerine karşı, başka bir vilayette muhakeme olunmaya çalışmak lazımdır.

137. Sayfa 539 Sırr-ı İnna A’tayna hiç yanımda bulunmadığının sebebi,

Eski zamanda iki hiss-i kabl-el vukuumda bir iltibas olmuş.

Birincisi: Dar dairede hissettiği hadisenin, oniki sene sonra büyük dairede olmasıdır.

İkincisi: Kırk sene evvel “Bir nur göreceğiz” diye olan müjdeleri geniş dairede çıkacağını zannederdim. Halbuki o Nur, Risale-i Nur idi. Nur şakirdlerinin dairesini umum vatan ve memleket siyasî dairesi yerinde tahmin edip sehiv etmiştim.

138. Sayfa 539 Müdür Bey’e teşekkür

Size teşekkür ederim ki, kurtuluş bayramının bayrağını koğuşuma taktırdınız.

139. Sayfa 540 1948 senesinde açılan Afyon Mahkemesinde, birinci defa hüküm verilip nihayet umum Nur Risalelerinin iadesiyle neticelenen ve başlangıçta i’dam plânlarıyla propagandalar yapılan bir mahkemede Risale-i Nur talebelerinin müdafaatıdır.

Nur şakirdleri çekinmeyerek Kur’an hakikatlarına karşı alâkalarını ve uhrevî kardeşlerine karşı sarsılmaz irtibatlarını izhar ediyorlar. O uhuvvet sebebi ile gelen her bir cezayı memnuniyetle kabul ettiklerini ve hakikat-ı hali olduğu gibi mahkeme-i âdilenize itiraf ediyorlar. Hile ile, dalkavukluk ile, yalanlarla kendilerini müdafaa etmeğe tenezzül etmiyorlar.

140. Sayfa 541 Hüsrev’in müdafaasıdır.

İddia makamının Risale-i Nur’a hizmetimden dolayı Üstadımın mevhum suçuna beni iştirak ettirmesine mukabil derim ki: Üstadımın mevhum suçuna ruh u canımla iştirak ediyorum. Nurlara hizmetimde gördüğümüz muvaffakıyetin kat’î bir delili şudur: Benim Kur’an hattım pek noksan iken, üç Kur’anı ve Nur eserlerinden altıyüze yakın nüshalarını yazmaklığımda muvaffakıyetimdir.

Üstadımın bu vatana ve millete ettiği kudsî hizmetlerini ben ve arkadaşlarımız tasdik ettiğimiz gibi, İttihad-Terakki hükûmetindeki vatanperverler, Cumhuriyet rejimindeki milliyetperverler dahi Üstadımızın Van’daki Medreset-üz Zehra namındaki dâr-ül fünununa ondokuz bin altun lira vererek tasdik etmişler.

141. Sayfa 542 Tahirî Mutlu’nun müdafaasıdır.

Afyon C. Savcılığınca tarafıma tebliğ edilen, iki suçtan birincisi; dinî hissiyatı âlet ederek devletin emniyetini bozacak hareketlere halkı teşviktir. Buna karşı derim ki; Kendisinde ve eserlerinde ve talebelerinde, hükûmetin emniyetini ihlâle teşebbüs edecek hiç bir fiil olmadığına yakînen ve kat’iyyen şahidim. İttihamın ikinci sebebi; Ruhsatsız kitab tab’etmektir. Bizim kitab bedelleriyle idare-i maişetimizi temine hiç bir cihetle ihtiyacımız olmayıp satılan mecmuaların bedelleriyle mürekkeb ve kâğıt alınıp sırf Allah rızası için hizmet ettiğimizdir.

142. Sayfa 544 Zübeyr’in müdafaasıdır

Gizli cem’iyet kurmak ve devletin emniyetini bozmak suçuyla müttehem bulunmaktayım. Sorgu hâkimliğinde: “Sen Risale-i Nur’un talebesi imişsin?” denildi.

Bedîüzzaman Said Nursî gibi bir dâhînin şakirdi olmak liyakatini kendimde göremiyorum. Eğer kabul buyururlarsa iftiharla “Evet Risale-i Nur şakirdiyim” derim.

Bedîüzzaman Said Nursî, müteaddid defalar gizli düşmanları tarafından iftira edilerek mahkemeye verilmiş ve hepsinde de beraet etmiştir. Risale-i Nur Külliyatı profesör ve İslâm âlimlerinden müteşekkil bir heyet tarafından takdir edilerek raporlar verilmiştir. Hakikat böyle iken, Risale-i Nur’u bu vatan ve memlekette istemeyenler; kendi zehirli ideolojilerini ve ahlaksızlığı gençlere aşılamaya çalışan kominist ve masonlardır. Hem Risale-i Nur’a safdilane inanmamışım. Otuzüç âyât-ı Kur’aniye ve Hazret-i Ali (R.A.) ve Abdülkadir-i Geylanî (R.A.) Hazretleri, Risale-i Nur’un te’lif edilip bu asırdaki insanları irşad edeceğini gaybî bir surette bildiriyorlar. İlmî ve imanî şübhelerden kurtaran aklî ve imanî isbatları onda buldum. Risale-i Nur, iddia makamınca muzır eserler diye tavsif ediliyor. Muzır eserler olduğunun isbatını isteriz.

Risale-i Nur okuyucularının Kur’ana hizmet uğrunda müslümanlık bağları ile birbirlerine görülmemiş bir şekilde bağlanan tesanüdünü gizli düşmanlar kırmak maksadıyla resmi memurları elde edip ilişiyorlar. Komünistlerin gizli plânlarından birisi de, halkı hükûmet aleyhine teşviktir.

Muhterem Heyet-i Hâkime!

Risale-i Nur tahsili, hakikaten hârika ve orijinaldir. Okuyucularının gayesi, Kur’an ve imana hizmet etmektir. Defalarca yazıp okuyanlar, mahkeme kapılarında hayatları tehlikeye düştüğü halde, bu hârika eserleri okuduklarını itiraf ve okuyacaklarını ilân ediyorlar. yüzbinlerle okuyucunun çoğu onu görmeden, ona sarsılmaz ve kopmaz bir bağla talebe olarak Risale-i Nur’dan derslerini alıyorlar.

Sayın savcı, “Bedîüzzaman’a olan hürmetin şekli diğer müfessirlerde görülemiyor.” dedi.

Doğrudur. Hürmet ve ta’zim büyüklük ve kemalâtın derecesine, minnet ve şükran da elde edilen istifadenin mikdarına göre olduğuna nazaran, Bedîüzzaman’ın eserlerinden azîm faideler elde ediliyor ki, ona olan ta’zim ve minnetdarlıklar da görülmemiş bir şekilde oluyor. Risale-i Nur’u kadın, erkek, memur ve esnaf, âlim ve feylesof gibi her türlü halk tabakası okuyup anlayabiliyor. Bir ortaokul çocuğu veya okumasını bilen bir kadın, büyük bir feylesofun eserini okuduğu zaman istifade edememiştir. Fakat Risale-i Nur’dan herkes derecesine göre istifade etmektedir.  Bunun için, sizin vereceğiniz beraet kararını bütün bir millet bekleşiyor.

Baş müddeiumumî, Said Nursî ve Risale-i Nur şakirdlerinin kanun çerçevesine gizli bir cem’iyet olduğunu neden isbat edemiyor? İsbatı kanunla yapmaktan âciz midir? Hâyır, kat’iyyen âciz değildir. Ortada gizli bir cem’iyet diyecek bir teşkilat yoktur. Ve onun için cem’iyetçilik isbat edilemiyor.

Sayın Hâkimler! Teessür ve ızdırab karşısında kalbden bir parça kopsa idi, bir genç dinsiz olmuş haberi karşısında o kalbin atom zerratı adedince paramparça olması lâzım gelir. İşte sizin vereceğiniz beraet kararı; İslâm gençliğinin, İslâm dünyasının bu dehşetli âfetten tesirli bir şekilde kurtulmasına sebeb olacaktır.

143. Sayfa 551 Zübeyr Gündüzalp’in Temyiz Mahkemesi Lâyihasından bir parçadır.

Dinsiz komitelerin neşriyatlarının vesvese ve şübheleri neticesinde yıkılan imanları Risale-i Nur eserleri isbatçılıkla imar ediyor. İşte gençliğimizin Risale-i Nur’a sarılmalarının hikmeti de budur. Yeni harf ile teksir edilebilen Asâ-yı Musa eserini okuyan gençler, Kur’an harfleri ile yazılmış mütebâki eserleri de okuyabilmek için kısa bir zamanda o yazıyı da öğreniyorlar. Bir milletin gençliği ne zaman Kur’an ve ondan lemaan eden ilimlerle techiz ve tahkim edilmiş ise, o vakit o millet terakki ve teâli etmeğe başlamıştır.

Not: Bu müdafaa ve temyiz lâyihası Temyiz Mahkemesine gönderildikten sonra, Temyiz Reisliği Zübeyr’in hapisten tahliyesi için telgrafla emir vermiştir.

144. Sayfa 553 Mustafa Sungur’un müdafaasıdır.

İddia makamı, benim de Nurcular cem’iyetine dâhil olup halkı hükûmet aleyhine teşvik ettiğim iddiasıyla cezalandırılmamı istiyor.

Evvelâ: Ben İslâmiyet cem’iyetine mensubum. Talebeliği, hakkımda bir suç sayılan Risale-i Nur ise, bana dinî ve imanî vazifelerimi, Kur’anı ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı öğreten bir mu’cize-i Kur’andır. Bu itibarla semavîdir, arşîdir. Acaba böyle muhterem ve çok yüksek ve ahlâk ve fazileti ve hakaik-i imaniyeyi kat’î ders veren Risale-i Nur’u okumak ve eser sahibini ziyaret etmek ve Risale-i Nur talebeleriyle kardeşlik peyda etmek bir cem’iyet kurmak mıdır?

145. Sayfa 556 Mustafa Sungur’un Temyiz Lâyihasıdır.

Risale-i Nur, “Halkı hükûmet aleyhine teşvik ediyor” ithamına karşı derim. O, bütün eczalarıyla hakaik-i imaniyeyi ders verip, okuyan ve yazanlara en büyük saadeti bahşediyor. Onun hedefi, Allah’ın rızasıdır.

Ben şahidim ki: Ben Kastamonu Gölköy Enstitüsü’nde okurken bazı muallimler tarafından bize dinsizlik dersi verilmişti. Bizler Nur-u Kur’anın birkaç risalesini okumakla bütün o zehirli fikirlerini atıp imanı elde ederek duyduğu sonsuz sevinci Üstadı Bedîüzzaman hazretlerine arzetmesi ve halka hakaik-i imaniyeyi ders vermesi suç mudur?

146. Sayfa 561 Mehmed Feyzi’nin müdafaasıdır.

İddianame beni Üstadım Said Nursî’nin hem sır kâtibi, hem kendisiyle hem Risale-i Nur’la şiddetli alâkamı medar-ı mes’uliyet saymış. Ben de buna karşı, bütün kuvvetimle bu ithamı kabul edip iftihar ediyorum. Çünki fıtratımda ilme karşı gayet kuvvetli bir iştiyak var. Bir delili şudur ki: Denizli hâdisesinde menzilim taharri edildiği vakit beşyüzseksen aded mütenevvi kütüb-ü ilmi kitab bulunmasıdır. Bendeki fıtrî aşk-ı ilmî, Üstadımda hârika bir surette bulunuyor.

Hem Üstadım eskiden beri izzet-i ilmiyeyi muhafaza için, sadaka ve hediye gibi şeyleri kabul etmediği gibi talebelerini de men’eder.

Böyle vatan ve millete hakikî fedakâr bir Üstadın -farz-ı muhal olarak- yüz kusuru da olsa nazar-ı müsamaha ile bakıp itiraz etmemek gerektir.

147. Sayfa 563 Ortaklar Bucağı’ndan Ahmed Feyzi’nin müdafaasıdır.

Sayın Hâkimler! Din ve vicdan hürriyetinin hükümran olduğu bir memlekette vicdanî kanaatlerimizden mes’ul olamayız. Bundan dolayı da kimseye hesab vermeğe mecbur değiliz. Âhirzamanda hadîsin haber verdiği şahısların mes’elesine gelince: Bu mevzuları biz kendimiz uydurmadık. Bunların aslı dinde mevcuddur.

Sayın Savcı, Kıymet ölçüleri ve hükümleri vicdanî bir takdir mes’elesidir. Biz Risale-i Nur’u seviyoruz. Müellifinin velayetine ve daima ayn-ı hakikat dersi verdiğine kailiz. İşte biz Bedîüzzaman’a ve eserlerine bu gözle bakıyoruz.

Sayın Hâkimler! Biz aslâ siyasetçi değiliz. Bu itibarla siyaset peşinde koşmayı ve devlet mefhumu ile mübareze ithamını şiddetle reddediyoruz.

148. Sayfa 566 Emirdağ’lı Ceylan Çalışkan‘ın müdafaasıdır.

Makam-ı iddianın habbeyi kubbe yaparak, iftiharla kabul ettiğim dinî ve imanî ve ahlâkî eserlerini okumakla, o uğurda hayatımı tereddüdsüz feda eder derecesinde istifade ettiğim Üstadım Bedîüzzaman’la yakından alâkadarım. Kendisi “Bâki ve güneş gibi ve elmas misillü hakikatler, fâni şahıslar üzerine bina edilmez ve fâni şahıslar o kıymetdar hakikatlara sahib çıkamazlar.” diye risale ve mektublarında tekrarla zikrettiği halde, o zâtın tefahuruna hükmetmek ve Mehdilik ve müceddidlik dava ettiğini iddia etmek, hiç bir akl-ı selimin kârı değildir. Ve mahkeme-i âdilenizden, ruhumuzun gıdası ve sebeb-i necatımız ve ebedî saadetimizin anahtarı olan Nur Risalelerinin serbestiyetine karar vermenizi taleb eder, eğer yukarıda bir kısmını zikr ü ta’dad ettiğim vaziyetler nazarınızda bir cürüm teşkil ediyorsa, vereceğiniz en ağır cezanızı kemal-i rıza-yı kalb ile kabul edeceğimi arzederim.

149. Sayfa 568 Safranbolu’lu Mustafa Osman’ın müdafaasıdır.

Gizli cem’iyet kurmak ve dinî hissiyatı âlet ederek devletin emniyetini bozabilecek hareketlerde bulunmaktan zanlı Bedîüzzaman Said Nursî’nin, rejim aleyhindeki mevhum faaliyetine iştirak ettiğim iddia edilerek suç konusu olarak gösterilen mes’elelere karşı derim

1- Bütün dünyayı titreten kızıl veba komünizm tehlikesine karşı dinî ve müessir telkinatı bakımından manevî bir mücahid olan Bedîüzzaman ve onun manevî mücahedesinin nurlu ve müessir silâhı olan olan Nur Risalelerini okutmak ne derece şahsım için bir suç mevzuu ve müellif-i muhteremi için sebeb-i itham olabilir? Vicdanınıza soruyorum.

2- Beşinci Şua’ın aslı kırk sene evvel yazılmış muteber hadîslerin tevilidir.

3- “Bedîüzzaman’ın resimlerini mukaddes bir şey imiş gibi taşımak ve mektubatını toplamak ve mektublaşmak ve onu sevenlerle tanışmak suç mevzuu edilmiştir.

150. Sayfa 571 Hıfzı Bayram’ın müdafaasıdır

1- Müellifi ve eserleri beraet eden bir te’lifatı okumayı ve okutmayı, devlet emniyetini ihlâl ve rejime hıyanet gibi çok ağır bir cürme delil ve sebeb-i itham olarak göstermek, ne derece îcab-ı adalettir bilmiyorum; vicdanlarınıza havale ediyorum.

2- Sebeb-i ithamım arasındaki risaleyi görmedim. İçindekilerden bîhaberim. Eğer Risale-i Nur ise kabul ediyorum. Mehdilik dava ettiği mes’elesine karşı derim: Bizler kendisini hubb-u câhtan müberra, zamanın en yüksek bir âlimi ve bir ilm-i tahkik hocası olarak biliyoruz.

151. Sayfa 572 Emirdağlı Mustafa Acet’in müdafaasıdır

Makam-ı iddianın, Üstadım Bedîüzzaman’ın mevhum suçuna beni iştirak ettirmesine karşı kısaca derim ki: İntisabımdan zerre kadar pişman olmayarak ebedî hayatımı kurtarmağa vesile olan Risale-i Nur uğrunda hayatımı feda etmeğe her an hazırım. Biz Türk gençliğinin Risale-i Nur’a ihtiyacımız, kapalı zindanda kalmış bir kimsenin havaya ve zifiri karanlıkta bulunan bir adamın ziyaya ve çöldeki aç ve susuz kalmış bir insanın suya ve gıdaya ve denizde boğulmak üzere bulunan herhangi bir kimsenin cankurtaran gemisine olan ihtiyacından binler derece daha ziyadedir.

152. Sayfa 573 Emirdağ’lı Halil Çalışkan’ın müdafaasıdır.

1944 senesinde Emirdağı’na gelen Üstadıma ve Risale-i Nur’a müftehirane üç sene arasıra hizmetim, adalet huzurunda bir suç mu teşkil ediyor? Ve bu hususta yine suç olarak gösterilen, hizmet için terziliğimi de terk ettiğimi yazıyor ki; Risale-i Nur’a ve Üstadıma canımı dahi feda etsem, büyük bir suç sayılıp vatan haini olarak mı tanınırım, sizden soruyorum?

Sayın Reis Bey! Risale-i Nur’un bir kısım parçalarını okudum ve yazdım. içinde, ne halkı hükûmet aleyhine teşvik ve ne de emniyeti bozacak ve gizli bir cem’iyet kurmağa dair hiçbir şey görmediğim gibi, Üstadımdan da gerek mehdiliğe ve müceddidliğe ve gerekse bu hareketlere dair hiçbir şey işitmedim.

İşte muhterem heyet-i hâkime! Sizin, biz Risale-i Nur talebelerinin gaye ve maksadlarını ve mahiyetlerini anladığınıza ve iddia makamının bize isnad ettiği suçlarla alâkamızın olmadığına kanaat getirdiğinize inanıyoruz. Bu vesile ile yüksek mahkemenizden ve vicdanlarınızdan kitablarımızın serbest olarak iadesini ve kendimizin beraetini taleb ederiz.

153. Sayfa 575 Isparta’lı Mustafa Gül’ün müdafaasıdır.

Büyük Üstad Said Nursî Hazretlerinin talebesiyim. Ona ve Risale-i Nur’a bütün ruh u canımla bağlıyım. Bu bağ, i’dam edilsem dahi çözülmez ve kırılmaz. Üstadım eserleriyle, benim imanımı ve âhiret hayatımı kurtarmıştır. Onun gayesi, bütün müslümanları ve vatandaşlarımızı imansızlıktan kurtarıp saadet-i ebediyeye nâil etmektir. Bizlerin siyasî bir maksadla alâkamız olmadığı bütün mahkemelerde tebeyyün etmiştir. Ben ve bütün kardeşlerim masumuz. Risale-i Nur’un serbest bırakılmasını bütün kuvvetimizle taleb ediyoruz.

154. Sayfa 575 İnebolu’lu Küçük İbrahim’in müdafaasıdır.

Sayın Hâkimler! Gerek Risale-i Nur’un kıymetli müellifine hürmetimiz ve bağlılığımız ve gerekse Risale-i Nur’un okunması, yazılması ve Nur talebeleriyle muhabere ve münasebetimiz, doğrudan doğruya uhrevîdir. Öyle ki: Risale-i Nur’dan aldığımız fikirle, bu nurlu varlıkları hiçbir suretle dünyevî ve maddî kıymetlere değişmeyiz. Risale-i Nur’un gösterdiği fevkalâde ıslahat ile bütün halkın gözü önünde şu on seneyi mütecaviz bir zamanda başta kendim olmak üzere birçok kimseler var ki, evlerinin yollarını öğrenmişler. Süflî gidişatları aile saadetine döndüğünü beyan etmek, benim için memleket ve vicdan borcu olmuştur.

BEŞİNCİ ŞUA Otuzbirinci Mektub’dan Otuzbirinci Lem’anın Beşinci Şua’ıdır.

“Muhakemat-ı Bedîiye”de bahsedilen “Sedd-i Zülkarneyn” ve “Ye’cüc Me’cüc” ve sair eşrat-ı kıyametten yirmi mes’eledir.

“Onun işaretleri gelmiştir.” 47:18 âyetinin bir nüktesi, bu zamanda akide-i avam-ı mü’minîni vikaye ve şübehattan muhafaza için yazılmış. Âhirzamanda vukua gelecek hâdisata dair hadîslerin bir kısmı müteşabihat-ı Kur’aniye gibi derin manaları var. Muhkemat gibi tefsir edilmez ve herkes bilemez. Belki tefsir yerinde tevil ederler.

“Halbulki o âyetlerin tefsirini Allah’tan ve ilimde derinlik ve istikamet sahibi olanlardan başkası bilemez. 3:7

Bu Beşinci Şua’ın bir mukaddimesi ve yirmiüç mes’elesi vardır. Mukaddime beş noktadır.

Birinci Nokta: İman ve teklif ihtiyar dairesinde bir imtihan, bir tecrübe, bir müsabaka olduğundan, perdeli ve derin ve tedkik ve tecrübeye muhtaç olan mu’cizeler, alâmet-i kıyamet ve eşrat-ı saat gibi nazarî mes’eleler, herkes ister istemez tasdik edecek derecede bedihî olmaz. Bir kısım müteşabihat-ı Kur’aniye gibi tabir ve tevile muhtaçtır.

İkinci Nokta: Peygambere bildirilen umûr-u gaybiye, bir kısmı icmal ile bildirilir, tafsilât ve tasviratı onun içtihadına havale edilir. İmana girmeyen hâdisat-ı kevniyeye ve vukuat-ı istikbaliyeye dair hadîsler gibi.

İhtar: Hakaik-i imaniyeye girmeyen cüz’î hâdisat-ı istikbaliye, nazar-ı nübüvvette ehemmiyetsiz olduğundan Peygamberimiz (Aleyhissalâtü Vesselâm) belâgatıyla -temsiller suretinde- sırr-ı teklif hikmetine muvafık tafsil ve tasvir eder.

Üçüncü Nokta: İki Nükte’dir.

Birincisi: Teşbihler ve temsiller suretinde rivayet edilen bir kısım hadîsler, mürur-u zamanla avamın nazarında hakikat telakki edildiğinden ayn-ı hakikat olduğu halde vakıa mutabakatı görünmüyor.

İkincisi: Bir kısım hadîsler İslâmların ekseriyeti noktasında hususî bulunduğu halde, küllî ve âmm telakki edilmiş.

Dördüncü Nokta: Kıyamet vaktinin muayyen olmamasının hikmeti; her asırda dahi hem kıyamet kopacağını, hem dünyanın devamını düşünebildiği için; hem dünyanın fâniliğinde hayat-ı bâkiyeye, hem hiç ölmeyecek gibi imaret-i dünyaya çalışabilir. Hem de musibet vaktinin muayyen olmamasının hikmeti; musibet başına gelen adam, musibetin intizarında o gelen musibetin belki on mislinden ziyade manevî bir musibet -o intizardan- çekmemesi için, hikmet ve rahmet-i İlahiye tarafından gizli, perdeli bırakılmış.

Beşinci Nokta:

Hem her iki Deccal’ın asırlarına ait olan hârikaları, onların bahsiyle ve münasebetiyle rivayet edildiğinden onların şahıslarından sudûr edeceği telakki ve tevehhüm edilmesinden, o rivayet müteşabih olmuş, manası gizlenmiş. Meselâ, tayyare ve şimendiferle gezmesi, Radyodan öldüğünün işitilmesi, rejimine ve teşkil ettiği komitesine ve hükûmetine ait garib halleri ve dehşetli icraatı, onun şahsından beklenmesi…

Hem bir kısım râvilerin kabil-i hata içtihadlarıyla olan tefsirleri ve hükümleri, hadîs kelimelerine karışıp hadîs zannedilir, mana gizlenir.

Hem eski zamanda, bu zaman gibi cemaatin ve cem’iyetin şahs-ı manevîsi inkişaf etmediğinden ve fikr-i infiradî galib olduğundan, cemaatin sıfât-ı azîmesi ve büyük harekâtı o cemaatın başında bulunan şahıslara verildiği cihetiyle; o şahıslardan külli sıfatlar ve büyük harekât beklenilmiş.

Hem iki Deccal’ın sıfatları ve halleri ayrı ayrı olduğu halde, mutlak gelen rivayetlerde iltibas oluyor, biri öteki zannedilir.

Hem “Büyük Mehdi”nin halleri sâbık Mehdilere işaret eden rivayetlere mutabık çıkmıyor, hadîs-i müteşabih hükmüne geçer. İmam-ı Ali (R.A.) yalnız İslâm Deccalından bahseder.

Mukaddime bitti, mes’elelere başlıyoruz.

Beşinci Şua’ın İkinci Makamı ve Mes’eleleri

Birinci Mes’ele: “Âhirzamanın eşhas-ı mühimmesinden olan Süfyan’ın eli delinecek.” Yani İsraf eden ona esir olur, onun dâmına düşer diye haber verir.

İkinci Mes’ele: “Âhirzamanın dehşetli bir şahsı, sabah kalkar; alnında “Hâzâ kâfir” yazılmış bulunur.” Yani O Süfyan, kendi başına firenklerin serpuşunu koyup herkese de cebir ve kanun ile tamim ederek giydirir.

Üçüncü Mes’ele: “Âhirzamanın müstebid hâkimleri, hususan Deccal’ın yalancı cennet ve cehennemleri bulunur.” Yani hükûmet dairesinde karşı karşıya kurulan ve birbirine bakan vaziyette bulunan hapishane ile lise mektebi, biri huri ve gılmanın çirkin bir taklidi, diğeri azab ve zindan suretine girecek diye bir işarettir.

Dördüncü Mes’ele: “Âhirzamanda, Allah Allah diyecek kalmaz.” Yani Allah!. Allah!. Allah!. deyip zikreden tekyeler, zikirhaneler, medreseler kapanacak ve ezan ve kamet gibi şeairde ismullah yerine başka isim konulacak” demektir. Hem kıyamet kopmasının dehşetini görmemek için, mü’minlerin ruhları bir parça evvel kabzedileceğine işarettir.

Beşinci Mes’ele: “Âhirzamanda Deccal gibi bir kısım şahıslar, uluhiyet dava edecekler ve kendilerine secde ettirecekler.” Yani tabiiyyun ve maddiyyun mezhebinin başına geçen o eşhas, kuvvetleri nisbetinde kendilerinde bir nevi rububiyet tahayyül ederler ve raiyetini kendi kuvveti için kendine ve heykellerine ubudiyetkârane serfüru ettirirler, başlarını rükûa getirirler demektir.

Altıncı Mes’ele: “Fitne-i âhirzaman o kadar dehşetlidir ki, kimse nefsine hâkim olmaz.” Yani o fitneler nefisleri kendilerine çeker, meftun eder. İnsanlar ihtiyarlarıyla, belki zevkle irtikâb ederler. Yoksa cebr-i mutlak ile olsa ihtiyar kalmaz, günah dahi olmaz.

Yedinci Mes’ele: “Süfyan büyük bir âlim olacak, ilim ile dalalete düşer. Ve çok âlimler ona tâbi’ olacaklar.” Yani zekâvetiyle ve fenniyle ve siyasî ilmiyle padişah gibi bir mevkii kazanır ve aklıyla çok âlimlerin akıllarını teshir eder, etrafında fetvacı yapar. Ve çok muallimleri kendine tarafdar eder ve din derslerinden tecerrüd eden maarifi rehber edip tamimine şiddetle çalışır, demektir.

Sekizinci Mes’ele: Rivayetler, Deccal’ın dehşetli fitnesi İslâmlarda olacağını gösterir ki, bütün ümmet istiaze etmiş. Yani İslâmların Deccal’ı Süfyan’dır. İslâmlar içinde çıkacak, aldatmakla iş görecek. Kâfirlerin Büyük Deccal’ı ayrıdır.

Dokuzuncu Mes’ele: Rivayetlerde, vukuat-ı Süfyaniye ve hâdisat-ı istikbaliye Şam’ın etrafında ve Arabistan’da tasvir edilmiş. Yani bu hadis Süfyan’ın merkez-i hilafette zuhur edeceğine işarettir. Fakat hadisin manası umumi iken hususi yerlere tatbik edildiğinden birbirine muhalif mana lar çıkmış.

Onuncu Mes’ele: Rivayetlerde, eşhas-ı âhirzamanın fevkalâde iktidarlarından bahsedilmiş.  Deccalın azametini tasvirden maksad, o şahısların temsil ettikleri manevî şahsiyetin azametinden kinayedir. Amma fevkalâde ve hârika iktidarları ise, ekser icraatları tahribat ve müştehiyat olduğundan fevkalâde bir iktidar görünür, çünki tahrib kolaydır.

Onbirinci Mes’ele: “Âhirzamanda bir erkek kırk kadına nezaret eder.” bunun iki tevili var:

Birisi: O zamanda meşru nikâh azalır veya kalkar. Birtek kadına bağlanmaktan kaçıp başıboş kalan, kırk bedbaht kadınlara çoban olur.

İkinci tevili: O fitne zamanında, harblerde erkeklerin çoğu telef olmasından, hem kadınlık şehveti şiddetle ateşlenmesinden binaen ekser tevellüdat kızlar bulunmasından kinayedir.

Onikinci Mes’ele: “Deccal’ın birinci günü bir senedir, ikinci günü bir ay, üçüncü günü bir hafta, dördüncü günü bir gündür.” Bunun iki tevili vardır:

Birisi: Büyük Deccal’ın kutb-u şimalî dairesinde ve şimal tarafında zuhur edeceğine kinaye ve işarettir.

İkinci tevili ise: Hem büyük Deccal’ın, hem İslâm Deccalı’nın üç devre-i istibdadları manasında üç eyyam var.

Onüçüncü Mes’ele: “İsa Aleyhisselâm büyük Deccal’ı öldürür.” bunun da iki vechi var.

Bir vechi şudur ki: Deccal’ı öldürebilecek, mesleğini değiştirecek; İsa Aleyhisselâm’dır.

İkinci vechi şudur ki: Şahs-ı Deccal’ın teşkil ettiği dehşetli maddiyyunluk ve dinsizliğin şahs-ı manevîsini öldürecek ve inkâr-ı uluhiyet olan fikr-i küfrîsini din-i İsevî’nin hakikatını hakikat-ı İslâmiye ile mezcederek mahvedecek ancak İsevî ruhanîleridir.

Ondördüncü Mes’ele: “Deccal’ın mühim kuvveti yahudidir. Yahudiler severek tâbi’ olurlar.”

Onbeşinci Mes’ele: Kur’anın lisan-ı semavîsinde Ye’cüc ve Me’cüc namı verilen Mançur ve Moğol kabîleleri, eski zamanda Çin-i Maçin’den bir kısım başka kabîleleri beraber alarak kaç defa Asya ve Avrupa’yı herc ü merc ettikleri gibi, gelecek zamanlarda dahi dünyayı zîr ü zeber edeceklerine işaret ve kinayedir. Hattâ şimdi de komünistlik içindeki anarşistin ehemmiyetli efradı onlardandır. Çünki kalb-i insanîden hürmet ve merhamet çıksa; akıl ve zekâvet, o insanları gayet dehşetli ve gaddar canavarlar hükmüne geçirir, daha siyasetle idare edilmez. Ve anarşistlik fikrinin tam yeri ise; hem mazlum kalabalıklı, hem medeniyette ve hâkimiyette geri kalan çapulcu kabîleler olacak.

Onaltıncı Mes’ele: “Deccal’ın fevkalâde büyük ve minareden daha yüksek bir azamet-i heykelde ve Hazret-i İsa Aleyhisselâm ona nisbeten çok küçük bulunduğunu” gösterir. Yani İsa Aleyhisselâm’ı nur-u iman ile tanıyan ve tâbi’ olan cemaat-ı ruhaniye-i mücahidînin kemmiyeti, Deccal’ın mektebce ve askerce ilmî ve maddî ordularına nisbeten çok az ve küçük olmasına işaret ve kinayedir.

Onyedinci Mes’ele: “Deccal çıktığı gün bütün dünya işitir ve kırk günde dünyayı gezer ve hârikulâde bir eşeği vardır.” Yani “Deccal zamanında vasıta-i muhabere ve seyahat o derece terakki edecek ki, bir hâdise bir günde umum dünyada işitilecek. Radyo ile bağırır, şark garb işitir ve umum ceridelerinde okunacak. Ve bir adam kırk günde dünyayı devredecek ve yedi kıt’asını ve yetmiş hükûmetini görecek ve gezecek.” diye zuhurundan on asır evvel telgraf, telefon, radyo, şimendifer, tayyareden mu’cizane haber verir.

Onsekizinci Mes’ele: “Ümmetim istikametle gitse, ona bir gün var.” Yani bin sene hâkimane ve mükemmel yaşayacak. Eğer istikamette gitmezse, ona yarım gün var. Yani ancak beşyüz sene kadar hâkimiyeti ve galibiyeti muhafaza eder.

Ondokuzuncu Mes’ele: Âhirzamanın alâmetlerinden olan ve Âl-i Beyt-i Nebevî’den Hazret-i Mehdi’nin (Radıyallahü Anh) hakkında ayrı ayrı rivayetlerin bir tevili şudur ki: Büyük Mehdi’nin siyaset âleminde, diyanet âleminde, saltanat âleminde, cihad âlemindeki dairelerde çok vazifeleri olduğu gibi.. herbir asır me’yusiyet vaktinde, kuvve-i maneviyesini teyid edecek bir nevi Mehdi’ye veyahut Mehdi’nin onların imdadına o vakitte gelmek ihtimaline muhtaç olduğundan rivayetler kıyamete kadar mehdiyet cereyanının bütün yapacağı vazifelere baktığından ayrı ayrı olmuştur.

Yirminci Mes’ele: Güneş’in mağribden çıkması tövbe kapısını kapayan bir hâdise-i semaviye olduğundan tefsiri ve manası zahirdir, tevile ihtiyacı yoktur. Amma zeminden dâbbet-ül arzın zuhurudur. Allahu a’lem, o dabbe, dinsizliğe, küfr ü küfrana düşen insanların akıllarını başlarına getirmek hikmetiyle, insanların kemiklerini ağaç gibi kemirecek, insanın cisminde dişinden tırnağına kadar yerleşecek bir nevdir. Mü’minler iman bereketiyle ve sefahet ve sû’-i istimalâttan tecennübleriyle kurtulurlar.

Sâbık yirmi aded mes’elelere bir tetimme olarak üç küçük mes’eledir.

Birinci Mes’ele: Rivayetlerde Hazret-i İsa Aleyhisselâm’a “Mesih” namı verildiği gibi, her iki Deccal’a dahi “Mesih” namı verilmiş hikmeti ve tevili nedir?

Elcevab: Nasılki emr-i İlahî ile İsa Aleyhisselâm, şeriat-ı Museviyede bir kısım ağır tekâlifi kaldırmış, Büyük Deccal, şeytanın iğvası ve hükmü ile şeriat-ı İseviyenin ahkâmını kaldıracak ve İslâm Deccalı olan Süfyan dahi, şeriat-ı Muhammediyenin (A.S.M.) ebedî bir kısım ahkâmını nefis ve şeytanın desiseleriyle kaldırmağa çalışacağından her üçüne de mesih namı verilmiştir.

İkinci Mes’ele: Rivayetlerde her iki Deccal’ın hârikulâde icraatlarından ve pek fevkalâde iktidarlarından ve heybetlerinden bahsedilmesinin hikmeti nedir?

Elcevab: İki Deccal’ın da icraatlarının ekseri tahribat ve hevesata sevk etmek olduğundan büyük ve hârikulâde görülmüş. Ve iktidarları pek fevkalâde görünmesi ise, dört sebebi var:

Birincisi: İstidrac eseri olarak, müsbet terakkiyat ve hasenat o müdhiş başlara ve menfî icraat ve seyyiat bîçare milletlerine verilmesiyle iktidarları fevkalâde görülmüş.

İkincisi: Her iki Deccal, a’zamî bir istibdad ve a’zamî bir zulüm ve a’zamî bir şiddet ve dehşet ile hareket ettiklerinden, a’zamî bir iktidar görünür.

Üçüncüsü: Her iki Deccal, Yahudi ve mason komitelerinden destek aldığından dehşetli bir iktidarı var zannedilir. Hem Süfyanî Deccal, bir sadrazam ve bir seraskerin icraatlarını şahsına isnad ettirerek şahsında pek acib ve hârika bir iktidar bulunduğunu meddahlar tarafından işaa ettirir.

Dördüncü cihet ve sebeb: Büyük Deccal’ın ispirtizma nevinden teshir edici hâssaları bulunduğundan iktidarlı görünür. Hattâ rivayetlerde “Deccal’ın bir gözü kördür” diye nazar-ı dikkati gözüne çevirerek Büyük Deccal’ın bir gözü kör ve ötekinin bir gözü öteki göze nisbeten kör hükmünde olduğunu hadîste kaydetmekle, onlar kâfir-i mutlak bulunduğundan yalnız münhasıran bu dünyayı görecek birtek gözü var ve akibeti ve âhireti görebilecek gözleri olmamasına işaret eder.

Üçüncü Küçük Mes’ele: Medar-ı garabet üç hâdisedir.

Birincisi: Süfyan, yahudiler içinde tevellüd edecek, onun sureti, hâkimiyeti zamanında çok şeylerde görünecek ve en çok beğendiği ve takdir ettiği ve çok defa ondan senakârane bahsedeceği bir memduhu, Hazret-i Ömer olacakmış.

İkincisi: İslâm Deccalı, Tin suresini kendiyle alâkadar hisseder. Ancak komşusu olan Alak suresinin işaret ettiği azgın insan olduğunu ehl-i salâte ve câmilere tâgiyane tecavüz ederek göstermiştir.

Üçüncüsü: “İslâm Deccalı Horasan taraflarından zuhur edecek” denilmekle Süfyanî Deccal’ın Türkler içinde zuhur edeceğine işaret eder. O Süfyanî Deccal, Türk milletini ve Türkçülüğü, muvakkaten İslâmiyet’in bir kısım şeairine karşı istimal etmeğe çalışır. Fakat muvaffak olmaz, geri çekilir. “Kahraman ordu, dizginini onun elinden kurtarıyor” diye rivayetlerden anlaşılıyor.

ONBEŞİNCİ ŞUA Elhüccetüzzehra Risalesi

Üçüncü Medrese-i Yusufiye’de verilen bu ders iki makamdır. Birinci Makam üç kısımdır. 

Birinci Kısım: Yirminci Mektub’un hülâsat-ül hülâsasıdır. İsm-i a’zamı taşıyan kelâm-ı tevhid’e dair Yirminci Mektub’da söylenmeyen bazı kelime ve nüktelerin izahatıdır.

İşte o kelâm-ı tevhidin onbir kelimesinden,

Birinci Kelime: “Lâ İlahe İllalah”dır. Bundaki hüccet ise, matbu’ Âyet-ül Kübra Risalesidir. Evet, Âyet-ül Kübra Şuaı otuzüç icma-i azîmi ve küllî hüccetleri mevcudatın heyet-i mecmuasında gösterip, herbir hüccet-i külliyede hadsiz bürhanlara işaret ederek başta semavat, yıldızlar kelimeleriyle; arz, hayvanat ve nebatat kelâmları ve cümleleriyle; gitgide tâ kâinat mecmuası, müştemilât ve mevcudat ve hudûs ve imkân ve tegayyür hakikatlarının kelimeleriyle Vâcib-ül Vücud’un mevcudiyetini ve vahdaniyetini güneş zuhurunda ve gündüz kat’iyyetinde isbat ediyor. Sarsılmaz bir iman isteyen ve dinsiz anarşistliğe karşı kırılmaz bir kılınç arayanlar, Âyet-ül Kübra’ya müracaat etsinler.

İkinci Kelime: “Vahde hu”dur. Kainatı şehir, saray, kitab hükmünde yaratan Allah vahdet ve birliğini gösterdiği gibi; lambası, kandili, ateşli aşçısı, sakacı süngeri bir olması ile binbirler kadar birlikleri ve vahdeti gösterir.

Üçüncü Kelime: “Lâ şerike leh” Kâinatta herşeyde bir intizam bulunması, şeriklerin muhaliyetine delalet eder. Bu kelimenin tafsilli izahını isteyen Otuzikinci Söz’ün Birinci Mevkıfına müracaat etsin. Bu risale vahdaniyet-i İlahiyeye dair olup şirki reddeder.

Dördüncü Kelime: “Lehül Mülk” Kâinatta hususan bahar mevsiminde rahmet ve hikmet eliyle mahlûkatın ihtiyaçlarının yerine getirilmesi, mülk sahibi Mutasarrıf-ı Hakîm’i ve Mâlik-i Rahîm’i gösterir.

Beşinci Kelime: “Velehül Hamd” Kâinat şehrinde, zemin mahallesinde, insan ve hayvanat kışlasında kışta erzakı biten mahlûkata baharı vagon tarzında yüzbinler taamlarla dolduran Rezzak-ı Rahîm ve Muhsin-i Kerim nimetlerine mukabil hamd ve şükür ister. Bu hamd ve şükrü yerine getirmemek bütün muntazam nimetleri ve muayyen rızıkları inkâr etmekle olabilir.

Altıncı Kelime: “Yuhyi” Haşri âzam’ın yüzbin nümunelerini, her baharda zihayattan üçyüzbin nümunelerini, her baharda, zihayattan üçyüzbin nevin hadsiz efradı bulunan orduyu sübhanide tasarruf eden Zât-ı Hayy-ı Kayyum ve Muhyi bir Hallak-ı Alimi bütün bütün kör olmayana gösterir.

Yedinci Kelime: “Yumit” güz âleminde vefat eden mahlûkatı bir nev’i ruhları hükmünde çekirdeklerinden kader kalemiyle yazan, bir kitab hükmüne getiren bir Hallak-ı Hakîm, bir Hayy-ı Layemutu akıl gözüne gösterir. Bu mezkûr hakîmane ef’al, kör, aciz, şuursuz, sağır, camid, karmakarışık, istilacı olan esbaba isnad etmek bin derece hurafedir. Toprak ve hava zerresi

Sekizinci Kelime: “Ve Hayy-ül La Yemut” Denizin yüzünde kabarcıklar parlamasıyla güneşin vücuduna ve sönmeleriyle bekasına delalet ederler. Aynen öyle de mahlûkat zeval ve fenasıyla bir Hallak-ı Baki’nin vücub-u vücudunu ve vahdetini gösterir.

Dokuzuncu Kelime: “Biyedihil Hayr” Bu kâinatta her bir şeyin mahsulatını taşıyan bir mahzeni ve deposu olduğu gibi levazımatını tedarik eden tarlası ve hazineside vardır. Mes’ela; Dağlar maden ve ilaçları; Zemin erzakları; İnsandaki hücre gıdaları; Âhiret mahzeninin tarlası dünya; Cennet’in tarlası İslamiyet; Cehennemin anbarı pis maddeler taifeleridir.

Herşeyin anahtarı, Onun elindedir. Mutasarrıf-ı Hakîm çekirdeğin kapıcığını uyan emriyle ve irade anahtarıyla, zemin hazinesini yağmur anahtarıyla, habbeleri ve nutfeleri inkişaf emriyle açarak ve bütün hazine ve depoları hikmet ve irade ve rahmet ve meşiet eliyle herbirine mahsus bir anahtarla açmak, hem insanın kalbine, dimağına, cesedine, midesine, bahçesine ve zeminin çiçeği olan baharı “Emr-i Kün fe Yekün” ile ayrı ayrı açmak

Onuncu Kelime: “Ve hüve ala Külli Şeyin Kadir” Kainatıkabza-i tasarrufunda tutan Kudret içinde ilim, hikmet, inayet ile bir tek zerre gibi koca güneşi yirmidört bin senelik bir dairede döndürmek. Ve aynı kudret zemin sahifesinde tasarruf edip havanın emir ve irade-i İlahiyenin bir arşı olduğunu isbat eder.

Onbirinci Kelime: “Ve iley hil Mesır” Daire-i huzuruna ve âlem-i bakisine ve ahiretine gidileceğini ve ahiretin isbatına dair üç hüccete gayet kısaca bir işaret eden Evvela; Onuncu ve Yirmidokuzuncu Sözler, Üçüncü Şua ve Onbirinci Şua’ın Yedinci Mes’elesi ahireti isbat ediyor.

Saniyen; Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan, Peygamberler Aleyhimüs Selam ve sair erkan-ı imaniye haşre delil oluyor.

Salisen; Cenab-ı Hakkın kâinatta tecelli eden esma ve sıfatları ahireti iktiza eder.

İkinci Kısım Fatiha-i Şerife’nin Bir Muhtasar Hülâsası

Fatiha-i Şerife’nin bir kısım nüktelerini Yirmidokuzuncu Mektub’un birinci kısmında ve Rumuzat-ı Semaniye de ve İşârat-ül İ’caz tefsirinde yazılmıştır. Biz burada Fatiha-i Şerife’nin iman rükünlerine ve hüccetlerine işaretine bakacağız. Besmele-i Şerif’i Nur’un iki-üç risalelerine havale edip Elhamdülillah’tan başlıyorum.

Birinci Kelime: Elhamdülillah’dır. Kâinatta hamd ve şükrü gerektiren in’amlar, ni’metler, ihsanlar pek kat’i bir surette bir Mâbud-u Mahmud, bir Mün’im-i Rahim’in mevcudiyetini ve umumi rububiyetini güneş gibi göstrir.

İkinci Kelime: Rabbül Âlemin’dir. Bu kâinatta her bir âlemi mükemmel terbiye, tedbir, idare eden ilim, hikmet ve kudret arkasında Rabbül Âlemin’in vücub-u vücudu ve vahdeti görünür. Zerreden şemse kadaraynı kanun ve hikmet ile idare eden bir rububiyet inkar edilmez.

Üçüncü Kelime: Errahmanirrahim’dir. Bu kainatta acizlerin, yavruların, iktidarsızların rahmetle rızıklanmasında bir Rahman-ı Rezzakı, bir Rahim-i Kerimi bütün bütün kör olmayana gösterir.

Eğer denilse: Bu dünyadaki musibetler, çirkinlikler, şerler o ihatalı rahmete münafidir, bulandırıyor.

Elcevab: Risale-i Kaderde bunun tam cevabı verilmiştir. Kısacası; bir hayrın ademi şer ve bir güzelliğin bozulması çirkin olduğundan herbir unsurun, herbir nev’in, herbir mevcud’un külli ve cüz’i müteaddid vazifeleri terk edilse; o neticeler adedince şerler, çirkinlikler, merhametsizlikler hasıl olur. Peki musibetler kimlere gelir; az bir kısmı, kabiliyetsizlere ve yanlış mübaşeret edenlere veya ceza ve terbiyeye müstehak olanlara veya çok hayırları sünbül vermeye vesile olanlara rastgelir. Hem insanın hodgâm hevesatı ve süflî ve akibeti görmeyen hissiyatı, kâinatta cereyan eden rahmaniyet ve hakîmiyet ve rububiyet kanunlarına mikyas ve mehenk ve mizan olamaz.

Dördüncü Kelime: Melik-i Yevmiddin’dir. Hüccetine gayet kısa bir işarettir.

Evvela; Birinci Makam Birinci Kısım Onbirinci Kelime “Ve iley hil Mesır”deki bütün ahiretin varlığına delil olan hakikatlar burada da aynen geçerlidir.

Saniyen; Onuncu Söz’de isbat edilen Cenab-ı Hakkın sıfat ve yüzer isimleri, Kur’anın binler ayatı ve Muhammed (A.S.M.) yüzer mu’cizatı ahiretin gelmesini isbat eder.

Salisen; Yevmiddin remziyle büyük ve kuvvetli bir hüccet-i haşriyeye işaret eder. Fakat perde indi.

Beşinci Kelime: İyya ke Na’büdü ve İyya ke Nestain’dir. Yirmidokuzuncu Mektubdaki Na’büdu Nestaindeki Nun buradaki seyahat-i fikrîye bu makamda bir mukaddime oldu. Şöyle ki; Nun-u Mütekellim içinde zikredilen dört cemaat, Beyazıt Camîi, Mekke-i Mükerreme ve bütün insanlık, kâinat ve bütün cüz’leri ve cesed ve bütün zerratım benim davama, dua, tasdik, şefaatçi olduklarını gördüm. Şimdi sadede geliyoruz. İyya ke Na’büdü ve İyya ke Nestain’in işaret ettikleri hüccete gayet kısa bir işarettir.

Evvela; Kâinatta Hallakıyet içinde bir rububiyet, hikmet ve inayet içinde uluhiyet-i mutlaka, bir mabudiyet-i ammenin tecelliyatı; umum mahlukatın ibadetlerine mukabelesini akl-ı selim ve iman gözü gördüğü gibi bütün semavi fermanlar ve enbiyalar haber veriyorlar.

Saniyenin; Na’büdu’nun remziyle üç cemaatin şükürleriyle, ibadetleriyle mukabele ettikleri bir Mabud-u Mukaddese işarettir. (Üç cemaat; İnsan, kainat ve zerrattır.)

Ve Nestain’deki Nun’un remziyle üç cemaatin her biri dualarıyla onlara yardım eden şefkat gösteren müdebbire şehadet ederler. Yirmiüçüncü Söz’de denildiği gibi zemindeki mahlukatın üç nevi dualarının kabulü bir Rabb-i Rahîm ve Mucîbe kat’i şehadet eder. (Üç dua; İhtiyaç, istidat ve ıztırardır.)

Altıncı Kelime: İhdinassıradal müstakim’dir. Manevi yollarda ve kalbi mesleklerde en doğrusu, en müstakimi ise en kısa en kolayıdır. İman ve tevhid yolu gayet kısa ve doğru ve müstakim ve kolaydır. Ve küfür ve inkar yolları gayet uzun ve müşkilatlı ve tehlikelidir.

Hem ahlak-ı insaniye, hayat-ı şahsiye, hayat-ı içtimaiyenin bütün yollarında, istikamet en faydalı ve kolay ve kısa olanıdır. Mesela kuvve-i akliyede hikmet, kuvve-i şehviyede iffet ve kuvve-i gadabiyede şecaattir.

Yedinci Kelime: Sıradallezine En’amte Aleyhim’dir. Aleyhim ile işaret olunan dört taife nebiler, Sıddıklar, şehidler ve salihlerin mu’cizeler, kerametler, deliller, keşfiyatlar ile tasdik ettikleri hakikat-ı tevhid elbette güneş gibi kat’idir.

Sekizinci Kelime: Ğayril Meğzubi Aleyhim velezzaallin’dir. Peygamberlere gelen gaybi imdatlar, münkirlere inen semavi tokatlar gösteriyor ki; bu kainatın ve içindeki nev’i beşerin Hakîm ve Âdil ve Muhsin ve Kerim ve Aziz ve Kahhar bir mutasarrıfı bir Rabbi var.

Dokuzuncu Kelime: Âmin’dir. O Âmin kelimesiyle o üç cemaati muvahhid-in ve musallinin dualarına yardım ve davalarına tasdik ve şefaatlerinin, istianelerinin makbuliyetlerini rica etmekle cüz’i ubudiyet ve dua davamızıkülli, geniş bir ubudiyete çevirip külli umumi rububiyete mukabele ettirir. Demek uhuvvet-i imaniye vahdet-i İslamiye sırrıyle Fatihadaki Âmin külliyet kesbeder.

Haşiye: Herkesin bu hakikattan hissesi var. Çekirdekten hurma ağacına kadar mertebeler olduğu gibi; Ancak bu manalar kasden hatıra getirilmez. O manalar kendisi gelir. Eğer kasden hatıra getirilse huzura zarar verir.

Haşiyecik: Kasden hatıra getirilmemeli, belki mücmel ve kısa manaları gafleti dağıtır, ubudiyeti ve münacatı parlattığını Üstad zikrediyor.

Üçüncü Kısım Bir Mukaddime Üç İşarettir.

Mukaddime: Teşehhüddeki “Ve eşhedü enne Muhammederresulullah” cümlesinin diliyle, manevî ihtarıyla ve Sure-i Feth’in âhirinde beş mu’cize-i gaybiyeyi gösteren büyük âyetin nuruyla yazılmıştır.

Birinci İşaret: Hakikat-ı Muhammediye (A.S.M.) ve Risalet-i Ahmediye (A.S.M.) ile kâinatın yaratılışındaki kudsi hikmet tahakkuk ettiğinden nasıl kâinat hem sebeb-i hilkat-i âlem, hem neticesi ve en mükemmel meyvesi olan Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletine gayet kuvvetli ve kat’î şehadet eder. Öyle de: Başta âlem-i İslâm, bütün beşer ve bütün zîşuur; nev’-i beşerin medar-ı iftiharı ve eşref-i mahlukat olduğuna imza bastığı gibi.. “Es-sebebü ke-l fâil” sırrınca, tahakkuk eden Şahsiyet-i Maneviyesi ve verilen Makam-ı Mahmud o zâtın risaletine pek kuvvetli şehadet edip imza basar.

İkinci İşaret: Tefekkür-ü Arabî’den Muhammed’in (A.S.M.) risaletine dair onbeş şehadetdir.

Birinci Şehadet: Onbir hâlâtından çıkan bir hüccet-i risalettir. Evet getirdiği emsalsiz bir şeriat ve gösterdiği misilsiz bir İslâmiyet ve hârika bir ubudiyet ve fevkalâde bir dua ve cihanpesendane bir davet ve mu’cizane bir iman ve itikad taşıması, o zâtın (A.S.M.) nihayet derecede ciddiyetini ve itminanını ve kemal-i sıdkını ve hakkaniyetine kat’î kanaatı var olduğunu gösteriyor.

İkinci Şehadet: İmanın altı rükünlerinin hakikatları ve tahakkukları ve hakkaniyetleri, Muhammed’in (A.S.M.) risaletine ve hakkaniyetine kat’î şehadet eder.

Üçüncü Şehadet: O Zât (A.S.M.) Güneş gibi kendi kendine delildir. Binler mu’cizat ve kemalât ve yüksek, güzel ahlâkıyla risaletine ve sadıkıyetine pek kuvvetli şehadet eder.

Dördüncü Şehadet: Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan, hadsiz hakikatlar ve hüccetleriyle risaletine, sadıkıyetine şehadet eder.

Beşinci Şehadet: “Cevşen-ül Kebir” münacatı içindeki hakikatlar ve tam tamına Rabbine karşı tavsifler, Muhammed’in (A.S.M.) risaletine ve hakkaniyetine şehade eder.

Altıncı Şehadet: Resail-in Nur, yüzotuz parçasıyla risalet-i Muhammediyenin (A.S.M.) bütün hakikatlarını aklen ve mantıken isbat etmesi ve ders vermesi Muhammed’in (A.S.M.) sadıkıyetine ve risaletine küllî bir surette şehadet eder.

Yedinci Şehadet: Nübüvvetinden evvel zuhur eden irhasat denilen hadiseler risaletine şehadet eder.

Sekizinci Şehadet: Vefatından sonra haber verdiği hâdiselerin aynen haber verdiği gibi çıkması, risalet-i Muhammediyeye (A.S.M.) ve sadıkıyetine şehadet eder.

Dokuzuncu Şehadet: Büyük evliya ve Ali (R.A.), Hasan (R.A.), Hüseyin (R.A.) ve ehl-i beytin oniki imamı ve aktablar imamlar risalet ve hakkaniyet ve sadıkıyet-i Muhammediyeye (A.S.M.) imanları ve şehadetleriyle imza basıyorlar.

Onuncusu Şehadet: Enbiyadan sonra en muhterem ve yüksek taife olan sahabelerin bütün ruh u canlarıyla, gayet fedakârane bir surette İslâmiyete girerek aynelyakîn derecesinde Muhammed’in (A.S.M.) sadıkıyetine ve risaletine imanları; sarsılmaz, küllî bir şehadettir.

Onbirinci Şehadet: Asfiya ve sıddıkîn denilen müçtehidler, imamlar, allâmelerin şübhesiz binler hüccetlere ve kat’î bürhanlara istinaden, ilmelyakîn derecesinde Muhammed’in (A.S.M.) risaletine ve hakkaniyetine imanları, küllî bir şehadettir.

Onbirinci Şehadet: Aktab denilen en derin ehl-i tahkik ve hakikatın, ruhanî terakkilerinde Muhammed’in (A.S.M.) risaletini ve sadıkıyetini ve en yüksek mertebe-i hakkaniyette bulunduğunu keşfen ve şuhuden görüp müttefikan ve mütetabıkan şehadetleridir.

Onüçüncü Şehadet: Dört küllî ve çok geniş ve kat’î hüccetlerden ibarettir: Enbiyanın mukaddes semavî kitablarıyla; Kâhinlerden Şık ve Satih’in ruhani ve cin vasıtasıyla; Ârif-i billah kısmından Kâ’b İbn-i Lüeyy, Seyf İbn-i Zîyezen ve Tübba’ gibi ârifler şiirleriyle; şahısları görünmeyen hâtif denilen ruhanîler, pek sarih bir surette Muhammed’in (A.S.M.) nübüvvetinden haber verirler.

Ondördüncü Şehadet: Kâinatın kemalâtı ve hikmetli tahavvülâtı ve sermedî manaları, kuvvetli bir tarzda “Neşhedü Enne Muhammederresulullah” der.

Onbeşinci Şehadet: Pekçok kudsî şehadetleri ihtiva eden, bu kâinatta tasarruf ederek zerrattan seyyarata kadar bütün tahavvülât ve harekât ve sekenat ve hayat ve memat gibi bütün tasarrufat emriyle, iradesiyle, kuvvetiyle bulunan Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un icraat-ı rububiyeti ve ef’al-i Rahmaniyeti cihetinde risalet-i Muhammediyeye (A.S.M.) mukaddes şehadetine işaret eder.

Yâ Erhamerrâhimîn! Bu Resul-i Ekrem’in (A.S.M.) hürmetine, bizi onun şefaatine mazhar ve sünnetinin ittibaına muvaffak ve dâr-ı saadette onun âl ü ashabına komşu eyle! Âmîn.. âmîn.. âmîn..

Elhüccetüzzehra’nın İkinci Makamı

Fatiha’nın ahirinde ehl-i hidayet ve ehl-i dalaletin müvazenesi gibi Yirmidokuzuncu Mektubdaki (Nun-u Na’büdu) Nur ve Zülumat müvazenesi gibi Âyet-ül Kübra da hâlıkını arayan seyyahın müşahedatına benzer üç menzilde yapılan mukayeseye kısa bir işarettir.

Birinci Menzil: İlim ve Hikmet, Kudret ve İrade gibi kudsi sıfatlarının kâinatta tecellilerinden ve isimlerinin cilvelerinden tezahür eden Küre-i Arz’a ehl-i dalalet nazarıyla bakan seyyah, korktu ve dehşet aldı. Hikmet-i Kur’aniye nazarıyla baktığında Sevr ve Hut namında iki melaikenin nezaretinde Küre-i Arz’ı seyahat eder vaziyette gördü.

İkinci Menzil: Ehl-i dalalet nazarıyla hayvanat ve insanlar âlemine bakan seyyah gördü ki; hayvanat ve insanlar, aciz, zaif ve fakir bir vaziyette muzır düşmanlar ve merhametsiz hadiseler içinde perişan vaziyettedirler. Hikmet-i Kur’aniye nazarıyla baktığı vakit o alemi Rahman, Rahim, Rezzak, Mün’im, Kerim, Hafiz gibi çok esma-i İlahiyyenin tecellileriyle cennete çevirdiğini gördü.

Üçüncü Menzil: Semavat âlemine giren seyyah, dini dinlemeyen felsefe nazarıyla baktığında yıldızların vaziyetinden dehşet ve hayret ve korkmak aldı. Ehl-i hidayet nazarıyla baktığında semavatı, nurla, meleklerle dolu, büyük bir cami, mescid ve ordugâha çevirdiklerini gördü.

Biz dahi bu seyyah gibi Arabî Hizb-i Nurî’nin hülâsat-ül hülâsasının bir nevi tercümesi içinde kısa işaretlerle hâlıkımızı bildiren kudsî sıfatlardan ve sıfât-ı seb’asından yalnız “İlim” ve “İrade” ve “Kudret” gibi üç mühim sıfatların eserleriyle, tecellileriyle ve tahakkuklarının hüccetleriyle kâinat hâlıkını tanımağa çalışacağız. Lakin ilm-i İlahînin delillerini beyan etmeden evvel, o kudsî sıfatın kâinatın enva’ındaki tecellileriyle Zât-ı Akdes’i pek zahir bir tarzda göstermesine delalet ve şehadet eden Mi’rac-ı Muhammedî (A.S.M.) gecesinde huzur ve hitab-ı İlahîye mazhar olduğu zaman söylediği kudsi kelimelerin gayet kısa dört işaretle bir manasını beyan edeceğiz:

Birincisi: “Ettahiyyatü lillah”dır. Mi’rac gecesinde bütün zîhayat namına Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm, Vâcib-ül Vücud’un huzurunda selâm yerinde Ettahiyyatü lillah deyip bütün zîhayat taifelerinin tahiyye ve hediye ve manevî selâmlarını takdim etmiş. Bu hakikatı makinatemsiliyle ve yıldız böceğinin güneşe nisbet edilmesi ile ders veriyor. Şöyle ki; Makine güzel çalışmasıyla onu yapan ustayı takdis eder. Temsilin işaret ettiği hakikat; beşer’in san’atını yıldız böceği farzetsek, Cenab-ı Hakkın san’atı güneş gibi Sani’ini gösterir.

İkincisi: “Elmüberaketü”dür. Bütün zîruhun masum, mübarek yavrularını ve bütün zîhayatın mukadderat ve proğramlarının kutucukları olan tohum ve çekirdekleri başta olarak o mübarekât âlemi onbeş dil ile ustalarının hârika meharetini ve mu’cizatlı ilmini göze gösterip Allâm-ül Guyub, Vacib-ül Vücud Sani’lerini güneş gibi bildiriyorlar. Mezkur onbeş dil; (1) ilim, (2) nizam, (3) mizan, (4) tanzim, (5) tezyin, (6) temyiz, (7) tezyin, (8) tasvir, (9) ihtilaf, (10) zinetler, (11) tatlar, (12) kesret, (13) sür’at, (14) vüs’at-i mutlaka ve (15) devamdır.

Üçüncüsü: “Essalâvetü”dür. Zîruh, zîşuur taifelerinin acib âlemine bakıldığında, ilm-i ezelînin cilveleriyle hâlıkımızın vahdet ve mevcudiyeti içinde kemal-i rahmaniyeti ve rahîmiyeti ve azamet-i kudret ve şümul-ü iradeti şöylelikle görünür. Zîruh, zîşuur taifelerinin acz ve za’f, fakr ve ihtiyaç içinde manen ve fıtraten kendilerine mahsus lisanlarla yaptıkları duaları, ubudiyetleri işiten bir Alîm-i Mutlak bir Kadîr-i Hakîm, imdadlarına yetişmesi bir Mücîb-i Mugîs, bir Rahîm-i Kerim’i bildirir. Onun için Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm mi’racda, bütün ümmet ise namazda Essalâvetü diyerek ziruh âleminin bütün salavat ve ubudiyetlerini Ona takdim ve tahsis eder.

Dördüncüsü: “Ettayyibat”dır. İns ve cinn ve melek ve ruhanîlerin Cemil-i Mutlak’ın hadsiz cemal ve güzelliklerini ve kâinatı süslendiren isimlerinin daimî güzelliklerini tam bilen ve aşk u şevkle küllî ubudiyetler ile mukabele eden ve parlak iman ve geniş marifetler ve medh ü senaların revaih-i tayyibe ve hoş kokularıyla Hâlıklarına karşı o hadsiz tayyibatlar manasıyla Mi’racda Ettayyibat-ü Lillah denmiştir. Bu koku ve kelimelerin dergâh-ı Uluhiyyete takdim edilmesi için hava âlemine neşir vazifesi verilmiştir.

İşte ins ve melek, nasılki imanları ve ubudiyetleriyle Mabud-u Zülcelal’i bildiriyorlar; öyle de: O Hakîm-i Zülcelal dahi o ilâncılara verdiği çok câmi’ istidadlarla, pek hârika cihazlarla ve dekaik-i ilmiyeleriyle herbirisini bütün kâinatla alâkadar bir küçük kâinat hükmüne getirmekle kendini pek parlak bir tarzda bildiriyor.

İlm-i muhitin küllî hüccetlerine işaret eden Onbeş Delil gösterilecektir.

Birincisi: Bütün mahlûkatta müşahede edilen ölçülü düzgünlük, mizanlı intizam; ihatalı bir ilme şehadet eder. Yani, kâinattaki bütün mevcudatın hareketlerinin tekmil edilmelerinde fesad çıkmayarak mizanî düzgünlük ve tam intizam bulunması;

İkincisi: Bütün kâinattaki masnuatta, gayet düzgün bir ölçü, mütenasib bir mizan bulunması; bedahetle muhit bir ilme delalet ve kat’î şehadet eder. Yani, bir küll’ün bütün cüz’leri ile arasında düzgün ölçü hükmetmesinden muntazam bir tenasübün ortaya çıkması gibi.

Üçüncüsü: Bütün kâinattaki masnuata kasdî ve bilerek takılan hikmetler ve faideler ve vazifeler nihayetsiz bir ilme delalet ve şehadet eder. Mes’ela: Dil’in bütün tatları bilerek cesede, mideye haber vermesi ve rahmet-i İlahiyenin matbahlarına dikkatli bir müfettiş olması ve kelimeler vazifesinde kalbe ve ruha ve dimağa tam bir tercüman ve santral olması gibi.

Dördüncüsü: Bütün zîhayat, zîşuur âleminde umuma şamil inayetler, şefkatler, himayetler; bedahet derecesinde ihatalı bir ilme delalet eder. Mes’ela rızık, şifa ve hidayet gibi.

Beşincisi ve Altıncısı: Kaza ve kader pergâr ve kalemiyle herbir mahluka münasib hikmetli bir şekil verilmesi nihayetsiz bir ilme delalet eder.

Yedincisi ve Sekizincisi: Her zîhayatın eceli mukadder ve muayyen olup tekaddüm ve teahhur etmeyip kaza ve kader-i ezelînin defterinde mukadderat-ı hayatiye sahifesinde bir Alîm-i Hafîz’in hikmetli kanunuyla yazıldığı gibi her zîruhun rızkıda tayin ve tahsis edilip kaza ve kader levhasında bir Rezzak-ı Alîm-i Rahîm’in şefkatli düsturuyla yazılmasıyla bir ilm-i muhite delalet eder.

Dokuzuncusu ve Onuncusu: Her masnu’un hilkatlerinde ve suretlerinde ve cihazatlarında mu’cizane bir meharet ve dikkat ve hârika bir san’at, bir ittikan bulunması gayet meharetli ve fünunlu bir meleke-i ilmiyeye kat’î delalet ve şehadet ettiği gibi o güzel masnu’larda ihtimamkârane tezyin ve tahsin, bedahetle hadsiz ve herşeye muhit bir ilme delalet eder.

Onbirincisi: Ef’al-i İlahiyeyeye dair zıddiyet itibariyle beyan edilen altı delil hadsiz bir ilme delalet eder.

1. Sühulet ile beraber düzgün, ölçülü, emsalinden farikalı yapılmaları;

2. Kesret ile beraber san’atlı, mükemmel icadları;

3. Sür’at-i mutlaka ile beraber gayet derece mizanlı, ölçülü icadları;

4. Vüs’at-i mutlaka ile beraber kemal-i hüsn-ü san’at ile yapılmaları;

5. Bu’d-u mutlak ile beraber teşahhusça imtiyazlı bir surette vücuda gelmeleri;

6. İhtilat-ı mutlakla beraber imtiyaz ve alâmet-i farika ile yaratılmaları;

İrade-i İlahiyenin birtek küllî ve uzun delildir. Hem ilm-i İlahînin bütün mezkûr delilleri, aynen iradenin dahi delilidir. Çünki her masnu’da ilim ve iradenin beraber cilveleri, eserleri görünüyor. Herşey onun irade ve meşietiyle olur. İstediği olur, istemediği olmaz. Her ne isterse yapar. İstemezse, hiçbir şey olmaz. Mes’ela herbir mahlukun yüzlerinin sîmaları hikmetli bir tarzda birbirinden farikalı ve ayrı olması kat’î delalet eder ki: O Sâni’-i Vâhid-i Ehad, bir fâil-i muhtardır. İrade ve ihtiyar ve meşiet ve kasd ile herşeyi yaratır.

Kudret Mes’elesinin Dokuz Basamak ile isbatı yapılacaktır.

Kudretin vücudu, kâinatın vücudundan daha ziyade kat’î olmasından kudretin isbatına ihtiyaç yoktur. Bu makamda, bütün akıllar ona yol bulamadıklarından, hayrette, acizde, bir kısmı inkârda kaldıkları kudrete ait “Ey cinn ve ins! Bütün sizlerin yaratılmanız, icadınız ve haşirde ihyanız, diriltilmeniz; birtek nefsin icadı gibi kudretime kolaydır.” âyetinin dava ettiği dehşetli hakikatın haşr u neşrin anlaşılması “Dokuz Basamak” ile isbatı yapılacaktır. Şu dokuz basamağın işaret ettiği esas; Kudret-i İlahiyyenin Zatî’dir, hem onun zıddı olan acz hiçbir cihetle içine giremez, hem o kudret-i mutlakada mertebeler bulunmaz. Netice olarak bir baharı, tek bir çiçek misillü sühuletle icad eder. Cüz’î, küllî, küçük, büyük, az, çok; farkı yoktur.

Birinci Basamak: Hilkat-ı eşyada gördüğümüz kemal-i san’at, nizam, mizan, temyiz, kesret, sür’at-i mutlakada sühulet-i mutlaka ve tam kolay kudretin birinci delilidir.

İkinci Basamak: Kudretin nisbeti kanunîdir.

1. Nuraniyet Sırrı: Güneş temsiliyle Zât-ı Nur-ul Envâr’ın nuranî kudretinin herşeye taalluku bir olduğu anlatılıyor.

2. Şeffafiyet Sırrı: Güneş’e mukabil ayine temsiliyle masnuatın melekûtiyet ve mahiyet yüzleri şeffaf ve parlak olduğundan dolayı kudret ile eşyanın münasebetinde manilerin tedahül edemediği anlatılıyor.

3. Müvazene Sırrı: Terazi temsiliyle vâcib ve mümteni olmayan, belki mümkün ve muhtemel olan şeylerin vücud ve ademlerinin, bir sebeb bulunmazsa müsavi olduğu anlatılıyor.

4. İntizam Sırrı: Sefine veya tayyare temsilleriyle kudretin manevi kalıba göre ilim, irade ve hikmetiyle vücud verdiğini anlatılıyor.

5. İtaat ve İmtisal ve Emir Dinlemek Sırrı: Ordu temsiliyle eşyanın evamir-i tekviniyesine kemal-i imtisali anlatılıyor.

Üçüncü Basamak: Şu basamağın sırr-ı hikmeti üç menbadır.

1. İmdad-ı Vahidiyet: Sultan-ı Ezel ve Ebed, Sani’-i Kadir, vahidiyet-i saltanat ve hakimiyet-i mutlaka cihetiyle, suhuletle bir insanı bir küçük kâinat hükmüne getirir. Yani nasılki bir padişah ve kumandan-ı a’zam’ın bütün memleketi irade etmesi, onun için köy ehlini idare etmesi kadar kolaydır.

2. Yüsr-ü Vahdet: Herşey Vahid-i Ehade verilse, birtek şey gibi kolay olur. Nasıl ki, bir ordu teçhizatı bir tek elden, bir tek fabrikadan gelmesiyle, bir tek neferin teçhizat-ı askeriyesi gibi kolaylaşır. Ayrıca Üçüncü Mektub da denildiği gibi Küre-i Arz’a dön ve gez emri verilmezse gece gündüzdeki, mevsimlerdeki tahavvülatın olabilmesi için binler yıldızlar ve güneşler, her gece ve her sene milyonlar ve milyarlar senelik mesafeleri kesmek gerekebilir.

3. Tecelli-i Ehadiyet: Güneşin tecellisiyle her şeffaf şeyde timsali ve aksi ve yedi renkli ziyasiyle ve zatının suretiyle bulunması misalinde olduğu gibi; Sani’-i Zülcelal de Ehadiyet tecellisiyle herşeyin hususan zihayatın yanında isimleri ve sıfatları ile bulunur ki; kolayca bir anda sineği kartal sisteminde, bir insanı küçük bir kâinat sisteminde icad eder.

Dördüncü ve Beşinci Basamak: Dördüncü basamak iki, beşinci basamak bir sır olmak üzere yekünü üç sırdır.

1. Birinci Sır: Sani’deki vücub ile tecerrüddür. Yani, vücud mertebelerinin en kuvvetli ve sarsılmaz olan vücub mertebesinde ve ezeli ve ebedi derecesinde bir vücud sahibi ve maddiyattan münezzeh ve mücerred ve bütün mahiyetlere mübayin bir mahiyet-i kudsiyeyi taşıyan bir Kadir-i Mutlak’ın kudretine nisbeten, yıldızlar zerreler gibi ve haşir, bir bahar misüllü ve haşirde bütün insanların diriltilmesi, bir nefsin ihyası derecesinde kolaydır.

2. İkinci Sır: Mahiyetinin mübayeneti ile âdem-i takayyüddür. Sani’-i kâinat elbette kâinat cinsinden değildir.

3. Adem-i tahayyüz ile adem-i tecezzidir. Sani’-i Kadir, mekândan münezzehtir.

Altıncı Basamak: Kainat ve bütün mahlukatın icadında bütün maniler bir cilve-i irade ve teveccüh-ü emr-i Rabbaniyeye karşı mümaneatı bırak kolaylığa alet olmasından, kudret-i sermediyye, o tek ağacı icad kolaylığında, kainatı ve zemindeki enva-i mahlukatı icad eder, hiçbir şey ona ağır gelmez.

Yedinci Basamak: Zerrenin, cüz’ ve cüz’i ve çekirdek ve bir insanın Halıkı, Sani’i, Rabbi kim ise; elbette bedahetle yıldızların ve nevilerin ve küll ve külliyatların ve ağaçların ve bütün kâinatın Halıkı, Sani’i, Rabbi aynen O’dur. Başkası olması muhal ve mümtenidir.

Sekizinci Basamak:

Dokuzuncu Basamak:

Risale-i Nur nedir ve hakikatlar müvacehesinde Risale-i Nur ve Tercümanı ne mahiyettedirler diye bir takriznamedir.

Risale-i Nur Talebeleri namına üç risalenin kıymetini gösteren bir mektubdur. Fezailini tariften âciz bulunduğumuz, fakat okuması ruhumuzda pek büyük bir inşiraha vesile olan ve maddî elemlerimizi sürura kalbeden ve iman bahçesinden hadsiz meyveleri getiren bu üç küçük risaleden birisi, zamanımızdaki mevcud küfür, dalalet, tabiat karanlıklarını dağıtacak ve izale edecek onbir hüccet-i tevhidi; ikincisi; Risale-i Nur’un bütün müvazenelerinin menbaı ve esası ve üstadı içinde bulunan Fatiha-i Şerife’nin imanî ve kudsî hüccetlerini hâvi bir şirin tefsirini; üçüncüsü, yine Afyon Medrese-i Yusufiyesinde siz sevgili üstadımızın kalb-i mübareklerine hutur eden risalet-i Muhammediyeye (A.S.M.) dair kısmının gayet parlak ve tam bir itminan temin eden bir mükemmel tercümesini beyan buyuruyordu.

El-Hutbet-üş Şâmiye namındaki Arabî dersin tercümesinin mukaddimesidir.

Şuaların birbiriyle olan münasebeti yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

(Otuzbirinci Mektub olan Lem’alar Mecmuasının Otuzuncu Mektub ile olan münasebeti;  Otuzuncu Mektub olan İşarat-ül İ’caz tefsirinde Kur’anın surelerinin âyetlerinin, kelâmlarının, hattâ kelimelerinin öncesi ve sonrası ile münasebetleri tedkik edilmiştir. Otuzbirinci Mektub olan Lem’alar Mecmuasında ise bir kısım ayetlerin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır.)

BİRİNCİ LEM’A Otuzbirinci Mektub’un birinci kısmında; her zaman, hususan mağrib ve işa’ ortasında otuzüçer defa okunması çok faziletli bulunan insanın karanlıkta kalmış vaziyetlerini hatırlattırıp o karanlık vaziyetten kurtulmanın çaresini gösteren kelimat-ı mübarekenin tafsilli bir surette tefsiri yapılmıştır. Bu Birinci Lem’adaki münacat ile Müsebbib-ül Esbab’dan başka bir melce’ olamadığı gösterilmiştir.

Hazret-i Yunus İbn-i Metta Alâ Nebiyyina ve Aleyhissalâtü Vesselâm’ın münacatının en azîm bir münacat ve en mühim bir vesile-i icabe-i dua olmasının sırrını Hazret-i Yunus Aleyhisselâm’ın kıssa-i meşhuresi ile izah ediliyor. Ta ki bu sır ve icabe-i vesilenin sebebleri anlaşılsın. Biz de her vakit bu şekilde dua edebilelim.

Şu münacatın sırr-ı azîmi itikad noktasında esbabın hiç bir tesiri olmadığını bilmektir. Yani umum esbabdan yüzümüzü çevirip doğrudan doğruya Müsebbib-ül Esbab olan Rabbimize iltica etmektir.

Şu münacatın vesile-i icabe-i dua olmasının sebebi ise sırr-ı ehadiyet, nur-u tevhid içinde inkişaf ettiği içindir. Yani Cenab-ı Hakkın hazır ve nazır olduğunu bilmekle bize olan ehadiyet noktasında yakınlığını marifet kesbetmekle beraber bizim için karanlıklı olan vaziyetleri tevhid nuru ile görüp o vaziyette tecelli eden esmanın dairesi içinde o ünvan ve esmayla dua edip istemektir.

Âyetin bize verdiği ders ise kâinattaki herşey, her hâdise ya bizzât güzeldir, ona hüsn-ü bizzât denilir. Cemil-i Zülcelal’in bütün isimleri esma-ül hüsna tabir-i Samedanîsiyle gösteriyor ki, güzeldirler. Bize düşen ise o güzellikleri görmektir. Eğer bu güzellikleri göremiyorsak “Kusurun bizden olduğunu bilmekle, fakr ve aczimi anlayarak, tezellül ile dergâh-ı İlahiyeye iltica etmemiz gerekmektedir.”

İKİNCİ LEM’A Birinci Lem’ada Hazret-i Yunus Aleyhisselâm’ın münacatının en azîm bir münacat ve en mühim bir vesile-i icabe-i dua olmasının sırrı âyetten tefsir edildiği gibi İkinci Lem’ada da sabır kahramanı Hazret-i Eyüb Aleyhisselâm’ın münacatının hem mücerreb, hem tesirli olmasının sırrı âyettin tefsir yapılarak izah edilecektir.

Duanın tesirli olma sırrı; hâlis ve sâfi, garazsız, lillah için olmasındandır. İşte bu Lem’ada “Beş Nükte” var.

Birinci Nükte: Hazret-i Eyüb Aleyhisselâm’ın zahirî yara hastalıklarının mukabili, bizim bâtınî ve ruhî ve kalbî hastalıklarımız vardır. Bu Nüktede iki Nokta vardır.

Birinci Nokta: Günah kalbe işleyip, siyahlandıra siyahlandıra tâ nur-u imanı çıkarıncaya kadar katılaştırıyor.

İkinci Nokta: Herbir günah içinde küfre gidecek bir yol var. O günah istiğfar ile çabuk imha edilmezse, kurt değil, belki küçük bir manevî yılan olarak kalbi ısırıyor.

İkinci Nükte: Günah isabet edip kalbi kararttığı gibi hastalık ve musibetlerin bize isabet etmesi de kadere imandaki zaafımızdan dolayı kalbimizi karartıp rahmeti inkâra kadar bizi götürebiliyor. Musibet ve hastalıklarda insanların şekvaya üç vecihle hakkı yoktur.

Birinci Vecih: Yirmialtıncı Söz’de geçtiği gibi “Mülk sahibi mülkünde istediği gibi tasarruf ettiği için şekvaya hakkımız yoktur. (Dördüncü Deva’ya da bakınız.)

İkinci Vecih: Hayat musibetlerle, hastalıklarla tasaffi ettiği için şekvaya hakkımız yoktur. (Ondokuzuncu Deva’ya da bakınız.)

Üçüncü Vecih: Şu dâr-ı dünya, meydan-ı imtihan ve dâr-ı hizmet olduğu için şekvaya hakkımız yoktur. Hem ibadet iki kısımdır. (İkinci Deva’ya da bakınız.)

Üçüncü Nükte: Elemin zevali, lezzettir. (Altıncı Deva’ya da bakınız.)

“Musibet zamanı uzundur.” Çünkü uzun bir ömür gibi hayatî neticeler verdiği için uzundur. (Birinci Deva’ya da bakınız.)

Dördüncü Nükte: Cenab-ı Hakk’ın insana verdiği sabır kuvvetini insan evham yolunda dağıtmazsa, her musibete karşı kâfi gelebilir. (Onbirinci Deva’ya da bakınız.)

Beşinci Nükte: Üç mes’eledir.

Birinci Mes’ele: Asıl musibet ve muzır musibet, dine gelen musibettir.

Rivayette vardır ki: “Ermiş bir ağacı silkmekle nasıl meyveleri düşüyor, sıtmanın titremesinden günahlar öyle dökülüyor.” (Sekizinci Deva’ya da bakınız.)

Musibete giriftar olan adamın, itirazkârane şekva ve merakla onu karşılaması musibeti ikileştiriyor. (Onsekizinci Deva’ya da bakınız.)

İkinci Mes’ele: Maddî musibetleri büyük gördükçe büyür, küçük gördükçe küçülür. (Yirminci Deva’ya da bakınız.)

Üçüncü Mes’ele: Bazı zamanda ve bazı eşhasta bela, bela değil, belki bir lütf-u İlahîdir. (Beşinci Deva’ya da bakınız.)

HÂTİME Cenab-ı Hakk, musibetlerle, hastalıklarla, âlâm ile, sair müheyyic ve muharrik ârızalar ile mahiyet-i insaniyede münderic olan acz ve za’f ve fakr madenini işlettiriyor. Bir lisan ile değil, belki herbir âzânın lisanıyla bir iltica, bir istimdad vaziyeti verir.

Bu kıssadan bizim alacağımız ders; dinin hakikatlarını anlamak, yaşamak ve anlatmaktaki manevi engellerimizin asıl musibet olduğunu, dine gelen musibetten her vakit Allah’a iltica etmemiz gerektiğini maddi musibetlerde ise niçin verildiğini bilmek, mükafatını düşünerek sabır istemek gerektiği üzerine durulmuştur.

ÜÇÜNCÜ LEM’A Bu Lem’a insanın gayr-i meşru olarak kâinata kalben bağlanmasıyla oluşan manevi yaralarını hakiki mahbub olan Bâkî-i Zülcelal’in bekasını âyetten tefsir ederek gösterek  tedavi ediyor. Bu Lem’ada beka hissi insana niçin verilmiş olduğu ve bekaya mazhar olmanın yolunun ne olduğu üzerine durulmuştur.

Birinci Nükte: Yâ baki entel baki; yâ baki entel baki şu iki kelimenin ilki kalbi masivadan kesiyor. Eşya üzerindeki fena damgasını gösteriyor. Bu ilk ameliyattan sonra kalp alaka peyda ettiği fanilerden kalbini ayırmazsa azap çekmeye devam edeceğini ifade ediyor. İkinci kelimesi baki-i hakiki olan Cenab-ı hakkın bekası ile her şeyin beka bulabileceğini ifade ediyor.

İkinci Nükte: İnsanda ihtiyac-ı fitrî şeklinde görülen aşk-ı bekadan çıkan gayet kuvvetli arzu-yu beka vardır. Baki-i Zülcelal, o şedit sarsılmaz fıtri arzuyu, o tesirli umumi beka duasını kabul etmiştir ki, fani insanlar için baki bir alemi halk etmiştir.

Üçüncü Nükte: Şu alemde zamanın fena ve zeval-i eşya üzerindeki tesiratı muhteliftir. Zeval ve fenadan kurtulup bekaya mazhar olmanın yolu cismani hayat mertebesinden kalb ve ruhun derece-i hayatına çıkmaktır. Hayat-ı kalbi ve ruhiye medar olan marifet-i İlahiyye ve muhabbet-i Rabbaniye ve ubudiyet-i Sübhaniye ve marziyat-ı Rahmaniye cihetiyle bu dünyadaki fani ömür, baki bir ömrü intaç eder ve baki ve layemut bir ömür hükmüne geçer. Leyle-i Kadir, zaman-ı Miraç, bast-ı zaman ve rüya aleminde bir an görünen mananın şehadet aleminde çok zaman olması bu hakikata işaret eder.

DÖRDÜNCÜ LEM’A: Sünnetin yolu ilk üç lem’ada gösterilmiştir. Dördüncü Lem’ada ise sünnet yolunun insanlık âlemine tebliğ edilmesinde mühim bir esas olan Resul-ü Ekrem’in ASM şefkatinin kemali gösterilmiş hem cüz’î maddelere karşı gösterdiği azîm şefkati izah edilmiş hem imamet mes’elesi üzerine durulmuş hemde sünnetten ifrat edenlerle tefrit edenler nazara verilmiştir.

Dördüncü Lem’anın ilk üç Lem’a ile münasebeti nedir?

Elcevab: Sünnetin yolu ilk üç lem’ada gösterilmiştir. Dördüncü Lem’ada ise sünnet yolunun insanlık âlemine tebliğ edilmesinde mühim bir esas olan Resul-ü Ekrem’in ASM şefkatinin kemali gösterilmiş hem cüz’î maddelere karşı gösterdiği azîm şefkati izah edilmiş hem imamet mes’elesi üzerine durulmuş hemde sünnetten ifrat edenlerle tefrit edenler nazara verilmiştir.

Birinci Lem’a: Yunus AS kıssası içinde Cenab-ı Hakkı kâinatta, küre-i arzda ve insanın iç âlemindeki yapmış olduğu tasarrufatla tam tanıması ve bu tanımanın neticesinde marifet ve huzur hali ile insanın kendi kusurunu görüp münacat etmesi sünnetin yolu olarak gösterilmiştir.

İkinci Lem’a: Eyüb AS kıssası içinde dinin hakikatlarını anlamak, yaşamak ve anlatmaktaki manevi engellerimizin asıl musibet olduğunu, dine gelen musibetten her vakit Allaha iltica etmemiz gerektiğini maddi musibetlerde ise niçin verildiğini bilmek, mükâfatını düşünerek sabır istemek sünnetin yolu olarak gösterilmiştir.

Üçüncü Lem’a: Fena ve zeval bulan eşyadan yüz çevirip Baki-i Zülcelal’e müteveccih olmak sünnetin yolu olarak gösterilmiştir. Beka hissi insana niçin verilmiş olduğu ve bekaya mazhar olmanın yolunun ne olduğu üzerine durulmuştur.

Birinci Nükte: Ye baki entel baki; ye baki entel baki şu iki kelimenin ilki kalbi masivadan kesiyor. Eşya üzerindeki fena damgasını gösteriyor. Bu ilk ameliyattan sonra kalp alaka peyda ettiği fanilerden kalbini ayırmazsa azap çekmeye devam edeceğini… ikincisi baki-i hakiki olan Cenab-ı hakkın bekası ile her şeyin beka bulabileceğini…

İkinci Nükte: İnsanda ihtiyac-ı fıtri şeklinde görülen aşk-ı bekadan çıkan gayet kuvvetli arzu-yu beka vardır. Baki-i Zülcelal, o şedit sarsılmaz fıtri arzuyu, o tesirli umumi beka duasını kabul etmiştir ki, fani insanlar için baki bir alemi halk etmiştir.

Üçüncü Nükte: Şu alemde zamanın fena ve zeval-i eşya üzerindeki tesiratı muhteliftir. Zeval ve fenadan kurtulup bekaya mazhar olmanın yolu cismani hayat mertebesinden kalb ve ruhun derece-i hayatına çıkmaktır. Hayat-ı kalbi ve ruhiye medar olan marifet-i İlahiyye ve muhabbet-i Rabbaniye ve ubudiyet-i Sübhaniye ve marziyat-ı Rahmaniye cihetiyle bu dünyadaki fani ömür, baki bir ömrü intaç eder ve baki ve layemut bir ömür hükmüne geçer. Leyle-i Kadir, zaman-ı Miraç, bast-ı zaman ve rüya aleminde bir an görünen mananın şehadet aleminde çok zaman olması bu hakikata işaret eder.

Dördüncü Lem’a: Bu Lem’ada sünnet yolunun insanlık âlemine tebliğ edilmesinde mühim bir esas olan Resul-ü Ekrem’in ASM şefkatinin kemali gösterilmiş hem cüz’î maddelere karşı gösterdiği azîm şefkati izah edilmiş hem imamet mes’elesi üzerine durulmuş hemde sünnetten ifrat edenlerle tefrit edenler nazara verilmiştir.

Birinci Nükte: Resul-i Ekrem’in ASM insanlık aleminde Sünnetin yolunu tebliğ etmesindeki şefkati gösterilmiş. Şefkatin kemalini gösteren dört külli delil üzerine durulmuştur. Netice olarak bu şefkatli Zata, hürmet ve ittiba etmek gerektiği izah edilmiştir.

İkinci Nükte: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, küllî ve umumî vazife-i nübüvvet içinde bazı hususî, cüz’î maddelere karşı gösterdiği azîm şefkati izah edilmiştir. Şöyleki Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, küllî ve umumî vazife-i nübüvvetin hademeleri olan aktab ve eimme-i verese ve mehdilerin fevkalâde ehemmiyetli hizmetlerine mükâfaten o silsilenin ucu ve mümessili olan Hazret-i Hasan ve Hüseyin’in başlarını öpmüştür.

Üçüncü Nükte: İmamet mes’elesi üzerine durulmuştur. “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, vazife-i risaletin icrasına mukabil ücret istemez, yalnız Âl-i Beytine meveddeti istiyor.”Âl-i Beytten, vazife-i risaletçe muradı: Sünnet-i Seniyesidir. Hem ümmetini Âl-i Beytin etrafında toplamak arzusunun sırrı şudur ki: Zaman geçtikçe Âl-i Beyt çok tekessür edeceğini izn-i İlahî ile bilmiş ve İslâmiyet za’fa düşeceğini anlamış. O halde gayet kuvvetli ve kesretli bir cemaat-ı mütesanide lâzım ki, Âlem-i İslâmın terakkiyat-ı maneviyesinde medar ve merkez olabilsin. İzn-i İlahî ile düşünmüş ve ümmetini Âl-i Beyti etrafına toplamasını arzu etmiş.

Dördüncü Nükte: Sünnetten ifrat edenlerle tefrit edenler nazara verilmiştir. Bunların davalarına getirdikleri dört delilleri çürütülmüştür.

1- Hazret-i Ali (R.A.) hakkında vârid ehadîs-i Nebeviye gösteriyor ki hilafet en evvel onun hakkı idi sualinin cevabı şöyledir. Hz. Ali (R.A.) bakan hadislerdeki senalar övgüler, Hz. Ali’nin (R.A.) Resul-i Ekrem’in ASM manevi şahsiyetini temsil etmesi cihetindendir.

2- Hazret-i Ali’nin (R.A.) “Şah-ı Velayet “ünvanıyla ekseriyet-i mutlaka ile evliyanın ve tarîklerin mercii olması gösteriyor ki hilafet en evvel onun hakkı idi sualinin cevabı şöyledir; Hazret-i Aliye şiddet-i muhabbetleri neticesinde Hulefa-i Raşidîn’i tenkis etmeleri kendilerini haklı çıkarmaz.

3- İlim ve şecaat ve ibadette hârikulâde sıfatları gösteriyor ki hilafet en evvel onun hakkı idi sualinin cevabı şöyledir. Hazret-i Sıddık-ı Ekber’in (R.A.) ve Faruk-u A’zam’ın (R.A.) veraset-i nübüvvet ve tesis-i ahkâm-ı risalet noktasında hisseleri taraf-ı İlahîden ziyade verildiğine, hilafetleri zamanlarındaki muvaffakıyetleri ile Hazret-i Ali’nin (R.A.) hilafet zamanındaki dâhilî bilmecburiye girdiği elîm vakıalardan gelen ve sû’-i zanlara maruz olan hilafet mücahedeleri karşılaştırıldığında Hazret-i Sıddık’ın (R.A.) veyahut Faruk’un (R.A.) veyahut Zinnureyn’in (R.A.) kefesi ağır geldiğini Ehl-i Sünnet görmüş, tercih etmiş.

4- Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm ona ve ondan teselsül eden Âl-i Beyte karşı şiddet-i alâkası gösteriyor ki; en efdal odur, daima hilafet onun hakkı idi, ondan gasbedildi. Denilse cevab olarak şöyle denir. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Hazret-i Ali’nin (R.A.) zâtında temessül eden şahs-ı manevî-i Âl-i Beyt ve o şahsiyet-i maneviyede veraset-i mutlaka cihetiyle tecelli eden hakikat-ı Muhammediye (A.S.M.) noktasında şiddet-i alâka gösteriyor. Çünki orada Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sırr-ı azîmi var.

Elhasıl: Herşeyin ifrat ve tefriti iyi değildir. İstikamet ise hadd-i vasattır ki, Ehl-i Sünnet Ve Cemaat onu ihtiyar etmiş.

BEŞİNCİ LEM’A “Hasbünallahü ve ni’melvekil” ayetinin tefsiridir. Beşinci Lem’a daha sonra Dördüncü Şua olarak telif edilmiştir. Dördüncü Şuada Onatlı başlık altında ayet tefsir edilmiştir.

ALTINCI LEM’A “Havl ve Kuvveti olmadan bizim havl ve kuvvetimiz yoktur.” Âyetinin tefsiridir. Külliyatta dağınık bir vaziyette birçok yerde vardır.

YEDİNCİ LEM’A İlk altı Lem’ada her zaman, hususan mağrib ve işa’ ortasında otuzüçer defa okunan âyetlerin tefsiri yapılmıştı. Yedinci Lem’ada ise Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın on vücuh-u külliye-i i’caziyesinden ihbar-ı bilgayb vechine misal olarak Sure-i Feth’in âhirindeki üç âyetin tefsiri yapılarak yedi nevi ihbar-ı gaybî gösterilmiştir. Hatimesinde ise Kur’an-ı Hakîm’in tevafuk cihetinden tezahür eden i’cazî nükteleri gösterilmiştir.

Birincisi: Feth-i Mekke’yi vukuundan evvel kat’iyyetle haber veriyor. İki sene sonra haber verdiği tarzda vukubulmuştur.

İkincisi: Sulh-u Hudeybiye, manevî büyük bir fetih hükmünde olacak ve sair fütuhatın da anahtarı olacak diye ihbar ediyor. Sulh-u Hudeybiyede inad ve taasubları kırmanın usulü gösterilmiştir. “Dini çirkin görenlere dinin güzelliklerini göster ve onlara hakikatı beyan et” Bakara Suresi 256. Âyetini maddeten tefsir edilmiştir. Şöyle ki; Dinin güzelliklerini, hak ve hakikatını insanlara götürmekte takvayı esas tutup gayret etmek gerektiğini bunun neticesinde insanların taraftarlığını kazanabiliriz. Önce askeriye dairesinden sonra siyaset dairesinden taraftarlar bulunarak müsbet hareket edilmesi gerektiğini usül olarak gösteriyor.

Üçüncüsü: “Sizler emniyet-i mutlaka içinde Kâ’beyi tavaf edeceksiniz.”

Dördüncüsü: “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın getirdiği din, umum dinlere galebe çalacak.” (Yani islamiyetin getirdiği hak ve hakikat, tahrifata uğrayan diğer semavi dinlere galib olduğu gibi hakikatın tafsilatı, bütün delillerini ortaya koyması noktasında da galib geliyor.) (Bu ayet altmışüç harf olduğundan ömr-ü nebeviyeye işaret ediyor. Barla Lahikası 273)

Beşincisi: (Bu ayette üç ihbar var

A- Sahabelerin üstün sıfatları nelerdir.

1- Sahabeler her zaman Peygamberin ASM gayelerinin maksadının yanında bulunurlar. Bizde Peygamberin ASM gaye ve makasıdına muvafık hareket ettiğimiz nisbetde yanında bulunuyoruz.

2- Düşmana karşı şiddetlidirler (Bu asırda hizmeti kâfirlere ulaştırmakta çok gayretli olmak şeklinde tefsir edilir.)

3- Birbirimize karşı şefkatlidirler.

4- Çok ibadet eder ve Cenab-ı Hakk’ın rızasını ararlar.

B- Sahabelerin tabakalarının sıfatlarını haber veriyor.

1- Peygamberin yanında olmakla Allah’ın rızasını kazanan Ehl-i Biat-ı Rıdvana bakıyor.

2- Ashab-ı Suffa’ya bakıyor.

3- Tevratın haber verdiği vasıflar, ulema ve fukaha tabakatındaki sahabelere bakıyor.

4- İncilde geçen vasıflar, Ashab-ı Huneyn ve Feth, Uhud ve Bedir’deki Sahabelerin namdar yiğitlerine işaret ediyor.

C- Halifelerin tertib sırasını haber veriyor.

1- Ebu Bekir’in (RA) ikinin ikincisi olacağına bakıyor.

2- Hz Ömer’in (RA) önce manevi sonra maddi fütühat yapacağına bakıyor.

3- Hz Osman’ın (RA) kan dökülmemesi içim kendini feda edeceğine bakıyor.

4- Hz Ali (RA) ibadette ve şecaatte en ileri olacağına bakıyor.

D- Ayrıca bu dört halifenin sırası İslam devletlerinin sırasınada bakıyor. Şöyle ki;

1- Hz Ebu Bekir (RA) Emeviler dönemine bakıyor.

2- Hz Ömer (RA) Abbasiler dönemine bakıyor.

3- Hz Osman (RA) Osmanlı İmparatorluğu dönemine bakıyor.

4- Hz Ali (RA) Türkiye Cumhuriyetinin ilk yıllarına bakıyor.

5- Hz Hasan (RA) Hz Hüseyin (RA) ise Risale-i Nurun devrine tam bakıyor.

E- (Barla Lahikasında 260 sahabe ismi ile ayetteki harf sayısı tevafuk ediyor)

Altıncısı: İki cihet ile ihbar-ı gaybîdir.

Birinci cihet Tevrat’taki evsaf-ı Sahabeyi haber veriyor.

İkinci cihet İstikbalde sahabelerin alacağı vaziyeti önceden haber veriyor.

Yedincisi: İki cihet ile ihbar-ı gaybîdir.

Birincisi: İncil’in Sahabeler hakkındaki ihbarını ihbardır.

İkincisi: Hakikatı anlayan ve yaşayan ve yaşatan insanların vazifesini yapmasıyla islamiyet kuvvetlenecek, yükselecek ve ihtişam gösterecektir.

Şu ihbarda hafî bir îma daha var ki: İstikbalde Sahabeler içinde fitneler vasıtasıyla mühim kusurlar olacak.

BİR TETİMME “İki Nükte” ye işaret edeceğiz.

Birinci Nükte: Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyanın hurufatında ve mana-yı sarihinden başka, işaratında çok ulûm-u mühimme vardır.

İkinci Nükte: Bu âyet-i kerime sırat-ı müstakimin ehli ve hakikî niam-ı İlahiyeye mazhar, nev’-i beşerdeki beş kısım taifeye ve o taifenin baştaki rüesalarına ve o taifelerin istikbaldeki reislerinin vaziyetlerini bir vecihle tayin ediyor.

BU TETİMMEYE İKİNCİ BİR İZAH Sure-i Feth’in âhirindeki halifelerin tertib sırasını ihbar eden işaret-i gaybiyeyi teyid eden Nisa Suresinin 69’uncu ayeti hakkında bir izahtır. “Kim Allah’a ve Peygambere itaat ederse işte onlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği Peygamberlerle, Sıddıklarla, Şehidlerle, İyilerle birliktedir. Bunlar ne güzel arkadaştır!”

Hâtime Kur’an-ı Hakîm’in tevafuk cihetinden tezahür eden i’cazî nüktelerinden ikisi izah edilmiştir.

Bu hatimenin önceki manalarla ne alakası vardır?

Şöyle ki; Yedinci Lem’ada görülen hakikatlara bu hatimedeki tevafuk nevinden bakıldığında bu hadiselerin hepsinin tevafuk ettiği asırların var olduğuna bir işarettir. İstikbalde hem zaman itibari ile hemde şahıslar itibari ile hemde mekan itibari ile çok tevafuklar görülecektir.

SEKİZİNCİ LEM’A Keramet-i Gavsiye Risalesidir. Sikke-i Tasdik-i Gaybî mecmuasında ve teksir Lem’alar mecmuasında neşredilmiştir. (Yedinci Lem’a ile alakası; Yedinci Lem’ada izah edilen hakikatlara onüçüncü asırda hem şahıslar itibari ile hemde mekan itibari ile çok tevafuklar görüleceğini Gavs-ı Âzam’ın haber vermesidir.)

DOKUZUNCU LEM’A Teksir Lem’alar mecmuasında neşredilmiştir. (Daha sonradan bir kısım mektubları Barla Lahikasına alınmıştır. Yedinci Lem’a ile alakası; Yedinci Lem’ada izah edilen hakikatlara Dokuzuncu Lem’ada onüçüncü asırda masadak olan başta Hulusi abi gibi seyyidler ile beraber manevi âli beytten olan Nur talebelerinden bahisler vardır.)

Birinci Suâliniz: Cedlerinizden birisinin imzası “es-Seyyid Muhammed” e dair mahrem sualiniz var.

Senin İkinci Sualinin Hülâsası: Muhyiddin-i Arabî demiş: “Rûhun mahlûkıyeti, inkişâfından ibarettir.”

Üçüncü Sualiniz: İlm-i cifre anahtar olacak bir ders istiyorsunuz.

Dördüncü sualiniz: Yani sizin değil, İmam Ömer Efendinin suali ki, bedbaht bir doktor, Hazret-i İsâ Aleyhisselâm’ın pederi varmış diye, dîvânecesine bir te’vil ile bir âyetten kendine güya şâhit gösteriyor…

Ömer Efendinin o doktora dâir ikinci suali: Hınzır eti yenilmesine dairdir.

Muhyiddin-i Arabî (RA) hakkındaki vahdetü’l-vücud meselesine dair sualin cevabına zeyldir.

ONUNCU LEM’A Yedinci Lem’anın Onuncu Lem’a ile münasebeti; Onuncu Lem’adaki şefkat tokatları Yedinci Lem’adaki sahabelerin mağfiret edilmesi kabilindendir. Üstad ve talebelerinin pek çok mükâfat ve ikramlara mazhar olmalarıyla beraber hizmette edilen kusurlarına binaen gelen şefkat tokatlarından dolayı afedileceğine işaret ediyor.

İnsan kötü amellerinin neticelerini görmekle o kötü amellerinden kaçmak isteyecektir. Bu şefkat tokatlarında kötü amelin neticeleri gösterilerek bizleri nihayetsiz rahmetiyle sakındırıyor. Cenab-ı Hak Nur talebelerini âhirette günahların dehşetinden kurtarmak için ve dünyada günahlardan sakındırmak için şefkat tokatları ile ikaz ediyor.

Şefkat Tokatları Risalesi Bu hizmet-i kudsiyenin kerameti üç nevidir:

Birinci nev’i: O hizmeti ihzar etmek ve hâdimlerini o hizmete sevketmek cihetidir.

İkinci kısım: Manileri bertaraf etmek ve muzırların şerrini def’edip, onları tokatlamaktır.

Üçüncü kısım şudur ki: Hizmette hâlisen çalışanlara fütur geldiği vakit, şefkatli bir tokat yerler, intibaha gelerek yine o hizmete girerler. Bu kısım hâdiseden onüç, ondördü şefkatli tokat yemişler, altı yedisi zecr tokatı görmüşler. (Her bir tokatta ehl-i imanın gadab-ı İlahiyi celb eden yanlış davranışları gösterilmiştir.)

Birincisi: Bu bîçare Said’dir.

(1- Önce kendimize dikkat etmemiz. Daha sonra başkalarına gelen tokattan kendimize ders çıkarmak için takib etmeliyiz.)

2-  Her ne vakit hizmete fütur verir, “neme lâzım” deyip hususî nefsime ait işlerle meşgul olduğum zaman tokat yemişim.

2-Tokadın cinsi hizmete sevk edilmek için nefy edilmek şeklindedir.)

İkincisi: Abdülmecid Abidir.

(3- Dünyevi bir menfaati elden kaçırmamak için hizmetin devam etmesi niyetindedir.

3- Tokadın cinsi dünyevi menfaati elden kaçırmak şeklindedir.)

Üçüncüsü: Hulusi Beydir.

(4- Dünyayı güzel görüp Kur’an hizmetini aksatmaktır.

4-Tokadın cinsi ehl-i dünyadan tazyik görmek şeklindedir.)

Dördüncüsü: Muhacir Hâfız Ahmed’dir.

(5- Kişinin şahsi kemalatını düşünmesi ve mes’eleyi Üstadla (yani şimdiki zamanda şahs-ı manevi ile) istişare etmiyerek hizmet-i Kur’aniyeye muvakkaten fütur getirmektir.)

5- Tokadın cinsi Hastalanmak şeklindedir.)

Beşincisi: Hakkı Efendi’dir.

(6- İhtiyat ediyorum diye hizmet-i Kur’aniyeyi muvakkaten terk etmektir.

6-Tokadın cinsi dünyevî tehdit altında kalmak şeklindedir.)

(7- Kudsî, safi hizmet-i Kur’aniye, gayet temiz kendine mahsus parmakları başka işe karıştırmak istemiyor. Gayet temiz Nur talebelerinin gayr-ı meşru bir yolda kazanç elde etmesini hizmet-i Kur’aniye istemiyor.

7- Tokadın cinsi gayr-ı meşru yoldan alıkoymak şeklindedir.)

Altıncısı: Bekir Efendi’dir.

(8- Hizmete ait olabilecek maddî ihtiyaçları karşılamakta gevşeklik göstermektir.

8- Tokadın cinsi maddi zarara uğramak şeklindedir.

Aşağıdaki külli düsturlar Ali Fuad Abi’nin maddî yardım teklifine binaen yazılmış Emirdağ Lahikasından çıkarılmıştır.

1- İstiğna düsturu esastır, istememek gerektir.

2- Yardım edecek kişi hariçten birisi olmaz. Has dairesinden biri olmalıdır.

3- Yardım etmeyi kişi kendisi taleb edecek.

4- Mesele istişareye sunulacak.

5- Karşılık olarak istediği verilecek.)

Yedincisi: Şamlı Hâfız Tevfik’tir.

(9- Kur’anın lafzından ziyade manasının üstün tutulması

10- Sair arkadaşlara tefevvuk etmek düşüncesinin olmaması gerekiyor. Tefani sırrı bir esastır.

11- Üstadın tavsiyelerini dinlememek)

(Bu üç kusura binaen gelen tokat ise maksudunun aksine olarak en geriye düşmek şeklindedir.)

(12- O hakaik-i Kur’aniye nurdur, ziyadır. Tasannu, temelluk, tezellül zulmetleriyle birleşemiyor. Nur talebesini zulmette bırakan vaziyetler, farklı farlı olabilir ama netice olarak Risalelerden istifade edilemiyor.)

Sekizincisi: Seyranî’dir.

(13- Şahs-ı maneviyi, şahs-ı manevinin kat’î bildiği bir hakikattan vazgeçirmeye çalışmakla beraber iştirak etmemektir.

13-Tokatın cinsi hizmetten muvakkaten uzak kalmak şeklindedir.)

Dokuzuncusu: Büyük Hâfız Zühdü’dür.

(14- Sünnet-i Seniyeye ittiba ve bid’alardan içtinabı meslek ittihaz eden talebelerin manevî şerefini kâfi görmeyerek ve ehl-i dünyanın nazarında bir mevki kazanmak emelinde bulunmaktır.

14- Tokatın cinsi hanedanının şerefini zîr ü zeber edecek bir vaziyete düşmektir.)

(15- Hiç tokada istihkakı yokken, o elîm hâdise ona da temas etti. Meselâ; Masum çocuklara gelen hastalıklar çocuğun hayat-ı dünyeviyesine ait çok hikmetlerle beraber ve hayat-ı ruhiyesine ve tasaffi-i hayatına medar olacak büyüklerdeki keffaret-üz zünub yerine, manevî ve ileride veyahud âhirette terakkiyat-ı maneviyesine medar şırıngalar hükmündedir. Lemalar – 219)

15- Onun kalbini dünyadan kurtarıp tamamıyla Kur’ana vermek için bir ameliyat-ı cerrahiye-i nâfia hükmüne geçer.)

Onuncusu: Hâfız Ahmed (R.H.) namında bir adamdır. (Dördüncü tokat ta geçen Ahmed Abi değil başka birisidir.)

(16- Ehl-i dünyaya temas etti. Mesnevi-i Nuriye sayfa 126’da geçtiği gibi Umûr-u diniyede müsamaha veya teşebbühle medenîlere yanaşmayın. Çünki aramızdaki dere pek derindir. Doldurup hatt-ı muvasalayı temin edemezsiniz. Ya siz de onlara iltihak edersiniz veya dalalete düşer boğulursunuz.

16- Dar maişeti ve perişaniyeti arttı ve şerefi zîr ü zeber oldu.)

Onbirincisi: Belki rızası yok diye yazılmadı…

(17- Demek: Kişinin razı olmayacağı amellerinden bahis açmamak gerektir.)

Onikincisi: Muallim Galib’dir (R.H.).

(18- Risaleleri neşrettiği için kendisine adavet edecek resmî birkaç düşman bulmak düşüncesi ile risaleleri tasavvur ettiği gibi neşretmemek.

18- Tokatın cinsi zalim insafsız çok düşmanları bulup bir kısım dostlarını kaybetmekti.)

Onüçüncüsü: Hâfız Hâlid’dir (R.H.).

(19- Hizmete mani olacak bir vazifeyi (İmamlık gibi bir vazife dahi olsa) kabul etmek.

19- Aksül amel nevi’inden maksudunun zıddıyla ceza çekmek.)

Ondördüncüsü: Üç Mustafa’nın küçücük “üç tokat” yemeleridir.

Birincisi: Mustafa Çavuş’dur (R.H.)

(20- Ehl-i dalalet bazen olur ki şeairin terk edilmesi için talebelerden veya ehl-i imandan dostları vasıta ederek desise veriyor. Buna vasıta olmak şefkat tokadını celb eder.

20- Cenab-ı Hakk bazen kişiyi hayırlı amellerde muvaffak etmeyerek tokat vuruyor. Hatta istese de önüne maniler çıkararak men ediyor.)

İkinci Mustafalar: Kuleönündeki kıymetdar, çalışkan mühim bir talebem olan Mustafa ile, onun çok sadık ve fedakâr arkadaşı Hâfız Mustafa’dır. (R.H.)

(21- İhtiyat yapmamak ve emredildiği halde uymamak şefkat tokadını celb etmiştir.

21- Hayat şartları zorlaşır.)

Sual: Neden dosta tokat vuruluyor, düşmana ilişilmiyor?

Cevab: Dostların hataları, hizmetimizde bir nevi zulüm hükmüne geçtiği için, çabuk çarpılıyor. (Hizmetimizde bir nevi zulüm hükmüne geçen noktalar Hücumat-ı Sitte Risalesinde altı başlıkta toplanmıştır. Bu Altıncı Risale olan Altıncı Kısım [Kur’an-ı Hakîm’in tilmizlerini ve hâdimlerini ikaz etmek ve aldanmamak için yazılmıştır.] Mektubat – 412)

ONBİRİNCİ LEM’A: Onuncu Lem’a ile Onbirinci Lem’anın birbirine münasebeti; Onuncu Lem’ada Cenab-ı Hakkın gadabını celb eden halat anlatılmıştır. Onbirinci Lem’ada ise Cenab-ı Hakkın rızasını kazandıracak basamaklar gösterilmiştir. Yani manayı münafisi ile birbirine münasebeti vardır.

Ayrıca Onbirinci Lem’ayı Tiryak-ı Maraz-ı Bid’a ismi ile düşündüğümüzde Onuncu Lem’ada bid’aya vesile olan veya kalbi istemesede muvakkaten o bid’anın içerisinde bulunanların marazına birer tiryak olarak Sünnet-i Seniyye ders verilmiştir.

Mirkat-üs Sünneti ve Tiryaku Maraz-ıl Bid’a Risalesi

Birinci Nükte: (Kuvvetli bir iman ve takva sahibi olmak Sünnetin en birinci basamağıdır.)

“Fesad-ı ümmetim zamanında kim benim sünnetime temessük etse, yüz şehidin ecrini, sevabını kazanabilir.”İşte bu sırra binaen Sünnet-i Seniyeye ittibaı kendine âdet eden, âdâtını ibadete çevirir, bütün ömrünü semeredar ve sevabdar yapabilir.

İkinci Nükte: (İmam-ı Rabbanî Ahmed-i Farukî (R.A.) seyr-i ruhanîde kat’-ı meratib ederken Sünnet-i Seniyeye ittibaı, esas-ı tarîkat ittihaz eden iman-ı kâmil ve takva dairesinde ami bir evliyayı sair tabakatın has velilerinden daha muhteşem görmüştür.)

İmam-ı Rabbanî Ahmed-i Farukî (R.A.) seyr-i ruhanîde kat’-ı meratib ederken gördüğü bir hakikattır. O hakikat ise Sünnet-i Seniyeye ittiba etmekle Habibullah’ın zılli altında makam-ı mahbubiyete mazhar olmaktır.

Üçüncü Nükte: (Üstad Hazretleri Sünnet-i Seniyyeyi iman-ı kâmil ve takva dairesinde tatbik etmekle görünen iki neticeyi izah etmiştir. Şöyle ki İnsan, tecelli eden esmayı görüp ona göre hareket ettiği zaman zulümatlı yollar aydınlanır ve dünyevi ağırlıklardan kurtulur. Göremediği zamanlar da ise sükutda kalıyor.)

Üstadın, Eski Saidden çıkmaya çalıştığı zamanda seyahat-ı ruhiyede gördüğü bir hakikattır. O hakikat ise Sünnet-i Seniyeye ittibaı etmekle ve teslimiyetle hadsiz zararlı, zulümatlı yollara düşmekten, ağırlıklardan, tereddüdlerden, vesveselerden ve endişelerden kurtulunabilinir.

Dördüncü Nükte: (Her hadisede tecelli eden esmayı görüp ona göre hareket etmeye misal olarak ölüm hakikatı nazara verilmiştir.)

İnsan, Küre-i Arz ve Kâinat mezaristanında eşyanın zeval ve fenasını görmekten gelen dehşete mukabil فَاِنْتَوَلَّوْا ilââhir.. âyetinin mana-yı işarîsinden gelen teselli ile o üç müdhiş cenaze, başka şekil aldılar. Yani: Hem Hakîm, hem Rahîm, hem Âdil, hem Kadîr bir Zât-ı Zülcelal’in taht-ı tedbir ve rububiyetinde ve hikmet ve rahmeti içinde hikmet-nüma bir seyeran, ibret-nüma bir cevelan, vazifedarane bir seyahat suretinde bir seyr ü seferdir, bir terhis ve tavziftir ki, böylece kâinat çalkalanıyor, gidiyor, geliyor!..

Beşinci Nükte: “Eğer Allah’a muhabbetiniz varsa, Habibullah’a ittiba edilecek. İttiba edilmezse, netice veriyor ki: Allah’a muhabbetiniz yoktur.” âyet-i azîmesi, ittiba-ı Sünnet ne kadar mühim ve lâzım olduğunu mantığın kıyas-ı istisnaî kısmıyla izah ediyor.

Altıncı Nükte: Sünnet-i Seniyenin meratibi var. 

Birinci Mertebe; Bir kısmı vâcibdir, terkedilmez.

İkinci Mertebe; Bir kısmı da, nevafil nev’indendir. Nevafil kısmı da, iki kısımdır.

Üçüncü Mertebe; Şeaire de taalluk eden Sünnetlerdir.

Yedinci Nükte: Sünnet-i Seniye, edebdir. Sünnet-i Seniyedeki edeb, o Sâni’-i Zülcelal’in esmalarının hududları içinde bir mahz-ı edeb vaziyetini takınmaktır. Hem “Allâm-ül Guyub’a karşı edeb ve hicab nasıl olabilir ve ne demektir?” sualine karşı, güzel bir cevabdır.

Sekizinci Nükte: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ümmetine karşı kemal-i şefkat ve nihayet re’fetine karşı ümmetinin Onun sünnetine ittiba etmeleri üstlerinde hakkıdır. Hem mesail-i şeriatla sünnet-i seniye düsturları, emraz-ı ruhaniyede ve akliyede ve kalbiyede, hususan emraz-ı içtimaiyede gayet nâfi’ birer devadır.

Dokuzuncu Nükte: Sünnet-i Seniyenin herbir nev’ine tamamen bilfiil olmasa da, binniyet, bilkasd tarafdarane ve iltizamkârane talib olmak, herkesin elinden gelir. Çünkü Sünnet-i Seniye, saadet-i dâreynin temel taşıdır ve kemalâtın madeni ve menbaıdır. Ehl-i tarîkatın ezkâr ve evrad ve meşrebleri, esasat-ı Sünnete muhalefet etmemek şartıyla bid’ata dâhil olmadığını, olsa olsa bid’a-i hasene olduğunu beyan eder.

Onuncu Nükte: Muhabbet-i İlahiyeye ve o muhabbetin neticesinde Sünnet-i Seniyenin ittibaına dair olan âyetin nassı gösteriyor ki; insan için en mühim âlî maksad, Cenab-ı Hakk’ın muhabbetine mazhar olmasıdır. O matlab-ı a’lânın yolu, Habibullah’a ittibadır ve Sünnet-i Seniyesine iktidadır. Bu makamda “Üç Nokta” isbat edilse, mezkûr hakikat tamamıyla tezahür eder.

Birinci Nokta: Beşer, fıtraten şu kâinatın Hâlık’ına karşı hadsiz bir muhabbet üzerine yaratılmıştır.

İkinci Nokta: Muhabbetullah, ittiba-ı Sünnet-i Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ı istilzam eder.

Üçüncü Nokta: Cenab-ı Hakk’ın kendisini sevdirmesine sevmek ile mukabele etmek insan için en âlî bir maksad olduğundan Cenab-ı Hakk’ın sevdiği zatın Sünnet-i Seniyesine ittiba etmek en mühim bir vazife-i beşeriyedir.

Onbirinci Nükte: “Üç Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Sünnet-i Seniyesinin menbaı üçtür: Akvali, ef’ali, ahvalidir.

Bu üç kısım dahi, üç kısımdır: Feraiz, nevafil, âdât-ı hasenesidir.

İkinci Mes’ele: “Kur’anın beyan ettiği mehasin-i ahlâkın misali, Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’dır. İşte böyle bir zâtın ef’al, ahval, akval ve harekâtının herbirisi, nev’-i beşere birer model hükmüne geçmeye lâyıktır.

Üçüncü Mes’ele: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, hilkaten en mutedil bir vaziyette ve en mükemmel bir surette halkedildiğinden, harekât ve sekenatı, itidal ve istikamet (kuvve-i akliye, kuvve-i gazabiye, kuvve-i şeheviyenin itidal ve istikameti olan hikmet, şecaat-ı kudsiye ve iffet) üzerine gitmiştir.

ONİKİNCİ LEM’A İlk Onbir Lem’ada Kur’an-ı Kerîmden bazı âyetlerin tefsiri yapılıp bu asra bakan masadakları gösterilmişti. Bu onikinci Lem’ada ise iki sual münasebetiyle Kur’anın iki nüktesi izah edilecektir.

Onbirinci Lem’a ile Onikinci Lem’a arasındaki münasebet: Manevi rızıklar Zât-ı Ahmediyenin (A,S.M.) eliyle sünnet-i seniyyesine tebaiyetle Cenab-ı Hakk tarafından verildiği gibi Maddi rızıklar da Küre-i Arz fabrikasından esbab-ı zahiyenin eliyle yine Cenab-ı Hakk tarafından veriliyor. Onbirinci Lem’ada manevi rızkın taahhüd-ü Rabbani altında olduğu izah edildiği gibi Onikinci Lem’a Birinci Noktada da maddi rızkın taahhüd-ü Rabbani altında olduğu izah ediliyor.

İki sual münasebetiyle iki nükte-i Kur’aniyenin beyanına dairdir. Ehl-i fen, fenlerin kısacık kanunlarıyla ve daracık düsturlarıyla ve küçücük mizanlarıyla Kur’anın manalarını keşfedemeyip âyeti tenkid, belki inkârına kadar gittiklerinden ilmî ve küllî bir surette, iki âyet-i kerimeye dair iki nükte icmalen beyan edilecek.

Birinci Sual Münasebetiyle Birinci Nükte: “İki Nokta”dır.

Birinci Nokta: Herbir zîhayatın rızkı, taahhüd-ü Rabbanî altında olduğundan, açlıktan ölmek, olmadığına hemde rızık, iktidar ve ihtiyar ile makusen mütenasib olduğuna dairdir.

İkinci Nokta: Açlıktan ölmemenin âdeten mümkün olduğunu imkânın enva’ıyla isbat etmiştir. Şöyle ki; İmkânın, imkân-ı aklî, imkân-ı örfî, imkân-ı âdi gibi kısımları vardır.

Bir hâdise, eğer imkân-ı aklî dairesinde olmazsa, reddedilir;

İmkân-ı örfî dairesinde olmazsa dahi, mu’cize olur fakat kolayca keramet olamaz.

Eğer örfen ve kaideten naziri bulunmazsa, şuhud derecesinde bir bürhan-ı kat’î ile ancak kabul edilir.

İkinci Sual Münasebetiyle İkinci Nükte: “İki Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele-i Mühimme: Semavat gibi arzın da yedi tabaka olmasına dairdir. Buna dair muhtasaran birkaç işaret yazacağız.

Birincisi:

Evvelâ: Âyetin manası ayrıdır ve o manaların efradı ve mâsadakları ayrıdır. O küllî mananın müteaddid efradından bir ferdi bulunmazsa, o mana inkâr edilmez.

Sâniyen: Âyetin sarahatında “Arzı da o seb’a semavat gibi halketmiş ve mahlukatına mesken ittihaz etmiş.” demiş. Misliyet ise mahlukıyet ve mahlukata meskeniyet cihetiyle bir teşbihtir.

İkincisi: Yedi nevi ile yedi tarzda, arzın yedi tabakası, iklimi, kıt’ası, küllî unsuru ve yedi kat âlemleri mevcud olduğu tahakkuk ediyor.

Üçüncüsü: Küre-i Arzımıza benzeyen yedi küre-i uhra dahi bulunmasına, zîhayata makarr ve mesken olmasına işaret eden ikinci işaretin ahirki manasının izahatı yapılmıştır. Şöyle ki; o Hakîm-i Zülkemal, o Sâni’-i Bîzeval, Küre-i Arzımızın merkezinden tut, tâ meskenimiz ve merkezimiz olan bu kışr-ı zahirîye kadar birbirine muttasıl yedi küllî tabakayı ve geniş meydanlarını ve âlemlerini ve mağaralarını boş ve hâli bırakmaz.

Dördüncüsü: Onsekizinci Mektub’da izah edilen hakikatın hulasası; Küre-i Arz âlem-i şehadette çekirdek ve âlem-i misaliye ve berzahiyede dal budak sarmış bir ağaç olabilir. Madem Küre-i Arzın zahiren ehemmiyetsiz bir tabakasının böyle başka âlemde azametli tezahüratı var;

Elbette yedi kat semavata mukabil yedi kat denilebilir ve mezkûr noktaları ihtar için îcaz ile i’cazkârane bir tarzda âyât-ı Kur’aniye, semavatın yedi tabakasına karşı bu küçücük arzı mukabil göstermekle işaret ediyor.

İkinci Mes’ele-i Mühimme: Eski hikmet, semavatı dokuz tasavvur edip, lisan-ı şer’îde, Arş ve Kürsi yedi semavat ile beraber kabul edip ifrat etmiştiler. Ve hikmet-i cedide namı verilen yeni felsefe ise, semavatın vücudunu inkâr edip tefrit ediyorlar.

Kur’an-ı Hakîm’in hikmet-i kudsiyesi ise, o ifrat ve tefriti bırakıp hadd-i vasatı ihtiyar edip der ki: Sâni’-i Zülcelal, yedi kat semavatı halketmiştir. Hareket eden yıldızlar ise, balıklar gibi sema içinde gezerler ve tesbih ederler. “Sema, emvacı karardade olmuş bir denizdir.”

İşte bu hakikat-ı Kur’aniyeyi yedi kaide ve yedi vecih mana ile gayet muhtasar bir surette isbat edeceğiz.

Birinci Kaide: Bu haddi yok feza-yı âlem, nihayetsiz bir boşluk değil, belki “esîr” dedikleri madde ile doludur.

İkincisi: Ecram-ı ulviyenin cazibe ve dafia gibi kanunlarının rabıtası ve ziya ve hararet ve elektrik gibi maddelerdeki kuvvetlerin naşiri ve nâkili, o fezayı dolduran bir madde mevcuddur.

Üçüncüsü: Madde-i esîriye, esîr kalmakla beraber, sair maddeler gibi muhtelif teşekkülâta ve ayrı ayrı suretlerde bulunduğu tecrübeten sabittir.

Dördüncüsü: Ulvî âlemlerin tabakatında muhalefet var.

Beşincisi: Bir maddede tanzim ve teşkil düşse ve o maddeden başka masnuat yapılsa, elbette muhtelif tabaka ve şekillerde olur. 

Altıncısı: Şu mezkûr emareler, bizzarure semavatın hem vücuduna, hem taaddüdüne delalet ederler.

Yedincisi: Yedi, yetmiş, yedi yüz gibi tabirat, üslûb-u Arabîde kesreti ifade ettiği için, o küllî yedi tabaka çok kesretli tabakaları havi olabilir.

Elhasıl: Âyât-ı Kur’aniyenin herbir tabakaya bakan vechi var. İşte bu sırra binaen, “yedi semavat” mana-yı küllîsinde yedi tabaka-i beşeriye, muhtelif yedi kat manayı fehmetmişler.

1- Hava-yı nesimînin tabakatını fehmeder.

2- Elsine-i enamda seb’a-i seyyare ile meşhur yıldızları ve medarlarını fehmeder.

3- Küremize benzer zevil-hayatın makarrı olmuş semavî yedi küre-i âheri fehmeder.

4- Manzume-i Şemsiye’nin yedi tabakaya ayrılmasını, hem Manzume-i Şemsiye’mizle beraber yedi manzumat-ı şümusiyeyi fehmeder.

5- Madde-i esîriyenin teşekkülâtı yedi tabakaya ayrılmasını fehmeder.

6- Yıldızlarla yaldızlanıp, bütün görünen gökleri bir sema sayıp, onu bu dünyanın semasıdır diyerek, bundan başka altı tabaka-i semavat var olduğunu fehmeder.

7- Semavat-ı seb’ayı, âlem-i şehadete münhasır görmüyor. Belki avalim-i uhreviye ve gaybiye ve dünyeviye ve misaliyenin birer muhit zarfı ve ihatalı birer sakfı olan yedi semavatın var olduğunu fehmeder.

Elhasıl: Kıraat-ı seb’a, vücuh-u seb’a ve mu’cizat-ı seb’a ve hakaik-i seb’a ve erkân-ı seb’a üzerine nâzil olan Kur’an semasının o yedişer tabakalarına, cinn ve şeyatîn hükmündeki itikadsız maddî fikirler çıkamadıklarından âyâtın nücumunda ne var, ne yok bilmeyip yalan ve yanlış haber verirler.

ONÜÇÜNCÜ LEM’A Şeytandan istiaze sırrına dair Kur’an-ı Kerimdeki onüç âyetten ibaret olan Muavvezeteyn ayetlerinin tefsiri “Onüç İşaret” te yapılmıştır.

Birinci İşaret: İki sualdir.

Birinci Sual: Hizb-üş şeytanın çok defa galebe etmesinin hikmeti nedir?

İkinci Sual: Ve ehl-i hak, her vakit şeytanın şerrinden Cenab-ı Hakk’a sığınmasının sırrı nedir?

Elcevab:

Birinci Suale Cevab: “Et-tahribü eshel” bu sırdandır ki: Ehl-i dalalet, hakikaten zaîf bir kuvvet ile pek kuvvetli ehl-i hakka bazan galib olduğu için her vakit şeytandan Cenab-ı Hakka istiaze etmeye ihtiyaç vardır.

İkinci Suale Cevab: (Cinnî ve insî şeytanlar ve şerirler bu noktaya (“Et-tahribü eshel” olmasına) istinaden gayet zaîf bir kuvvetle hadsiz bir kuvvete karşı dayanıp, ehl-i hak ve hakikatı Cenab-ı Hakk’ın dergâhına ilticaya ve kaçmaya her vakit mecbur eder. Şualar 258)

Ehl-i hakkın muhkem kal’ası ise, şeriat-ı Muhammediye (A.S.M.) ve sünnet-i Ahmediyedir (A.S.M.).

İkinci İşaret: İki sualdir.

Birinci Sual: Şerr-i mahz olan şeytanların icadı ve ehl-i imana taslitlerinin hikmeti nedir?

İkinci Sual: Onların yüzünden çok insanlar küfre girip Cehennem’e girmelerine Cemil-i Alelıtlak ve Rahîm-i Mutlak ve Rahman-ı Bil-Hakk’ın rahmet ve cemali, nasıl müsaade ediyor ve nasıl cevaz gösteriyor?

Birinci Suale Cevab: Şeytanın vücudunda cüz’î şerler ile beraber bir çok makasıd-ı hayriye-i külliye ve kemalât-ı insaniye vardır.

İkinci Suale Cevab: Çendan şeytan yüzünden ekser insanlar dalalete giderler. Fakat ehemmiyet ve kıymet, ekseriyetle keyfiyete bakar, kemmiyete az bakar veya bakmaz.

Ey ehl-i iman! Bu müdhiş düşmanlarınıza karşı zırhınız: Kur’an tezgâhında yapılan takvadır. Ve siperiniz, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Sünnet-i Seniyesidir. Ve silâhınız, istiaze ve istiğfar ve hıfz-ı İlahiyeye ilticadır.

Üçüncü İşaret: Sual: Kur’an-ı Hakîm’de ehl-i dalalete karşı azîm şekvaları ve kesretli tahşidatı ve çok şiddetli tehdidatının sırrı ve hikmeti nedir?

Elcevab: Şeytanlar ve şeytanlara uyanlar, dalalete sülûk ettikleri için, küçük bir hareketle çok tahribat yapıp çok mahlûkatın semere-i sa’ylerinin ve netice-i amellerinin mahvına ve ibtaline sebebiyet verdiği için Sultan-ı Ezel ve Ebed bütün raiyetinin hesabına azîm şikâyetler edip dehşetli tehdid ediyor.

Dördüncü İşaret: Adem şerr-i mahz ve vücud hayr-ı mahz olduğuna dair iki kaidedir.

Birinci Kaide: Bina gibi bir şeyin vücudu, bütün eczasının mevcudiyetiyle takarrur eder. Halbuki onun harabiyeti ve ademi ve inhidamı, bir rüknün ademiyle hasıl olur.

İkinci Kaide: Vücud, her halde mevcud bir illet ister. Muhakkak bir sebebe istinad eder. Adem ise, ademî şeylere istinad edebilir. Ademî birşey, madum birşeye illet olur.

İşte bu sır, Mecusilerde inkişaf etmediği içindir ki; kâinatta “Yezdan” namıyla bir hâlık-ı hayır, diğeri “Ehriman” namıyla bir hâlık-ı şerr itikad etmişlerdir.

Beşinci İşaret: Cenab-ı Hak, Kütüb-ü Semaviyede beşere karşı şu Cennet gibi azîm mükâfat ve Cehennem gibi dehşetli mücazatı göstermekle beraber çok irşad, ikaz, ihtar, tehdid ve teşvik ettiği halde; ehl-i iman, bu kadar esbab-ı hidayet ve istikamet varken hizb-üş şeytanın mükâfatsız çirkin zaîf desiselerine karşı mağlub olmaları imansızlıktan ve imanın zaîfliğinden olmadığını anladım. Çünki şeytan cüz’î bir emr-i ademî ile insanı mühim tehlikelere atar. Hem insandaki nefis ise, şeytanı her vakit dinler. Kuvve-i şeheviye ve gazabiye ise, şeytan desiselerine hem kâbile, hem nâkile iki cihaz hükmündedirler.

Altıncı İşaret: Şeytanın en tehlikeli bir desisesi şudur ki: Bazı hassas ve safi-kalb insanlara

1- Tahayyül-ü küfrîyi tasdik-i küfürle iltibas ettiriyor.

2- Tasavvur-u dalaleti, dalaletin tasdiki suretinde gösteriyor.

3- Ve mukaddes zâtlar ve münezzeh şeyler hakkında gayet çirkin hatıraları hayaline gösteriyor.

4- Ve imkân-ı zâtîyi, imkân-ı aklî şeklinde gösterip imandaki yakînine münafî bir şekk tarzını veriyor.

Şeytanın bu desisesinin mahiyeti ne kadar esassız olduğunu isbat eden kaideler;

1- Tahayyül-ü şetm, şetm olmadığı gibi, tahayyül-ü küfür dahi, küfür değil ve

2- Tasavvur-u dalalet de dalalet değil.

3- İmkân-ı zâtîden gelen ihtimaller, o yakîne münafî değil ve o yakîni bozmaz.

4- Yani: “Bir emareden gelmeyen bir ihtimal-i zâtî ise, bir imkân-ı zihnî olmaz ki, şübhe verip, ehemmiyeti olsun.”

Yedinci İşaret: Sual: Mu’tezile imamlarının iki yanlış hükmü izah edilmiştir.

1- “Beşer kendi ef’alinin hâlıkıdır” diye dalalete gidiyorlar.

2- Hem derler: “Bir günah-ı kebireyi işleyen bir mü’minin imanı gider.

Birinci şıkkın cevabı şudur ki: Halk-ı şerr, şerr değil; belki kesb-i şerr, şerdir.

İkinci şıkkın cevabı şudur ki: Kebairi işlemek, imansızlıktan gelmiyor, belki hiss ve hevesin ve vehmin galebesiyle akıl ve kalbin mağlubiyetinden ileri gelir.

Birinci İşaretteki İkinci Sualin Cevabı burada tam verilmiştir. Şöyle ki: Ve ehl-i hak, her vakit şeytanın şerrinden Cenab-ı Hakk’a sığınmasının sırrı nedir?

Şeytanlar tahribat cihetinde sevkettikleri için, az bir amel ile çok şerleri yaparlar. Onun için tarîk-ı hakta ve hidayette gidenler, pek çok ihtiyat ve şiddetli sakınmaya ve mükerrer ihtarata ve kesretli muavenete muhtaç olduklarındandır ki, Cenab-ı Hak o tekrarat cihetinde binbir ismi ile ehl-i imana muavenetini takdim ediyor ve binler merhamet ellerini imdadına uzatıyor. Şerefini kırmıyor, belki vikaye ediyor. İnsanın kıymetini küçük düşürtmüyor, belki şeytanın şerrini büyük gösteriyor.

Sekizinci İşaret:

Birinci Sual: Küfür ve dalalet yolu nasıl hem kolay hemde müşkilâtlı olabilir.

Birinci Suale Cevab: Küfür ve dalalet iki kısımdır. Bir kısmı amelî ve fer’î olmakla beraber, iman hükümlerini nefyetmek ve inkâr etmektir ki, bu tarz dalalet kolaydır. İkinci kısım ise, amelî ve fer’î olmayıp, belki itikadî ve fikrî bir hükümdür. Hükmünü isbat etmekle davasını kabul ettirebilir. Ademin isbatı elbette kolay değildir.

Eğer denilse: Bu kadar elîm ve karanlıklı, müşkilâtlı yola nasıl ekser insanlar gidiyorlar?

Elcevab: İçine düşmüş bulunuyorlar, çıkamıyorlar ve çıkmak istemiyorlar ve hazır ve muvakkat bir lezzetle müteselli oluyorlar.

Sual: Dalalette öyle dehşetli bir elem ve bir korku var ki; kâfir, değil hayattan lezzet alması, hiç yaşamaması lâzım geliyor.

Elcevab: Küfr-ü meşkük ile yaşar. Yani tekâlif-i diniyenin zahmetinden ihtimal-i küfrî ile kurtuluyor ve âlâm-ı ebediyeden ise ihtimal-i imanî cihetiyle kendi üzerine almaz.

Dokuzuncu İşaret:

Birinci Sual: Hizbullah olan ehl-i hidayet, neden çok defa hizb-üş şeytan olan ehl-i dalalete mağlub olmuşlar?

İkinci Sual: Medine münafıklarının dalalette ısrarları ve hidayete girmemeleri ne içindir ve hikmeti nedir?

Birinci Suale Cevab: Hâlık-ı Zülcelal, kâinatı kanun-u tegayyür ve tahavvül ve düstur-u terakki ve tekâmüle tâbi’ kıldığı gibi; insan nev’ininde terakkiyatına medar olmak için kanun-u mübarezeye tabi’ kılmıştır. İşte bu yüzden hizbullaha karşı meydana çıkabilmek için hizb-üş şeytana bazı cihazat vermiş. İşte bu sırr-ı dakik içindir ki, enbiyalar çok defa ehl-i dalalete karşı mağlub oluyor.

Şeytana verilen cihazat ise ehl-i dalaletin mesleğinin (4) esasıdır; (1) adem ve terk, (2) tahrib, (3) tecavüz ve (4) insandaki nebatî ve hayvanî kuvvelerini tahrik edip vazifelerinden vazgeçirmektir.

İkinci Suale Cevab: Ehl-i hidayetin meslek-i kudsîsinin sekiz esasatına karşı Medine münafıkları, yarasa kuşu gibi gözlerini yumup, o cazibe-i azîmeye karşı şeytanî bir kuvve-i dafiaya kapılıp, dalalette kalmışlar.

Ehl-i hidayetin meslek-i kudsîsinin (8) esasatı; (1) vücudî, (2) sübutî, (3) tamir, (4) hareket, (5) hududda istikamet, (6) akibeti düşünmek, (7) ubudiyet ve (8) nefs-i emmarenin firavuniyetini, serbestliğini kırmaktır.

Eğer denilirse: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm nasıl oluyor Uhud’un nihayetinde ve Huneyn’in bidayetinde mağlub oluyor?

Elcevab: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, nev’-i beşere mukteda ve imam ve rehber olarak gönderildiğini tamamıyla hikmet-i İlahiye kanununa ve kâinattaki şeriat-ı fıtriye-i kübraya müraat ve itaatı ile göstermiştir.

Onuncu İşaret:

İblis’in en mühim bir desisesi: Kendini, kendine tâbi’ olanlara inkâr ettirmektir.

Şeytanın bu desisesine karşı bir-iki söz söyleyeceğiz. Şöyle ki:

Evvela: Cinnî şeytanın vücuduna kat’î bir delili, insî şeytanın vücududur.

Sâniyen: Yirmidokuzuncu Söz’de yüzer delil-i kat’î ile ruhanî ve meleklerin vücudunu isbat eden umum o deliller, şeytanların dahi vücudunu isbat ederler.

Sâlisen: Umûr-u şerriyenin mümessilleri ve mübaşirleri ve o umûrdaki kavaninin medarları olan ervah-ı habise ve şeytaniye bulunması, ittifak-ı edyan ile sabit ve hikmet ve hakikat noktasında kat’îdir.

Râbian: İnsanda kalbin bir köşesinde bulunan lümme-i şeytaniye ve kuvve-i vâhimenin telkinatıyla insanın ihtiyarına zıd ve arzusuna muhalif hareket etmesi, âlemde büyük şeytanların vücuduna kat’î bir delildir.

Onbirinci İşaret:

Sual: Ne için böyle ehemmiyetsiz insanların ehemmiyetsiz amelleri ve şahsî günahları, kâinatın, (anasır-ı külliyenin ve umum mevcudatın) hiddetini celbediyor?

Elcevab: Enva’-ı dalalet derecatına göre az çok kâinatın yaratılmasındaki hikmet-i Rabbaniyeye ve dünyanın bekasındaki makasıd-ı Sübhaniyeye zarar verdiği için, ehl-i isyana ve ehl-i dalalete karşı kâinat hiddete geliyor, mevcudat kızıyor, mahlukat öfkeleniyor.

Onikinci İşaret: Dört sual ve cevabdır.

Birinci Sual: Mahdud bir hayatta, mahdud günahlara mukabil, hadsiz bir azab ve nihayetsiz bir Cehennem nasıl adalet olur?

Elcevab: Küfür ve dalalet cinayeti, nihayetsiz bir cinayettir ve hadsiz bir hukuka tecavüzdür.

İkinci Sual: “Cehennem ceza-yı ameldir, fakat Cennet fazl-ı İlahî iledir.” Bunun sırr-ı hikmeti nedir?

Elcevab: Seyyiatta sebeb, nefistir; mücazata bizzât müstehaktır. Hasenatta ise sebeb Hak’tandır, illet de Hak’tandır. Yalnız insan, iman ile, arzu ile, niyet ile sahib olabilir. “Mükâfatını isterim” diyemez, “Fazlını beklerim” diyebilir.

Üçüncü Sual: Neden seyyie bir yazılır, hasene on ve bazan bin yazılır?

Elcevab: Cenab-ı Hak, kemal-i rahmet ve cemal-i rahîmiyetini o suretle gösteriyor.

Dördüncü Sual: Ehl-i dalaletin kazandıkları muvaffakıyet gösteriyor ki; ya ehl-i hidayette za’f var, ya onlarda bir hakikat var?

Elcevab: Hâşâ… Ne onlarda hakikat var, ne ehl-i hakta za’f vardır.

Beşinci Sual: Eğer o ehl-i hakka mukabil galibane gelen ehl-i dalaletin hakikî bir kuvveti ve bir nokta-i istinadı olmasaydı bu derece galibiyet ve muvaffakıyet olmamak lâzım gelecekti?”

Elcevab: Hâşâ… Ne onların bir kuvveti ve dayandığı bir nokta-i istinadı var, ne ehl-i hakta bir nokta-i istinadsızlık ve bir za’f vardır. O galebe kuvvetten, kudretten gelmiyor,

Belki (Ehl-i dalaletin istimal ettiği şeytanî desiseler;)

1- Fesaddan

2- Ve alçaklıktan

3- Ve tahribden

4- Ve ehl-i hakkın ihtilafından istifade etmesinden

5- Ve içlerine ihtilaf atmaktan

6- Ve zaîf damarları tutmaktan

7- Ve aşılamaktan

8- Ve hissiyat-ı nefsaniyeyi ve ağraz-ı şahsiyeyi tahrik etmekten ve

9- Ve insanın mahiyetinde muzır madenler hükmünde bulunan fena istidadları işlettirmekten

10- Ve şan ü şeref namıyla riyakârane nefsin firavuniyetini okşamaktan

11- Ve vicdansızca tahribatlarından herkes korkmasından geliyor.

Onüçüncü İşaret: “Üç Nokta”dır.

Birinci Nokta: Şeytanın en büyük bir desisesi: (Hayat-ı diniye itibariyledir. Acz-i insanî noktasında bir hiss-i inkârî uyandırmakla itikadına zarar verir. Şeytan bu desise ile şahsın dini hayatını bitirir.)

Şeytanın bu desisesini susturan sır: “Allahü Ekber”dir.

İkinci Nokta: Şeytanın mühim bir desisesi: Hayat-ı içtimaiye itibariyledir. İki kısma ayrılır.

1- İnsana kusurunu itiraf ettirmemektir. Tâ ki, istiğfar ve istiaze yolunu kapasın. (Çare-i necat istiğfar ve istiaze etmektir.)

2- Hem nefs-i insaniyenin enaniyetini tahrik edip, tâ ki nefis kendini avukat gibi müdafaa etsin; âdeta taksirattan takdis etsin. (Çare-i necat nefsini ittiham etmek, kusurunu görüp itiraf etmektir.)

Üçüncü Nokta: İnsanın hayat-ı içtimaiyesini ifsad eden bir desise-i şeytaniye şudur ki: Bir mü’minin bir tek seyyiesiyle, bütün hasenatını örter.

(Çare-i necat Cenab-ı Hakkın haşirdeki adalet-i mutlakası noktasında muamele etmektir. )

1- Hasenatı seyyiata galibiyeti, mağlubiyeti noktasında hükmeyler.

2- Bazan bir tek hasene ile çok seyyiatını örter.

Şeytanın bu desisesine benzer diğer bir desisesi hakaik-i imaniyeye karşı sıhhat-ı muhakemeyi bozmak ve istikamet-i fikriyeyi ihlâl etmektir. Şöyle ki;

Bir hakikat-ı imaniyeye dair yüzer delail-i isbatiyenin hükmünü, nefyine delalet eden bir emare ile kırmak ister. Halbuki kaide-i mukarreredir ki: “Bir isbat edici, çok nefyedicilere tereccuh ediyor.” Bir davaya müsbit bir şahidin hükmü, yüz nâfîlere racih olur.

İşte ey şeytanın desiselerine mübtela olan bîçare insan! Hayat-ı diniye, hayat-ı şahsiye ve hayat-ı içtimaiyenin selâmetini dilersen ve sıhhat-ı fikir ve istikamet-i nazar ve selâmet-i kalb istersen; muhkemat-ı Kur’aniyenin mizanlarıyla ve Sünnet-i Seniyenin terazileriyle a’mal ve hatıratını tart ve Kur’anı ve Sünnet-i Seniyeyi daima rehber yap ve

”  اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ” de, Cenab-ı Hakk’a ilticada bulun.

ONDÖRDÜNCÜ LEM’A İki Makamdır. Birinci Makamı iki sualin cevabıdır.

Birinci Sual: “Hocalar diyorlar: Arz, öküz ve balık üstünde duruyor. Halbuki Arz, muallakta bir yıldız gibi gezdiğini Coğrafya görüyor. Ne öküz var ve ne de balık?”

Elcevab: Ehadîs-i Nebeviyeye dair yapılan muhtelif tevilata dair gelen evhamı def’edecek mühim üç esas ve suale cevab olarak üç vecih söylenecek.

Birinci Esas: Benî İsrail ülemasının bir kısmı müslüman olduktan sonra, eski malûmatları dahi onlarla beraber müslüman olmuş, İslâmiyete malolmuş. Halbuki o eski malûmatlarında yanlışlar var. O yanlışlar, elbette onlara aittir, İslâmiyete ait değildir.

İkinci Esas: Teşbih ve temsiller, havastan avama geçtikçe, yani ilmin elinden cehlin eline düştükçe, mürur-u zamanla hakikat telakki edilir. İşte Sevr ve Hut namıyla iki büyük melek, bir teşbih-i latif-i kudsî ile ve manidar bir işaretle Sevr ve Hut namıyla tesmiye edilmişler. Kudsî, ulvî lisan-ı nübüvvetten umumun lisanına girdikçe, o teşbih hakikata inkılab etmiş, âdeta gayet büyük bir öküz ve dehşetli bir balık suretini almışlar.

Üçüncü Esas: Nasılki Kur’anın müteşabihatı var; gayet derin mes’eleleri temsilât ile ve teşbihatla avama ders veriyor. Öyle de: Hadîsin müteşabihatı var; gayet derin hakikatları me’nus teşbihatla ifade eder.

Şimdi birinci sualin cevabına dair “üç vecih” söylenecek.

Birincisi: Cenab-ı Hak arzı su ve toprak olarak iki kısımda yarattığı gibi Küre-i Arz’a hem kumandan, hem nâzır olan müekkel meleği dahi, su ve toprak unsuruna münasebettar surette âlem-i melekût ve âlem-i misalde sevr ve hut suretinde temessülleri vardır.

Hem nass-ı hadîsle Küre-i Arz, bir sefine-i Rabbaniye ve âhiretin bir mezraası olduğundan, o gemiye kaptanlık eden melaikeye “Hut” namı ve o tarlaya nezaret eden melaikeye “Sevr” ismi verilmiştir.

İkinci Vecih: Devlet, seyf ve kalem üstünde durduğu gibi; Küre-i Arz da, öküz ve balık üstünde duruyor demekle Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, nev’-i insanînin hayatı, ne kadar cins-i hayvanînin hayatıyla alâkadar olduğuna dair geniş bir hakikatı, iki kelime ile ders vermiştir.

Üçüncü Vecih: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, istikbalde anlaşılacak Küre-i Arz’ın vazifesindeki hareketine ve seyahatına imaen ve hakikî işleyen burçlar ise, Küre-i Arz’ın medar-ı senevîsinde bulunduğuna remzen işaret etmiştir.

Bazı kütüb-ü İslâmiyede sevr ve huta dair acib ve haric-i akıl hikâyeler, ya İsrailiyattır veya temsilâttır veya bazı muhaddislerin tevilâtıdır ki, bazı dikkatsizler tarafından hadîs zannedilerek Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a isnad edilmiş.

İkinci Sual: Âl-i Abâ hakkındadır. Şöyle ki: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, giydiği mübarek abâsını, üstlerine örtmesi ve onlara bu suretle dua etmesinin hikmeti nedir?

Elcevab: Vazife-i risalete taalluk eden bir hikmeti şudur ki:

1- Hazret-i Ali’yi (R.A.) ümmet nazarında tathir ve tebrie etmek ve

2- Hazret-i Hüseyn’i (R.A.) ta’ziye ve teselli etmek ve

3- Hazret-i Hasan’ı (R.A.) tebrik etmek ve musalaha ile mühim bir fitneyi kaldırmakla şerefini ve ümmete azîm faidesini ilân etmek ve

4- Hazret-i Fatıma’nın zürriyetinin tahir ve müşerref olacağını ve Ehl-i Beyt ünvan-ı âlîsine lâyık olacaklarını ilân etmek için

O dört şahsa kendiyle beraber “Hamse-i Âl-i Abâ” ünvanını bahşeden o abâyı örtmüştür.

ONDÖRDÜNCÜ LEM’ANIN İKİNCİ MAKAMI بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ in binler esrarından rahmet noktasında altı sırrına dairdir. “Ey insan!” dediğim vakit nefsimi murad ediyorum. Bu ders kendi nefsime has iken, ruhan benimle münasebettar ve nefsi nefsimden daha hüşyar zâtlara belki medar-ı istifade olur niyetiyle yazılmıştır. Bu ders akıldan ziyade kalbe bakar, delilden ziyade zevke nâzırdır. Bunun içinde çok sırlar vardır.

Birinci Sır: Bismillahirrahmanirrahîm kâinatta, küre-i arzda ve insanda tecelli eden bütün isimlerin unvanıdır. Kâinatın heyet-i mecmuasındaki eczaların bir Mabud’un evamirine itaatlerinde ve ibadet denilen bir gaye ve maksad için yaptıkları fıtri vazifelerinde Uluhiyyet Hakikatı görünüyor. Küre-i Arz sîmasında nebatat ve hayvanatın tedbir ve terbiye ve idaresindeki teşabüh, tenasüb, intizam, insicam, lütuf ve merhametten tezahür eden sikke-i kübra-i Rahmaniyettir ki, “Bismillahirrahman” ona bakıyor. Sonra insanın mahiyet-i câmiasının sîmasındaki letaif-i re’fet ve dekaik-ı şefkat ve şuaat-ı merhamet-i İlahiyeden tezahür eden sikke-i ulya-i Rahîmiyettir ki, “Bismillahirrahmanirrahîm” deki “Errahîm”ona bakıyor.

İkinci Sır: İnsanın mahiyet âyinesinde bütün isimlerin cilvelerini irae eden “Bismillahirrahmanirrahîm”dir. Kâinat ağacının meyvesi küre-i arz dersek çekirdeği de insandır. Ağaçta olan her şeyin çekirdekte de bulunması sırrıyla kâinatta tecelli eden binbir esma insanda da tecelli eder. Bismillahirrahmanirrahîm binbir ismi ile Cenab-ı Hakkı tanımamız için Rahmet tarafından bize verilen bir hediyedir. Yoksa insan kâinatta tecelli eden binbir esmayı ihata edemez. Ancak kendinde tecelli eden bütün esmayı görüp sair mahlûkatta görünen bütün esmalarla birleştirmekle kâinatta tecelli eden binbir esmayı ihata edebilir.

Üçüncü Sır: Rahmet Şuunatı

Kâinatta; Şems ve Kamer’i, anasır ve maadini, nebatat ve hayvanatı; bir nakş-ı a’zamın atkı ipleri gibi o binbir isimlerin şualarıyla tanzim etmesi ve hayata hâdim etmesi ve nebatî ve hayvanî olan umum vâlidelerin gayet şirin ve fedakârane şefkatleriyle şefkatini göstermesi ve zevilhayatı hayat-ı insaniyeye müsahhar etmesi ve ondan rububiyet-i İlahiyenin gayet güzel ve şirin bir nakş-ı a’zamını ve insanın ehemmiyetini gösteren ve en parlak rahmetini izhar etmesi ile o Rahman-ı Zülcemalin Rahmet Şuaatı biliniyor.

Küre-i Arzda; zeminde dörtyüzbin muhtelif ayrı ayrı nebatatın ve hayvanatın taifelerini, hiçbirini unutmayarak, şaşırmayarak, vakti vaktine kemal-i intizam ile hikmet ve inayet ile terbiye ve idare etmesi ile Rahmet Şuaatı biliniyor.

İnsanın mahiyet-i maneviyesinin sîmasında akıl, kalb ve ruh gibi cihazlar vermesi ile maddi simasında da bir teşahhusatı vechi vermesiyle Rahmet Şuaatı biliniyor.

İnsan bu Rahmetin Şuaatını göremiyorsa Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın yüzondört surelerinin başlarına ve hem bütün mübarek kitabların ibtidalarına ve umum mübarek işlerin mebde’lerine baksın.

Dördüncü Sır: Rahmete mukabele tarzı

Kur’an-ı Hakîm, cüz’iyatta ve nevide sikke-i ehadiyeti göstermek ve Zât-ı Ehad’i mülahaza ettirmek için kâinatın daire-i a’zamından meselâ semavat ve arzın hilkatinden bahsettiği vakit, birden en küçük bir daireden ve en dakik bir cüz’îden bahseder.

Hem sikke-i ehadiyete nazarları çevirmek ve kalbleri celbetmek için o sikke-i ehadiyet üstünde rahmet sikkesini ve rahîmiyet hâtemini koymuştur.

Ve bize hakiki hitaba muhatablık makamında elimize Kur’anın mücmel bir hülâsası olan Fatiha’yı ve Fatiha’nın fihristesi olan Bismillahirrahmanirrahîm’i vermiştir.

Beşinci Sır: Besmelenin hadîs-i şerifte ki tefsiri

Hadîs-i Şerifin çok makasıdından birisi şudur ki: İnsan, ism-i Rahman’ı tamamıyla gösterir bir surettedir. İnsanın suret-i câmiasında küçük bir mikyasta zeminin sîması ve kâinatın sîması gibi yine o ism-i Rahman’ın cilve-i etemmini gösterir demektir. “İnsanda suret-i Rahman var” vuzuh-u delaletine ve kemal-i münasebetine işareten denilmiş ve denilir.

Altıncı Sır: Rahmetin hazinesinin vesileleri; Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sünneti ve ona edilen salâvatlar olduğu gibi bir diğeri de Bismillahirrahmanirrahîmdir.

O Zât-ı Akdes’e ve o Şems-i Ezel ve Ebed’e biz çendan nihayetsiz uzağız, yanaşamayız. Fakat onun ziya-i rahmeti, onu bize yakın ediyor.

O Rahmet hazinesini bulmanın çaresi: Rahmetin en parlak bir misali ve mümessili olan Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sünnetidir ve tebaiyetidir. Ve bu Rahmeten-lil-Âlemîn olan rahmet-i mücessemeye vesile ise salâvattır.

ONBEŞİNCİ LEM’A Risale-i Nur Külliyatının Sözler, Mektubat ve Ondördüncü Lem’aya kadar olan kısmının fihristesi olup Fihrist Risalesinin birinci kısmıdır. İkinci kısım ise Onuncu Şua olup ağabeyler yazmıştır.

ONALTINCI LEM’A Meraklı ve medar-ı sual olmuş “Dört Küçük Mes’ele”dir.

(Kur’an hizmetine dair dört sual ve hatimesinde ise tesanüd ve uhuvvete dair bir düstur gösterilmiştir.)

Birincisi: Ehl-i keşiften rivayeten bu geçen Ramazanda Ehl-i Sünnet ve Cemaat için bir ferec, bir fütuhat olacağını haber verdikleri halde zuhur etmedi. Böyle ehl-i velayet ve keşif, neden hilaf-ı vaki’ haber veriyorlar?

Elcevab: Hadîs-i şerifte vârid olmuştur ki: “Bazan bela nâzil oluyor; gelirken karşısına sadaka çıkar, geri çevirir.” Şu hadîsin sırrı gösteriyor ki; ehl-i keşfin muttali olduğu mukadderat Levh-i Ezelî’ gibi mutlak değildir. Ancak Levh-i Mahv-İsbat’ta yazılan muallak mukadderattır. Muallak mukadderat bazı şeraitle vukua gelirken şerait vücuda gelmezse geri kalır.

Elhasıl Ramazan-ı Şerifte bid’aların ref’ine Ehl-i Sünnet ve Cemaatin ekseriyetle hâlis duası bir şart ve bir sebeb-i mühim idi. Maalesef câmilere Ramazan-ı Şerifte bid’alar girdiğinden, duaların kabulüne sed çekip ferec gelmedi.

İkinci Meraklı Sual: “Sana işkence eden bu mübtedi’ ve kısmen münafık baştaki insanların takib ettikleri siyaseti nasıl görüyorsun ki ilişmiyorsun?”

Elcevab: Bu zamanda ehl-i İslâmın en mühim tehlikesi, fen ve felsefeden gelen bir dalaletle kalblerin bozulması ve imanın zedelenmesidir.

Bunun çare-i yegânesi: Nurdur, nur göstermektir ki, kalbler ıslah olsun, imanlar kurtulsun.

Üçüncü Meraklı Sual: İngiliz ve İtalya gibi ecnebilerin bu münafık hükûmete ilişmesine neden taraftar olmadın?

Elcevab: Biz, ferec ve ferah ve sürur ve fütuhat isteriz. Fakat kâfirlerin kılıncı ile değil. Kâfirlerin kılınçları başlarını yesin; kılınçlarından gelen faide bize lâzım değil.

Hem harb belası ise hizmet-i Kur’aniyemize mühim bir zarardır. Kadir-i Küll-i Şey, baştakilerin başlarına akıl ve kalblerine iman versin, yeter. O vakit kendi kendine iş düzelir.

Dördüncü Meraklı Sual: Neden arkadaşlarınıza ihtiyatı tavsiye ediyorsunuz? Çok nurlu risaleleri halklara gösterilmesini men’ediyorsunuz?

Elcevab: Başlardaki başların aklı başına gelinceye kadar göstermemek lâzım geliyor. Hem çok vicdansız insanlar var ki, garaz veya tama’ veyahud havf cihetiyle nuru inkâr eder veya gözünü kapar.

HÂTİME Lihye-i Şerife hakkındadır. Lihye-i Saadet, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın saç ve sakalından ibarettir. Hiçbir şeyini kaybetmeyen Sahabeler, o nurlu ve mübarek ve daimî yaşayacak saç ve sakallarıda muhafaza etmişler. Velevki her saç Hazret-i Risalet’in saçı olmasa dahi madem ümmetçe öyle telakki edilmiş ve o vesilelik vazifesini yapıyor ve hürmete ve teveccühe ve salavata vesile oluyor; kat’î sened ile o saçın zâtını teşhis ve tayin lâzım değildir. Yalnız, aksine kat’î delil olmasın, yeter.

SENİRKENT’Lİ ABİLERİN ÜÇ MES’ELEYE DAİR SORULARIDIR (Ahir zamanda yapılacak Kur’ani seddin hususiyetleri, Âhir zaman da yapılacak seyahat ve hicret manası, Âhir zamanda İsa A.S. nüzul etmesi ve Âhir zamanda yapılacak olan hizmetin ne zaman ve kimler tarafından yapılacak olduğunun bilinememesi üzerine sorulmuştur.)

Âyât-ı Kur’aniye, üslûb-u Arabiye üzerine ve zahir nazara göre umumun anlayacağı bir tarzda ifade ettiği için, çok defa teşbih ve temsil suretinde beyan ediyor.

Birincisi: Âyetin ifade ettiği zahir manasına göre: Güneş’in, hararetli ve çamurlu bir çeşme suyunda gurub ettiğini görmüş, diyor.

Elcevab: Bu mes’elede iki nazar vardır.

Zülkarneyn’in nazarı; Bahr-i Muhit-i Garbî’ye çamurlu bir çeşme tabiri, Zülkarneyn’e nisbeten uzaklık noktasında o büyük denizi bir çeşme gibi görmüş.

Kur’anın nazarı ise Kur’an, semavata bakarak geldiğinden Küre-i Arz’ı kâh bir meydan, kâh bir saray, bazan bir beşik, bazan bir sahife gibi gördüğünden; sisli, buharlı koca Bahr-i Muhit-i Atlas-ı Garbî’yi bir çeşme tabir etmesi, azamet-i ulviyetini gösteriyor.

İkincisi: Sedd-i Zülkarneyn nerededir?

Elcevab: Bu mes’elenin yalnız iki üç nüktesine gayet muhtasar bir işaret edeceğiz. Şöyle ki:

Ehl-i tahkikin beyanına göre, Zülkarneyn yemen padişahlarından birisidir ki, Hazret-i İbrahim’in zamanında bulunmuş ve Hazret-i Hızır’dan ders almış.

Tefsirlerde eskiden beri İskender namıyla iştiharının sebebi ise Zülkarneyn olan İskender-i Kebir’in nübüvvetkârane irşadatıyla akvam-ı zalime ile milel-i mazlume ortasında hail ve gaddarların garetlerine mani olacak meşhur sedd-i Çin’in binasını kurmasıdır.

Hâlbuki âyât-ı Kur’aniyenin zikrettiği hâdisat-ı cüz’iyeler; küllî hâdisatın uçları olduğu cihetle: çapulcu garetgir akvam-ı vahşiyenin ve garetkâr milletlerin hücumunu durdurmak için ya bizzât maddî kuvvetleriyle veyahud irşad ve tedbirleriyle sedler kuran Zülkarneyn-misal çok şahıslar gelmiş ve gelecektir.

Hem Kur’an-ı Hakîm, münasebat-ı kelâmiye cihetinde bir hâdiseden uzak bir hâdiseye intikal eder. Sedd’in harabiyetinden kıyametin kopmasını Kur’anın haber vermesi cihetinde iki nükte vardır:

Birincisi; bu sed nasıl harab olacak, öyle de dünya harab olacaktır.

İkincisi; fıtrî ve İlahî sedler olan dağlar metindir, ancak kıyametin kopmasıyla harab olurlar; İnkılabat-ı zaman tahribat yapsa da, çoğu sağlam kalır demektir.

Üçüncüsü: Âhirzamanda Hazret-i İsa’nın (A.S.) geleceğine ve Deccal’ı öldüreceğine dairdir.

Elcevab: Bu mes’eleye dair hem Birinci Mektub’da ve hem Onbeşinci Mektub’da gayet muhtasar ve bize kâfi bir cevab vardır.

ONALTINCI LEM’ANIN DEVAMI “Mugayyebat-ı Hamse”ye dairdir. (Ahir zamanda yapılacak Kur’ani seddin hususiyetleri, Âhir zaman da yapılacak seyahat ve hicret manası, Âhir zamanda İsa A.S. nüzul etmesi ve Âhir zamanda yapılacak olan hizmetin ne zaman ve kimler tarafından yapılacak olduğunun bilinememesi üzerine durulmuştur.)

“Mugayyebat-ı Hamse”ye dair Sure-i Lokman’ın âhirindeki âyetin hakkında ehl-i ilhadın tenkid suretinde “yağmurun gelmek vaktine ve rahm-ı maderdeki ceninin keyfiyetine ıttıla kabildir?” diyerek yaptıkları itiraza iki noktayla cevap verilmiştir.

Elcevab:

Birinci Nokta: Yağmurun vakt-i nüzulüne dair yapılan itiraza cevaptır. Rasadhanelerdeki âletle, bir yağmurun mukaddematını hissedip vaktini tayin etmek, gaibi bilmek değildir. Belki gaibi bilmek, âlem-i şehadete ayak basmayan ve meşiet-i hâssa ile rahmet-i hâssadan çıkmayan yağmurun vakt-i nüzulünü bilmektir ki, ilm-i Allâm-ül Guyub’a mahsustur.

İkinci Nokta: Rahm-ı maderdeki ceninin keyfiyetine dair yapılan itiraza cevaptır. Röntgen şuaıyla rahm-ı maderdeki çocuğun erkek ve dişisini bilmek, gaibi bilmek değildir. Belki gaibi bilmek, rahm-ı maderdeki çocuğun zükûret ve ünûset keyfiyetini bilmek ile beraber o çocuğun acib istidad-ı hususîsi ve istikbalde kesbedeceği vaziyetine medar olan mukadderat-ı hayatiyesinin mebadileri, hattâ sîmasındaki gayet acib olan sikke-i Samediyeti bilmektir ki, çocuğun o tarzda bilinmesi, ilm-i Allâm-ül Guyub’a mahsustur.

Elhasıl: Cenab-ı Hakk’ın rahm-ı maderdeki çocukların sîma-yı maddî ve manevîlerinde hem delil-i vahdaniyet, hem ihtiyar ve irade-i İlahiyenin hücceti olarak iki cilvesi var.

ONYEDİNCİ LEM’A Zühre’den gelmiş “Onbeş Nota”dan ibarettir.

Bir hatırlatma ve nükte: Bu ONYEDİNCİ LEM’A’nın tamamı Arapça Mesnevî-i Nuriyede olup tercümesi yapılmayan kısımlar tam 19 parçadır.

(Ahir zamana bakan hizmetteki hakikatlar ve bu hakikatların akla bakan kalbe bakan ne tür neticeleri var olduğu üzerine durulmuştur. Bu Onyedinci Lem’a için Âhir zamandaki hizmetin küçük bir fihristesidir diyebiliriz. Onsekizinci Lem’a da ise Âhir zamandaki hizmetin mümessilleri ve şahs-ı manevisi üzerine durulacaktır.)

Mukaddime Oniki sene evvel Hicri 1340, Miladi 1921 senelerinde inayet-i Rabbaniye ile, Yeni Said’in en evvel hakikat ilminden bir derece şuhud suretinde gördüğü bazı lemaat-ı tevhidiyeyi kısmen izahlı ve kısmen kısa bir mealini Türkçe olarak Notalar suretinde yazıldı

Birinci Nota: Şu âlemin fenasından sonra sana refakat etmeyen ve dünyanın harabıyla senden müfarakat eden bir şeye kalbini bağlama ve ebedî seferde sana arkadaşlığa muktedir olmayan işleri bırak, ehemmiyet verme, onların zevalinden kederlenme! Fâtır-ı Hakîm’in emrine muti’ olan duygularının ve latifelerinin sultanına itaat et, kurtul!..

İkinci Nota: Bir düstur-u Kur’anî olan tevazuyu emir ve tekebbürden men’eder. Hem de Cenab-ı Hakk’ın masivasından hiçbir şeyi ona taabbüd edecek bir derecede kendinden büyük zannetme diyerek izzet ve şehamet-i imaniye dersi verir.

Üçüncü Nota: Mevtin hakikatını, güzel ve ayn-ı hakikat bir ayna temsili ile açıp, uzun emelleri ve elemleri keser. Harici âlemin bir derece sabit olmasına aldanarak kendisini lâyemut ve daimi gören insana; hayat ve ömür ayinesinin her vakit kırılabileceğini ihtar eder.

Dördüncü Nota: Muttarid bir kanun-u âdetullah olan mevsimlerin, asırların değişmesinde, ekser eşyanın aynen iade edilip tazelenmesi isbat eder ki, şecere-i kâinatın en mükemmel meyvesi olan insanın, mevsim-i haşr-i ekberde aynıyla, cismiyle, ismiyle, resmiyle iade edilecektir.

Beşinci Nota: Sağ elinde sakîm ve dalaletli bir felsefeyi ve sol elinde sefih ve muzır bir medeniyeti tutan İsevî dininden uzaklaşmış Avrupayı hüda-yı, Kur’anî ile müvazene suretiyle açar, arasındaki farkları gösterir.

Evvela: İkinci bozuk Avrupanın çürük esaslarının bir kısmını gösteriyor. Şöyleki;

“Hayat bir cidaldir” deyip Hâlık-ı Kerim’in kerem düsturlarından olan ve erkân-ı kâinatta kemal-i itaatla imtisal edilen düstur-u teavünü görmüyor.

“Herşey kendi nefsine mâliktir” deyip kör dehasına güveniyor. Halbuki! İnsanın elinde bulunan nefis ve malın insanın mülkün değil, belki insana emanettir.

Saniyen: İki şakirdin himmetlerinin ne derece birbirinden farklı olduğunu gösteriyor.

Salisen: Felsefe-i sakîmenin şakirdleriyle Kur’an-ı Hakîm’in tilmizlerinin hamiyetkârlık ve fedakârlıklarını müvazene ediyor.

Rabian: İki şakirdin ulviyet ve inbisat-ı ruhlarının kıyası yapılıyor.

Altıncı Nota: Kâfirlerin çokluklarından ve onların bazı hakaik-i imaniyenin inkârındaki ittifaklarından dolayı telaşa düşen ve itikadını bozan bîçare insanları küfrün kuvvet ve ehemmiyeti olmadığını göstererek vesveseden kurtaran bir derstir. Gökteki hilâl-i Ramazanı yevm-i şekte isbatına dair bir temsil ile o vesveseyi kökünden keser. Şöyleki kâfirlerin nefiy sırrıyla ittifakları kuvvetsizdir. Kıymet ve ehemmiyet, kemmiyette ve aded çokluğunda değildir. Çünki nefyedenlerin nazarları ayrı ayrı olduğundan, davaları da ayrı ayrı olur.

Yedinci Nota: Fâsıkların kesretine bakıp aldanarak irtidada yüz tutan veyahud mertebe-i fıska inen ehl-i imanı, dünyaya şiddetle teşvik eden ve san’at ve terakkiyat-ı ecnebiyeye cebr ile sevkeden sahtekâr hamiyetfüruşları ikaz eden bir derstir. Hayat-ı içtimaiye-i İslâmiyenin terakkiyat ve asayişinin temin edilmesi ancak ehl-i imanın mesaîlerini tanzim eden ve mabeynlerindeki emniyeti tesis eden ve teavün düsturunu teshil eden dinin evamir-i kudsiyesiyle ve takva ve salabet-i diniye ile olur.

Sekizinci Nota: Cenab-ı Hakkın zerrat ve mevcudat, hatta cemadatın hizmetlerinin mükâfatını, hizmetleri içinde dercettiğinin delilleri sa’y ve ameldeki lezzet ve saadeti bilmeyen tenbel insanlara gösterilmiştir.

· Zât-ı Zülcelal’in isimlerine vazifeperverlik cihetinde âyine olan mevcudatın yüksek makam almaları mevcudatın vazifeleri içinde lezzet dahi aldıklarına delildir.

· İnsanın beka-i şahsî ve beka-i nev’î için ettiği hizmetleri, vazife içinde lezzet bulunduğuna enfüsi bir delildir.

· Vazife içinde lezzet bulunduğunun âfaki delilleri;

1. Hayvanatın vazifelerinde gösterdikleri fedakârane ve merdane vaziyetleridir.

2. Nebatat ve eşcar, bir şevk u lezzeti ihsas eden bir tavır ile Fâtır-ı Zülcelal’in emirlerini imtisal etmeleri nefs-i hizmette ücret bulunduğuna bir delildir. Bu şevk u lezzeti ihsas eden tavırlar ise dağıttığı güzel kokular ve müşterilerin nazarını celbedecek zînetlerle süslenmeleri ve sünbülleri ve meyveleri için çürüyünceye kadar kendilerini feda etmeleridir.

3. Mevcudatın istidad ve kabiliyetlerinin bilkuvveden bilfiil suretine geçmesinde gösterdikleri tavırlar lezzet aldıklarına delildir.

Hem güneşlerin deveranından ve seyr ü seyahatlarından tut, tâ zerrelerin mevlevî gibi devretmelerine ve dönmelerine ve ihtizazlarına kadar kâinattaki bütün sa’y ü hareket, kanun-u kader-i İlahî üzerine cereyan ediyor.

Hem herbir şey, bir Kadîr-i Ezelî’nin vücub-u vücuduna iki cihetle şehadet eder:

Biri: Tâkatının binler derece fevkinde vazifeleri görmekteki acz-i mutlak lisanıyla o Kadîr’in vücuduna şehadet eder.

İkincisi: Herbir şey, nizam-ı âlemi teşkil eden düsturlara ve müvazene-i mevcudatı idame eden kanunlara tatbik-i hareket etmekle, o Alîm-i Kadîr’e şehadet eder.

Evet Fâtır-ı Hakîm, Kitab-ı Mübin’in düsturlarını gayet güzel bir surette ve muhtasar bir tarzda ve has bir lezzette ve mahsus bir ihtiyaçta icmal edip derceder. Herşey öyle has bir lezzet ve mahsus bir ihtiyaç ile amel etse, o Kitab-ı Mübin’in düsturlarını bilmeyerek imtisal eder.

İşte eğer bu Sekizinci Nota’yı tamam işittin ve tam anladınsa, bir hads-i imanî ile  وَسِعَتْ رَحْمَتُهُ كُلَّ شَيْءٍ nin bir sırrı; Cenab-ı Hakkın zerrat ve mevcudat, hatta cemadatın hizmetlerinin mükâfatını, hizmetleri içinde dercetmesi rahmetinin vüsatini gösterir.

وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ nin bir hakikatı; Hem herbir zerre, mebde’-i hareketlerinde lisan-ı hal ile tesbih ettikleri gibi netice-i hareketlerinde hamd ettiklerini gösterir.

 اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ nun bir düsturu; Güneşlerin deveranından ve seyr ü seyahatlarından tut, tâ zerrelerin mevlevî gibi devretmelerine ve dönmelerine ve ihtizazlarına kadar kâinattaki bütün sa’y ü hareket, kanun-u kader-i İlahînin düsturu üzerine cereyan ettiğini gösterir.

فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ nun bir nüktesini anlarsın. Yâni kâinatta zerreden şemse kadar herşey bir vazife ile mükellef olup, bütün sa’y ü hareketleri kanun-u kader ile cereyan ettiğini; ve Cenab-ı Hak kemal-i kereminden, hizmet içinde mükâfat olarak bir lezzet dercettiğini isbat ve izah ile.. mevcudatın en mükemmeli ve zîhayatın reisi ve Arz’ın halifesi olan insan, tenbellik edip gaflete düşerse; cemadattan daha camid, sinekten çekirgeden daha kansız olacağını ikaz ve inzar ile, insanları vazife-i fıtriyelerine sevkedip, uluhiyet-i mutlakayı isbat eder.

Dokuzuncu Nota: Cenab-ı Hak kemal-i keremiyle, en büyük şeyi en küçük şeyde dercettiği cihetle; kâinattaki hayır ve kemalâtı, şecere-i kâinatın meyvesi ve çekirdeği olan, nev’-i insanın hakikatını taşıyan Nebilerde gösterdiğini; ve Nebilere intisab eden, hayır ve kemalâta, nura ve sürura çıkacağı gibi, ubudiyet cihetiyle de, bir zerre gibi küçük bir mahluk olan insanın, fihristiyet ve o intisab cihetiyle, ağzından çıkan “Allahü Ekber” sadâsı, Küre-i Arz’ın büyük bir “Allahü Ekber”i hükmüne geçtiğini, hakkalyakîn bir beyan ile, hakkın saadetini, imanın hüsn-ü kemalini bilbedahe izhar edip.. dalalet, şer, hasaret; dinin muhalifinde olduğunu kat’î isbat eder. Nübüvvettin ders verdiği din ve imanın binler mehasininden yalnız ubudiyetteki mehasini, muvahhidînin kalblerini bir araya getiren cemaatle kılınan namazlarda göstermekle külli ubudiyet ders verilmiştir.

Onuncu Nota: Marifetullahın delillerinin farklı farklı olduğunu bilmemekten dolayı hâsıl olan şüpheleri def ediyor. Marifetullahın şahidleri, bürhanları üç çeşittir.

Bir kısmı: Su gibidir; aklen görünebilen ve kalben hissedilebilen marifetullah delillerini tenkid etmemek gerektir. Misal olarak Ondördüncü Lem’anın İkinci Makamı, Yirmiikinci ve Otuzüçüncü Söz gibi risalelerdir.

İkinci kısım: Hava gibidir; aklen görünmeyen fakat kalben hissedilebilen marifetullah delillerini tenkid etmemek gerektir. Misal olarak aklen tam görünmeyip kalben hissedilebilen, İkinci Şua gibi risalelerdir.

Üçüncü kısım: Nur gibidir; aklen görünebilen fakat kalben hissedilmeyen marifetullah delillerini maddi mizanlarla tartmamak gerektir. Misal olarak Yirmiüçüncü Lem’a verilebilir.

Onbirinci Nota: Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın ifadesindeki şefkat ve merhameti cumhur-u avamın kolaylıkla okuyabildiği semavat ve arzın hilkati gibi görünen âyetleri ders vererek hem üslûb-u Kur’anîdeki cezalet ve selaset ve fıtrîliği Nakkaş-ı Ezelî’nin şuunatını ve fiillerini Sure-i Ammede olduğu gibi izah ederek gösteriyor. Böylelikle Kur’anın hakaikına gelebilecek şüpheleri def ediyor.

Onikinci Nota: مُوتُوا قَبْلَ اَنْ تَمُوتُوا kavl-i şerifine imtisalen, كُلُّ آتٍ قَرِيبٌ sırrıyla mevtin ve kabrin mahiyetini gösterip, serkeş nefs-i emmarenin dizginini çeker. Hem kısa bir ömür ve muvakkat bir hayatta, bu acib asırda, saadet-i ebediyeye en yarayışlı amel ve en makbul hizmet ve en devamlı sevab, “imanın takviyesine medar Risale-i Nur talebelerinin tarzında ulûm-u imaniyeye çalışmak” olduğunu beyan eden ve ehl-i ilim ve ehl-i kalemi ikaz eden bir düstur-u hakikattır.

Onüçüncü Nota: Medar-ı iltibas olmuş olan beş mes’eledir.

Birincisi: Tarîk-ı hakta çalışan ve mücahede edenler, yalnız kendi vazifelerini düşünmek lâzım gelirken, Cenab-ı Hakk’a ait vazifeyi düşünüp, harekâtını ona bina ederek hataya düşerler. Halbuki insanın elindeki cüz’-i ihtiyarî ile işledikleri ef’allerinde, Cenab-ı Hakk’a ait netaici düşünmemek gerektir. Ey kardeşlerim! Siz de, size ait olmayan vazifeye harekâtınızı bina etmekle karışmayınız ve Hâlık’ınıza karşı tecrübe vaziyetini almayınız!

İkinci Mes’ele: Ubudiyetin dâîsi emr-i İlahî ve neticesi rıza-yı Hak’tır. Semeratı ve fevaidi, uhreviyedir. Fakat ille-i gaiye olmamak, hem kasden istenilmemek şartıyla, dünyaya ait faideler ve kendi kendine terettüb eden ve istenilmeyerek verilen semereler, zaîfler için müşevvik ve müreccih hükmüne geçtiğinden ubudiyete münafî olmaz.. Eğer o dünyaya ait faideler ve menfaatler; o ubudiyete, o virde veya o zikre illet veya illetin bir cüz’ü olsa; o ubudiyeti kısmen ibtal eder, netice vermez.

Üçüncü Mes’ele: Ubudiyetin esası, acz ve fakr ve kusur ve naksını bilmek ve niyaz ile dergâh-ı uluhiyete karşı secde etmek iken, naz ve fahr suretinde gidenler; katre gibi makamını, deniz gibi evliyanın makamatıyla iltibas eder. Kendini o büyük makamata yakıştırmak ve o makamda kendini muhafaza etmek için tasannuata, tekellüfata, manasız hodfüruşluğa ve birçok müşkilâta düşer insanlara riyakârlık gibi. Hâlbuki medar-ı necat ve halas, yalnız ihlastır. Bir zerre ihlaslı amel, batmanlarla hâlis olmayana müreccahtır. İhlası kazandıran harekâtındaki sebebi, sırf bir emr-i İlahî ve neticesi rıza-yı İlahî olduğunu düşünmeli ve vazife-i İlahiyeye karışmamalı.

Dördüncü Mes’ele: Esbab-ı zahiriye eliyle gelen nimetleri, o esbab hesabına almamak gerektir. Hem esbab-ı zahiriyeyi perestiş edenleri aldatan; iki şeyin beraber gelmesi veya bulunmasıdır ki, “iktiran” tabir edilir, birbirine illet zannetmeleridir. Hâlbuki iki şeyin illeti de rahmet-i İlahiyedir.

Beşinci Mes’ele: Cemaatın sa’yleriyle hasıl olan bir neticeyi veya cemaatın haseneleriyle terettüb eden bir şerefi, bir fazileti üstaddan bilmemek gerektir. Belki üstadın mazhar ve ma’kes olduğunu bilmek lâzımdır.. Eğer cemaat, üstaddan bilse bir nevi şirk-i hafîye yol açar. Eğer üstad kendinden bilse o şeref ve fazilet onun enaniyetini okşar, onu gurura sevkeder. Her ikisi içinde zarardır.

Ondördüncü Nota: Tevhide dair dört küçük remizdir.

Birinci Remiz: İnsanın maddi ve manevi cevherlerinin kainatın aktarından toplanması ve ihtiyaçlarının ezelden ebede kadar kainatın her yerine dağılmış olması gösteriyor ki insanın mabudu ve melcei ve halaskârı o olabilir ki; arz ve semaya hükmeder, dünya ve ukba dizginlerine mâliktir.

İkinci Remiz: İnsanın fıtrat ve kalb ayinesinde bulunan şedid muhabbet-i beka, insanın kalb ve hüviyet ve mahiyeti için değil, Bâki-i Zülcelal’in cilvesine karşı muhabbet içindir.

Üçüncü Remiz: Fâtır-ı Hakîm’in insanın mahiyetine koyduğu manevî cihazat ve latifeler gaflet ve dalaletten gelen küçük bir halete dayanamıyor. Hattâ bazan söner ve ölür. Madem öyledir. Yediğin lokmaya, söylediğin kelimeye, bir daneye, bir anlık görünen nefsani, şehvani lem’aya ve nefsani, şehvani istekleri uyandıran bir işarete ve öpüp kalbine koyduğun gayr-ı meşru muhabbetlere hazer et, dikkatle bas, batmaktan kork, dünyayı yutan büyük letaiflerini onlarda batırma.

Dördüncü Remiz: Hakikatça dar olan insanın dünyası gaflet ve vehm ü hayaliyle genişlemiş. Ne vakit bir musibetin tahrikiyle gaflet kaçsa o geniş zannolunan dünyanın kabirden daha dar olduğu görülür. Madem dünya hayatı ve cismanî yaşayış ve hayvanî hayat böyledir; hayvaniyetten çık, cismaniyeti bırak, kalb ve ruhun derece-i hayatına gir.

Onbeşinci Nota: Üç mes’eledir.

Birinci Mes’ele: İsm-i Hafîz’in tecelli-i etemmini Kitab-ı Mübin’in üstünde yazılan şu kâinat kitabının sahifelerinden olan ağaç, çiçek ve otların muhtelif tohumlarında gösterip haşirdeki hafîziyetin tecelli-i ekberine delil yapıyor.

Onbeşinci Nota’nın İkinci ve Üçüncü Mes’eleleri iken, ehemmiyetine binaen Yirmidördüncü Lem’a olmuştur. Lem’alar 195

Onbeşinci Nota’nın Üçüncü Mes’elesi Ey insan ve ey nefsim, muhakkak bil ki: Cenab-ı Hakk’ın sana in’am ettiği vücudun, cismin, a’zaların, malın ve hayvanatın ibahedir, temlik değildir. Barla Lahikası 327

Onaltıncı Nota iken, ehemmiyetine binaen Yirmiüçüncü Lem’a olmuştur.

Onyedinci Nota Yedi Mes’eledir.

Onyedinci Notanın Birinci Mes’elesi yazdırılmadı.

Onyedinci Notanın İkinci Mes’elesi Beş Noktadır.

Onyedinci Notanın İkinci Mes’elesinin Birinci Noktası ehemmiyetine binaen Yirminci Lem’a oldu.

Onyedinci Notanın Üçüncü Mes’elesi iken suallerinin şiddet ve şümulüne ve cevablarının kuvvet ve parlaklığına binaen, Otuzbirinci Mektub’un Yirmiikinci Lem’ası olarak Lemaat’a karıştı.

Onyedinci Notanın Dördüncü Mes’elesi iken ihlas münasebetiyle Yirminci Lem’anın İkinci Nokta’sı oldu. Nuraniyetine binaen Yirmibirinci Lem’a olarak Lemaat’a girdi.

ONSEKİZİNCİ LEM’A Teksir Lem’alar ve Sikke-i Tasdik-i Gaybî mecmuasında neşredilmiştir. Ercüze de Risale-i Nur şakirtlerine işaret eden Hazret-i Ali’nin (R.A.) bir keramet-i gaybiyesidir. (Onyedinci Lem’a için Âhir zamandaki hizmetin küçük bir fihristesidir diyebiliriz. Onsekizinci Lem’a da ise Âhir zamandaki hizmeti mümessilleri ve şahs-ı manevisi üzerine durulacaktır.)

ONDOKUZUNCU LEM’A İktisad Risalesi İktisad ve kanaate, israf ve tebzire dair Yedi Nüktedir.

Birinci Nükte: İktisadın altı cihetle kısa bir tarifi yapılmıştır.

1. Hem bir şükr-ü manevî,

2. Hem nimetlerdeki rahmet-i İlahiyeye karşı bir hürmet,

3. Hem kat’î bir surette sebeb-i bereket,

4. Hem bedene perhiz gibi bir medar-ı sıhhat,

5. Hem manevî dilencilik zilletinden kurtaracak bir sebeb-i izzet,

6. Hem nimet içindeki lezzeti hissetmesine ve zahiren lezzetsiz görünen nimetlerdeki lezzeti tatmasına kuvvetli bir sebebdir.

İkinci Nükte: İktisadın yedinci bir tarifidir. İktisad ve kanaat, hikmet-i İlahiyeye tevfik-i harekettir. Şöyle ki Maddi cesedin idaresi noktasında mide, bir efendi ve bir hâkim iken ağızdaki kuvve-i zaika bir kapıcıdır. Kuvve-i zaikayı okşamak noktasında yarım dakika hatırı için kırk paradan on kuruşa çıkan israf eder. Hemde tenevvü-ü et’imeden gelen sun’î bir iştiha-yı kâzibe ile yemek yediğinden iştiha-yı hakikîyi kaybeder ve mideyi karıştırıp hazımsızlığa sebebiyet verir, hasta eder.

Üçüncü Nükte: Manevi cesedin idaresi noktasında kalbe, ruha, akla bakan cihetle kuvve-i zaika rahmet-i İlahiyenin matbahlarına bir nâzır ve bir müfettiş hükmündedir. Bu cihetle midenin fevkınde hükmü ve makamı vardır. Kuvve-i zaika, maddî cesede inhisar etmekten ziyade; akla, ruha ve kalbe baktığından, israf etmemek, zillet ve sefalete düşmemek ve o kuvve-i zaikayı taşıyan lisanı şükürde istimal etmek şartıyla leziz taamların tercih ve takib edilebileceğini; ve bu hakikat, hârika kuvve-i kudsiye sahibi Şah-ı Geylanî (K.S.) Hazretlerinin ihya-yı emvat keramet-i azîmesiyle izah edilerek; ruh cesede, kalb nefse, akıl mideye hâkim olduktan sonra, şükrün münteha derecelerine vâsıl olmakla mümkün olduğunu beyan eder.

Dördüncü Nükte: İktisad, kat’î bir sebeb-i bereket ve medar-ı hüsn-ü maişet olduğu gibi iktisad etmemek, zillete ve manen dilenciliğe ve sefalete düşmeğe sebebdir. İktisad edip hacat-ı zaruriyeye iktisar ve ihtisar ve hasredilse herkes âyetin taahhüd ettiği ummadığı tarzda yaşayacak kadar rızkını bulacak. Çünki rızık ikidir. Biri hakikî rızıktır ki, onunla yaşayacak. İkincisi: Rızk-ı mecazîdir ki, sû’-i istimalât ile hacat-ı gayr-ı zaruriye hacat-ı zaruriye hükmüne getirdiğinden bu rızkı tahsil etmek için bazen izzetini feda edip zilleti kabul etmeyi bazan de hayat-ı ebediyenin nuru olan mukaddesat-ı diniyeyi feda etmeyi gerektir. Hem vicdanı olan bir insan bu fakr u zaruret zamanında yüz aç adamın huzurunda, kemal-i lezzet ile fazla yiyemez. Böyle acib bir zamanda, şübheli mallarda, zaruret derecesinde iktifa etmek lâzımdır. İktisad, sebeb-i izzet ve kemal olduğuna bir oduncu ihtiyarın Hâtem-i Tâîden istiğnasını zikrederek, iktisadın kıymet ve izzetini, sehavetin fevkine çıkarır.

Beşinci Nükte: İktisad, izzet ve cömertliktir. Hısset ve zillet, ehl-i israf ve tebzirin zahirî merdane keyfiyetlerinin içyüzüdür. Bu hakikatı, bu risalenin te’lifi senesinde Isparta’da Üstadın hücresinde cereyan eden bal vakıası teyid etmektedir. İktisad Allah için olursa izzet ve cömertliktir. Yoksa hısset ve zillettir.

Altıncı Nükte: İktisad ile hıssetin arasındaki fark; iktisad kalbin şefkatinden, aklın ve ruhun kemalinden gelmiş bir halettir. Hısset ise sefillik ve bahillik ve tama’kârlık ve hırsdan ileri gelir. Müstehak olanlara hayırda ve ihsanda bulunmak Allah için olursa cömertliktir. Yoksa hıssettir. İktisad, kâinattaki nizam-ı hikmet-i İlahiye muvafakattır. Hem kendinden ziyade başkalarını düşünmek aklın kemalini gösterir. Müsaveme, alış-verişin esası ve ruhu olan emniyet ve sadakatı muhafaza eden bir halettir.

Yedinci Nükte: İsraf, hırsı intac eder. Hırs, üç neticeyi verir.

Birincisi: Kanaatsızlıktır. Kanaatsızlık sa’ye, şevki kırar ve gayr-ı meşru, külfetsiz bir malı arattırır.

İkincisi: Haybet ve hasarettir. Maksudunu kaçırmak ve istiskale maruz kalıp, teshilât ve muavenetten mahrum kalmaktır. Rızk-ı helâl, acz ve iftikara göre gelir; iktidar ve ihtiyara göre olmadığına zîhayat âleminden altı misal verilmiştir.

Üçüncüsü: Hırslı insan teveccüh-ü nâsı istediğinden ihlası kırılır, riyaya girer.

Evet zekat vermek ve iktisad etmek, malda bittecrübe sebeb-i bereket olduğu gibi; israf etmek ile zekat vermemek, sebeb-i ref’-i bereket olduğuna hadsiz vakıattan biri Üstadımızın Burdur daki müşahedesidir.

İbn-i Sina, tıb noktasında iktisadı şöyle izah etmiş; Yediğin vakit az ye. Yedikten sonra dört-beş saat kadar daha yeme. Şifa, hazımdadır. Yani, kolayca hazmedeceğin mikdarı ye. Nefse ve mideye en ağır ve yorucu hal, taam taam üstüne yemektir.

YİRMİNCİ LEM’A İhlas hakkındadır. (Ahir zamana bakan Risale-i Nur hizmetindeki en birinci düstur olan ihlasın geniş dairede diğer Kur’an hizmetkarları ile olan münasebetlerimize bakan tatbiki hakkındadır.)

Ayet ve hadisin işaretiyle ihlas ne kadar İslâmiyette mühim bir esas olduğunu gösteren”Beş Nokta”dır.

Birinci Nokta: Ehl-i nifak rekabetsiz ittifak ettikleri halde; ehl-i vifak olan ashab-ı diyanet ve ehl-i ilim ve ehl-i tarîkatın rekabetli ihtilaf etmelerinin pek çok esbabından, yedi sebebi beyan edilmiştir.

Birincisi: Ehl-i hakkın herbirisinin vazifesi umuma baktığı gibi muaccel ücretleri de taayyün ve tahassus etmeyip bir makama çoklar namzed olduğundan müzahame ve rekabet tevellüd edip; vifakı nifaka, ittifakı ihtilafa tebdil eder. Ehl-i gafletin ise hayat-ı içtimaiyedeki vazifeleri taayyün edip ayrıldığı gibi o vezaif mukabilindeki alacakları maddî, manevi ücret dahi taayyün edip ayrıldığından birbirleri ile ittifak edebilirler. Yoksa ehl-i hakkın ihtilafı hakikatsızlıktan gelmediği gibi, Ehl-i gafletin dahi ittifakları hakikatdarlıktan değildir. Bu müdhiş marazın merhemi, ilâcı; hizmet-i diniyenin mukabilindeki ücreti yalnız Allah’tan bekleyip nâstan gelen maddî ve manevî ücretten istiğna etmekle beraber hüsn-ü kabul ve hüsn-ü tesir ve teveccüh-ü nâsı kazanmak noktalarının Cenab-ı Hakk’ın vazifesi ve ihsanı olduğunu ve kendi vazifesi olan tebliğde dâhil olmadığını bilmektir.

İkinci Sebeb: Ehl-i dalalet hak ve hakikata istinad etmediklerinden zillete düşmemek için başkasının muavenet ve ittifakına samimî yapışırlar. Amma ehl-i hidayet ise tarîk-ı hakta yalnız Rabbisinin tevfikine itimad ettiklerinden zahir meşrebine muhalif olana karşı muavenet ihtiyacını tam hissetmiyor, ittifaka ihtiyacını göremiyor. Halbuki Cenab-ı Hakkın tevfiki ittifak edenlerle beraberdir. İşte bu ittifakın yegâne çaresi, “dokuz emirdir.”

1. Müsbet hareket etmektir ki; yani kendi mesleğinin muhabbetiyle hareket etmek.

2. Daire-i İslâmiyet içindeki meşreplerle çok rabıta-i vahdeti bulunduğunu düşünüp ittifak etmek

3. Her meslek sahibi yalnız kendi mesleğini haklı görüp başkasını haksız görmemek.

4. Ve ehl-i hakla ittifak, tevfik-i İlahînin bir sebebi ve diyanetteki izzetin bir medarı olduğunu düşünmekle…

5. Ehl-i hak tesanüd ederek ittifak ile bir şahs-ı manevî çıkarıp ehl-i dalaletin müdhiş şahs-ı manevîsine karşı, hakkaniyeti muhafaza etmek.

6. Ve hakkı, bâtılın savletinden kurtarmak için…

7. Nefsini ve enaniyetini

8. Ve yanlış düşündüğü izzetini

9. Ve ehemmiyetsiz rekabetkârane hissiyatını terketmekle ihlası kazanır, vazifesini hakkıyla îfa eder.

Üçüncü Sebeb: Ehl-i hakkın ihtilafı, himmetsizlikten ve aşağılıktan ve ehl-i dalaletin ittifakı, ulüvv-ü himmetten değildir. Belki ehl-i hidayetin ihtilafı, ulüvv-ü himmetini sû’-i istimale sebebiyet veren hıs-ı sevab ve rekabet etmekdendir. Ehl-i dalaletin ittifakı ise, himmetsizlikten gelen za’f ve aczdendir. Bu müdhiş maraz-ı ruhînin ilâcı; ulüvv-ü himmetin sû’-i istimali ile vazife-i uhreviyede kanaatsızlık cihetinden gelen hırsla karşısındaki hakikî kardeşine rekabet yerine kesret-i etba’ ile fazla muvaffakiyetin vazife-i İlahiye olduğunu bilip Müslümanların nereden ve kimden olursa olsun istifadelerine tarafdar olmaktır.

Dördüncü Sebeb: Ehl-i hidayetin rekabetkârane ihtilafı, akibeti düşünmemekten ve kasr-ı nazardan değil akibeti düşünmekle beraber enaniyeti terketmeyip tarîk-ı hakta gidenlere rekabet etmekdendir. Ehl-i dalaletin samimane ittifakları ise, akibet-endişlikten ve yüksek nazardan değil belki dünyevî ve hazır lezzet ve menfaat etrafında toplandıklarından dolayı samimî ittifak ve ittihad ediyorlar. Bu mühim marazın merhemi ve ilâcı: “El-hubbu fillah” sırrıyla Hak yolunda kim olursa olsun kendinden daha iyi olduğunun ihtimaliyle enaniyetinden vazgeçip tâbiiyeti dahi sebeb-i mes’uliyet ve hatarlı olan metbuiyete tercih etmektir.

Beşinci Sebeb: Ehl-i hidayetin ihtilafı ve adem-i ittifakı za’flarından olmadığı gibi; ehl-i dalaletin kuvvetli ittifakı da kuvvetlerinden değildir. Belki ehl-i hidayetin ittifaksızlığı, iman-ı kâmilden gelen nokta-i istinad ve nokta-i istinaddan neş’et eden kuvvetten ileri geldiği gibi; ehl-i gaflet ve ehl-i dalaletin ittifakları, kalben nokta-i istinad bulmadıkları itibariyle za’f ve aczlerinden ileri gelmiştir. Bu haksız ihtilaf marazının merhemi ve ilâcı; ihtilafın İslâmiyete ne derece zararlı olduğunu ve ehl-i dalaletin ehl-i hakka galebesini ne derece teshil ettiğini düşünüp, kemal-i za’f ve acz ile, o ehl-i hakkın kafilesine fedakârane, samimane iltihak etmektir.

Altıncı Sebeb: Ehl-i hak ekseriyetle âhirete ait olan faideleri düşünüp vaktini bir mes’eleye sarfetmediği için, meslekdaşlarıyla ittifakı muhkemleşmiyor. Gafletli ehl-i dünya ise, yalnız hayat-ı dünyeviyeyi düşündüklerinden, bütün hissiyatıyla ve ruh u kalbiyle şiddetli bir surette hayat-ı dünyeviyeye ait mes’elelere sarılır. Ve o mes’elede ona yardım edene kuvvetli yapışır. Bu müdhiş maraz-ı ihtilafa karşı birbirinizin kusurunu görmeyerek, haricî düşmanın hücumunda dâhilî münakaşatı terkedip ihtilafa düşmeyiniz. Aranızdaki uhuvveti temin etmek yerine şahsi kemalatınızı düşünüp birbirinizden çekilerek, ittifakı zaîfleştirmeyiniz.

Yedinci Sebeb: Ehl-i hak ve hakikatın ihtilaf ve rekabetleri, kıskançlıktan ve hırs-ı dünyadan gelmediği gibi; ehl-i dünyanın ve ehl-i gafletin ittifakları dahi, civanmerdlikten ve ulüvv-ü cenabdan değildir. Ehl-i hak ve hakikat âhiretteki makam hadsiz olduğundan a’mal-i sâlihada rekabet ve kıskançlık etmez. Kıskançlık eden ya riyakârdır, a’mal-i sâliha suretiyle dünyevî neticeleri arıyor veyahud sadık cahildir ki, a’mal-i sâliha nereye baktığını bilmiyor ve a’mal-i sâlihanın ruhu, esası ihlas olduğunu derketmiyor.

Bu marazın çare-i yegânesi: Nefsini ittiham etmek ve nefsine değil, daima karşısındaki meslekdaşına tarafdar olmak.

YİRMİBİRİNCİ LEM’A İhlas hakkındadır. (Ahir zamana bakan Risale-i Nur hizmetindeki en birinci düstur olan ihlasın dar dairede diğer Nur Talebeleri ile olan münasebetlerimize bakan tatbiki hakkındadır.)

İhlasın ve zamanın tarifi yapılmıştır. Ve bu zamanda hizmet-i Kur’aniyede bulunanlar için ihlasın ehemmiyeti, ihlas kazanılmazsa neticeleri ve ihlası kıran sebebler izah edilmiştir. Bu risalede ihlası kazanmak ve muhafaza etmek ve manileri defetmek için, düsturlar beyan edildiğinden lâakal her onbeş günde bir defa okunmalıdır.

Birinci Düsturunuz: Amelinizde rıza-yı İlahî olmalı. Yani Allah namına vermeli, Allah namına almalı, Allah namına başlamalı, Allah namına işlemeli. Vesselâm

Her amelde rıza-yı İlahîyi takib etmek daire-i Rububiyete ubudiyetle mukabele etmekle olur. Yani herbir esmanın dairesi içinde o esmaya muvafık surette hareket etmekle ihlas kazanılır.

İkinci Düsturunuz: Bu hizmet-i Kur’aniyede bulunan kardeşlerinizi tenkid etmemek ve onların üstünde faziletfüruşluk nev’inden gıbta damarını tahrik etmemekle ihlas kazanılır. İhlası kazanmak neticesinde sırr-ı uhuvvet ve ittihad-ı maksad ve ittifak-ı vazife ile tesanüd elde edilir. Böyle bir tesanüd ve ittihad-ı hakikîden şahs-ı manevî teşekkül eder. Şahs-ı maneviye dâhil olan herbir Nur Talebesi eşyaya ve hadisata kardeşleri adedince gözle bakar, akılla düşünür, kulakla işitir, elle çalışır bir tarzda külliyet kesbederek sarsılmaz bir itikad ile istikamet dairesinde hizmet edebilir. Böyle büyük bir manevî kıymet ve kuvveti kazanmakla beraber iştirak-i a’mal-i uhreviye düsturuyla herbir şakird derecesine göre umum kardeşlerinin manevî kazançlarına ve dualarına hissedar olmakla sevab cihetinde yaşar, yalnız günah cihetinde ölür.

Üçüncü Düsturunuz: Bütün kuvvetinizi ihlasta ve hakta bilmelisiniz. Kardeşlerinizin nefislerini nefsinize; şerefte, makamda, teveccühte, hattâ menfaat-ı maddiye gibi nefsin hoşuna giden şeylerde hatta menfaat-ı maneviye ve uhreviyede tercih etmek sırrıyla ihlas-ı tâmmı kazanınız. Böyle bir ihlastaki manevi kuvvet binler maddi kuvvetlerle edilen hizmetten fazla muvaffakıyet gösterir. Bu muvaffakıyetin bir sebebide Hazret-i Ali (R.A.) ve Hazret-i Gavs-ı A’zam (K.S.) gibi manevî kahramanların arkamızda zahîr, başımızda üstad olmalarıdır.

Dördüncü Düsturunuz: Kardeşlerinizin meziyetlerini şahıslarınızda ve faziletlerini kendinizde tasavvur edip, onların şerefleriyle şâkirane iftihar etmektir. Yani, birbirinde fâni olmaktır ki buna tefani denir. Mesleğimiz “Haliliye” olduğu için, meşrebimiz “hıllet”tir. Hıllet ise, en yakın dost ve en fedakâr arkadaş ve en güzel takdir edici yoldaş ve en civanmerd kardeş olmak iktiza eder.

İhlası kazanmanın ve muhafaza etmenin en müessir bir sebebi, rabıta-i mevttir. Yani zaman-ı hazırdan istikbale fikren giderek, nazaran bakarak kısa ömür ağacının başındaki tek meyvesi olan kendi cenazesine gördükten sonra bir parça öbür tarafa gitse, asrının ölümünü de görür; daha bir parça öbür tarafa gitse, dünyanın ölümünü de müşahede eder, ihlas-ı etemme yol açar.

İkinci Sebeb: İman-ı tahkikînin kuvvetiyle ve marifet-i Sâni’i netice veren masnuattaki tefekkür-ü imanîden gelen lemaat ile bir nevi huzur kazanıp, Hâlık-ı Rahîm’in hazır nâzır olduğunu düşünüp, ondan başkasının teveccühünü aramayarak; huzurunda başkalarına bakmak, meded aramak o huzurun edebine muhalif olduğunu düşünmek ile o riyadan kurtulup ihlası kazanır.

İhlası kıran ve riyaya sevkeden pek çok esbabdan iki-üçünü muhtasaran beyan edeceğiz:

İhlası kıran birinci mani: Menfaat-ı maddiyeyi arzu edip muntazır kalmak, sonra nefs-i emmare hodgâmlık cihetiyle, o menfaati başkasına kaptırmamak için, hakikî bir kardeşine ve o hususî hizmette arkadaşına karşı bir rekabet damarı uyandırır. İhlası zedelenir, hizmette kudsiyeti kaybeder. Ehl-i hakikat nazarında sakîl bir vaziyet alır. Ve maddî menfaati de kaybeder.

Hakikî kardeşlerin içinde sırr-ı ihlası ve samimî ittifakı kuvvetleştirecek iki misal:

Birinci Misal: İştirak-i emval düsturu gaz lambası temsili ile izah edilmiştir. Emval-i uhreviyede sırr-ı ihlas ile iştirak ve sırr-ı uhuvvet ile tesanüd ve sırr-ı ittihad ile teşrik-ül mesaî.. o iştirak-i a’malden hasıl olan umum yekûn ve umum nur herbirinin defter-i a’maline bitamamiha girer.

İkinci Misal: Ehl-i san’at, netice-i san’atı ziyade kazanmak için, iştirak-i san’at cihetinde mühim bir servet elde ettiğini dikiş iğneleri yapılması misali ile izah edilmiştir.

İhlası kıran ikinci mani: Hubb-u câhtan gelen şöhretperestlik saikasıyla ve şan ü şeref perdesi altında teveccüh-ü âmmeyi kazanmak, nazar-ı dikkati kendine celbetmekle enaniyeti okşamak ve nefs-i emmareye bir makam vermektir ki, en mühim bir maraz-ı ruhî olduğu gibi “şirk-i hafî” tabir edilen riyakârlığa, hodfüruşluğa kapı açar, ihlası zedeler. Kur’an-ı Hakîm’in hizmetindeki mesleğimiz hakikat ve uhuvvet olduğu için hubb-u câhtan gelen rekabet tesir etmez. Çünkü Nur talebeleri hakikatın etrafında toplandığından o hakikatın altına giren kuvvetli elleri gördükçe memnun olur. Kevser-i Kur’anîden süzülen tatlı, büyük bir havuzu kazanmak için, bir buz parçası nev’indeki şahsiyetini ve enaniyetini o havuz içine atıp eritir.

Üçüncü Mani: Korku ve tama’dır.

Sair evradı Risale-i Nurla meşguliyete tercih eden kardeşlere hususî bir mektubdur Risale-i Nurla meşguliyetin beş cihetle ibadet olduğuna işaret eden iki hadîs-i şerifin bir nüktesine dairdir.

Birincisi: Mahşerde ülema-i hakikatın sarfettikleri mürekkeb, şehidlerin kanıyla müvazene edilir; o kıymette olur.

İkincisi: Bid’aların ve dalaletlerin istilâsı zamanında Sünnet-i Seniyeye ve hakikat-ı Kur’aniyeye temessük edip hizmet eden, yüz şehid sevabını kazanabilir.

Hadîsteki “âlim” tabirine bir sene bu risaleleri ve bu dersleri anlayarak ve kabul ederek okuyan mazhar olduğu gibi, anlamayarak okusa dahi Risale-i Nur şakirdlerinin şahs-ı manevîsine dahil olduktan sonra yine bu zamanın bir âlimi olabilir. 

YİRMİİKİNCİ LEM’A En mahrem ve en has ve hâlis kardeşlere mahsus olarak yazılan bu Lem’a İhlas risalesinde bahsi geçen insanı ihlassızlığa sevk eden halklardan hürmet görmek ve makam-ı içtimaîde nüfuz temin etmek ve teveccüh-ü nası istemek gibi halattan Üstadımızın şiddetle kaçınmasına rağmen zahir nazarla Üstadımızın hayatında ihlas düsturlarına muhalif görünen halatın hikmetini anlatır. O hikmet ise Kur’an-ı Hakîm’in hizmeti esnasında ve hakaik-i imaniyenin dersi vaktinde o hakaik hesabına ve Kur’an şerefine o makamın iktiza ettiği izzet ve vakar-ı ilmiyeyi muhafaza edip, başını ehl-i dalalete eğmemesidir. Bu Mes’ele “Üç İşaret”tir.

Birinci İşaret: Şahsıma ve Risale-i Nur’a ait mühim bir sual. Sen, ehl-i dünyanın dünyasına karışmadığın halde, nedendir ki, her fırsatta onlar senin âhiretine karışıyorlar. Halbuki hiçbir hükûmetin kanunu, târik-üd dünya ve münzevilere karışmıyor?

Bu suale cevab verecek, Isparta vilayetinin hükûmetidir ve şu vilayetin milletidir. Çünki Isparta vilayetinde, imanın kuvveti lâkaydlığa ve ibadetin iştiyakı sefahete hâkim olmasını ve umum vilayetlerin fevkınde bir meziyet-i dindaraneyi Risale-i Nur bu vilayete kazandırdığından, elbette bu vilayetteki umum insanlar, hattâ faraza dinsizi de olsa, beni ve Risale-i Nur’u müdafaaya mecburdur.

İkinci İşaret: Tenkidkârane bir suale cevabdır. Bu asr-ı hürriyette ve bu yeni başladığımız cumhuriyetler devrinde, müsavat esası üzerine tahakküm ve tagallübü kaldırmak düsturu, bizim bir kanun-u esasîmiz hükmüne geçtiği halde; sen kâh hocalık, kâh zâhidlik suretinde teveccüh-ü âmmeyi kazanarak, nazar-ı dikkati kendine celbederek, hükûmetin nüfuzu haricinde bir kuvvet, bir makam-ı içtimaî elde etmeye çalıştığın, zahir halin ve eski zamandaki macera-yı hayatının delaletiyle anlaşılıyor.

Elcevab: Nev’-i beşerin fıtratı ve sırr-ı hikmeti, müsavat-ı mutlaka kanununa zıddır. Fıtrat-ı beşeriyeyi değiştirmek ve nev’-i beşerin hilkatindeki hikmet-i esasiyeyi kaldırmakla, mutlak müsavat kanunu tatbik edilebilir. İmanlı fazilet, medar-ı tahakküm olmadığı gibi, sebeb-i istibdad da olamaz. Tahakküm ve tagallüb etmek, faziletsizliktir. Ekser ehl-i gafletçe matlub olan teveccüh-ü nâs ve hüsn-ü kabul-ü halk dahi, mühim bir sırra binaen benim menfurumdur; onlardan kaçıyorum.

Üçüncü İşaret: Mağlatalı divanecesine bir sual. Sen neden vazifesiz olduğun halde halk beni dinlesin diye hodfüruşane bir vaziyet takınıyorsun? Bu hürmet ve makam ve teveccüh, vazife başında olduğu vakte mahsustur ve vazifedarlara hastır. Sen vazifesiz bir adamsın; vazifedarlar gibi milletin hürmetini kabul edemezsin!

Elcevab: Kanunu tatbik edenler evvelâ kendilerine tatbik ettikten sonra başkasına tatbikini isteyebilirler. Manevî hacat-ı zaruriyeye istinad eden imanın ders ve takviye edilme vazifesini gören ehl-i marifet, kendine verilen nimet-i İlahiyeyi ve fazilet-i imaniyeyi hiçe saymakla kendine edilen hürmet ve makam ve teveccüh-ü nası reddedebilir.

Hâtime Eski zamanda gayet büyük, kudsî bir imamın bize karşı gaybî kerametiyle iltifatından sonra kardeşlerimin takva ve ihlasları ve ziyaretçilerin hürmet ve hüsn-ü zanları içinde -ben bilmeyerek- nefsim müftehirane, güya müteşekkirane perdesi altında riyakârane bir enaniyet vaziyetini almak istedi. Birden bu ehl-i dünyanın hadsiz hassasiyetle ve hattâ riyakârlığın zerrelerini de hissedebilir bir tarzda, birden bana iliştiler. Ben Cenab-ı Hakk’a şükrediyorum ki, bunların zulmü bana bir vasıta-i ihlas oldu.

YİRMİÜÇÜNCÜ LEM’A (Ahir zamana bakan Risale-i Nur hizmetindeki en birinci düstur olan ihlası Nur Talebelerine kazandıracak Risale-i Nurdaki tevhide dair mevzuların hülasasıdır.)

Tabiat Risalesi Onyedinci Lem’anın Onaltıncı Notası iken, ehemmiyetine binaen Yirmiüçüncü Lem’a olmuştur. Bu Lem’a Tabiattan gelen fikr-i küfrîyi dirilmeyecek bir surette öldürüyor; küfrün temel taşını zîr ü zeber ediyor.

İhtar Şu notada herbir muhalin ucunda, Tabiiyyunun münkir kısmının gittikleri yolun içyüzü ne kadar akıldan uzak ve ne kadar çirkin ve ne derece hurafe olduğu beyan edilir. Hem Kur’an-ı Hakîm, “Cenab-ı Hak hakkında şekk olmaz ve olmamalı” âyet-i kerimesinin manayı münafisi ile vücud ve vahdaniyet-i İlahiyenin bedahet derecesinde olduğunu gösteriyor.

Mukaddime insanların ağzından çıkan ve dinsizliği işmam eden dehşetli kelimeler var. Ehl-i iman, bilmeyerek istimal ediyorlar. Mühimlerinden üç tanesini beyan edeceğiz:

Birinci Kelime: “Evcedethü-l esbab” Yani, “esbab bu şey’i icad ediyor.” Pek çok muhalatından yalnız üç tanesini zikrediyoruz.

Birinci Muhal: “Her hangi bir zîhayatın icadı Vâhid-i Ehad’e verilmeyip, esbabdan taleb edilse; bir eczahane-i kübrada mevcud kavanozların içindeki maddelerin garib bir tesadüf eseri veya esen rüzgârların kavanozları çarpıp devirerek içindeki maddelerin akması ve bir yere toplanması” temsiliyle gösterilen vücud-u eşyayı esbaba vermek itikadının hadsiz muhaliyetini, beyan eder. Şu eczahane-i kübra-yı âlemde, Hakîm-i Ezelî’nin mizan-ı kaza ve kaderiyle alınan mevadd-ı hayatiye, hadsiz bir hikmet ve nihayetsiz bir ilim ve herşeye şamil bir irade ile vücud bulabilir. O mevadd-ı hayatiyenin vücud bulması kör, sağır, hududsuz, sel gibi akan küllî anasır ve tabayi’ ve esbabın işidir denilse yüz derece akıldan uzak, muhal ve bâtıl bir hezeyan olur.

İkinci Muhal: Sinek temsili ile izah edilmiştir. Bir sineğin küçücük cismi, kâinatın ekser anasır ve esbabı ile alâkadar ve hülâsası olduğundan eğer, Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Zülcelal’e verilmezse, belki esbaba isnad edilse lâzım gelir ki; âlemin pek çok ve muhtelif ve birbirine zıd, mübayin anasır ve esbabı, kemal-i intizam ile gayet hassas bir mizan ve tamam bir ittifak ile, herbir zîhayatın vücudunda müdahalesi bulunduğunu kabul etmek lâzım gelir.

Üçüncü Muhal: “Bir mevcudun vahdeti varsa, elbette bir vâhidden, bir elden sudûr edebilir.” kaide-i mukarreresiyle muntazam ve mevzun ve hayat ile kesrete vâhdet verilen mevcudat gayet Kadîr, Hakîm olan bir vâhidden sudur edebilir. Eğer hadsiz ve camid ve cahil, mütecaviz, şuursuz, kör, sağır esbaba isnad edilse lâzım gelir ki; hadsiz imkânat yolları içinde ve içtima ve ihtilat ile o esbabın körlüğü, sağırlığı ziyadeleştiği halde; o muntazam ve mevzun ve vâhid bir mevcudu onlara isnad etmek yüz muhali birden kabul etmek gibi akıldan uzaktır. Hem esbab-ı maddiye zîhayatın zahirine bile tam temas edemedikleri halde san’atça daha acib, hilkatça daha bedî’ olan bâtınına temas edemez ki o zîhayat vücud bulabilsin.

İkinci Kelime: “Teşekkele binefsihi” Yani, “kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor, bitiyor.”

Birinci Muhal: İnsanın vücudu daima teceddüdde olarak gayet muntazam bir makine ve hârika ve daima tahavvülde bir saray suretinde yaratılmıştır. İnsanın vücudunda çalışan zerreler rızık münasebetiyle ve beka-i nev’i itibariyle kâinatla alakadardır. Eğer zerrelerin harekatı, Kadîr-i Ezelî’nin kanunuyla olduğu kabul edilmezse zerrenin zatına verilse her bir zerreye öyle bir göz lâzım ki, insanın mecmu-u cesedinin her tarafını görmekle beraber, münasebetdar olduğu bütün kâinatı dahi görecek bir gözü ve bütün mazi ve müstakbel ve nesil ve aslı ve anasırının menbalarını ve rızkının madenlerini bilecek, tanıyacak yüz dâhî kadar bir aklı olduğunu kabul etmek lâzım geliyor. Bu ise her bir zerreye bin Eflatun kadar bir ilim ve şuur vermekle kabul edilebilir.

İkinci Muhal: İnsanın vücud sarayındaki herbir âza, bir kubbeli menzile benzer. Herbir azadaki zerreler o kubbedeki taşlar gibi birbirleriyle kemal-i müvazene ve intizam ile başbaşa verip hareket ediyorlar. Eğer bu zerreler, şu âlemin ustasının emrine tâbi’ birer memur olmasalar; o vakit herbir zerre, umum o ceseddeki zerrelere hem hâkim-i mutlak hem herbirisine mahkûm-u mutlak, hem her birisine misil hem hâkimiyet noktasında zıd, hem yalnız Vâcib-ül Vücud’a mahsus olan ekser sıfâtın masdarı, menbaı, hem gayet mukayyed hem gayet mutlak bir surette olduğunu kabul etmek lazım gelir. Zerre kadar şuuru olan, bunun pek zahir bir muhal belki yüz muhal olduğunu derkeder.

Üçüncü Muhal: İnsanın vücudu, zerrat adedince hurufat bulunan bir mektuba benzer. Eğer o vücud Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Ezelî’nin kalemiyle mektub olmazsa ve tabiata, esbaba mensub matbu’ farz edilse, o vakit insanın vücudundaki bir hüceyre-i bedenden tut, birbiri içinde daireler misillü, binler mürekkebat adedince tabiat kalıpları, demir kalemleri ve harfleri ve hattâ bu demir harfleri ve kalemleri ve kalıpları dökmek için birçok fabrikalar ve bu fabrikaların inşası için, keza fabrikaların vücudu lâzım gelir. Hem öyle kalıblar ki herbir kalıbın içinde küçük kalem ile bir sahife -ince hatla- yazılmış. Eğer bu kalıb Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Ezelî’nin kudretiyle ilmiyle olmazsa ve tabiata, esbaba mensub tesadüfi farz edilse, o vakit hurufat kalıbları adedince ilahlar olması lazım gelir. Ve hâkeza müteselsilen gittikçe gidecek…

Üçüncü Kelime: “İktezathü-t tabiat” Yani, “tabiîdir, tabiat iktiza edip icad ediyor.”

Birinci Muhal: Herbir mevcudatta, hususan zîhayatta görünen basîrane, hakîmane olan san’at ve icad, güneşin hasiyetlerine mâlik, zahiren küçük, manen çok derin bir zerrecik cam parçasına benzer. Eğer o san’at ve icad Şems-i Ezelî’nin cilve-i esmasına verilmezse, herbir mevcudda, hususan herbir zîhayatta hadsiz bir kudret ve irade ve nihayetsiz bir ilim ve hikmet taşıyacak bir tabiatı, bir kuvveti, âdeta bir ilahı içinde kabul etmek lâzım gelir. Bu tarz-ı fikir ise, kâinattaki muhalatın en bâtılı, en hurafesidir.

İkinci Muhal: Herbir parça toprak içine tohumları nöbetle atılan umum çiçeklerin ve meyvelerin yetişmelerine ve teşkillerine bakıldığında o bir parça toprakta, menşe’ ve tezgâh olduğu hadsiz çiçekler ve meyvelerin birbirinden çok ayrı olan şekil ve heyetlerini teşkil ve tasvir edebilir bir kabiliyeti, bilfiil görülüyor. Eğer gayet intizamlı, mizanlı, san’atlı, hikmetli şu mevcudat; nihayetsiz Kadîr, Hakîm bir zâta verilmezse, belki tabiata isnad edilse, lâzım gelir ki; herbir parça toprakta, manen Avrupa kadar, manevî ve küçük mikyasta matbaaları ve fabrikaları içinde bulundursun. Tabiiyyunların bu fikr-i küfrîlerinin ne derece daire-i akıldan hariç olduğunu kıyas ediniz.

Eğer desen: Mevcudat, tabiata isnad edilse böyle acib muhaller olur, imtina’ derecesinde müşkilât olur; acaba Zât-ı Ehad u Samed’e verildiği vakit, o müşkilât nasıl kalkıyor? Ve o suubetli imtina, o sühuletli vücuba nasıl inkılab eder?

Birinci muhalde nasılki güneşin cilve-i in’ikası, kemal-i sühuletle, külfetsiz en küçük zerrecik camdan tut, tâ en büyük bir denizin yüzüne kadar feyzini ve tesirini misalî güneşçiklerle gayet kolaylıkla gösterdikleri halde, eğer güneşten nisbeti kesilse; o vakit herbir zerrecikte, tabiî ve bizzât bir güneşin haricî vücudu imtina derecesinde bir suubetle olabilmesi, kabul edilmek lâzım gelir. Öyle de; Herbir mevcud, doğrudan doğruya Zât-ı Ehad u Samed’e verilse; vücub derecesinde bir sühulet, bir kolaylık ile ve bir intisab ve cilve ile, herbir mevcuda lâzım herbir şey, ona yetiştirilebilir. Eğer o intisab kesilse ve o memuriyet başıbozukluğa dönse ve herbir mevcud kendi başına ve tabiata bırakılsa, o vakit imtina’ derecesinde yüzbin müşkilât ve suubetle sinek gibi bir zîhayatın, kâinatın küçük bir fihristesi olan gayet hârika makine-i vücudunu icad eden, içindeki kör tabiatın, kâinatı halk ve idare edecek bir kudret ve hikmet sahibi olduğunu farzetmek lâzım gelir. Bu ise bir muhal değil, belki binler muhaldir.

Elhasıl: Nasılki Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un şerik ve naziri mümteni’ ve muhaldir. Öyle de: rububiyetinde ve icad-ı eşyada başkalarının müdahalesi, şerik-i zâtî gibi mümteni’ ve muhaldir.

Üçüncü Kelimenin İkinci Muhalindeki Müşkilâta Cevab: Bütün eşya Vâhid-i Ehad’e verilse; bütün eşya, bir tek şey gibi sühuletli ve kolay olur. Eğer esbaba ve tabiata verilse, bir tek şey, umum eşya kadar müşkilâtlı olduğu, bir adamın bir padişaha askerlik veya memuriyet cihetiyle intisab etmesi, karıncanın o memuriyet cihetiyle Firavun’un sarayını harab etmesi, sineğin o intisab ile, Nemrud’u gebertmesi temsilleri ile izah ediliyor.

Hakikatında ise buğday tanesi gibi bir çam çekirdeğinden, koca çam ağacının bütün cihazatının yetiştirilmesi ancak ordu kuvveti ile işaret edilen kudretle ve fabrika ile işaret edilen ilmin bir ünvanı olan kaderin tanzimi ile olabilir.

Elhasıl: Vâcib-ül Vücud’a her mevcudu vermek, vücub derecesinde bir sühuleti var. Ve tabiata icad cihetinde vermek, imtina’ derecesinde müşkil ve haric-i daire-i akliyedir.

Üçüncü Muhal: Bu muhali izah edecek bazı risalelerde beyan edilen iki misal:

Birinci Misal: Bütün âsâr-ı medeniyetle tekmil ve tezyin edilmiş, hâlî bir sahrada kurulmuş, yapılmış bir saraya gayet vahşi bir adam girse, hem farzetse ki bu saray, kat’iyyen hariçten gelme hiç bir fâilin eseri değil. Sonra içindeki eşya-yı muntazamaya sebeb ararken tanziminin kavaninini câmi’ bir defter bulsa, onu ma’kes-i şuur olduğundan, bir fâil, bir illet-i ızdırarî kabul eder. Hâlbuki muhaldir ki elsiz ve gözsüz ve çekiçsiz olan o defter dahi, sair içindeki şeyler gibi, hiçbir kabiliyeti yoktur ki o sarayı teşkil ve tezyin etsin.

İşte aynen bu misal gibi; gayet muntazam, hadsiz derece mükemmel ve bütün etrafı mu’cizane hikmetle dolu şu saray-ı âlemin içine, inkâr-ı uluhiyete giden tabiiyyun fikrini taşıyan vahşi bir insan girse; şu saray-ı âlemin, daire-i mümkinat haricinde olan Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un eser-i san’atı olduğunu düşünmeyerek ve ondan i’raz ederek, gözsüz, şuursuz, kudretsiz “Tabiat” bunu yapmış dese ne derece büyük bir ahmaklıktır, anlarsın.

İkinci Misal: Muhteşem bir kışlaya ve Ayasofya gibi gayet muazzam bir câmiye gayet vahşi bir adam girer. O ordunun ve cemaat-ı müslimînin devletin nizamatıyla ve kanun-u padişahî ile ve şeriat sahibinin emirlerinden gelen manevî düsturları ile yaptıkları harekâtını anlamayıp maddi iplerle birbiriyle bağlı olduklarını tahayyül ederek en vahşi insan suretindeki canavar hayvanları dahi güldürecek derecede maskaralı bir fikirle çıkar, gider. Aynı bu misal gibi; Sultan-ı Ezel ve Ebed’in hadsiz cünudunun muhteşem bir kışlası olan şu âleme ve o Mabud-u Ezelî’nin muntazam bir mescidi olan şu kâinata; mahz-ı vahşet olan, inkârlı fikr-i tabiatı taşıyan bir münkir giriyor.  O Sultan-ı Ezelî’nin hikmetinden gelen nizamat-ı kâinatın manevî kanunlarını, birer maddî madde tasavvur ederek, kudret-i İlahiyenin yerine, Tabiatı ikame etmek ve eline icad vermek, misaldeki vahşiden bin defa aşağı bir vahşettir!..

Elhasıl: Tabiiyyunların, mevhum ve hakikatsız tabiat dedikleri şey, olsa olsa ve hakikat-ı hariciye sahibi ise; ancak bir san’at olabilir, Sâni’ olamaz. Bir nakıştır, Nakkaş olamaz. Ahkâmdır, hâkim olamaz. Bir şeriat-ı fıtriyedir, Şâri’ olamaz. Mahlûk bir perde-i izzettir, Hâlık olamaz. Münfail bir fıtrattır, Fâtır bir fâil olamaz. Kanundur, kudret değildir; kâdir olamaz. Mistardır, masdar olamaz.

Elhasıl: Madem mevcudat var. Madem mevcudun vücuduna, taksim-i aklî ile dört yoldan başka yol tahayyül edilmez. O dört cihetten üçünün -herbirinin üç zahir muhaller ile butlanı, kat’î bir surette isbat edildi. Elbette bizzarure ve bilbedahe dördüncü yol olan her şey doğrudan doğruya dest-i kudretinden çıktığını ve Semavat ve Arz kabza-i tasarrufunda bulunduğu gösteren vahdet yolu, kat’î bir surette isbat olunuyor.

Ey esbabperest ve tabiata tapan bîçare adam! Madem herşeyin tabiatı, herşey gibi mahluktur; çünki san’atlıdır ve yeni oluyor. Hem her müsebbeb gibi, zahirî sebebi dahi masnu’dur. Ve madem herşeyin vücudu, pek çok cihazat ve âletlere muhtaçtır. O halde, o tabiatı icad eden ve o sebebi halkeden bir Kadîr-i Mutlak var. Ve o Kadîr-i Mutlak’ın ne ihtiyacı var ki âciz vesaiti, rububiyetine ve icadına teşrik etsin.

Hâşâ! Belki doğrudan doğruya müsebbebi, sebeb ile beraber halkederek, cilve-i esmasını ve hikmetini göstermek için, bir tertib ve tanzim ile zahirî bir sebebiyet, bir mukarenet vermekle, eşyadaki zahirî kusurlara, merhametsizliklere ve noksaniyetlere merci’ olmak için, esbab ve tabiatı dest-i kudretine perde etmiş; izzetini o suretle muhafaza etmiş.

Acaba bir saatçi, saatin çarklarını yapsın; sonra saati çarklarla tertib edip tanzim etsin, daha mı kolaydır? Yoksa hârika bir makineyi, o çarklar içinde yapsın; sonra saatin yapılmasını o makinenin camid ellerine versin, tâ saati yapsın, daha mı kolaydır?

Veyahud bir kâtib; mürekkeb, kalem, kâğıdı getirdi. Onunla kendi bizzât o kitabı yazsa, daha mı kolaydır? Yoksa o kâğıd, mürekkeb, kalem içinde o kitabdan daha san’atlı, daha zahmetli, yalnız o tek kitaba mahsus olarak bir yazı makinesi icad etsin; sonra o şuursuz makineye “Haydi sen yaz” desin de kendi karışmasın, daha mı kolaydır?

Eğer desen: Evet bir kitabı yazan makinenin icadı, o kitabdan yüz defa daha müşkildir. Fakat o makine, aynı kitabın bir çok nüshalarını yazmasına vasıta olmak cihetiyle, belki bir kolaylık var?

Elcevab: Nakkaş-ı Ezelî, hadsiz kudretiyle nihayetsiz cilve-i esmasını her vakit tazelendirmekle, ayrı ayrı şekilde göstermek için, eşyadaki teşahhusları ve hususî sîmaları öyle bir surette halketmiştir ki; hiçbir mektub-u Samedanî ve hiçbir kitab-ı Rabbanî, diğer kitabların aynı aynına olamıyor. Alâküllihal, ayrı manaları ifade etmek için, ayrı bir sîması bulunacak. Bunun için herbir sîma, ayrı bir kitabdır. Yalnız san’atın tanzimi için ayrı bir yazı takımı ve ayrı bir tertib ve te’lif ister. Bununla beraber bir zîhayatın cismindeki maddeleri, aktar-ı âlemden mizan-ı mahsusla ve has bir intizamla icad etmek ve getirmek ve matbaa eline vermek için, yine o matbaayı icad eden Kadîr-i Mutlak’ın kudret ve iradesine muhtaçtır. Demek bu matbaalık ihtimali ve farzı, bütün bütün manasız bir hurafedir.

İşte bu saat ve kitab misalleri gibi; Sâni’-i Zülcelal, Kadir-i Külli Şey’, esbabı halketmiş; müsebbebatı da halkediyor. Hikmetiyle, müsebbebatı esbaba bağlıyor. Kâinatın harekâtının tanzimine dair kavanin-i âdetullahtan ibaret olan şeriat-ı fıtriye-i kübra-yı İlahiyenin bir cilvesini ve eşyadaki o cilvesine yalnız bir âyine ve bir ma’kes olan tabiat-ı eşyayı, iradesiyle tayin etmiştir. Ve o tabiatın vücud-u haricîye mazhar olan vechini, kudretiyle icad etmiş ve eşyayı o tabiat üzerinde halketmiş, birbirine mezcetmiş.

Münkir ve tabiatperest diyor ki: Bir şübhem var. Cenab-ı Hakk’ın Hâlık olduğunu kabul ediyorum; fakat bazı cüz’î esbabın ehemmiyetsiz şeylerde icada müdahaleleri ve bir parça medh ü sena kazanmaları, saltanat-ı rububiyetine ne zarar verir?

Elcevab: Hâkimiyetin şe’ni, müdahaleyi reddetmektir. Acaba âciz ve muavenete muhtaç insanlardaki âmiriyet ve hâkimiyetin bir gölgesi, bu derece müdahaleyi reddetmeyi ve başkasının müdahalesini men’etmeyi ve hâkimiyetinde iştirak kabul etmemeyi ve makamında istiklaliyetini nihayet taassubla muhafazaya çalışmayı gör, sonra hâkimiyet-i mutlaka rububiyet derecesinde ve âmiriyet-i mutlaka uluhiyet derecesinde ve istiklaliyet-i mutlaka ehadiyet derecesinde ve istiğna-yı mutlak kadiriyet-i mutlaka derecesinde bir Zât-ı Zülcelal’de, bu redd-i müdahale ve men’-i iştirak ve tard-ı şerik, ne derece o hâkimiyetin zarurî bir lâzımı ve vâcib bir muktezası olduğunu kıyas edebilirsen et.

İkinci şık şübhen ki: Bazı esbab, bazı cüz’iyatın bazı ubudiyetlerine merci’ olsa, o Mabud-u Mutlak olan Zât-ı Vâcib-ül Vücud’a müteveccih zerrattan seyyarata kadar mahlukatın ubudiyetlerinden ne noksan gelir? Saltanatına noksaniyet gelir mi?”

Elcevab: Şu kâinatın Hâlık-ı Hakîm’i kâinat ağacının en câmi’ zîşuur meyvesi olan insanın netice-i hilkati ve gaye-i fıtratı ve semere-i hayatı olan şükür ve ibadetlerini; hem hikmetine zıd olarak, hem rububiyetini inkâr ettirecek bir tarzda, hem kâinattaki makasıd-ı âliyesine muhalif bir surette başkalara vermeye rıza göstermez.

Tabiatperestlikten vazgeçen arkadaş diyor: Elhamdülillah, bu iki şübhem hallolmakla beraber, vahdaniyet-i İlahiyeye dair ve Mabud-u Bilhak o olduğuna ve ondan başkaları ibadete lâyık olmadığına o kadar parlak ve kuvvetli iki delil gösterdin ki, onları inkâr etmek, Güneş’i ve gündüzü inkâr etmek gibi bir mükâberedir.

HÂTİME Tabiat fikr-i küfrîsini terkeden ve imana gelen zât diyor ki: Elhamdülillah, benim şübhelerim kalmadı; yalnız merakımı mûcib olan birkaç sualim var.

Birinci Sual: Cenab-ı Hakk’ın bizim ibadetimize ne ihtiyacı var ki, Kur’anda çok şiddet ve ısrar ile ibadeti terkedeni zecredip Cehennem gibi dehşetli bir ceza ile tehdid ediyor. İtidalli ve istikametli ve adaletli olan ifade-i Kur’aniyeye nasıl yakışıyor ki, ehemmiyetsiz bir cüz’î hataya karşı, nihayet şiddeti gösteriyor?

Elcevab: Evet Cenab-ı Hak senin ibadetine, belki hiçbir şeye muhtaç değil. Fakat sen ibadete muhtaçsın, manen hastasın. İbadet ise, manevî yaralarına tiryaklar hükmündedir.

Amma Kur’anın, terk-i ibadet hakkında şiddetli tehdidatı ve dehşetli cezaları ise; Sultan-ı Ezel ve Ebed’in raiyeti hükmünde olan mevcudatın hukukunu muhafaza etmek içindir. Zira gafletle veya inkârla ibadeti terkeden adam; mevcudatı, hakikat-ı kemalâtına tamamıyla zıd ve muhalif ve hata bir surette tevehhüm eder ve manen onların hukukuna tecavüz eder.

Hem o târik-üs salât, kendi kendine mâlik olmadığı için, kendi mâlikinin bir abdi olan kendi nefsine zulmeder. Onun mâliki, o abdinin hakkını, onun nefs-i emmaresinden almak için, dehşetli tehdid eder.

Hem netice-i hilkatı ve gaye-i fıtratı olan ibadeti terkettiğinden, hikmet-i İlahiye ve meşiet-i Rabbaniyeye karşı bir tecavüz olduğundan, dehşetli tehdide, şiddetli cezaya müstehak olur.

Hem kâinatın kemalâtını inkâr olduğundan hukuk-u kemalâtına karşı bir tecavüz, bir zulümdür.

İşte bu istihkakı ve mezkûr hakikatı ifade etmek için, Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan mu’cizane bir surette o şiddetli tarz-ı ifadeyi ihtiyar ederek, tam tamına hakikat-ı belâgat olan mutabık-ı mukteza-yı hale mutabakat ediyor.

İkinci Sual: Her mevcud, her cihette, her işinde ve her şeyinde ve her şe’ninde meşiet-i İlahiyeye ve kudret-i Rabbaniyeye tâbi’ olması, hem nass-ı Kur’an ile beyan edilen, hem de sâbık bürhanlarla tahakkuk eden vahdet yolundaki hilkat ve icad-ı eşyadaki nihayet derecede kolaylığın sırrı ve hikmeti nedir?

Elcevab: Bütün mevcudat, Sâni’-i Vâhid’e isnad edildiği vakit, bir tek mevcud hükmünde kolaylaşır. Eğer Vâhid-i Ehad’e verilmezse; bir tek mahlukun icadı, bütün mevcudat kadar müşkilleşir ve bir çekirdek, bir ağaç kadar suubetli olur. Eğer Sâni’-i Hakikî’sine verilse, kâinat bir ağaç gibi ve ağaç bir çekirdek gibi ve Cennet bir bahar gibi ve bahar bir çiçek gibi kolaylaşıp sühulet peyda ettiğini gösteren yüzer delillerinden bir ikisine muhtasar bir işaret ederiz.

Meselâ: Nasılki yüz nefer, bir zabitin idaresine verilse; bir neferin, yüz zabitin idarelerine verilmesinden yüz derece daha kolay olduğu gibi, bir ordunun teçhizat-ı askeriyesi; bir merkez, bir kanun, bir fabrika ve bir padişahın emrine verildiği vakit, âdeta kemmiyeten bir neferin teçhizatı kadar kolaylaşır.

Hem bir ağacın sırr-ı vahdet cihetiyle, bir kökte, bir merkezde, bir kanun ile mevadd-ı hayatiyesi verildiğinden; binler meyve veren o ağaç, bir meyve kadar sühuletli olduğu bilmüşahede görünür.

Vahdette, nihayet derecede sühuletle vücuda gelen binler mevcud, şirkte ve kesrette, bir tek mevcuddan daha ziyade sühuletli ve kolay olduğunun ilim ve kader-i İlahî ve kudret-i Rabbaniye nokta-i nazarında gayet mühim bir sırrını beyan edeceğiz. Şöyle ki:

Birincisi: Kudret noktasında hadsiz bir sühulet vardır. Şöyle ki: Sen bir mevcudsun. Eğer Kadîr-i Ezelî’ye kendini versen; bir kibrit çakar gibi, hiçten, yoktan, bir emirle, hadsiz kudretiyle, seni bir anda halkeder.

İkincisi: İlim noktasında hadsiz bir sühulet vardır. Şöyle ki: Kader, ilmin bir nev’idir ki, herşeyin manevî ve mahsus kalıbı hükmünde bir mikdar tayin eder. Ve o mikdar-ı kaderî, o şey’in vücuduna bir plân, bir model hükmüne geçer. Kudret icad ettiği vakit; gayet sühuletle o kaderî mikdar üstünde icad eder.

Üçüncü Sual: “Hiçten hiçbirşey icad edilmiyor ve hiçbirşey i’dam edilmiyor; yalnız bir terkib bir tahlildir ki, kâinat fabrikasını işlettiriyor.”

Elcevab: Nur-u Kur’an ile mevcudata bakmayan feylesofların en ileri gidenleri bakmışlar ki, tabiat ve esbab vasıtasıyla bu mevcudatın teşekkülât ve vücudlarını -sâbıkan isbat ettiğimiz tarzda- imtina’ derecesinde müşkilâtlı gördüklerinden, iki kısma ayrıldılar.

Bir kısmı Sofestaî olup, insanın hâssası olan akıldan istifa ederek, ahmak hayvanlardan daha aşağı düşerek, kâinatın vücudunu inkâr etmeyi; hattâ kendilerinin vücudlarını dahi inkâr etmesini; dalalet mesleğinde esbab ve tabiatın icad sahibi olmalarından daha ziyade kolay gördüklerinden hem kendilerini, hem kâinatı inkâr edip, cehl-i mutlaka düşmüşler.

İkinci güruh bakmışlar ki; dalalette, esbab ve tabiat mûcid olmak noktasında, bir sinek ve bir çekirdeğin icadı, hadsiz müşkilâtı var ve tavr-ı aklın haricinde bir iktidar iktiza ediyor. Onun için bilmecburiye icadı inkâr ediyorlar, “yoktan var olmaz” diyorlar ve i’damı da muhal görüyorlar, “var yok olmaz” hükmediyorlar. Yalnız harekât-ı zerrat ile, tesadüf rüzgârlarıyla bir terkib ve tahlil ve dağılmak ve toplanmak suretinde bir vaziyet-i itibariye tahayyül ediyorlar.

Acaba her senede, dörtyüz bin enva’ı birden zemin yüzünde icad eden ve semavat ve arzı altı günde halkeden ve altı haftada, her baharda, kâinattan daha san’atlı, hikmetli zîhayat bir kâinatı inşa eden bir kudret-i ezeliye, bir ilm-i ezelînin dairesinde, plânları ve mikdarları taayyün eden mevcudat-ı ilmiyeyi göze göstermeyen bir ecza ile yazılan ve görünmeyen bir yazıyı göstermek için sürülen bir ecza misillü, gayet kolay o madumat-ı hariciye olan mevcudat-ı ilmiyeye vücud-u haricî vermeyi o kudret-i ezeliyeden uzak görmek ve icadı inkâr etmek; evvelki güruh olan Sofestaîlerden daha ziyade ahmakane ve cahilanedir.

Evet Kadîr-i Zülcelal’in iki tarzda icadı var. Biri; ihtira’ ve ibda’ iledir. Yani hiçten, yoktan vücud veriyor ve ona lâzım her şeyi de hiçten icad edip eline veriyor. Diğeri; inşa ile, san’at iledir. Yani kemal-i hikmetini ve çok esmasının cilvelerini göstermek gibi çok dakik hikmetler için, kâinatın anasırından bir kısım mevcudatı inşa ediyor. Her emrine tâbi’ olan zerratları ve maddeleri, rezzakıyet kanunuyla onlara gönderir ve onlarda çalıştırır.

Evet Kadir-i Mutlak’ın iki tarzda, hem ibda’ hem inşa suretinde icadı var. Varı yok etmek ve yoğu var etmek; en kolay en sühuletli, belki daimî, umumî bir kanunudur. Bir baharda, üç yüz bin enva’-ı zîhayat mahlukatın şekillerini, sıfatlarını, belki zerratlarından başka bütün keyfiyat ve ahvallerini hiçten var eden bir kudrete karşı, “Yoğu var edemez!” diyen adam, yok olmalı!..

YİRMİDÖRDÜNCÜ LEM’A Tesettür hakkındadır. (Onbeşinci Nota’nın İkinci ve Üçüncü Mes’eleleri iken, ehemmiyetine binaen Yirmidördüncü Lem’a olmuştur.)

Sual: Kur’an tesettürü emrediyor. Medeniyet-i sefihe ise, Kur’anın bu hükmüne karşı muhalif gidiyor. Tesettürü, fıtrî görmüyor, “bir esarettir” diyor.

Elcevab: Kur’an-ı Hakîm’in bu hükmü tam fıtrî olduğuna ve muhalifi gayr-ı fıtrî olduğuna delalet eden çok hikmetlerinden, yalnız “dört hikmet”ini beyan ederiz.

Birinci Hikmet:

1. Tesettür, kadınlar için fıtrîdir ve fıtratları iktiza ediyor. Çünki kadınlar hilkaten zaîf ve nazik olduklarından, kendilerini ve hayatından ziyade sevdiği yavrularını himaye edecek bir erkeğin himaye ve yardımına muhtaç bulunduğundan, kendini sevdirmek ve nefret ettirmemek ve istiskale maruz kalmamak için, fıtrî bir meyli var.

2. Hem kadınların on adedden altı-yedisi ya ihtiyardır, ya çirkindir ki; ihtiyarlığını ve çirkinliğini herkese göstermek istemezler. Ya kıskançtır; kendinden daha güzellere nisbeten çirkin düşmemek veya tecavüzden ve ittihamdan korkar, taarruza maruz kalmamak ve kocası nazarında hıyanetle müttehem olmamak için, fıtraten tesettür isterler.

3. Hem tefahhuş ve tefessüh etmeyen bir güzel kadın, nazik ve seri-üt teessür olduğundan, maddeten tesiri tecrübe edilen belki semlendiren pis nazarlardan elbette sıkılır.

4. Hem kadınlarda, ecnebi erkeklere karşı fıtraten korkaklık, tahavvüf var. Tahavvüf ise, fıtraten tesettürü iktiza ediyor.

Demek medeniyetin ref’-i tesettürü, hilaf-ı fıtrattır. Kur’an’ın tesettür emri fıtrî olmakla beraber, o maden-i şefkat ve kıymetdar birer refika-i ebediye olabilen kadınları, tesettür ile sukuttan, zilletten ve manevî esaretten ve sefaletten kurtarıyor.

İkinci Hikmet: Kadın ve erkek ortasında gayet esaslı ve şiddetli münasebet, muhabbet ve alâka; hayat-ı ebediyede dahi birlikte olmak fikrinden ileri geliyor. Madem öyledir. Elbette kadın, ebedî arkadaşı ve dostu olan kocasının nazarından gayrı başkasının nazarını kendi mehasinine celbetmemek ve onu darıltmamak ve kıskandırmamak lâzım gelir.

Hem de Şer’an koca, karıya küfüv olmalı, yani birbirine münasib olmalı. Bu küfüv ve denk olmak, en mühimmi diyanet noktasındadır. Ta ki hayat-ı ebediyede dahi bir birine refika-i hayat olabilsinler.

Üçüncü Hikmet: Bir ailenin saadet-i hayatiyesi; koca ve karı mabeyninde bir emniyet-i mütekabile ve samimî bir hürmet ve muhabbetle devam eder. Tesettürsüzlük ve açık-saçıklık, o emniyeti bozar, o mütekabil hürmet ve muhabbeti de kırar. Hattâ mahremlerin dahi çıplak bacakla görünmesi, süflî nefisli insanlarda hayvanî bir nazar-ı süfli uyandırarak emniyeti kırar.

Dördüncü Hikmet: Hiçbir millet ve hükûmet yoktur ki, kesret-i tenasüle tarafdar olmasın. Hattâ Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ferman etmiş: “İzdivaç ediniz; çoğalınız. Ben kıyamette, sizin kesretinizle iftihar edeceğim.” Halbuki tesettürün ref’i, izdivacı teksir etmeyip, çok azaltıyor.

Memleketimiz Avrupa’ya kıyas edilmez. Bunun üç sebebi vardır.

1. Avrupada düello gibi çok şiddetli vasıtalarla açık-saçıklık içinde namus bir derece muhafaza edilir.

2. Memalik-i bâride olan Avrupa’daki tabiatlar, o memleket gibi bârid ve camid olduğundan açık-saçıklık, belki çok sû’-i istimalata ve israfata medar olmaz.

3. Şehirliler; köylülere, bedevilere bakıp tesettürü kaldıramaz.

Ehl-i iman âhiret hemşirelerim olan kadınlar taifesi ile bir muhaveredir

Hanımlar taifesine rehber olacak “Üç Nükte” ile gayet muhtasar bazı lüzumlu maddelerdir.

Birinci Nükte: Risale-i Nur’un en mühim bir esası şefkat olmasından, nisa taifesi şefkat kahramanları bulunmaları cihetiyle daha ziyade Risale-i Nur’la fıtraten alâkadardırlar.

Şefkatteki kahramanlığın inkişaf edilmesinin iki neticesi vardır.

1. Çocuğun dünyasından ziyade ahiretini düşünmekle kendisinin ve çocuğunun hem hayat-ı dünyeviyesini, hem hayat-ı ebediyesini kurtarabilir. Zira şefkatle verilen terbiye-i İslamiye çocuğa tesir eder.

2. Kadınların şefkat cihetiyle hiçbir ücret ve hiçbir mukabele istemeyerek, hiçbir faide-i şahsiye, hiçbir gösteriş manası olmayarak ruhunu evlatlarının ahireti için feda ettiklerinden hakikî ihlasa mazhar olur.

İkinci Nükte: Kadınların saadet-i uhreviyesi gibi, saadet-i dünyeviyeleri de ve fıtratlarındaki ulvî seciyeleri de bozulmaktan kurtulmanın çare-i yegânesi, daire-i İslâmiyedeki terbiye-i diniyeden başka yoktur. Refika-i hayatına karşı daire-i şeriattaki âdâb-ı İslâmiyet mizanıyla muamele edildiğinin iki delili:

1. Refika-i hayatının suretine değil siretine muhabbetini bina etmektir.

2. Refika-i ebediyesini kaybetmemek için mütedeyyin olup takvaya girmektir.

Aile hayatında en mühim nokta budur ki; kadın, kocasında fenalık ve sadakatsızlık görse, elinden geldiği kadar kocasının kusurunu ıslaha çalışmalıdır ki, ebedî arkadaşını kurtarsın. Yoksa o da, kocasının inadına kadının vazife-i ailevîsi olan sadakat ve emniyeti bozsa her cihetle zarar eder.

Mahremce bu sözümü size söylüyorum: Maişet derdi için; serseri, ahlâksız, firenkmeşreb bir kocanın tahakkümü altına girmektense, fıtratınızdaki iktisad ve kanaatla, köylü masum kadınların nafakalarını kendileri çıkarmak için çalışmaları nev’inden kendinizi idareye çalışınız, satmağa çalışmayınız.

Üçüncü Nükte: Daire-i meşruanın haricindeki zevklerde, lezzetlerde; on derece onlardan ziyade elemler ve zahmetler bulunduğunu Küçük Sözlerden Altıncı, Yedinci, Sekizinci Sözler ve Gençlik Rehberi gösterdiği için daire-i meşruadaki keyfe iktifa ediniz ve kanaat getiriniz. Zira bu hayat-ı dünyeviyede hakikî lezzet, iman dairesindedir ve imandadır. Ve a’mal-i sâlihanın her birisinde bir manevî lezzet var. Ve dalalet ve sefahette, bu dünyada dahi gayet acı ve çirkin elemler vardır.

YİRMİBEŞİNCİ LEM’A Yirmibeş devadır (Musibetzede ve hastalara hakikî bir teselli ve nâfi’ bir merhem, bir teselli, manevî bir reçete, bir iyadet-ül mariz ve geçmiş olsun makamında yazılmış yirmibeş devadır.)

Birinci Deva: Hastalığın dert değil, belki bir nevi derman olduğunu ve ömür sermayesi sıhhat ve âfiyet ve istiğnadan gelen bir gafletle zayi’ olduğundan, hastalık, ömür sermayeni rahat ve gafletin elinden kurtardığından büyük kârlarla meyvedar bir ömre çevirdiğini haber verir gayet güzel bir devadır.

İkinci Deva: Hastalık, musibetzedeye, aczini, za’fını hissettirdiğinden Hâlık-ı Rahîm’ine iltica ettirerek ömür dakikalarını birer saat ibadet hükmüne getirtebilir. Ve bu hastalıkların, Allah’tan şekva etmemek şartıyla, mü’min için bir dakikası bir saat hükmüne geçtiğini ve bazı kâmillerin hastalıklarının bir dakikası bir gün ibadet hükmüne geçtiğini rivayet-i sahiha ve keşfiyat-ı sadıka ile sabit olduğunu bildirir gayet mühim bir devadır.

Üçüncü Deva: Hastalık, ömür sermayesinin dünyada keyf sürmek ve lezzet almak için verilmediğini ikaz edip geçmiş lezzetleri ve gelecek belaları düşündürmek vasıtasıyla, kabri ve ahireti hatırlatıp hastayı ebedî daimî bir hayatın saadetine çalıştırır, hiç aldatmaz bir vaiz ve bir mürşid hükmünde olduğunu gösterir bir mübarek devadır.

Dördüncü Deva: Sâni’-i Zülcelal, mülkün sahibi olduğundan insana göz, kulak, akıl, kalb gibi nuranî duygularla murassa’ olarak giydirdiği cisim gömleğini, esma-i hüsnasının ayrı ayrı hikmetli ve rahmetli nakışlarını göstermek için, çok hâlât içinde çevirir ve çok vaziyetlerde değiştirir. Madem mülk onundur istediği gibi tasarruf eder. İnsanın hakkı ise şekva değil şükür ve sabır olduğunu haber veriyor.

Beşinci Deva: Hastalık, âhiretini düşünen, gençlik sarhoşluğu ve gaflet içindeki hayvanî hevesattan bir derece kendini kurtaran, kabri ve daha arkasındaki uhrevî menzilleri görür gibi davranan gençler için bir ihsan-ı İlahî, bir hediye-i Rahmanî olduğunu haber verir gayet şirin bir devadır.

Altıncı Deva: Muvakkat bir günlük hastalıkla gelen elem, çok günler manevî lezzet-i sevabla beraber, zevalindeki halâs ve kurtulmaktan gelen manevî lezzeti, şekva yerine şükredenlere kazandırır. Çünki “Elemin zevali lezzettir” diye, o elemli musibetler, zeval ile ruhta bir lezzet irsiyet bıraktığını gayet güzel haber verir mühim bir devadır.

Altıncı Deva: Hastalık, hastaya gururu bıraktırıp aczini anlattırır dünya bizi bırakmadan dünya sevgisinden kalbi terk ettirir, hastaya mâlikini tanı, vazifeni bil, dünyaya ne için geldiğini öğren!” der, ikaz eder.

Yedinci Deva: Hastalık, sıhhatteki nimet-i İlahiyenin lezzetini kaçırmıyor, bilakis tattırıyor, ziyadeleştiriyor. Çünki bir şey devam etse tesirini kaybeder. Fâtır-ı Hakîm’in, şu kâinatta çeşit çeşit hadsiz enva’-ı nimeti tadacak tanıyacak derecede gayet çok cihazat ile insanı techiz etmesi gösteriyor ki; sıhhat ve âfiyeti verdiği gibi; hastalıkları, illetleri, dertleri de verecektir.

Sekizinci Deva: Maddi hastalıklar, sabun gibi, günahların kirlerini yıkayıp, temizlemekle beraber yırttığı gaflet perdesinin altında hastaya gösterdiği aczin ve za’fın penceresiyle, bir Kadîr-i Zülcelal’in kudretini ve rahmetini tanıttırdığından iman ilâcını elde ettirerek itikadını düzeltirir. Bu iman ilâcını elde etmekten gelen manevî sürur ve şifa ve lezzet altında, cüz’î maddî hastalıkların elemi erir, ezilir.

Dokuzuncu Deva: Ölüm, nazar-ı gaflet ve zahirî cihetinde dehşetli olduğundan, ona vesile olabilen hastalıklar korkutuyor, telaş veriyor.

Evvelâ bil ve kat’î iman et ki: “Ecel mukadderdir, tegayyür etmez.”

Sâniyen: Ehl-i iman için ölüm, rahmet kapısıdır. Ehl-i dalalet için, zulümat-ı ebediye kuyusudur.

Hem ehlullahın bir kısmının ölümden korkmaları, ölümün dehşetinden değildir. Belki vazife-i hayatın idamesinden kazanacakları hayrat içindir.

Onuncu Deva: Merak, bir dirhem maddî hastalık ile beraber dokuz dirhem manevî hastalığı kalbe verdiğinden hastalığı ikileştirdiği gibi, hikmet-i İlahiyeyi ittiham ve rahmet-i İlahiyeyi tenkid ve Hâlık-ı Rahîm’inden şekva hükmünde olduğu için, aks-i maksadıyla tokat yer, hastalığını ziyadeleştirir. Merak hastalığın ilâcı, Hâlık-ı Rahîm’e teslimiyetle, rıza ile beraber hastalığın hikmetini, faidelerini, sevabını ve çabuk geçeceğini düşünmektir.

Onbirinci Deva: Hastalığın, hazır bir elemi vermesiyle beraber; evvelki hastalıkdan bugüne kadar o hastalığın zevalindeki bir lezzet-i maneviyeyi ve sevabındaki bir lezzet-i ruhiyeyi vermesinin şartı sabır kuvvetini geçmişe ve geleceğe dağıtmamaktır.

Onikinci Deva: Hastalık, sabır ve tevekkül ile farzlarını yerine getiren müttaki bir mü’mine, hastalık sebebiyle yapamadığı hem daimî virdin hem de sair sünnetlerin sevabını, hâlis bir surette, kazandırır. Hem hastalık, insandaki aczini, za’fını ihsas ettirdiğinden o aczin lisanıyla ve za’fın diliyle halen ve kalen insanın hikmet-i hilkatı ve sebeb-i kıymeti olan samimî dua ve niyazı, ettirir.

Onüçüncü Deva: Ecel vakti muayyen olmayıp her vakit ecel gelebilir. Bunun için hastalık, gafleti dağıtıp, âhireti düşündürüp, ölümü tahattur ettirip, her vakit havf u reca ortasında bulundurup öylece hazırlandırdığından ehemmiyetli bir definedir, gayet kıymetdar bir hediye-i İlahiyedir. Bu hastalıktır ki; İlama’lı Sabri Abi ile, İslâmköy’lü Vezirzade Mustafa Abiyi talebeler içinde genç ve kalemsiz oldukları halde, samimiyette ve iman hizmetinde en ileri safa çıkararak en mühim bir takva ve en kıymetdar bir hizmette ve âhirete nâfi’ bir vaziyette bulundurduğundan yirmi senede kazanılamayan bir mertebeyi yirmi günde onlara kazandırıyor.

Ondördüncü Deva: İmanı kuvvetli, salahatı şiddetli bir mü’minin gözüne perde çekilse ve gözü kapalı kabre girse, kabrinde derecesine göre Cennet bağlarını sinema gibi görüp temaşa ederek ehl-i kuburdan çok ziyade o âlem-i nuru temaşa edebilir. An şart ki: Kur’an-ı Hakîm’in reçetelerine uyup şikayet etmeyip her haline şükür ile sabretsin.

Onbeşinci Deva: Hastalığın suretine bakıp şekva etme! Manasına bak şükret. Hastalığın manası şudur ki: eğer hastalık ölümle neticelense, manevî şehid hükmünde şehadet gibi bir velayet derecesine sebebiyet verir. Hem hastalık, dünya aşkını ve alâkasını hafifleştirdiğinden, vefat ile dünyadan, ehl-i dünya için gayet elîm ve acı olan müfarakatı tahfif eder; bazan da sevdirir.

Onaltıncı Deva: Hastalık, insanı vahşete ve merhametsizliğe sevkeden istiğnadan kurtardığından hayat-ı içtimaiye-i insaniyede en mühim ve gayet güzel bir esas olan hürmet ve merhameti telkin eder.

Onyedinci Deva: Hastalık, mütemadiyen hastaya ve Lillah için hastaya bakıcılara sevab kazandırmakla beraber, duanın makbuliyetine en mühim bir vesiledir. Hastaların keyfini sormak fakat hastayı sıkmamak şartıyla ziyaret etmek keffaret-üz zünub olduğu gibi hastaya teselli vermek de mühim bir sadaka hükmüne geçer. Hastaların, hastalık sırrıyla hulusiyet kazanan, hususan za’f u aczden ve tezellül ve ihtiyaçtan gelen duasını alınız, onların duası makbuldür.

Onsekizinci Deva: Hastalıkda ve musibette herkesin hakkı, kendinden hastalık ve musibet noktasında daha yukarı olanlara bakmaktır ki şükretsin. Nimette ise hiç kimsenin kendinden yukarıya bakıp şekva etmeye hakkı yoktur. Zira şekva bir haktan gelir. İnsanın ise bir hakkı zayi’ olmamış ki şekva etsin. Sabırsızlık göstermekle rububiyet-i İlahiyeyi tenkid etmek maddî hastalıktan daha musibetli, manevî bir hastalıktır.

Ondokuzuncu Deva: Hastalığın, kıymetdar hayatı safileştirmek, kuvvetleştirmek, terakki ettirmek ve vücudundaki sair cihazat-ı insaniyeyi o hastalıklı uzvun etrafına muavenetdarane müteveccih ettirmek ve Sâni’-i Hakîm’in esma-ül hüsnasının güzel nakışlarını göstermek gibi vazifeleri olduğundan hayatı, yeknesak istirahat, sükût, sükûnet, tevakkuf gibi ademî haletlerden kurtarır.

Yirminci Deva: Hastalık iki kısımdır. Bir kısmı hakikî, bir kısmı vehmîdir. Hakikî kısmı ise Şâfî-i Hakîm-i Zülcelal, küre-i arz olan eczahane-i kübrasında, her derde bir derman halketmiştir. Tedavi için ilâçları almak, istimal etmek meşrudur. Fakat tesiri ve şifayı, Cenab-ı Hak’tan bilmek gerektir. Amma vehmî hastalık kısmı ise; onun en müessir ilâcı, ehemmiyet vermemektir. Bu vehmî hastalık çok devam etse, hakikata inkılab eder.

Yirmibirinci Deva: Hastalıkda maddî elemin tesirini izale edecek ehemmiyetli beş kısım manevî lezzet vardır. Hastalık, tanıdık tanımadık tüm insanları rikkat-i cinsiye ve şefkat-i nev’iye itibariyle şefkatle, muhabbetdarane, merhametkârane, hastanın etrafına celbetmekle beraber çok meşakkatli hizmetlerden paydos ettirdiğinden hastayı istirahat etttirir.

Yirmiikinci Deva: Nüzul gibi ağır hastalıklar, hastaya yarı vücudunun sıhhatini kaybettirdiğinden dünyanın zevalini ve insanın fâni olduğunu ihtar edip, hayat-ı ebediyesine ciddi çalıştırdığı gibi nefs-i emmarenin hevesat-ı rezilesinden ve kör hissiyatın tehlikelerinden kurtarır. Ehl-i velayet bu neticeye ulaşmak için rabıta-i mevt ve çillelere ihtiyaren girmişler.

Yirmiüçüncü Deva: Hastalık, gurbette, kimsesizlikte kalan hastayı iman ve teslimiyetle Hâlık-ı Rahîm’ine intisab ettirip hastalığın lisan-ı acziyle niyaz ettirdiğinden, Rahman-ur Rahîm’in nazar-ı rahmetini celbeder.

Yirmidördüncü Deva: Masum çocukların hastalıkları, o nazik vücudlara bir idman, bir riyazet ve ileride dünyanın dağdağalarına mukavemet verdirmek için bir şırınga ve bir terbiye-i Rabbaniye gibi, çocuğun hayat-ı dünyeviyesine ait çok hikmetlerle beraber çocuğa kazandırdığı sevabla da çocuğun hayat-ı ruhiyesine ve tasaffi-i hayatına veyahud âhirette terakkiyat-ı maneviyesine medar bir şırınga hükmündedir. Bu sevab, çocuğa hizmet eden hasta bakıcıların, peder ve vâlidelerinin sahife-i hasenatına da girer.

Peder ve vâlide ile beraber ehl-i iman ihtiyarlara bakmak ise; azîm sevab almakla beraber, hem bu dünyadaki saadete, hem âhiretin saadetine medardır.

Yirmibeşinci Deva: Gaflet ve sefahet ve hevesat-ı nefsaniye ve lehviyat-ı gayr-ı meşrua hastalığından kurtulmanın çaresi tövbe ve istiğfar ile ve namaz ve ubudiyetle, o tiryak-ı kudsî olan imanı ve imandan gelen ilâcı istimal etmektir. Ehl-i gafletin zeval ve firak darbeleriyle yaralanan manevî büyük dünyalarının tedavisi ise, kudsî bir tiryak olan imanın şifa vermesiyle olduğunu gayet kat’î bir surette izah ve isbat eder.

TEVAFUKAT-I LATİFE: “Bu kitab her derde dermandır.” Cümlesinin cifir ebced hesabı olan 114 sayısı, hem hastalar risalesinin satır başlarına gelen eliflerin sayısına, hem Lam iki sayılsa bu risalenin müellifinin Said ismine hemde suver-i Kur’aniyenin 114 adedine tevafuk ettiği görülmüştür.

YİRMİBEŞİNCİ LEM’ANIN ZEYLİ Onyedinci Mektub olup, Mektubat Mecmuasına idhal edildiğinden buraya dercedilmedi.

YİRMİALTINCI LEM’A İhtiyarlar Lem’ası (Yirmialtı rica ve ziya-yı teselliyi câmi’dir.)

Birinci Rica: İhtiyarlık zamanında bulduğum ricaların ve o ricalardaki teselli nurunun ve ziyaların menbaı, madeni, çeşmesi; imandır. Herşeyden evvel, o kudsî, münezzeh, muallâ nuru kazanmaya çalışmak lâzım geldiğini beyan eden kıymetli, îcazlı bir ricadır.

İkinci Rica: İhtiyarlığa girdiğim zaman; bir gün güz mevsiminde, ikindi vaktinde, yüksek bir dağda dünyaya baktım. Dört nev’i ihtiyarlık içinde Hâlık-ı Rahîm’imizin nihayetsiz rahmetinin dört delilini gördüm. Anladım ki Hâlık-ı Rahîm‘imizin rahmeti, bu ihtiyarlığımızda en büyük bir rica ve en kuvvetli bir ziyadır. Bu rahmete iman ve intisab ve itaatla mazharı olunacağını tebşir eden nur-efşan bir hakikattır.

Üçüncü Rica: Bir zaman gençlik gecesinin uykusundan ihtiyarlık sabahıyla uyandığım vakit kendime baktım; Gördüm ki Peygamber-i Zîşan Aleyhissalâtü Vesselâm‘ın nuru ve şefaati ve beşere getirdiği hediye-i hidayeti, bu ihtiyarlığımızda en büyük bir rica ve en kuvvetli bir ziyadır. Hem sevkiyat-ı berzahiye ve inkılabat-ı uhreviyede, Sünnet-i Seniyesine ittiba ile selâmet ve necat bulunacağını beyan eder. Bu ricada Rahmet-i İlahiye itibari ile Peygamber Efendimizin beş cihette tarifi yapılmakla beraber şahsiyet-i maneviyesinin büyüklüğünü gösteren dokuz delil gösterilmiştir.

Dördüncü Rica: Bir zaman ihtiyarlığa ayak bastığımda gençlik sersemliğiyle zayi’ ettiğim sermaye-i ömrümün meyvelerini; bütün günahlar, hatiatlar gördüm. Birden Semavat ve Arz’ın Hâlık-ı Zülcelal’inin rububiyet-i mutlakası noktasından ve azamet-i uluhiyeti cihetinden ve ihata-i rahmeti canibinden gelen kelâmı, fermanı; ve maden-i rahmeti olan Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan imdada yetişti. Bu ebedî hazine-i rahmetin anahtarı imandır ve teslimdir ve onu dinleyip kabul etmek ve okumaktır. Bu ricada Kur’anın, bütün kelimat-ı İlahiye içinde cihet-i ulviyetini ve bütün kelâmlar üstünde cihet-i tefevvukunu gösteren üç delil gösterilmiştir.

Beşinci Rica: Bir zaman ihtiyarlığımın mebdeinde, bir inziva arzusuyla, İstanbul’un boğaz tarafındaki Yuşa Tepesi’nde, yalnızlıkla ruhum bir istirahat aradı. Bir gün o yüksek tepede, daire-i ufka, etrafa baktım. Sevdiklerimden ve alâkadarlarımdan ve tanıştıklarımdan firak ve iftiraktan gelen gayet rikkatli bir manevî teessürat içinde iken birden, âhirete iman nuru imdada yetişti. Bu ricada enbiyanın icma’ ve tevatürü, evliyanın şehadeti, Sâni’-i Hakîm’inin bütün esması, Cenab-ı Hakkın her sene baharda haşre nümune olan icraatlarıyla görülen kudret-i ezeliye ve hikmet-i ebediyenin delaletiyle ve her baharda az bir zamanda hadd ü hesaba gelmez enva’-ı zînet ve mehasini gösteren bir rahmet-i bâkiye ve bir inayet-i daimenin delaletiyle ve insandaki şedid, sarsılmaz, daimî olan aşk-ı beka ve şevk-i ebediyet ve âmâl-i sermediyet, delaletiyle bu âlem-i fâniden sonra bir âlem-i bâki ve bir dâr-ı âhiret ve bir dâr-ı saadet var olduğu isbat edilmiştir.

Altıncı Rica: Bir zaman elîm bir esaretimde, insanlardan tevahhuş edip Barla Yaylasında Çam Dağı’nın tepesinde yalnız kaldım. Yalnızlıkta bir nur arıyordum. Bir gece, o yüksek tepenin başındaki yüksek bir çam ağacının üstündeki üstü açık odacıkta idim. Üç dört gurbeti birbiri içinde ihtiyarlık bana ihtar etti. Vatanımdan garib, sevdiklerimden ayrı olmak ve bütün dünyadan birden müfarakat zamanımın yakınlaşmasından gelen hazîn ve elîm vaziyetten kurtulmak için bir rica, bir nur aradım. Birden iman-ı billah imdada yetişti. Mevcudat adedince vücudunun delillerini ve nimetler adedince Rahmetin delillerini gördüğümüz Rahîm, Kerim, Enîs, Vedud olan Hâlık’ımızın, Sâni’imizin, Hâmi’mizin dergâhında en makbul bir şefaatçı, ihtiyarlık vaktindeki acz ve za’f olduğunu gösterdi.

Yedinci Rica: Ankara’da en kara bir halet-i ruhiye de altı cihetten gelen dehşet ve vahşet ve karanlık ve me’yusiyet içinde çırpındığım hengâmda, birden Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın semasında parlayan iman nurları imdada yetişti. O iman nuru, geçmiş, gelecek ve hazır zamanı, ömür meyvesini, dünyanın vaziyetini ve kabrin arkasını tenvir edip ışıklandırdığı gibi o elinde pek cüz’î bir kesb bulunan cüz’î bir cüz’-i ihtiyarî yerine, verdiği iman vesikası ile gayr-ı mütenahî bir kudrete istinad ve hadsiz bir rahmete intisab ettirmekle beşyüz sene genişliğinde bir Cennet’i kazandırır. (Bu Yedinci Rica mücahid bir ricadır. Lem’alar 419)

Sekizinci Rica: Gençliğin derin uykusunu daha ziyade kalınlaştıran beş halet içinde dünyayı daimî, kendimi de lâyemutane dünyaya yapışmış bir vaziyet-i acibede gördüğüm bir zamanda İstanbul’un Bayezid câmi-i mübarekine, Ramazan-ı Şerifte, ihlaslı hâfızları dinlemeye gittim. Cenab-ı Hak, kemal-i keremiyle ve nihayetsiz re’fet ve şefkatıyla ve Kur’an-ı Hakîm’in nuruyla ve ihtiyarlığın alemeti olan beyaz kılların ihtarıyla beni nisyan-ı mutlaktan kurtardı. Ve iman dahi gözümü açmasıyla ölümün yüzüne, gençliğime ve dünyaya baktım. İhtiyarlığıma memnun oldum ve gençliğin gitmesinden mesrur oldum.

Dokuzuncu Rica: Harb-i Umumî’de esarette, Rusya’nın şark-ı şimalîsinde, Kosturma vilayetinde Volga Nehri’nin kenarında Tatar câmiindeki o uzun karanlıklı gurbet gecesinde, hazîn gurbet ve hazîn vaziyet içinde hayattan ve vatandan bir me’yusiyet geldi. Aczime, yalnızlığıma baktım, ümidim kesildi. O halette iken Kur’an-ı Hakîm’den imdad geldi; Kur’an-ı Hakîm’in verdiği ders ile gördüm ki sırr-ı rahmet, yavruların hakkında cereyan ettiği gibi, za’f u acz noktasında yavrular hükmüne geçen ihtiyarlar hakkında da caridir. İşte madem Rahmet-i İlahiye Kur’an-ı Hakîm de beş surette ihtiyar peder ve vâlideye karşı hürmete ve şefkate evlâdları davet ediyor. Madem İslâmiyet dini, ihtiyarlara hürmet ve merhameti emrediyor. Madem insaniyet fıtratı, ihtiyarlara karşı hürmet ve merhameti iktiza ediyor. Elbette biz ihtiyarlar, bu ihtiyarlığımızı, yüz gençliğe değişmemeliyiz.

Onuncu Rica: Eyüb Sultan kabristanının dereye bakan yüksek bir yerinde âfâka ve kabristana baktım. Düşündüm ki: Ben odacıkta, istanbulda ve dünyada üç cihette misafirim; Misafir, yolunu düşünmeli. Ve bu öyle bir yol ki başta sevdiklerim kabristana göçmüşler. Kalan ahbablarda oraya gidecekler. En nihayet bende gideceğim. Ve gidilecek yolun hakikatını Kur’an ve iman o derece kat’î bir surette isbat etmiştir ki görüyor gibi inanmak gerektir. Çünki bu dünyayı hadsiz enva’-ı lütuf ve ihsanıyla böyle tezyin edip mükrimane ve şefikane rububiyetini gösteren ve tohumlar gibi en ehemmiyetsiz cüz’î şeyleri dahi muhafaza eden bir Sâni’-i Kerim ve Rahîm; bu kadar ehemmiyet verdiği insanı i’dam etmez, ebedi bir âlemi onun için ihzar etmiştir. Madem öyledir; ihtiyarlık da hoştur, hastalık da hoştur, vefat da hoştur. Nâhoş birşey varsa; o da günahtır, sefahettir, bid’atlardır, dalalettir.

Onbirinci Rica: Hayat-ı dünyeviye itibariyle altı cihet de en mes’ud bir vaziyette iken fâni şeylerin fâniliğini ve kendimi de nihayet-i aczde gördüm. Benim derdime çare bulacak bir Bâki-i Sermedî, bir Kadîr-i Ezelî lâzım.” diyerek taharriye başladım. Tâ Kur’an-ı Hakîm’den gelen ve “Lâ İlahe İlla Hu” cümlesiyle ders verilen tevhid, gayet parlak bir nur olarak bütün o zulümatı dağıttı; rahatla nefes aldım. Bu ricada Tevhidin binler bürhanından birtek bürhanı beyan edilmiştir.

Sual: En cüz’î, en küçük bir şey’i de Allah’tan istemek ve Allah’a yalvarmak ne demektir?

Elcevab: En cüz’î ve en küçük şey; en büyük şey gibi, doğrudan doğruya bütün bu kâinat Hâlık’ının azamet-i kudretinden ve ihata-i ilminden gelir ve hazinesinden çıkar. Buna dair delil, eşyanın icadında görülen hârikulâde sühulet ve kolaylıktır. Zira esbab-ı maddiye zerratı toplayamaz, durduramaz ve çalıştıramaz.. Demek sahib-i hakikîleri başkadır.

Onikinci Rica: Bir zaman Barla nahiyesinde iken; Abdurrahman’ın vefat haberiyle bâki kalan öteki yarı dünyam da vefat etti gördüm. Eğer arasıra Kur’anın nurundan gelen teselli teskin etmeseydi, benim için dayanmak mümkün olamayacaktı.

Birden كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ âyet-i kudsiyenin sırrı inkişaf etti. Bana “Ya Bâki Ente-l Bâki! (Mahbubat fânidirler, Sen Bâkisin. Gidenler baki âleme gidiyor.) Ya Bâki Ente-l Bâki!” (Senin Bekanla mevcudat beka bulur. Giden gitsin yerine gelen var.) dedirtti. Gidenler onun bâki mülküne gittiğini ve yerlerine aynını gönderdiğini ve göndereceğini vaki’ bir hakikatla gösterip, ekseriyetle iftirak ve hasrete mübtela olan ihtiyarların yüzlerini bir Bâki-i Zülcelal’e çeviren, zulmeti nura tebdil eden, kalblere iman nuru bahşeden elektrik-misal bir ricadır. Bu ricada üç müdhiş dehşetli cenaze başındaki karanlıklı vaziyetlerin Kur’anın âyetlerinden inkişaf eden tevhid nuruyla nasıl aydınlandığı gösterilmiştir. Üç müdhiş dehşetli cenaze cesed-i insani, nev’-i benî-Âdem ve dünya cenazeleridir.

Onüçüncü Rica: Harb-i Umumî’de, Rus’un esaretinden kurtulduktan sonra, İstanbul’da iki üç sene Dâr-ül Hikmet’te hizmet-i diniyede bulunup Dâüssıla” tabir edilen iştiyak-ı vatan hissi ile Van’a gittim. Herşeyden evvel, Van’da Horhor denilen medresemin ziyaretine gittim. Baktım ki; sair Van haneleri gibi onu da Rus istilâsında Ermeniler yakmışlardı. O hanelerdeki adamların çoğu ile dost ve ahbab idim. Kısm-ı a’zamı Allah rahmet etsin muhaceret ile vefat etmişler, gurbette perişan olmuşlardı. O vaziyet, dünyanın tam fâni olduğunu ve insanlar da içinde misafir bulunduğunu bilbedahe gösterdi. Ruhum, düşman vaziyetini alan hadsiz belalara karşı bir nokta-i istinad ararken ve ruhta ebede kadar uzanan hadsiz arzuları tatmin edecek bir nokta-i istimdad taharri ederken ve o hadsiz firak ve iftiraktan ve tahrib ve vefattan gelen hüzün ve gama karşı teselli beklerken, birden Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan imdada yetişti. Düşman vaziyetini alan hadsiz belalara karşı iman-ı billahtan gelen nur, öyle bir nokta-i istinad verdi ki; herşey şu memleketin Mâlik-i Hakikî’sinin emrine müsahhar olduğu gibi herşeyin dizgini onun elinde olduğunu gösterdi. Hem hadsiz arzulara karşı iman-ı bil’âhiretten gelen nur, öyle bir nokta-i istimdad verdi ki; ebed-ül âbâdda, âlem-i bekada, saadet-i ebediyede sekiz daimî Cennet’i hadsiz bir zamanda, hadsiz enva’-ı nimetiyle doldurup ibadına ihzar eden bir Rahmanurrahîm’in rahmetini iman ile müjde verdi. Hem imanın ziyasından gelen nur öyle parlak bir surette tecelli etti ki; o zulümatlı olan cihat-ı sitteyi gündüz gibi aydınlattırdı.

Ondördüncü Rica: Bir zaman ehl-i dünya beni herşeyden tecrid ettiklerinden, beş çeşit gurbetlere düşmüştüm. Sıkıntıdan gelen bir gaflet ile teselli için kalbime baktım ve ruhumu aradım. Kalb ve ruhumdaki gayet kuvvetli bir aşk-ı beka ve şedid bir muhabbet-i vücud ve büyük bir iştiyak-ı hayat ve hadsiz bir acz ve nihayetsiz bir fakr, bende hükmediyordu. Bendeki bu beka yangınını müdhiş bir fena söndürürken birden “Hasbünallahü ve ni’melvekil” ayeti imdadıma geldi. Pek çok kıymetdar envârından altı mertebe-i nuriye-i hasbiye bana inkişaf etti.

Birinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Bendeki aşk-ı beka; bendeki bekaya değil, belki sebebsiz ve bizzât mahbub olan kemal-i mutlak sahibi, Zât-ı Zülkemal’in ve Zülcelal’in bir isminin bir cilvesinin mahiyetimde bir gölgesi bulunduğundan, fıtratımda o Kâmil-i Mutlak’ın varlığına ve kemaline ve bekasına müteveccih olan muhabbet-i fıtriye, gaflet yüzünden yolunu şaşırmış, gölgeye yapışmış, âyinenin bekasına âşık olmuştu. حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ  geldi, perdeyi kaldırdı. Gördüm ve hissettim ve hakkalyakîn zevkettim ki; bekamın lezzeti ve saadeti, aynen ve daha mükemmel bir tarzda Bâki-i Zülkemal’in bekasına ve benim Rabbim ve İlahım olduğuna, tasdik ve imanımda ve iz’anımda vardır. Bunun edillesi, zevil-ehsası hayrette bırakacak gayet derin ve dakik oniki hemhemler ve şuur-u imanlar ile Risale-i Hasbiye’de beyan edilmiştir.

İkinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Fıtratımdaki hadsiz aczimle beraber, ihtiyarlık ve gurbet ve kimsesizlik ve tecridim içinde; ehl-i dünya desiseleriyle, casuslarıyla bana hücum ettikleri hengâmda acizliğime nokta-i istinad elde etmek için “Hasbünallahü ve ni’melvekil” âyetine müracaat ettim.  (Bu mertebede insanın aczine binaen kudreti nihayetsiz kemalde olan Kadir-i Mutlak’ın nokta-i istinad olduğunu birincisi cihazların verilmesi ikincisi cihazların tazelenmesi üçüncüsü rızıkların hulasalar şeklinde verilmesi dördüncüsü ise rızıkların tohum ve çekirdekler ile muhafaza edilerek gelecek senelere taşınması ile gösteriliyor.)

Üçüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: İnsan gurbet ve hastalık ve mazlumiyetin tazyikinden ancak bâki bir memlekette daimî bir saadete namzed olduğunu bilmek ile kurtulabilir. Bu mertebede insanın ebedi bir saadete namzet olduğuna dair iki nokta yazılmıştır. Birinci nokta da kudretin faaliyeti ikinci noktada zahiren ehemmiyetsiz insanın hakikatlı ehemmiyeti izah edilmiştir.

Birinci Noktanın Delili: Kudretin nihayetsizliğini, bütün hayvanat ve nebatat cemaatinin bütün ferdlerinin şerait-i hayatiyelerinin tekeffül edilmesi, cihazatlarının gayet çabuk, gayet kolay, gayet geniş bir dairede gayet çoklukla halkedilmesi ve beraberlik ve benzeyişlik ve birbiri içinde ve bir tarzda yapılmaları gösteriyor. İşte hayvanat ve nebatat Hasbüna ile böyle bir Kadir-i Mutlaka dayanıyor.

İkinci Noktada İnsana Kıymet ve Ehemmiyet Verildiğinin Delili: Yaratılışında verilen maddi ve manevi cihazlar, duygu ve hasseler ve o cihazların kâinatla münasebettar bir surette olmasıdır.

Dördüncü Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Âdemden kurtulup beka vermek makamında Allah bize yeter. Ademi ihtar eden dört şey; ihtiyarlık, gurbet, hastalık, mağlubiyettir. Bu makamda insanın hem kendi hemde alakadar olduğu mahlukatın vücudları ademe gitmediğini gösteren dört delil üzerinde durulmuştur.

1. Bu zerrecik vücudum hadsiz bir vücudun âyinesi olması cihetiyle Allah bize yeter.

2. Nihayetsiz bir inbisat ile hadsiz vücudları kazanmasına bir vesile olması cihetiyle Allah bize yeter.

3. Kendinden daha kıymetdar bâki, müteaddid vücudları meyve veren bir kelime-i hikmet hükmünde bulunduğunu ve bir vücud-u surîyi kaybedip yüzer vücud-u manevî ve ilmî kazanmamız cihetiyle ikinci derecede devam eden vücudları veren Allah, bize yeter.

4. Mensubiyet cihetiyle bir an yaşaması ebedî bir vücud kadar kıymetdar olduğunu bilmemiz cihetiyle Allah bize yeter.

Beşinci Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Ömrün çabuk geçmesi ve kısa olması noktasında Allah bize yettiği gibi ömrün kıymetlenmesi ve binbir esma-i İlahiyye adedince neticedar olması noktasında da Allah bize yeter. Bu mertebede hayatın mühim vazifeleri ve büyük meziyetleri ve kıymetdar faideleri dört mes’ele içinde kısa bir hülâsası beyan edilecek. Birinci Mes’ele: Hayatın mahiyeti ve hakikatı beş vecih ile Hayy-u Kayyum’a bakıyor.

İkinci Mes’ele: Hayatın hakikî hukukuna beş vecih ile bakıyor.

Üçüncü Mes’ele: Hayatım, hayatın Hâlıkına üç vecihle âyinedarlık ediyor:

Birinci Vecih: Zıddiyet itibari ile ayinedar olmaktır. Böylelikle esmanın dereceleri bilinir.

İkinci Vecih: Nümuneler itibari ile ayinedar olmaktır. Böylelikle esmayı tanıyoruz.

Üçüncü Vecih: Hayatımda nakışları ve cilveleri bulunan esma-i İlahiyeye âyinedarlıktır.

Dördüncü Mes’ele: Hayatın hakikî lezzet ve saadetine medar üç hakikat izah edilmiştir.

Altıncı Mertebe-i Nuriye-i Hasbiye: Kâinatın zeval ve fenasına karşı muhabbet hissimi tam tatmin eden cemal ve kemal sahibi olan Allah bize yeter. Bu makamda cemal ve dolaylı olarak da kemalin delilleri üzerine durulacaktır. Şöyle ki; Mevcudatın hiç durmayarak gelip gitmeleri, Şems-i Ezel ve Ebed olan Cemil-i Zülcelal’in cemal-i kudsîsini ve güzellik sahibinin farklı farklı güzellikleri olduğunu ve güzelliğin aynadan olmadığını göstermek içindir. Burada bu hakikatın bürhanlarından üç tanesine kısaca işaret edilecek:

Birinci Bürhan: Eserden Zatın cemaline baktırıyor. Güzellikler Allah’tandır. Bize düşen vazife ise iman şuuru ile güzellik sahibi zâta intisab etmektir.

İkinci Bürhan’ın beş noktası var: Esmanın tecellisi ile eserde görünen güzelliğe baktırıyor.

Birinci Nokta: Bütün ehl-i hakikatın reislerinin hükmünce bütün mevcudattaki hüsn ü cemal, (Esma noktasında) bir Zât-ı Vâcib-ül Vücudu gösteriyor.

İkinci Nokta: Bütün güzel mahlûklar, kafile kafile arkasında durmayarak gitmeleri ile  (Esma noktasında) sermedî bir cemali gösteriyor.

Üçüncü Nokta: Bu kâinattaki görünen bütün güzellikler, o güzellikleri veren güzelin  (Esma noktasında) cemalini tavsif ve tarif eder.

Dördüncü Nokta: Bütün maddî güzellikler, esma-i İlahiyeden feyz alırlar ve onların bir nevi gölgeleridir. Güzelliklerin enva’ını insan ve esma cihetiyle düşünebiliriz. İnsana bakan cihetiyle olsa gözün gördüğü, kulağın işittiği, dilin tattığı güzellikler, esmaya bakan cihetiyle olsa adaletin, nezafetin, rahmetin güzelliği ve hakeza. Esmaya bakan cihetiyle güzelliklere yedi misal verilmiştir.

Beşinci Nokta: Onbirinci Sözün bir cihette hülasasıdır. Cenab-ı Hakkın cemal ve kemalini göstermek istemesi ihtiyaçtan değil, iktizasındandır. Zira nihayetsiz derece cemal ve kemal görünmezse nihayetsiz noksanlık olur. Öyle ise herbir cemal ve kemal sahibinin cemal ve kemalini göstermesi iktiza eder.

Üçüncü Bürhan’ın üç nüktesi var: Eserden Rahmet ve Muhabbet Şuunatının cemaline baktırıyor.

Birinci Nükte: 32. Söz deki kemalat hakikatının cemal noktasında bir hülasasıdır. Niye eşya zinetli ve güzel bir surette yaratılıyor? Sualine dört basamak sonunda cevab olarak Rahmet ve Muhabbet Şuunatının iktizasıdır, diyor.

İkinci Nükte: Nev’-i insanda, hususan yüksek tabakasında, meslekleri ayrı ayrı hadsiz zâtlarda, gayet esaslı bir surette bulunan şedid bir aşk-ı lahutî ve kuvvetli bir muhabbet-i Rabbaniye, (Şuunat noktasında) bilbedahe misilsiz bir cemale işaret, belki şehadet eder.

Üçüncü Nükte: Bütün ehl-i tahkikin icmaıyla vücud hayr-ı mahzdır, nurdur; adem şerr-i mahzdır, zulmettir. Ehl-i akıl ve ehl-i kalbin ittifakıyla Rahmet ve Muhabbet Şuunatının iktizasıyla eşya ademden vücuda çıkartılıyor.

Onbeşinci Rica: Bir zaman Emirdağı’nda ikamete memur ve tek başıma bir menzilde âdeta bir haps-i münferid ve bana çok ağır gelen tarassudlar ve tahakkümler ile bana işkence vermelerinden hayattan usanmış vaziyette iken birden inayet-i İlahiyye imdada yetişti. İnsanların ettikleri ayn-ı zulümlerinde, ayn-ı adalet olan kader-i İlahînin hissesini altı farklı hadisede göstermekle teselli ve rica kapısını açmıştır.

Birinci Hadise: Bu rica Denizli hapsinden sonra, (1943 senesinde dokuz ay on gün hapis neticesinde çekilen sıkıntıların içindeki teselliler, nurlar, ricalar şöyledir.) Nurların teksirle basılarak intişarı üzerine, fütuhat-ı Nuriyeyi çekemeyen gizli düşman münafıklar; türlü desise ve iftiralarla, hükûmeti aleyhe çevirerek, Nur Risalelerini müsadere ettirip, tedkik edilmesi neticesinde;

Birinci Teselli: Değil tenkid edip düşmanlık göstermek, belki tedkik eden memurların kalblerini de fethederek, tenkid yerine takdir ettirdiğini..

İkinci Teselli: Ve bu hâdise Nur dershanelerinin genişlemesine sebeb olduğunu..

İkinci Hadise: Ve bir müddet sonra gizli din düşmanları, pek âdi bahanelerle, zemheririn en şiddetli günlerinde Üstadımızı tevkif ettirerek; büyük, gayet soğuk, sobasız bir koğuşta hapsettiklerini (Afyon Hapsinde altmış kişilik koğuşta merdum girizlik hastalığı ile beraber camların buz tuttuğu bir soğukta çektiği sıkıntılar içinde bulduğu teselliler)

Birinci Teselli: Ve bu hapiste inayet-i İlahiye ile bir hakikat inkişaf ederek, Nurların hapishane dâhilinde ve haricinde intişar ve fütuhatından dolayı binlerce şükrettiğini

İkinci Teselli: Ve ruhuna “Sen onların zulmü yüzünden hem sevab,

Üçüncü Teselli: Hem fâni saatlerini bâkileştirmeyi,

Dördüncü Teselli: Hem manevî lezzetleri,

Beşinci Teselli: Hem vazife-i ilmiye ve diniyeyi ihlas ile yapmasını kazanıyorsun.” diye ihtar edilmesi üzerine, bütün kuvvetiyle “Elhamdülillah” diye dua ettiğini gayet güzel beyan etmektedir.

Bu ricanın sonunda, Risale-i Nur talebeleri, iman-ı tahkikî kuvvetiyle, (İman-ı tahkikinin neticesi uhreviyedir. Fakat burada dünyevi neticeleri anlatılarak çekilen zorluklara karşı birer teselli veriyor.)

Birinci Teselli: Bu vatanın her tarafında anarşistliği durdurduğunu,

İkinci Teselli: Umumî emniyeti ve asayişi muhafaza ettiklerini..

Üçüncü Teselli: Ve yirmi senedir memleketin her tarafındaki Nur talebelerinin hiç birisinin emniyeti ihlâle dair bir vukuatlarının bulunmadığını..

Dördüncü Teselli: Ve hattâ insaflı bir kısım zabıta memurlarının “Nur talebeleri manevî bir zabıtadır, asayişi muhafazada bize yardım ediyorlar, iman-ı tahkikî ile nuru okuyan her adamın kafasında bir yasakçı bırakıyorlar, emniyeti temine çalışıyorlar.” diye olan itiraflarını.. (Tarihçe-i Hayat sayfa 658’de buna misal olarak şöyle denilmiştir. Kanun, zabıta ve savcı, suç işlendikten sonra işleyeni ve işleteni yakalıyor. Yani iş olup bittikten sonra, namus pâyimal olup adam öldükten sonra. Daha evvel tedbir almağa kanunen imkân yok; fakat dinen buna imkân var: Allah korkusu ve din. Bu korku sayesinde her türlü rezaletin önü alınabileceğini bildiriyor.)

Beşinci Teselli: Ve türlü isnad ve iftiralarla, Kur’an ve iman nuruna sed çekmek isteyenlere karşı, Üstadımızın “Yüz milyon başların feda oldukları bir kudsî hakikata, başımız dahi feda olsun. Dünyayı başımıza ateş yapsanız, hakikat-ı Kur’aniyeye feda olan başlar, zındıkaya teslim-i silâh etmeyecek ve vazife-i kudsiyeden vaz geçmeyecekler inşâallah!” dediğini beyan etmektedir. (Kur’an ve iman nuruna sed çekmek isteyenlere karşı, hakikat-ı Kur’aniyeden ve vazife-i kudsiyeden vaz geçmeyerek muhafaza etmekten gelen lezzet ve izzetten dolayı gelen teselidir.)

Onaltıncı Rica: Kastamonu vilayetinde, Denizli ve Afyon hapishanesinde çekilen sıkıntı ve zahmetlerle me’yusiyette iken, altı farklı hadisede inayet-i İlahiye imdadıma yetişti. Hem Nur talebelerinin bu üç Medrese-i Yusufiyeye girmelerindeki üç hikmet ve hizmet-i Nuriyeye üç ehemmiyetli faide gösterildi. Hem bu çilehanelerin Üstadımıza mahsus bir letafeti ve hazîn fakat tatlı bir vaziyeti ise gençlik zamanında memleketinde gördüğü eski medresesinin aynı vaziyetini hatırlatmasına dair gayet güzel bir ricadır.

Birinci Hadise: Mahrem ve mühim mecmualar, hususan Süfyan’a ve Nur’un kerametlerine dair olan risaleler, zamanı gelince neşredilsin diye saklandığı halde.. bir aramada, o risaleler bulunduğu yerden çıkarılmış ve Üstadımız hasta bir halde tevkif edilerek hapishaneye götürüldüğünü.. Ve Üstadımız müteellim ve Nur’lara gelen zarardan müteessir iken, birden inayet-i İlahiye imdada yetişerek,

Birinci Teselli: Mahrem risaleleri okuyan resmî dairelerin, bir dershane-i Nuriye hükmüne geçip risaleleri takdirle karşıladıklarını

İkinci Hadise: Ve yine Denizli hapsinde ihtiyarlık, hastalık ve masum arkadaşlara gelen zahmetlerden elem ve teessür içinde iken, birden inayet-i Rabbaniye yetişerek,

İkinci Teselli: Hapishaneyi bir dershane-i Nuriyeye çevirip, bir Medrese-i Yusufiye (A.S.) olduğunu isbat ederek Medreset-üz Zehra kahramanlarının elmas kalemleri ile Nurların intişara başlamasını..

Üçüncü Hadise: Ve gizli düşmanların Üstadımızı nasıl zehirlediklerini.. ve onun yerine merhum Hâfız Ali’nin şehid olarak Berzah âlemine seyahat eylemesi üzerine; hepsi müteellim ve müteessir bir halde iken, yine birden inayet-i İlahiye imdada yetişerek,

Birinci Teselli: Üstadımızdan zehir tehlikesinin geçmesi (dualarla zehrin şiddetinin geçmesinden gelen bir tesellidir.)

İkinci Teselli: Ve merhum şehidin kabirde Nurlarla meşgul olarak, sual meleklerine Nurlarla cevab vermesi..

Üçüncü Teselli: Ve onun bedeline Denizli Kahramanı Hasan Feyzi Rahmetullahi Aleyh ve arkadaşlarının hizmete girmesi.. (Hafız Ali Abinin hatıralarında geçiyor. Kendisinin Üstad yerine şehit olması için dua edip diğer abilere amin dedirtiyor.

Emirdağ Lahikası 1 sayfa 187’de şöyle geçiyor: İşte bu hal işaret eder ki: Nasıl Hâfız Ali gitti, Denizli onun yerine geldi, acısını unutturdu; öyle de bir Hasan Feyzi gitti, yerine bir dâr-ül fünun gelecek, inşâallah acısını unutturacak.)

Dördüncü Teselli: Ve mahpusların Nurlarla ıslah olmaları gibi çok emarelerle, inayet-i Rabbaniyenin yetiştiğini ifade ettikten sonra,

Dördüncü Hadise: Gençliğinde âhir ömrünü mağarada geçirmek arzusuna mukabil;

Birinci Teselli: Bu mağaraların hapishanelere, inzivalara, çilehanelere, mutlak tecrid hücrelerine çevrilip, Yusufiye medreseleri olarak Kur’an ve imanın hakikatlarına mücahidane bir surette hizmet ettirdiğini..

İkinci Teselli: Ve o çileli hapislerde, üç hikmet ve hizmet-i Nuriyeye üç ehemmiyetli fayda bulunduğunu beyan eden ehemmiyetli bir ricadır.

Eskişehir hapishanesinde onbir ay içinde 27. 28. 29. 30. Lem’alar 1. ve 2. Şualar yazdırılmıştır. Hatta 2. Şua abilerin tahliyesinden sonra Üstadın kendi hattı ile yazdırılmıştır. Üstadın kendi hattı ile yazılan bir diğer risalede Küçük Sözler ve El hüccet-üz Zehradır. Üstad ilk Barlaya geldiğinde insanların ondan çekinmeleri neticesinde yazacak kimseyi bulamamış kendisi yazmıştır.)

YİRMİALTINCI LEM’ANIN ZEYLİ Yirmibirinci Mektub olup, Mektubat Mecmuasına idhal edildiğinden buraya dercedilmedi.

YİRMİYEDİNCİ LEM’A Eskişehir Mahkeme Müdafaası olup, teksir Lem’alar mecmuasında ve kısmen de Tarihçe-i Hayat’ta neşredilmiştir.

YİRMİSEKİZİNCİ LEM’A [Bazı kısımları buraya dercedilen bu risalenin tamamı, teksir Lem’alar mecmuasında neşredilmiştir. Bu Yirmisekizinci Lem’a Yirmisekiz Nükte’dir.]

İkinci Nükte “Ben sizi ibadet için halketmişim; bana rızk vermek ve it’am etmek için değil.” âyetinin feyzinden gelen gayet güzel ve yüksek manalarından üç vechini icmalen beyan edeceğiz.

Birincisi: Cenab-ı Hak, Resulüne ait olabilecek bazı halleri, Resulünü tekrim ve teşrif noktasında bazan kendine isnad eder. Resule isnad edilen mana “Resulüm size vazife-i risalet ve tebliğ-i ubudiyet hizmetine mukabil sizden bir ecr ve ücret ve mükâfat, bir it’am istemez.”

İkinci Vecih: İlm-i Belâgat’ta bir kaide-i mukarreredir ki: Bir kelâmın manası malûm ve bedihî ise, o mana murad değil, onun bir lâzımı, bir tâbii muraddır. Âyetten murad mana “Rezzak benim. Sizin müteallikatınız olan ibadımın rızkını ben veriyorum. Siz bunu bahane edip ubudiyeti terketmeyiniz.”

Üçüncü Vecih: Âyetin zahir manası malûm ve bedihî olduğundan, o mananın bir lâzımı muraddır. Yani: “rızk ve it’am kabiliyeti olan eşya, ilah ve mabud olamazlar” manasındadır.

قَائِلُونَ âyet-i celilesindeki قَائِلُونَ kelimesine dair bir nüktedir. Uyku üç nevidir:

Birincisi: Gayluledir ki, fecirden sonra tâ vakt-i kerahet bitinceye kadardır. Bu uyku, rızkın noksaniyetine ve bereketsizliğine hadîsçe sebebiyet verdiği için, hilaf-ı sünnettir.

İkincisi: Feyluledir ki, ikindi namazından sonra mağribe kadardır. Bu uyku maddeten ve manen ömrün noksaniyetine sebebdir.

Üçüncüsü: Kayluledir ki, bu uyku sünnet-i seniyedir. Duha vaktinden, öğleden biraz sonraya kadardır. Yarım saat kaylule, iki saat gece uykusuna muadil geldiğinden gece kıyamına sebebiyet verir.

“Bu da güzeldir” Namaz tesbihatında okunan salavattan inkişaf eden latif bir nüktedir. O Zât-ı Ahmediye (A.S.M.) ubudiyeti cihetiyle -halktan Hakk’a teveccühü hasebiyle- rahmet manasındaki salâtı ister. Risaleti cihetiyle -Hak’tan halka elçiliği haysiyetiyle- selâm ister. Nasılki cinn ve ins adedince selâma lâyık ve cinn ve ins adedince umumî tecdid-i biatı takdim ediyoruz. Öyle de, semavat ehli adedince, hazine-i rahmetten herbirinin namına bir salâta lâyıktır.

Vahdet-ül vücuda dair bir nüktedir. Vahdet-ül vücud mes’elesi gibi hakaik-i ulviye, ehl-i gaflet ve esbab içine dalan avamlara girse, tabiat telakki edilir ve üç mühim zarar verir:

Birincisi: Kâinat ve maddiyat hesabına uluhiyeti inkâr yoluna gider.

İkincisi: Vahdet-ül vücud meşrebinin esası, masiva-yı İlahînin rububiyetini reddetmek hatta masivayı da inkâr etmek iken âhireti ve Hâlık’ı bir derece unutmak cihetiyle bazı nüfus-u emmare kendini küçük birer firavun görür, âdeta nefsini mabud ittihaz eder.

Üçüncüsü: Tegayyür, tebeddül, tecezzi, tahayyüzden mukaddes, münezzeh, müberra, muallâ olan Zât-ı Zülcelal’in vücub-u vücuduna ve tekaddüs ve tenezzühüne muvafık düşmeyen tasavvurata sebebiyet verir ve telkinat-ı bâtılaya medar olur. Şöyle ki; kâinatın arkasında durup kâinata bakan ve önünde esbabı gören insan kâinatı o kadar âlî görür ki, onun sâni’i onun içindedir veya o o olmuş der.

Bir Suale Cevab olarak izah edilen Vahdet-ül vücud mes’elesine dair dördüncü bir zarardır. Vahdet-ül vücud mes’elesi gibi Muhyiddin’in Ehl-i Sünnete muhalefet eden mes’eleleri, dinde teceddüde taraftar ve asrîliğe mümaşatkâr fikir sahiblerinin eline geçse bazı hakaik-i İslâmiyeyi yanlış teviller ile tahrif edebilir.

Yakında gelecek şeylerin gelmiş gibi görülmesine dair bir nüktedir. 1935 yılında gayet şaşaalı bir gece bayramında, hapishane penceresinden nev’-i beşerin ağlanacak gülmelerine bakarken, birden elli sene sonraki vaziyetleri nazar-ı hayalime göründü. Gördüm ki; bu kemal-i neş’e ile gülen ve eğlenen zavallılardan, elliden beşi, beli bükülmüş yetmiş yaşlı ihtiyarlar oldukları gibi; kırkbeşi de, mezaristanda çürümüş bulunacaklar.

“Senin en zararlı düşmanın nefsindir.” hadîsinin bir nüktesidir. Nefs-i emmare sahibi insan kendini beğenir ve kusursuz görür. Nefsini medh ü sena ederek âdeta tenzih ve takdis eder. Amel-i uhrevîde ihlası kaybeder, riyayı karıştırır. Lezzet-i hazıraya mübtela olan hisse ve heva-yı nefse mağlub olup; Kur’andan aldığı hakikat dersine muhalif hareket eder.

Nefsi emmareye uymanın zaraları

Nefsini beğenen başkasını sevemez.

Kendini başkalarına beğendirmek ister.

Kendisini kusursuz göstermek ister.

İnsanlar içinde aksülamelle muamele görür.

Riyakarlık neticesinde amelleri ibtal olur.

خَالِدِينَ فِيهَا اَبَدًا Âyetinin bir nüktesidir. Bir dakika küfür, binbir esma-i İlahîyi inkâr ve nukuşlarını tezyif ve kâinatın hukukuna tecavüz ve kemalâtını inkâr ve hadsiz delail-i vahdaniyeti tekzib ve şehadetlerini reddetmek olduğundan.. kâfiri, binler seneden ziyade esfel-i safilîne atar.

163. Madde ve Risale-i Nur’un 115 parça kitabına dair manidar bir tevafuk-u latifedir.

163 mebusun dini eğitime tarafdar olmasına karşılık 163. madde ile dine hizmet eden Nur Talebelerinin suçlu sayılması

Risale-i Nur’un 128 parçası, 115 parça kitab ediyor. 115 gün mahpus kalan 115 suçlu gösterilen eşhasın adedine tam tamına tevafuk ediyor.

Şefik Abinin Risale-i Nur’un iki kerametine dair bir nüktesidir. Hem Risale-i Nur’a, Elmas Cevher Nur ismini takmasına dair bir parçadır. Nur, Risale-i Nur’u okumaktır. Elmas Risale-i Nur’u yazmaktır. Cevher ise Risale-i Nur’dan alınan imandır.”

Zekâi’nin Rü’yasıdır.

Tarafgirane ve Risale-i Nur’a rakibane söylenen sözlere mukabil Halil İbrahim’in manzumesidir. Risale-i Nur’un yüksekliğini ve makbuliyetini ifade eden manzum bir kasidedir.

Yirmisekizinci Lem’anın Yirmisekizinci Nüktesi Cinn ve şeytanın şahablarla recm ve men’edildiğine dair âyetler münasebetiyle gayet mühim üç başlı bir suale muhtasar bir cevabdır.

1. Sual: Cüz’î ve bazan şahsî bir hâdise-i gaybiyeyi de haber almak için, gayet uzak bir mesafe olan semavat memleketine casus şeytanların sokulması ve o çok geniş memleketin her tarafında o cüz’î hâdisenin bahsi varmış gibi; hangi şeytan olsa, hangi yere sokulsa, yarım yamalak o haberi işitecek, getirecek diye bir manayı akıl ve hikmet kabul etmiyor.

Elcevab: Kâinat, mütedâhil ve birbiri içinde bulunan daireler gibi, binler âlemleri ihtiva ediyor. Onlarda cereyan eden ahvalin ve hâdiselerin küllî ve cüz’iyeti ve hususiyeti ve azameti cihetiyle medar-ı nazar olur, yani o cüz’ler, cüz’î ve yakın yerlerde ve küllî ve azametliler küllî ve büyük makamlarda görülür. Fakat bazan cüz’î ve hususî bir hâdise, büyük bir âlemi istila eder. Hangi köşede dinlenilse, o hâdise işitilir. Ve bazan da büyük tahşidat, düşmanın kuvvetine karşı değil, belki izhar-ı haşmet için yapılır.

2. Sual: Hem nass-ı âyetle, semavatın üstünde bulunan Cennet’in meyvelerini bazı ehl-i risalet ve ehl-i keramet, yakın bir yerden alır gibi alıyormuş. Bazan yakından Cennet’i temaşa ediyormuş diye nihayet uzaklık nihayet yakınlık içinde bir mes’eledir ki, bu asrın aklına sığmaz?

Elcevab: Bu âlem-i fâni ve âlem-i şehadet ise âlem-i gayba ve dâr-ı bekaya bir perdedir. Cennet’in merkez-i kübrası uzakta olmakla beraber, âlem-i misal âyinesi vasıtasıyla her tarafta görünmesi mümkün olduğu gibi, Cennet’in bu âlem-i fânide bir nevi müstemlekeleri ve daireleri bulunabilir ve kalb telefonuyla yüksek ruhlar ile muhabereleri olabilir, hediyeleri gelebilir.

3. Sual: Hem cüz’î bir şahsın cüz’î bir ahvali; küllî ve geniş olan semavat memleketindeki Mele-i A’lâ’nın medar-ı bahsi olması, gayet hakîmane olan tedvir-i kâinatın hikmetine muvafık gelmiyor? Halbuki bu üç mes’ele de hakaik-i İslâmiyeden sayılıyor?

Elcevab: Semavat memleketinin payitahtı olan Arş’a gidip o cüz’î haberi almak değildir. Belki cevv-i havaya dahi şümulü bulunan semavat memleketinin karakol haneleri hükmünde bazı mevkileri var ki, o mevkilerde Arz memleketi ile münasebetdarlık oluyor; cüz’î hâdiseler için, o cüz’î makamlardan kulak hırsızlığı yapıyorlar.

Hem kalb-i Muhammedî’den (A.S.M.) tâ daire-i Arş’a varıncaya kadar hiçbir cihetle müdahale imkânı olmadığını mu’cizane ilân eder ve gösterir.

YİRMİDOKUZUNCU LEM’A Yirmi sene evvel Eskişehir Hapsi’nde tecrid-i mutlakta iken yazılan bir lem’adır.

İfade-i Meram Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan âyetleriyle tefekkür mesleğine teşvik ettiği gibi hadîs-i şerifde bazan bir saat tefekkür bir sene ibadet hükmünde olduğunu beyan edip, tefekküre azîm teşvikat yaptığından Üstadımız aklına ve kalbine tezahür eden büyük nurlara ve uzun hakikatlara işaret eden bu arabi risaleyi silsile-i tefekkürat nev’inden “yedi bab” üstünde yazdı. Bu Lem’anın diğer altı babı, teksir Lem’alar mecmuasında neşredilmiştir. Otuzüç mertebesinden yedi mertebeyi zikredeceğiz. O mertebelerden mühim bir kısmı, Yirminci Mektub’un İkinci Makamında ve Otuzikinci Söz’ün İkinci Mevkıfının âhirinde ve Üçüncü Mevkıfının evvelinde izah edilmiştir. Şu mertebelerin hakikatını anlamak isteyenler, o iki Söze müracaat etsinler. Bu tefekkürname çok ehemmiyetlidir. İmam-ı Ali’nin (R.A.) ona bir vecihte Âyet-ül Kübra namını vermesi, tam kıymetini gösteriyor. Namaz tesbihatında aynelyakîn derecesinde kalbe gelmiş, çok risaleleri netice vermiş, otuz sene akıl ve fikrin gıda ve ilâcı olmuş bir marifetnamedir.

OTUZUNCU LEM’A Otuzbirinci Mektub’un Otuzuncu Lem’ası ve Eskişehir Medrese-i Yusufiyesinin gayet kuvvetli bir ders-i a’zamı ve ism-i a’zamı taşıyan altı ismin altı nüktesini beyan eden “Altı Nükte”dir. Bu risalede bahs-i geçen herbir esmanın bizden istediği bir vazifede vardır.

Birinci Nükte Şaban-ı Şerif’in âhirinde yazılan İsm-i Kuddüs’ün bir nüktesine dairdir. Bu Kuddüs Nüktesi, Otuzuncu Söz’ün Zeylinin Zeyli olması münasibdir. Kâinatta cereyan eden evamir-i tanzifiyeyi yıldızlar, zerreler, berrler, bahrlar, unsurlar, madenler, nebatlar, hayvanlar ve beden-i insani dinleyerek “Kuddüs” isminin bir cilvesini kâinatın daire-i a’zamında gösteriyorlar. İsm-i Kuddüs’ün bir mazharı ve bir cilvesi olan fiil-i tanzif ve tathir dahi, o Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un hem güneş gibi mevcudiyetini, hem gündüz gibi vahdaniyetini gösteriyorlar. Ve mezkûr tanzim, tevzin, tezyin, tanzif misillü o ef’al-i hakîmane, a’zamî dairede vahdet-i nev’iyeleri noktasında bir tek Sâni’-i Vâhid’i gösterdikleri gibi; esma-i hüsnanın ekserisinin, belki binbir esmanın herbirinin böyle birer cilve-i a’zamı, bu daire-i a’zamda vardır. Ve o cilveden gelen fiil, büyüklüğü nisbetinde vuzuh ve kat’iyyetle Vâhid-i Ehad’i gösterir.

Eğer tanzif fiili kâinat Hâlık’ına verilmezse, o vakit ehl-i dalaletin o meslek-i küfrîsinde lâzım gelir ki: Ya tanzif ile alâkadar zerreden, sinekten tut tâ unsurlara, yıldızlara kadar bütün mahlukatın her biri koca kâinatın tezyinini ve tevzinini ve tanzimini ve tanzifini bilecek, düşünecek ve ona göre davranacak bir kabiliyette olacak.. veyahud Hâlık-ı Âlem’in sıfât-ı kudsiyesi kendisinde bulunacak.. veyahud bu kâinatın tezyinat ve tanzifatı ve vâridat ve masarıfının müvazenelerini tanzim etmek için, kâinat büyüklüğünde bir meclis-i meşveret bulundurulacak ve hadsiz zerreler, sinekler, yıldızlar o meclisin âzaları olacak ve hâkeza.. bunlar gibi hurafeli, safsatalı yüzer muhaller bulunacak. Tâ ki, her tarafta görünen ve müşahede olunan umumî ve ihatalı ulvî tezyin ve tathir ve tanzif vücud bulabilsin. Bu ise bir muhal değil, belki yüzbin muhal ortaya girer.

Kuddüs ismi bizden maddi manevi temizliğe riayet etmemizi iktiza ediyor, istiyor.

İkinci Nükte Eskişehir Hapishanesinde yazılan İsm-i Adl’in bir nüktesine dairdir. “Adl” isminin cilvesi kâinatta, oniki seyyarede, küre-i arzda, zeminin yüzünde, hadsiz milletlerde ve her ferd-i hayvanîde devamlı bir surette cereyan ettiğine delil; Kâinatta görünen tahrib ve tamir, harb ve hicret, mevt ve hayat, tevellüdat ve vefiyat, vâridat ve sarfiyat ve tahavvülâtın o derece hassas bir mizan ile ve o kadar ince bir ölçü ile tanzim edilmesidir. O derece ince ve hassas ve hârika müvazeneler, bilbedahe isbat eder ki: Herşeyin dizgini elinde ve herşeyin anahtarı yanında ve birşey birşeye mani olmuyor.. umum eşyayı bir tek şey gibi kolayca idare eden bir tek Hâlık-ı Adl ü Hakîm’in mizanıyla, kanunuyla, nizamıyla terbiye ve idare oluyor. Haşrin mahkeme-i kübrasında mizan-ı azîm-i adaletinde cinn ve insin müvazene-i a’mallerini istib’ad edip inanmayan, bu dünyada gözüyle gördüğü bu müvazene-i ekbere dikkat etse, elbette istib’adı kalmaz.

Kâinatta ve umum mevcudatta hükümferma olan rahmet, inayet, adalet, hikmet, iktisad ve nezafet gibi pek kuvvetli ihatalı hakikatlar; haşrin ademiyle ve âhiretin gelmemesiyle merhametsizliğe, zulme, hikmetsizliğe, israfa, nezafetsizliğe, abesiyete inkılab etsinler? Hâşâ, yüzbin defa hâşâ!

Adl ismi bizden Hukukullah ve Hukuk-u ibadullaha riayet etmemizi iktiza ediyor, istiyor.

Üçüncü Nükte Ramazan-ı Şerif’de yazılan Hâkim ve Hakîm isimlerini tazammun eden İsm-i Hakem’e dair beş noktadır.

Birinci Nokta: Senin Rabbinin yoluna, kâinat kitabını okutturarak hikmetle çağır.

İsm-i Hakem’in tecelli-i a’zamı şu kâinatı öyle bir kitab-ı kebir hükmüne getirmiştir ki; o kitab-ı kebirin zemin yüzü, bir sahifesi; ve her müzeyyen bahçe, bir satırı; ve her süslü çiçeği ve yapraklı ağacı, bir kelimesi suretinde halketmiştir. Öyle bir kitab-ı kebir ki kendi vücudundan yüz derece daha ziyade kâtibinin vücudunu ve vahdetini isbat eder. Evet bu Kur’an-ı Azîm-i Kâinat’ın herbir âyet-i tekviniyesi, o âyetin noktaları ve hurufu adedince mu’cizeler gösterdiklerinden; elbette serseri tesadüf, kör kuvvet, gayesiz, mizansız, şuursuz tabiat hiçbir cihetle o hakîmane, basîrane olan has mizana ve gayet ince intizama karışamazlar. Eğer karışsaydılar, elbette karışık eseri görünecekti. Halbuki hiçbir cihette intizamsızlık müşahede olunmuyor.

İkinci Noktası: “İki Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Nihayet kemalde bir cemal ve nihayet cemalde bir kemal, elbette kendini görmek ve göstermek, teşhir etmek istemesi sırrınca; Zât-ı Hâkim-i Hakem-i Hakîm-i Zülcelali Velcemal, kendini tanıttırmak ve kemalâtını bildirmek ve cemalini göstermek ve kendisini sevdirmek hikmetiyle kâinatı kitab hükmünde yaratmıştır. Bu kudsi hikmete karşı iman ile Onu tanımakla ve ubudiyetle kendini Ona sevdirmekle mukabele etmemiz gerekir.

İkinci Mes’ele: Bu kâinatın Sâni’-i Kadîr ve Hakîm’inin mülkünde iştirak yeri yoktur. Çünki herşeyde nihayet derecede intizam bulunduğundan, şirki kabul edemez. Zira Cenab-ı Hakkın kudsi maksatlarındaki takip ettiği hikmet, kâinattaki intizam-ı mükemmeli netice vermiştir. Kâinattaki intizam-ı mükemmelin devam ediyor olması devamlı surette ihtiyar ve iradesini o noktada kullanan bir zatın var olduğunu ve O zatın İhtiyar ve iradesini reddeden bir şirke izin vermediğini gösterir. Kâinatta görünen intizamın mükemmeliyeti nispetinde hikmet ve kudretini gösteren bir zata şirk ve küfür ile acz isnad etmek kâinat büyüklüğünde bir hatadır. Demek intizam, vahdeti ve hâkimiyet, infiradı iktiza eder. Eğer zerre kadar müdahale olsaydı, intizam bozulacaktı. Halbuki bu kâinat öyle bir tarzda yaratılmış ki; en küçük şeyi yaratmak için en büyük şeyi yaratabilecek bir kudret lazımdır. Çünkü her şey birbiriyle alakadardır. Bu notada kâinatta görünen intizam ve hikmete tevhid ile iman etmek, ne kadar doğru hak ve hakikatlı bir mukabele olduğunu bildiriyor.

Üçüncü Nokta: Kâinatta takip edilen hikmetlerin ucu insana takıldığına delil yüzer fenlerdir. Sâni’-i Kadîr, İsm-i Hakem ve Hakîm’iyle en ziyade kâinattaki hikmetlere medar ve mazhar olan insanı, rızıkta zevk vasıtasıyla arayışa sevk edip Hakem isminin tecellilerini kâinatta gören insana yüzer fenni keşfettirmiştir. Tıb, Kimya, Makine, Ziraat, Ticaret, İaşe, Rızık, Askeriye ve Elektrik gibi keşf olunan yüzer fennin herbirisinin kat’î şehadetiyle, noksansız bir intizam-ı ekmel içinde hadsiz hikmetler, maslahatlarla bu kâinat tezyin edilmiştir. Ve malûm ve bedihîdir ki; intizam ile gayeleri ve hikmetleri ve faideleri takib etmek; ihtiyar ile, irade ile, kasd ile, meşiet ile olabilir; başka olamaz. İhtiyarsız, iradesiz, kasıdsız, şuursuz esbab ve tabiatın işi olmadığı gibi, müdahaleleri dahi olamaz.

Dördüncü Nokta: Hakem nüktesi ile Haşrin münasebeti kuruluyor. Haşrin en kuvvetli delili kainatta görünen hikmettir. Dördüncü noktada iki şey üzerinde duruluyor.

Cenab-ı Hak hakîm-i mutlaktır. Saray temsili ile haşir damının da yapılacağını yani bütün takip ettiği hikmetleri beyhude harab etmeyeceğini izah ediyor.

Bir zat yaptığı icraatında çok gayeler takip edipte mesela bir çekirdeğe bir dağ kadar hikmetler takıpta bir ağaca bir çekirdek kadar netice takmaz.

Bir şeydeki intizamın varlığı intizamı koyan zatı gösterdiği gibi bir şeydeki intizamın kuvveti de o intizamla takip edilen gayenin büyüklüğünü gösterir.

Kâinat sarayının herbir mevcudatına yüzer hikmet takan ve yüzer vazife ile teçhiz eden, hattâ herbir ağaca meyveleri adedince hikmetler ve çiçekleri adedince vazifeler veren bir Sâni’-i Hakîm, kıyameti getirmemekle ve haşri yapmamakla, bütün hadd ü hesaba gelmeyen hikmetleri ve nihayetsiz vazifeleri manasız, abes, boş, faidesiz zayi’ etmez. Eğer etse, kâinatta herkese görünen hikmet, rahmet, adaleti inkâr etmek gerektir. Bu ise, en acib bir muhaldir ki; hadsiz bâtıl şeyler, içinde bulunur.

Beşinci Nokta: “İki Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Sâni’-i Zülcelal, İsm-i Hakîm’in muktezasıyla, herşeyde en hafif sureti, en kısa yolu, en kolay tarzı, en faideli şekli ehemmiyetle takib ettiği gösteriyor ki; israf, abesiyet, faidesizlik, fıtratta yoktur. İsraf ise, İsm-i Hakîm’in zıddı olduğu gibi; iktisad, onun lâzımıdır ve düstur-u esasıdır.

İkinci Mes’ele: İsm-i Hakem ve Hakîm, bedahet derecesinde Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletine delalet ve istilzam ettiği gibi esma-i hüsnadan Allah, Rahman, Rahîm, Vedud, Mün’im, Kerim, Cemil, Rab gibi çok isimlerin herbiri, kâinatta görünen bir cilve-i a’zamla, a’zamî derecede ve mertebe-i kat’iyyette risalet-i Ahmediyeyi (A.S.M.) istilzam ederler.

Hakem ismi bizden kâinatın yaratılışındaki kudsi hikmetleri anlamamızı ve o hikmetlere muvafık mukabeleyi yapmamızı iktiza ediyor, istiyor.

Dördüncü Nükte Şevval-i Şerif’te yazılan Vâhid ve Ehad isimlerini tazammun eden “Ferd” ism-i a’zamının tecelli-i a’zamına dair tevhid-i hakikîyi gösteren “Yedi İşaret”tir. Ferd ismi herşeyi bir şey etrafında topluyor.

Birinci İşaret: İsm-i Ferd’in kâinat heyet-i mecmuasında koyduğu hadsiz hâtemlerden üç sikkeye işaret eder.

Birinci Sikke: Ferd ismi herşeyi birinin imdadına göndermekle tecelliyatını gösteriyor.

Kâinatın mevcudatında ve enva’larında görünen ve bir sikke-i kübra-yı ehadiyet olan “teavün, tesanüd, tecavüb, teanuk” sikkesi içinde binbir ismin tasarrufatı ve tecelliyatı vardır. Ferdiyet cilvesi, kâinat yüzünde öyle bir sikke-i vahdet koymuştur ki, kâinatı tecezzi kabul etmez bir küll hükmüne getirmiştir. Bütün kâinata tasarruf edemeyen bir zât, hiçbir cüz’üne hakikî mâlik olamaması Ferd isminin kâinattaki sikkesidir.

İkinci Sikke: Zeminin yüzünde her bahar mevsiminde müşahede edilen, dört yüz bin nebatî ve hayvanî enva’ın atkı ipleriyle dokunan hâtem-i vahdaniyettir. Küre-i Arz’ın yüzünde bütün zîhayatı bütün efradıyla ve ahval ve şuunatıyla idare etmeyen ve umumunu birden görmeyen ve bilmeyen ve icad etmeyen bir zât, icad cihetinde hiçbir şeye karışmaması Ferd isminin zemin yüzündeki sikkesidir.

Üçüncü Sikke: Hazret-i Âdem’den tâ kıyamete kadar gelmiş ve gelecek bütün insanların sîmalarındaki aza-yı esasîde birlik ile herbirine karşı o tek yüzde birer alâmet-i farika koyması Ferd isminin beşeriyet âlemindeki sikkesidir. Bu sikke gösteriyor ki; bütün efrad-ı insaniye, insanın yüzüne o sikkeyi koyan zâtın nazar-ı şuhudunda ve daire-i ilmindedir ve o Sâni’-i Vâhid’in iradesini, ihtiyarını ve meşietini gösterir.

İkinci İşaret: İsm-i Ferd’in cilve-i vahdeti, bütün kâinattaki âlemleri, enva’ları ve unsurları birbiri içine girift olarak bir vahdet içine almış ki; kâinatın heyet-i mecmuasında aynı maksada ve gayeye hizmet etmekteki vazifede birlik görülüyor.

Üçüncü İşaret: İsm-i Ferd tecelli-i a’zamıyla kâinatı birbiri içinde hadsiz mektubat-ı Samedaniye hükmüne getirmiştir. Herbir şey, umum eşyayı bir tek Hâlık’a isnad edip, a’zamî bir tevhide işaret etmesinde İsm-i Ferd’in tecelliyatını gösteriyor. Mesala mümaselet sikkesi ile dokunan sarı çiçekler ferd olarak birbirinin emsali olduğu gibi müşabehet sikkesi ile de dokunan çiçekler birbirinden nev’ olarak farklı da olsa aynı fabrikada dokunuyor olması İsm-i Ferd’in cilvesini gösteriyor.

Dördüncü İşaret: Ferd isminin zıttı olan şirkin mümkün olmadığı gösterilmiştir. İsm-i Ferd’in cilve-i a’zamı vücub derecesinde bir makuliyet ve hadsiz bir kolaylıkla kabul edilebilirken o cilvenin muhalifi ve zıddı olan şirk, nihayet derecede müşkil ve akıldan gayet derecede uzak, belki muhal ve mümteni derecesinde olduğunu isbat eden “Üç Nokta”dır. Ferd ismi olmaksızın kâinatın olamayacağı isbat edilecek.

Birinci Nokta: Zât-ı Ferd ve Ehad’in kudretine nisbeten en büyük şey’in icadı, en küçük birşey gibi kolay olduğunu ordunun teçhizatını tek bir kumandana ve tek bir merkeze verilmesindeki kolaylık temsiliyle izah ediyor. Zira kâinatta en küçük şeyin icadı için gerekli olan kudret ne ise en büyük şeyin icadı içinde gerekli olan kudretin aynı olmasında ferd isminin tecelliyatı görülüyor. Evet kainattaki bütün suhulet, bütün ucuzluk, bütün mebzuliyet Vahdetten gelir ve Ferdiyete şehadet eder.

Hem herşeyin o Zât-ı Vâhid’e intisabıyla ve istinad etmesiyle binler derece kuvvet-i şahsiyesinin fevkinde işler görebildiğini bir neferin bir şahı esir etmesi, bir karınca bir Firavun’u, bir sinek bir Nemrud’u, bir mikrop bir cebbarı o intisab kuvvetiyle mağlub etmesi; nohut tanesi küçüklüğünde bir çekirdeğin dağ gibi heybetli bir çam ağacını omuzunda taşıması temsiliyle izah ediyor. Bu temsilin hakikatı ise ağacın icadı için gerekli ilim, irade ve kudretin çekirdekte bulunduğunu farzetmekle olur. Çekirdeğin kendi gücünün üstünde bir kuvvetle işler görmesinden kendi namıyla hareket etmediğini ve arkasında büyük bir Zatın ilim, irade ve kudreti olduğunu gösteriyor. Eğer Ferdiyet olmazsa, herbir şey bütün bu kuvveti kaybeder, hiç hükmüne sukut eder; neticeleri dahi hiçe iner.

İkinci Nokta: Kâinattaki mevcudat, bir kibrit çakar gibi, nihayet derecede külfetsiz olarak ve sühuletle ve kolaylıkla gayet mükemmel bir surette vücuda gelmeleri, cilve-i Ferdiyeti bilbedahe gösteriyor ve herşey doğrudan doğruya Zât-ı Ferd-i Zülcelal’in san’atı olduğunu isbat ediyor. Mevcudat iki vecihle icad ediliyor. Biri; “ibda’ ve ihtira'” tabir edilen hiçten icaddır. Diğeri; “inşa ve terkib” tabir edilen mevcud olan anasır ve eşyadan toplamak suretiyle ona vücud vermektir. Ferd-i Vâhid’in ilm-i ezelîsinin âyinesinde bulunan mahiyet-i eşya ve suver-i mevcudata âyinedeki aksin fotoğraf vasıtasıyla kâğıt üstüne vücud-u haricî giymesi veyahud görünmeyen bir yazı ile yazılan bir mektuba gösterici maddeyi sürmekle görünmesi gibi gayet sühuletle, kudret onlara vücud-u haricî giydirir ve âlem-i manadan âlem-i zuhura getirir, gözlere gösterir. Eğer Ferd-i Vâhid’e verilmezse, bir sineğin vücudunu rûy-i zeminin etrafından ve anasırından gayet hassas bir mizanla toplamak, âdeta yeryüzünü ve unsurları eleyip her taraftan o mahsus vücudun mahsus zerrelerini getirerek san’atlı vücudunda muntazam yerleştirmek için maddî kalıb, belki âzaları adedince kalıblar bulunmak ve o vücuddaki duygular ve ruh gibi ince, dakik, manevî letaifi dahi mizan-ı mahsusla manevî âlemlerden celbetmek lâzım gelir.

Üçüncü Nokta: Eğer bütün eşyanın icadı bir Zât-ı Ferd-i Vâhid’e verilse, bir tek şey gibi kolay olduğunu; ve eğer esbaba ve tabiata havale edilse, bir tek şeyin vücudu umum eşya kadar müşkilâtlı olduğunu, üç şirin temsil ile izah eder.

Birinci Temsil:

Bin nefere ait bir vaziyet ve idare, o bin neferi idare eden bir zabite havale edilse ve bir nefer de on zabitin idaresine verilse, bin neferin idaresinin ne kadar kolay olduğu gibi bir neferin idaresinin ne kadar müşkilâtlı olduğunu anlarsın. Çünkü bir işe çok el karışsa karıştıracak. Hem idare eden Zât, idare edilenle aynı mertebede olamaz.

İkinci Temsil: Ayasofya gibi kubbeli bir câmiin kubbesindeki taşların muallakta durmaları ve o vaziyeti teşkil etmeleri taşlardan istenilse, nihayet derecede suubetli olduğu gibi bir ustadan o vaziyet istenilse, nihayet derecede kolay olduğunu anlarsın. Çünkü bir san’atı yapan Sâni’ san’atla aynı mahiyette olmaz.

Üçüncü Temsil: Küre-i Arz, Zât-ı Ferd-i Vâhid’in bir memuru olarak hareket etse, o hareketten hasıl olan haşmetli ve azametli neticelerin gayet sühuletle husulü- vahdetteki kolaylığı gösterdiği gibi; şirk ve küfür yolunda aynı neticeleri istihsal etmek için, Küre-i Arz’dan milyonlar defa büyük, hadsiz hesabsız cirmleri hududsuz bir mesafede Küre-i Arz’ın etrafında, hem Küre-i Arz’ın mihver-i yevmîsi üzerindeki devri gibi yirmi dört saatte bir defa; hem mihver-i senevîsi üzerindeki devri gibi her senede bir defa dolaştırmak gibi suubet ve müşkilâtın en dehşetlisi olan bir vaziyetini kabul etmek lâzım geldiğini anlarsın. Bir şeyde çok hikmetler takib edilmesini bir tek ele vermek çok kolay iken bir çok ele vermekte hadsiz zorluk vardır.

Ve esbab ve tabiata icad verenler “kitab, saat, fabrika ve saray misalleriyle” echeliyetlerin en antikasını irtikâb ettiklerini izah eder. Zira eşyanın icad edildikten sonra idaresini bir tek ele vermek çok kolay iken idareyi bir çok ele vermekte hadsiz zorluk vardır. Bu dört temsil, Sâni’-i kâinatın kâinatta tasarrufunun her an devam etmesindeki sühuleti ve hikmeti isbat ediyor.

Beşinci İşaret: Müdahale-i gayrı şiddetle reddeden; hâkimiyet-i İlahiyedir. Zerrattan tâ seyyarata, ferşten tâ arşa kadar hiçbir cihetle kusur ve noksan ve müşevveşiyet eseri görülmediğinden, gayet parlak bir surette, bu nizam-ı kâinat ve şu intizam-ı mahlukat ve şu müvazene-i mevcudat, İsm-i Ferd’in cilve-i a’zamını gösterip vahdete şehadet eder.

Hem cilve-i ehadiyet sırrıyla, en küçük bir zîhayat mahlûk, kâinatın bir misal-i musaggarası ve küçük bir fihristesi hükmünde olduğundan; o tek zîhayata sahib çıkan, bütün kâinatı kabza-i tasarrufunda tutan zât olabilir.

Hem ism-i Ferd’in tecellisiyle kâinatın enva’ları birbiri içine girift olması ve kenetleşmesi ve herbirinin vazifesi umuma bakması ve kâinatta faaliyet gösteren ef’al-i umumiye-i muhita dahi, birbirinin içinde tedahül cihetiyle, kâinatı rububiyet noktasında tecezzi ve inkısamı imkân haricinde bir küllî hükmüne getirmiştir. Demek kâinat öyle bir külldür ki; bir cüz’e Rab olmak, umum o külle Rab olmakla olur. Ve öyle bir küllîdir ki; herbir cüz’, bir ferd hükmüne geçip, bir tek ferde rububiyetini dinlettirmek, umum o küllîyi müsahhar etmekle olabilir.

Altıncı İşaret: İkinci şuaın özetidir. Tevhid hakikatının kıymetini gösteren üç meyvedir. 

1. Bütün kemalâtın medarı ve esası; ferdiyet-i Rabbaniye ve vahdet-i ilahiye iledir. (Bütün kemalatın medarı ve esası esma-i ilahiyeye dayandığından eğer bütün kâinattaki kemalât ve cemalin sahibi olan sâni’i Vâhid-i Ehad bilinmezse, esbaba tesir verilirse o Sâni’-i Vâhid’de bulunan kudsî kemalât ve cemaller gizlenir.)

2. Ve kâinatın hilkatindeki hikmetlerin ve maksadların menşei ve madeni; ferdiyet-i İlahiye ve vahdet-i Rabbaniye iledir. (Kâinatın hilkati ferdiyet-i İlahiyeye ve vahdet-i Rabbaniye verilmeyip eşya adedince ilahlara verilse eşya adedince kâinatın hilkatinde hikmetler ve maksadlar ortaya çıkacağından kâinatın hilkatinde hikmetler ve maksadlar gizlenir.)

3. Ve zîşuur ve zîaklın, hususan insanın metalib ve arzularının husul bulmasının menbaı ve çare-i yegânesi, Ferdiyet-i Rabbaniye ve vahdet-i İlahiye olmasıdır. (Bütün zîşuur ve zîaklın, hususan insanın metalib ve arzularının menbaında beka hissi vardır. Eğer bu metalib ve arzuların temin edilmesi ferdiyet-i İlahiyeye ve vahdet-i Rabbaniye verilmezse bütün kâinata birden hükmü geçmeyen bir zât insanın bütün makasıd ve arzularının esası olan bekayı getiremez.)

Yedinci İşaret: Kâinat ağacının her dalında yaprağında meyvesinde Cenab-ı Hakkın birlik delillerini görüp göstererek tevhid-i hakikiyi ders veren Risalet-i Ahmediye bütün delilleri de içine alıyor olması Ferd isminin birlik mührü görülüyor. Çünkü tevhidi isbat eden bütün bürhanlar; dolayısıyla onun risaletini ve vazifesinin hakkaniyetini ve davasının doğruluğunu dahi kat’î isbat eder denilebilir.

Tevhid-i hakikîyi bütün meratibiyle en ekmel bir surette ders verip isbat eden ve ilân eden Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaleti, o tevhidin kat’iyyeti derecesinde sabit olduğunu izahla beraber; Şahsiyet-i maneviye-i Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ın derece-i ehemmiyet ve ulviyetine şehadet eden pek çok delillerden üç tanesini zikreder.

Birincisi:  اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ sırrıyla, umum ümmetinin bütün zamanlarda işledikleri hasenatın bir misli defter-i hasenatına geçmekle ve hususan her günde umum ümmetin ettikleri salavat duasının kat’î makbuliyeti cihetiyle; o hadsiz duaların iktiza ettikleri makam ve mertebeyi düşündürmekle şahsiyet-i maneviye-i Muhammediyenin (A.S.M.) kâinat içinde nasıl bir güneş olduğu anlaşılır. (Bütün ümmetinin hasenatını bir tek yerde toplayarak şahsiyet-i maneviye-i Muhammediyenin (A.S.M.) defter-i hasenatına yazılmasında Ferd isminin birlik mührü görüldüğü gibi umum ümmetin ettikleri salâvat dualarının bir zatta toplanmasıyla da ferd isminin birlik mührü görülüyor.)

İkincisi: Ferd isminin  tecelliyatıyla Mahiyet-i Muhammediye (A.S.M.) âlem-i İslâmiyetin şecere-i kübrasının menşei, çekirdeği, hayatı, medarı olduğundan, fevkalhad istidad ve cihazatıyla âlem-i İslâmiyetin maneviyatını teşkil eden kudsî kelimatı, tesbihatı, ibadatı en evvel bütün manalarıyla hissedip yapmasından gelen terakkiyat-ı ruhiyesini düşündürüp, habibiyet derecesine çıkan ubudiyet-i Muhammediyenin (A.S.M.) velayeti, sair velayetlerden ne kadar yüksek olduğunu anlatır. O Zâtın (A.S.M.) hadd ü nihayeti olmayan meratib-i kemalâtta ne derece terakki ettiğini bildirir. (Bütün âlem-i İslâmiyetin maneviyatını teşkil eden kudsî kelimatı, tesbihatı, ibadatı bir tek yerde toplamakla habibiyet derecesine çıkardığı ubudiyet-i Muhammediyenin (A.S.M.) velayetinde Ferd isminin birlik mührü görülür.)

Üçüncüsü: Zât-ı Ferd-i Zülcemal bütün nev’-i beşer namına, belki umum kâinat hesabına Zât-ı Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ı kendine muhatab ittihaz etmekle; elbette onu hadsiz kemalâtta hadsiz feyzine mazhar ettiğini ve şahsiyet-i maneviye-i Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm, kâinatın manevî bir güneşi ve bu kâinat denilen Kur’an-ı Kebir’in âyet-i kübrası ve o Furkan-ı A’zam’ın ve ism-i a’zamın ve ism-i Ferd’in cilve-i a’zamının bir âyinesi olduğunu ders verir. (Zât-ı Ferd-i Zülcemal, kâinatı yaratmasındaki kudsî maksadlarına nev’-i beşeri muhatab ettiği gibi bir tek insan olan Zât-ı Muhammediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ı mi’rac ile ehadiyet ile kelâmına ve rü’yetine mazhar edip kendine muhatab etmesinde Ferd isminin birlik mührü görülür.)

Ferd isminin tecellisi ile kâinat bir ağaç suretinde yaratılmıştır. Ağacın dal, budak, meyve ve çekirdeğine kadar her yerine birlik sikkeleri koyarak birbirinin imdadına koşturmuştur. Ferd ismi bizden birlik beraberlik birbirinin imdadına koşmak hakikatını şahsi hayatımızda, aile hayatımızda, cemaat hayatımızda, âlem-i islam olarak ittihad manasını göstermemizi iktiza ediyor, istiyor. İhlas risalesi cemaat hayatındaki ferd tecelisinin nasıl olması gerektiğini gösterir.

Beşinci Nükte Şevval-i Şerif’te yazılan İsm-i A’zam veyahud İsm-i A’zam’ın iki ziyasından bir ziyası veya altı nurundan bir nuru olan İsm-i Hayy’ın tecelli-i a’zamı “Beş Remiz” içinde gösterilmiştir. Bu risalenin hülâsası, Nur Çeşmesi’nin bir zeyli olmuştur. Hayy: Zatının hayatdar olmasıdır. Muhyi ise hayat veren demektir.

Birinci Remiz: İsm-i Hayy ve İsm-i Muhyî’nin cilve-i a’zamından olan “Hayat nedir? Mahiyeti ve vazifesi nedir?” sualine karşı, Hayat’ın fihristevari, yirmi dokuz mertebede tarifi edilmiştir. Hayatın gayesi ve neticesi hayat-ı ebediye olduğu gibi bir meyvesi de, hayatı veren Zât-ı Hayy ve Muhyî’ye karşı şükür ve ibadet ve hamd ve muhabbettir ki; bu şükür ve muhabbet ve hamd ve ibadet ise; hayatın meyvesi olduğu gibi, kâinatın gayesidir.

İkinci Remiz: Hayatın yirmi dokuz hâssasından yirmi üçüncü hâssasında, hayatın iki yüzünün de şeffaf ve parlak olduğunun ve ondaki tasarrufat-ı kudret-i Rabbaniyeye esbab-ı zahiriye perde edilmemesinin sırrını izah ediyor. Şöyle ki: hayatın hem zahirî, hem bâtınî, hem mülk, hem melekût vecihleri kirsiz, noksansız, kusursuz olduğundan doğrudan doğruya perdesiz olarak Zât-ı Hayy-u Kayyum’un “ihya edici, hayat verici, diriltici” isminin eline teslim edilmişlerdir. Hayatın mülk ve melekût yüzü şeffaf ve parlaktır. Mülk yüzünde zahiri çirkin görünen şeylerinde hakikatında güzel olduğunu sır olarak gösteriyor. Hayat, vücud ve vücuda vesile olan rızık, şifa ve yağmur şeffaf birer perdedir. 

Üçüncü Remiz: Yirmidokuzuncu hâssasında denilmiştir ki; kâinatın neticesi hayat olduğu gibi; hayatın neticesi olan şükür ve ibadet dahi, kâinatın sebeb-i hilkati ve ille-i gaiyesi ve maksud neticesidir. Zira hayatı veren kimse hayatın gayelerini belirleyen de O dur. Evet bu kâinatın Sâni’-i Hayy-u Kayyum’u hayat ve rızk ve şifa ve yağmur gibi hadsiz enva’-ı nimetiyle kendini zîhayatlara bildirip sevdirdiğine mukabil, elbette zîhayatlardan o nimetlere karşı teşekkür ve sevdirmesine mukabil sevmelerini ve kıymetdar san’atlarına mukabil medh ü sena etmelerini ve evamir-i Rabbaniyesine karşı itaat ve ubudiyetle mukabele etmelerini ister.

Dördüncü Remiz: Hayatın yirmisekizinci hâssasında beyan edilmiştir ki; Hayat, imanın altı erkânına bakıp isbat ediyor.

A. Hayat-ı dünyeviye, âhirete iman rüknünü kat’î isbat ediyor. Zira insan cihazlarının çokluğu ve ekseriyetle keyfiyeti noktasında en yüksek bir mertebede yaratılmışken dünya hayatında lezzet almada hayvana yetişememesi gösteriyor ki ebedi bir dâr-ı saadette hayat onu bekliyor.

Hem insanın basit cüzi cihazlarından midenin sesini iştip hikmet inayet ve rahmetiyle cevap veren Bir Mutasarrıf-ı Kadîr, elbette insanın ulvi cihazlarının seslerini iştir ve o cihazlar için âhireti getirecektir.

Hem hayatın en cüz’îsinin mide gibi sesini  iştip büyük mahlukatını ona hizmetkâr yapan Bir Mutasarrıf-ı Kadîr, elbette hayatın en büyük ve kıymetdar ve bâki ve nazdar sesini iştir ve o hayatın beka duasını ve nazını ve niyazını nazara alır. Öyle ise Kainatın yaratılışının bir neticesi olan hayat için ebedi ve baki olan âhiret hayatını getirecektir.

Hem Cenabı Hakk, kendisine fıtraten perestiş eden hayatı ve hayatın zâtı ve cevheri olan ruhu sevipte sırr-ı rahmetini ve nur-u muhabbetini göstersinde sonra hayatı ve ruhu ademe atsın. Elbette hiç bir cihette akıl bunu kabul etmez. Öyle ise âhireti getirecektir.

B. Hayatın, Allah’a iman rüknünü isbat ettiğine dair iki delil gösterilmiştir.

Birinci Delil: Zîhayatların kudret-i İlahiye ile parlayıp, arkalarından gelenlere yer vermesi hayat-ı sermediye sahibi olan Zât-ı Hayy-u Kayyum’un hayatına ve vücub-u vücuduna şehadet eder.

İkinci Delil: Yedi sıfât-ı İlahiyeye şehadet eden bütün delail, bil’ittifak Zât-ı Hayy-u Kayyum’un hayatına delalet, şehadet, işaret ediyorlar.

C. Hayat, Melaikeye iman rüknüne dahi bakar, remzen isbat eder. Zira

a) Vücud varsa vücudun hizmet ettiği bir hayat vardır. Bütün vücud mertebeleri hayata hizmet eder. (Yaşanılan yerin keyfiyeti ise yaşayan kişinin vücudun keyfiyetini gösteriyor.)

b) Her şeyin yaratılma neticesi hayattır. Öyle ise semavatta da kıymetdarlığı için nüshaları teksir edilen zihayatlar olacaktır.

c) Cenab-ı Hakk’ın hitabı kusurdan münezzeh olduğu için bütün vücut mertebelerinde hitabına muhatab olacak mahlûkatın var olmasını hikmeti iktiza ediyor.

D. Hem hayatın sırr-ı mahiyeti, “irsal-i Rusül ve inzal-i Kütüb” rüknüne bakıp remzen isbat eder. Hayatı sermediye resullerin gönderilmesiyle ve kitabların indirilmesiyle bilinir. Zira o hayat-ı ezeliyenin konuşması hükmünde olan şuaatı, hitabatı hükmünde celevatı, emr veya nehy ederek bizim ile olan münasebatı “İrsal-i Rusül ve İnzal-i Kütüb” ile bilinir.

E. Hayat, iman-i Bilkader rüknüne bakıyor, remzen isbat eder. Bir tek çekirdeğin veya bir bahardaki bütün tohumların intizam ve nizam ve malûmiyet ve meşhudiyet ve taayyün ve evamir-i tekviniyeyi imtisale müheyya bir vaziyette bulunmaları gösteriyor ki herşeyin vücud-u ilmîleri, hayat-ı umumiyenin manevî bir cilvesine mazhar olan elvah-ı kaderiyeden alınır.

F. İşte “kadere ve kazaya iman” rüknü dahi, geniş bir vecihte sırr-ı hayatla anlaşılıyor ve sabit oluyor. Yani nasılki âlem-i şehadet ve mevcud hazır eşya, intizamlarıyla ve neticeleriyle hayatdarlıkları görünüyor, öyle de âlem-i gaybdan sayılan geçmiş ve gelecek mahlûkatın dahi manen hayatdar bir vücud-u manevîleri ve ruhlu birer sübut-u ilmîleri vardır ki; (âlem-i ervah ve âlem-i berzah) Levh-i Kaza ve Kader vasıtasıyla o manevî hayatın eseri, mukadderat namıyla görünür, tezahür eder.

 Hayat sahiblerini gördükçe iman hakikatlarının hatırlanması ile zahirden hakikata geçilir.

Beşinci Remiz: Hem hayatın onaltıncı hâssasında denilmiş ki: Hayat birşeye girdiği vakit, o cesedi bir âlem hükmüne getirir; cüz’ ise küll gibi (dal ağaç), cüz’îye dahi küllî gibi (çekirdek ağaç) bir câmiiyet verir. Evet hayatın öyle bir câmiiyeti var; âdeta umum kâinata tecelli eden ekser esma-i hüsnayı kendinde gösteren bir câmi’ âyine-i ehadiyettir.

Yani hayat en büyük bir küll kadar küçük bir cüz’ü büyülten ve bir ferdi dahi küllî gibi bir âlem hükmüne getiren ve rububiyet cihetinde kâinatı tecezzi ve iştiraki ve inkısamı kabul etmez bir küll ve bir küllî hükmünde gösteren fevkalâde hârika bir san’at-ı İlahiyedir.

Hem hâtimesinde, ism-i a’zam bazı evliya için ayrı ayrı olduğunu beyan ediyor. Herkes kendi rengi ile mazhar olduğu esmaya göre ism-i a’zamı farklı bir surette görür. Mesela İmamı A’zam: Adl ve Hakem.. İmamı Rabbani: Kayyum.. Gavsı Geylani: Hay.. İmamı Ali: Ferd, Hay, Kayyum, Hakem, Adl, Küddüs.

Hayy ismi bizden hayatın gayesini anlayıp ona göre yaşamamızı ister. Evet bu hayatın gayesi ve neticesi hayat-ı ebediye olduğu gibi bir meyvesi de, hayatı veren Zât-ı Hayy ve Muhyî’ye karşı şükür ve ibadet ve hamd ve muhabbettir ki; bu şükür ve muhabbet ve hamd ve ibadet ise; hayatın meyvesi olduğu gibi, kâinatın gayesidir.

Altıncı Nükte Zilkade ayında yazılan İsm-i A’zam veyahud İsm-i A’zam’ın iki ziyasından ikinci ziyası veya altı nurundan bir nuru olan Kayyum isminin bir cilve-i a’zamı, “ Beş Şua” içinde gösterilmiştir.

Birinci Şua: Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un en has hâssası:

· Bu kâinatın Hâlık-ı Zülcelal’i Kayyum’dur. Yani bizâtihî kaimdir, daimdir, bâkidir. Bütün eşya onunla kaimdir, devam eder ve vücudda kalır, beka bulur. Eğer kâinattan bir dakikacık olsun o nisbet-i kayyumiyet kesilse, kâinat mahvolur.

· Hem o Zât-ı Hayy-u Kayyum-u Zülcelal’in hiçbir cihetle misli, naziri, şeriki, veziri, zıddı, niddi olmaz ve olması muhaldir. Yalnız mesel ve temsil suretinde şuunat-ı kudsiyesine bakılabilir.

Ehl-i dalalet hem maddiyyun ve cahillerin isnad ettikleri:

· Ehl-i dalalet insanların bir kısmı, Zât-ı Akdes’in kâinat safahatında ve tabakat-ı mevcudatında tecelli eden bir kısım cilvelerini ayn-ı Zât-ı Akdes tevehhüm ederek o Zât-ı Zülcelal’in bazı eserlerini tabiata isnad etmişler

· Hem maddiyyun denilen bir kısım ehl-i dalalet, madde ve kuvveti ezelî tevehhüm ederek, zerrelere ve hareketlerine âsâr-ı İlahiyeyi isnad etmeye başlamışlar. Evet bu herifler vahdet-i mutlakadan vazgeçtikleri için, hadsiz ve nihayetsiz bir kesret-i mutlakaya düşmüşler; yani bir tek ilahı kabul etmedikleri için, nihayetsiz camid zerrelerin ezeliyetlerini, belki uluhiyetlerini kabul etmeye mecbur oluyorlar.

İşte sen gel, echeliyetin nihayetsiz derecesine bak! Evet zerrelerdeki Kayyumiyetin cilvesi; zerreler taifesini Vâcib-ül Vücud’un havliyle, kudretiyle, emriyle muntazam ve muhteşem bir ordu hükmüne getirmiştir. Eğer bir sâniye o Kumandan-ı A’zam’ın emri ve kuvveti geri alınsa, o çok kesretli camid, şuursuz taife, başıbozuklar hükmüne gelecekler; belki bütün bütün mahvolacaklar.

· Hem insanların bir kısmı cahilane bir dalaletle Sâni’-i Zülcelal’in gayet latif, nazenin, muti’, müsahhar bir sahife-i icraatı ve emirlerinin bir vasıta-i nakliyatı olan “esîr” maddesine, herşeyde herşeyi görecek, bilecek, idare edecek bir ihtiyar ve bir iktidar ile vücud bulan fiilleri, eserleri isnad etmek, masdar ve fâil tevehhüm etmek esîrin zerreleri adedince yanlıştır.

Sırr-ı Kayyumiyetle en cüz’î fiil, iki cihetle Hâlık-ı Külli Şey’e has olduğunu gösteren bir sırr-ı a’zamı taşıyor. Evet meselâ bir arının icadına teveccüh eden bir fiil, iki cihetle Hâlık-ı Kâinat’a hususiyetini gösteriyor.

Birincisi: O arının bütün emsalinin bütün zeminde, aynı zamanda aynı fiile mazhariyetleri gösteriyor ki: Bu cüz’î ve hususî fiil ise, ihatalı rûy-i zemini kaplamış bir fiilin bir ucudur. Öyle ise; o büyük fiilin fâili ve o fiilin sahibi kim ise, o cüz’î fiil dahi onundur.

İkinci cihet: Bu hazır arının hilkatine teveccüh eden fiilin fâili olmak için, o arının şerait-i hayatiyesini ve cihazatını ve kâinatla münasebatını temin edecek ve bilecek kadar pek büyük bir iktidar ve ihtiyar lâzım geldiğinden, o cüz’î fiili yapan zâtın, ekser kâinata hükmü geçmekle ancak o fiili öyle mükemmel yapabilir.

İkinci Şua: “İki Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Şu kâinattaki ecram-ı semaviyenin kıyamları, devamları, bekaları; sırr-ı Kayyumiyetle bağlıdır. Eğer o cilve-i Kayyumiyet bir dakikada yüzünü çevirse, bir kısmı Küre-i Arz’dan bin defa büyük milyonlarla küreler, feza-yı gayr-ı mütenahî boşluğunda dağılacak, birbirine çarpacak, ademe dökülecekler. O Zât-ı Kayyum-u Zülcelal’in madde-i esîriye içinde hadsiz ecram-ı semaviyeye nihayet derecede intizam ve mizan içinde sırr-ı kayyumiyetle bir kıyam, bir beka, bir devam vererek, İsm-i Kayyum’un a’zamî cilvesine bir ölçü olduğu gibi, herbir mevcudun zerreleri dahi, yıldızlar gibi sırr-ı kayyumiyetle kaim ve o sır ile beka ve devam ediyorlar.

İkinci Mes’ele: Eşyanın sırr-ı Kayyumiyetle münasebetdar faide ve hikmetlerine işaret eden pek çok enva’ından üç nev’ine işaret eder.

Birinci nevi, kendine ve insana ve insanın maslahatlarına bakar.

İkinci nevi, herşey, umum zîşuur mütalaa edebilecek ve Fâtır-ı Zülcelal’in cilve-i esmasını bildirecek birer âyet, birer mektub, birer kitab, birer kaside hükmünde olarak yaratılmasındaki manalarını hadsiz okuyucularına ifade etmesidir.

Üçüncü nevi ise, Sâni’-i Zülcelal’in kendi acaib-i san’atını kendisi temaşa etmesine ve kendi cilve-i esmasına, kendi masnuatında bakmasına aittir.

Tılsım-ı kâinat ve muamma-yı hilkat cihetinde eşyanın sırr-ı kayyumiyetle münasebetdar hikmetleri ve faideleri:

Birinci Hikmetine Dair Sual: “Acaba bu eşya neden böyle kendini gösteriyorlar, çabuk kaybolup gidiyorlar? Bu kısa zamanda bize görünmelerinden maksad nedir?”

Elcevab: Herşey, hususan zîhayat, gayet manidar bir kelime, bir mektub, bir kaside-i Rabbanîdir, bir ilânname-i İlahîdir. Umum zîşuurun mütalaasına mazhar olduktan ve hadsiz mütalaacılara manasını ifade ettikten sonra, lafzı ve hurufu hükmündeki suret-i cismaniyesi kaybolur.

İkinci Hikmetine Dair Sual: Zîhayatlarda bulunan çok ince ve çok hârika olan dekaik-ı san’atı, hadsiz zîşuurların mahdud mütalaası anlamaya kâfi gelmediği halde bu kadar dekaik-ı san’at ne içindir?

Elcevab: Zîhayatların en mühim netice-i hilkatı ve en büyük gaye-i fıtratı, Zât-ı Kayyum-u Ezelî’nin kendi nazarına, kendi acaib-i san’atını ve verdiği rahîmane hediyelerini ve ihsanlarını arzetmektir ki o büyük masarıfa kâfi gelir.

Üçüncü Hikmetine Dair Sual: Mevcudatın şahıslarında ve suretlerindeki dekaik-ı san’atın devam etmemesinin sebebi olan “tılsım-ı kâinat” ve “muamma-yı hilkat” nedir?

Elcevab: Herşeyin vücudunu iktiza eden kayyumiyete dair bu sırrın, Üçüncü Şua’da mukaddemesi yapılıp Dördüncü Şua’da tamamen izah edilecek.

Evet sırr-ı kayyumiyetin cilvesine bu noktadan bakınız ki; bütün mevcudatı ademden çıkarıp, herbirisini bu nihayetsiz fezada durdurup, kıyam ve beka verdiği gibi, mevcudatın keyfiyat ve ahvalinide sırr-ı kayyumiyetin tecellisine mazhar eyliyor. Eğer bu nokta-i istinad olmazsa; hiçbir şey kendi başıyla durmaz. Hadsiz bir boşlukta yuvarlanıp ademe sukut edeceği gibi mevcudatın keyfiyat ve ahvalinde mevcudat adedince bâtıl olan devirler ve teselsüller lâzım gelir.

Üçüncü Şua: Hallakıyet-i İlahiye ve faaliyet-i Rabbaniye içindeki sırr-ı kayyumiyetin bir derece inkişafına, bir iki mukaddeme ile işaret edeceğiz.

Birincisi: Faaliyet-i Rabbaniyenin ve bu hallakıyet-i İlahiyenin bir sırr-ı hikmeti ve esaslı bir muktezisi ve bir sebeb-i dâîsi, üç mühim şubeye ayrılan hadsiz, nihayetsiz bir hikmettir.

O hikmetin birinci şubesi şudur ki: Her bir mevcudatın kabiliyetinin inkişafına, istidadının tezahür etmesine, kemalâtının tezahürüne vesile olan faaliyette, ona mahsus sevilir, istenilir bir kemal, bir lezzet vardır. Madem herbir faaliyette böyle sevilir, istenilir bir kemal, bir lezzet vardır ve faaliyet dahi, bir kemaldir ve madem zîhayat âleminde daimî ve ezelî bir hayattan neş’et eden hadsiz bir muhabbetin, nihayetsiz bir merhametin cilveleri görünüyor ve o cilveler gösteriyor ki, kendini böyle sevdiren ve seven ve şefkat edip lütuflarda bulunan zâtın kudsiyetine lâyık ve vücub-u vücuduna münasib o hayat-ı sermediyenin muktezası olarak hadsiz derecede (tabirde hata olmasın) bir aşk-ı lahutî, bir muhabbet-i kudsiye, bir lezzet-i mukaddese gibi şuunat-ı kudsiye o Hayat-ı Akdes’te var ki, o şuunat böyle hadsiz faaliyetle ve nihayetsiz bir hallakıyetle kâinatı daima tazelendiriyor, çalkalandırıyor, değiştiriyor.

Sırr-ı kayyumiyete bakan hadsiz faaliyet-i İlahiyedeki hikmetin ikinci şubesi: Esma-i İlahiyeye bakar. Malûmdur ki herbir cemal sahibi, kendi cemalini görmek ve göstermek istemesi kaidesince Cemil-i Mutlak olan Zât-ı Kayyum-u Zülcelal, binbir esma-i hüsnasından herbir isminin, hadsiz güzelliklerini nihayetli mahdud olan mevcudat âyinelerinde görmek ve zîruh ve zîşuur mahlûkatın nazar-ı mütalaasına göstermek için o aşk-ı mukaddes-i İlahîye istinaden ve o sırr-ı kayyumiyete binaen, kâinatı umumen ve mütemadiyen cilveleriyle tazelendiriyorlar, değiştiriyorlar.

Dördüncü Şua: Kâinattaki hayret-nüma faaliyet-i daimenin hikmetinin üçüncü şubesi şudur ki: Kâinatta ve âlem-i insaniyette cereyan eden merhamet, şefkat, muhabbet, âlîcenablık ve adaletli olmak gibi kaidelerin esma-i İlahiyede cereyan ettiklerini alicenab gemi sahibi, fonoğraf işlettiren mahir bir san’atkâr ve adaletli olan bir hükümdar-ı âdil misalleri ile gösterilmiştir. Esma-i hüsnanın umumunda, herbirisi bu faaliyet-i daimede böyle kudsî bazı şuunat-ı İlahiyeye medar olduklarından, hallakıyet-i daimeyi iktiza ederler.

Mühim bir suale kat’î bir cevab: Ehl-i dalaletten bir kısmı diyorlar ki: “Kâinatı bir faaliyet-i daime ile tağyir ve tebdil eden zâtın, elbette kendisinin de mütegayyir ve mütehavvil olması lâzım gelir.”

Elcevab: Kâinatın tegayyürü, onun tegayyürüne değil, belki adem-i tegayyürüne ve gayr-ı mütehavvil olduğuna delildir. Çünki müteaddid şeyleri intizamla daimî tağyir ve tahrik eden bir zât, mütegayyir olmamak ve hareket etmemek lâzım gelir.

Hem tegayyür ve tebeddül; hudûstan ve tekemmül etmek için tazelenmekten ve ihtiyaçtan ve maddîlikten ve imkândan ileri geliyor. Zât-ı Akdes ise hem kadîm, hem her cihetçe kemal-i mutlakta, hem istiğna-yı mutlakta, hem maddeden mücerred, hem Vâcib-ül Vücud olduğundan; elbette tegayyür ve tebeddülü muhaldir, mümkün değildir.

Beşinci Şua: İki mes’eledir:

Birinci Mes’elesi: İsm-i Kayyum’un cilvesiyle, zîhayat mahlukat-ı Arziyenin herbirinin zerrat-ı vücudiyeleri, seyyar yıldızlar gibi, mevlevîvari iki hareket-i muntazama ile hareket ediyorlar görüyoruz.

İsm-i a’zamın altı ismine baktıran bir hülâsat-ül hülâsa:

1. İsm-i Kayyum; bütün kâinatın mevcudatını durdurup, beka ve kıyam veriyor.

2. İsm-i Hayy; bütün mevcudat-ı zîhayatı cilvesiyle şu’lelendirmiş, kâinatı nurlandırmış.

3. İsm-i Ferd; bütün kâinatı enva’ıyla, eczasıyla bir vahdet içine alıp yüzlerine birer hâtem-i ehadiyet basıyor.

4. İsm-i Hakem; bütün mevcudatın herbirisini, herbirine lâyık ve münasib olarak meyvedar bir nizam ve hikmetli bir intizam ve semeredar bir insicam içine almış.

5. İsm-i Adl; bütün kâinatı mevcudatıyla, faaliyet-i daime içinde öyle hayretengiz mizanlarla, ölçülerle, tartılarla idare eder.

6. İsm-i Kuddüs; kâinatın bütün mevcudatını öyle temiz, pâk, sâfi, güzel, süslü, berrak yapar gösterir.

Beşinci Şua’nın İkinci Mes’elesi: Kâinatın ekser hikmetleri, maslahatları, gayeleri insana baktığı için, güya insandaki cilve-i kayyumiyet, ehadiyet ve cemal noktasında kâinata bir direktir. Zât-ı Hayy-u Kayyum, bütün esmasını ihsas etmek ve bütün enva’-ı ihsanatını tattırmak için insana mide, hayat, insaniyet ve İslamiyeti vermiştir. İnsan, câmiiyet-i tâmme ile hadsiz nimet sofralarından bütün esma-i İlahiyeyi anlar, zevkeder.

İsm-i Kayyum’un mazhar-ı ekmeli olan insan ile, bir cihette kâinat kıyam bulduğunun hikmeti ise, insanın mühim üç vazifesidir:

Birincisi: Kâinatta münteşir bütün enva’-ı nimeti insanla tanzim ederek, rahmet hazinelerinin umum çeşitlerine insanı bir liste hükmüne getirir.

İkinci Vazifesi: Zât-ı Hayy-u Kayyum’un hitabatına, insan câmiiyeti haysiyetiyle en mükemmel muhatab olmak ve hayretkârane san’atlarını takdir ve tahsin etmekle en yüksek sesli bir dellâl olmak ve şuurdarane teşekküratın bütün enva’ıyla, bütün enva’-ı nimetine ve çeşit çeşit hadsiz ihsanatına şükür ve hamd ü sena etmektir.

Üçüncü Vazifesi: Hayatı ile, üç cihetle Zât-ı Hayy-u Kayyum’a ve şuunatına ve sıfât-ı muhitasına âyinedarlık etmektir.

Birinci Vecih: İnsan, kendindeki noksan sıfatlarıyla Hâlık’ının evsaf-ı kemalinin derecatını ve mertebelerini hisseder.

İkinci Vecih: İnsan, cüz’î iradesiyle ve azıcık ilmiyle ve küçücük kudretiyle ve zahirî mâlikiyetiyle ve hanesini bina etmesiyle, bu kâinat ustasının mâlikiyetini ve san’atını ve iradesini ve kudretini ve ilmini, kâinatın büyüklüğü nisbetinde anlar, âyinedarlık eder.

Üçüncü Vecih’teki âyinedarlığın iki yüzü var:

Birisi, esma-i İlahiyenin ayrı ayrı nakışlarını kendinde göstermektir.

İkinci yüzü, insan hayatında bulunan ve inkişaf etmeyen ve his ve hassasiyet suretinde galeyan eden ve kesretli bir surette olan çok ince hayatî duygular, manalar ve hisler vasıtasıyla, Zât-ı Hayy-u Kayyum’un şuunat-ı kudsiyesine âyinedarlık eder.

İnsan, şu kâinatın hakaiklerine bir vâhid-i kıyasîdir, bir fihristedir, bir mikyastır ve bir mizandır.

İşte insanın mezkûr vazifeler gibi çok mühim hizmetleri var.

Cemal-i bâkiye âyinedir,

Kemal-i sermedîye dellâl-ı mazhardır ve

Rahmet-i ebediyeye muhtac-ı müteşekkirdir.

Madem cemal, kemal, rahmet bâkidirler ve sermedîdirler;

Elbette o cemal-i bâkinin âyine-i müştakı ve o kemal-i sermedînin dellâl-ı âşıkı ve o rahmet-i ebediyenin muhtac-ı müteşekkiri olan insan, bâki kalmak için, bir dâr-ı bekaya girecek ve o bâkilere refakat için ebede gidecek ve o ebedî cemal ve o sermedî kemal ve daimî rahmete, ebed-ül âbâdda refakat etmek gerektir, lâzımdır. Ve insanın kıymetini ve vazifelerini ve kemalâtını bildiren rehber-i a’zam ve insan-ı ekmel olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, insana dair beyan ettiğimiz bütün kemalâtı ve vazifeleri en ekmel bir surette kendinde ve dininde göstermesiyle gösteriyor ki: Nasıl kâinat insan için yaratılmış ve kâinattan maksud ve müntehab insandır; öyle de, insandan dahi en büyük maksud ve en kıymetdar müntehab ve en parlak âyine-i Ehad ve Samed, elbette Ahmed-i Muhammed’dir. (ASM) Hem nasılki kâinat insan için yaratılmıştır. İnsan da kayyumiyetin cilvesi mezkûr vazifelerin yerine getirilmesi ile anlaşılır. Bu vazifeleri en kemal noktada yerine getiren elbette Ahmed-i Muhammed’dir. (ASM)

OTUZBİRİNCİ LEM’A Şualara inkısam etmiş olup, Şuaların onüçü te’lif edilmiş, bir kısmı henüz te’lif edilmemiştir. “Şualar” namı altında müstakil bir mecmua halinde neşredilecektir. {(*): Bilâhere Üstadımızın tensibi ile Ondördüncü Şua Afyon Mahkemesi Müdafaası ve mektubları ve Onbeşinci Şua ise “Elhüccetüzzehra” olarak tesmiye edilmiş ve neşredilmiştir. Bediüzzaman’ın Hizmetkârları}

OTUZİKİNCİ LEM’A Eski Said’in en son te’lifi ve yirmi gün Ramazanda te’lif edilen, kendi kendine manzum gelen “Lemaat” risalesidir. Aynı zamanda “Otuzikinci Mektub” olup, Sözler Mecmuasının âhirinde neşredilmiştir.

OTUZÜÇÜNCÜ LEM’A Yeni Said’in en evvel hakikattan şuhud derecesinde kalbine zahir olan ve Arabî ibaresinde Katre, Habbe, Şemme, Zerre, Hubab, Zühre, Şu’le ve onların zeyillerinden ibarettir. “Risale-i Nur Külliyatından Mesnevî-i Nuriye” ismi altında intişar etmiştir.

MÜNACAT RİSALESİ

Bu Sekizinci Hüccet-i İmaniye olan Münacat Risalesi;

1- Vücub-u vücuda ve

2- Vahdaniyete delalet ettiği gibi,

3- Hem delail-i kat’iyye ile rububiyetin ihatasına ve

4- Kudretinin azametine delalet eder.

5- Hem hâkimiyetinin ihatasına ve

6- Rahmetinin şümulüne dahi delalet ve isbat eder.

7- Hem kâinatın bütün eczasına hikmetinin ihatasını ve

8- İlminin şümulünü isbat eder.

   Elhasıl:

· Bu Sekizinci Hüccet-i İmaniyenin herbir mukaddimesinin sekiz neticesi var.

· Sekiz mukaddimelerin her birinde, sekiz neticeyi delilleriyle isbat eder ki;

· Bu cihette bu Sekizinci Hüccet-i İmaniyede yüksek meziyetler vardır.

Yâ İlahî ve yâ Rabbî! Ben, imanın gözüyle ve Kur’anın talimiyle ve nuruyla ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın dersiyle ve İsm-i Hakîm’in göstermesiyle görüyorum ki:

Birinci Mukaddime: Semavatta hiçbir deveran ve hareket yoktur ki; böyle intizamıyla, senin mevcudiyetine; sükûtuyla, direksiz durmalarıyla, rububiyetine ve vahdetine; mevzun hilkatıyla, muntazam vaziyetiyle haşmet-i uluhiyetine ve vahdaniyetine; hikmetli hareketiyle ve itaatli müsahhariyetiyle saltanat-ı uluhiyetine; heyet-i mecmuasıyla vücub-u vücuduna; saltanat donanması vaziyetini göstermek cihetiyle rububiyetinin haşmetine ve herşeyi icad eden kudretinin azametine ve hâkimiyetine rahmetine ve ilminin herşeye ihatasına ve hikmetinin her işe şümulüne fezasındaki yıldızlar vaziyetiyle saltanat-ı uluhiyetine; işaret ve delalet etmesin.

Semavatın Haşre Delaleti: Ve o ordunun efradından bir yıldız olan Güneş’imizin seyyarelerinde ve zeminimizdeki vazifelerinin delalet ve ihtarıyla, Güneş’in sair arkadaşları olan yıldızların bir kısmı âhiret âlemlerine bakarlar ve vazifesiz değiller; belki bâki olan âlemlerin güneşleridirler.

Birinci Münacat Bi-lisan-ı Semavat: Ey Vâcib-ül Vücud! Ey Vâhid-i Ehad! Bu hârika yıldızlar, bu acib Güneşler, Aylar; senin mülkünde, senin semavatında, senin emrin ile ve kuvvetin ve kudretin ile ve senin idare ve tedbirin ile teshir ve tanzim ve tavzif edilmişlerdir. Bütün o ecram-ı ulviye, kendilerini yaratan ve döndüren ve idare eden birtek Hâlık’a tesbih ederler; tekbir ederler; lisan-ı hal ile “Sübhanallah, Allahü Ekber” derler. Ben dahi onların bütün tesbihatıyla, seni takdis ederim.

İkinci Mukaddime: Cevv-i sema bulutlarıyla ve şimşekleri ve ra’dları ve rüzgârlarıyla ve yağmurlarıyla, senin vücub-u vücuduna ve vahdetine şehadet ederler. Evet bulut rahmetine; yağmur hikmetine; şimşek kudretine; ra’dat rububiyetine; rüzgârlar faaliyet-i kudretine; rahmet mevzun, muntazam katreleriyle vüs’at-i rahmetine ve geniş şefkatine; heyet-i mecmuasıyla vahdetine ve birliğine ve rububiyetinin haşmetine ve kudretinin azametine; havanın vazifeleri bulut ve yağmurun faideleri ilim ve hikmetine şehadet ederler.

Cevv-i Fezanın Haşre Delaleti: Ey Fa’alün Limâ Yürid! Cevv-i fezadaki faaliyetinle her vakit bir nümune-i haşir ve kıyamet göstermek, bir saatte yazı kışa ve kışı yaza döndürmek, bir âlem getirmek, bir âlem gayba göndermek misillü şuunatta bulunan kudretin; dünyayı âhirete çevirecek ve âhirette şuunat-ı sermediyeyi gösterecek işaretini veriyor.

İkinci Münacat Bi-lisan-ı Cevv-i Feza: Ey Kadîr-i Zülcelal! Cevv-i fezadaki hava, bulut ve yağmur, berk ve ra’d; senin mülkünde, senin emrin ve havlin ile, senin kuvvet ve kudretinle müsahhar ve vazifedardırlar. Mahiyetçe birbirinden uzak olan bu feza mahlukatı, gayet sür’atli ve âni emirlere ve çabuk ve acele kumandalara itaat ettiren âmir ve hâkimlerini takdis ederek, rahmetini medh ü sena ederler.

Üçüncü Mukaddime: Arz bütün mahlûkatıyla ve ahvaliyle Senin mevcudiyetine ve vahdetine, mevcudatı adedince şehadetler ve işaretler ederler. Evet zeminde hiçbir tahavvül ve ağaç ve hayvanlarında hiçbir tebeddül intizamıyla, senin vücuduna ve vahdetine; hiçbir hayvan rahîmane rızkıyla ve cihazatın hakîmane verilmesiyle varlığına ve birliğine; nebatat ve hayvanat san’at-ı acibesiyle seni bildirmesin. Yumurta ve habbe alâmet-i farikalı olarak yaratılışlarıyla vücuduna ve vahdetine ve hikmetine ve hadsiz kudretine; unsurlar mükemmel vazifeleri görmesiyle ve meyveler ve mahsuller hazine-i gaybdan gelmesiyle birliğine ve varlığına; Arz, bütün sekenesine bakan rububiyet isimlerinin ve fiillerinin bir olmak cihetinde vahdetine ve ehadiyetine; nebatat ve hayvanat cihazatları muntazaman verilmesiyle rububiyetinin haşmetine ve kudretinin herşeye yetişmesine; zîhayatın ayrı ayrı rızıkları rahîmane, kerimane verilmesiyle ve zîhayatın evamir-i Rabbaniyeye itaat etmesiyle, rahmetinin herşeye şümulüne ve hâkimiyetinin herşeye ihatasına; mahlukat kafilelerinin mevt ve hayat münavebeleri idare ve tedbirleri ihata-i ilmine ve hikmetine delalet eder.

Arz’ın Haşre Delaleti: Hem zeminde kısa bir zamanda hadsiz vazifeler gören ve hadsiz bir zaman yaşayacak gibi istidad ve manevî cihazat ile techiz edilen ve zemin mevcudatına tasarruf eden insan için, bu talimgâh-ı dünyada ve bu muvakkat ordugâh-ı zeminde ve bu muvakkat meşherde; bu kadar ehemmiyet, bu hadsiz masraf, bu nihayetsiz tecelliyat-ı rububiyet, bu hadsiz hitabat-ı Sübhaniye ve bu gayetsiz ihsanat-ı İlahiye, elbette ve herhalde bu kısacık ve hüzünlü ömre ve bu karışık kederli hayata, bu belalı ve fâni dünyaya sığışmaz. Belki ancak başka ve ebedî bir ömür ve bâki bir dâr-ı saadet için olabildiği cihetinden, âlem-i bekada bulunan ihsanat-ı uhreviyeye işaret, belki şehadet eder.

Üçüncü Münacat Bi-lisan-ı Arz: Hem zemin bütün sekenesiyle beraber, lisan-ı kalden daha zahir hadsiz lisanlarla Hâlık’ını takdis ve tesbih ve nihayetsiz nimetlerinin lisan-ı halleriyle Rezzak-ı Zülcelal’inin hamd ve medh ü senasını ediyorlar.

Dördüncü Mukaddime: Bahrler, nehirler ve çeşmeler ve ırmaklar, senin vücub-u vücuduna ve vahdetine bedahet derecesinde şehadet ederler. Evet denizlerdeki mevcudat ve su vücuduyla, intizamıyla, menfaatıyla ve vaziyetiyle Hâlık’ına; rızıkları mükemmel bir surette verilen ve hilkatları gayet muntazam olan hayvanat-ı bahriye yaratanına ve Rezzak’ına; cevherler güzel hilkatıyla ve cazibedar fıtratıyla ve menfaatlı hasiyetiyle vücuduna; Heyet-i mecmuasıyla, varlığına ve Vâcib-ül Vücud olduğuna ve saltanat-ı rububiyetinin haşmetine ve kudretinin azametine ve rahmetine ve hâkimiyetine ve intizamatıyla ve hikmetleriyle ve mevzuniyetleriyle, muhit ilmine ve herşeye şamil hikmetine işaret ederler.

Bahrler, Nehirler ve Çeşmeler ve Irmaklar’ın Haşre Delaleti: Ve senin, bu misafirhane-i dünyada, yolcular için böyle rahmet havuzları bulunması ve insanın seyr ü seyahatına ve gemisine ve istifadesine müsahhar olması işaret eder ki; yolda yapılmış bir handa, bir gece misafirlerine bu kadar deniz hediyeleriyle ikram eden zât, elbette makarr-ı saltanat-ı ebediyesinde öyle ebedî rahmet denizleri bulundurmuş ki, bunlar onların fâni ve küçük nümuneleridirler.

Dördüncü Münacat Bi-lisan-ı Bahr: İşte denizlerin böyle gayet hârika bir tarzda Arz’ın etrafında vaziyet-i acibesiyle bulunması ve denizlerin mahlukatı dahi gayet muntazam idare ve terbiye edilmesi bilbedahe gösterir ki, yalnız senin kuvvetin ve kudretin ile ve senin irade ve tedbirin ile, senin mülkünde, senin emrine müsahhardırlar. Ve lisan-ı halleriyle Hâlık’ını takdis edip “Allahü Ekber” derler. (Bizde takdis ve tekbir ve ta’zim ederiz.)

Beşinci Mukaddime: Dağlar dahi, zelzele tesiratından zeminin sükûnetine ve içindeki dâhilî inkılabat fırtınalarından sükûtuna ve denizlerin istilasından kurtulmasına ve havanın gazat-ı muzırradan tasfiyesine ve suyun muhafaza ve iddiharlarına ve zîhayatlara lâzım olan madenlerin hazinedarlığına ettiği hizmetleriyle ve hikmetleriyle seni tanıyorlar ve tanıttırıyorlar. Evet dağlardaki taşların enva’ı, madeniyatın ecnası, nebatatın esnafı hikmetleriyle, intizamıyla, hüsn-ü hilkatıyla, faideleriyle, tadlarının şiddet-i muhalefetiyle nihayetsiz Kadîr nihayetsiz Hakîm, nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna bedahetle şehadet ettikleri gibi, heyet-i mecmuasındaki vahdet-i idare ve vahdet-i tedbir ve menşe’ ve mesken ve hilkat ve san’atça beraberlik ve birlik ve ucuzluk ve kolaylık ve çokluk ve yapılmakta çabukluk noktalarından, Sâni’in vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler.

Dağlar’ın Haşre Delaleti: Hem bu dünya hanında misafir yolcular için, koca dağları levazımatlarına ve istikbaldeki ihtiyaçlarına muntazam ihtiyat deposu ve cihazat anbarı ve hayata lüzumu olan çok definelerin mükemmel mahzeni olmak cihetinde işaret, belki delalet, belki şehadet eder ki; bu kadar Kerim ve misafirperver ve bu kadar Hakîm ve şefkatperver ve bu kadar Kadîr ve rububiyetperver bir Sâni’in, elbette ve herhalde, çok sevdiği o misafirleri için, ebedî bir âlemde, ebedî ihsanatının ebedî hazineleri vardır. Buradaki dağlara bedel, orada yıldızlar o vazifeyi görürler.

Beşinci Münacat Bi-lisan-ı Cibal: Ey Kadir-i Külli Şey! Dağlar ve içindeki mahluklar senin mülkünde ve senin kuvvet ve kudretinle ve ilim ve hikmetinle müsahhar ve müddehardırlar. Onları bu tarzda tavzif ve teshir eden Hâlık’ını takdis ve tesbih ederler. Umum eşcarın ve nebatatın yapraklarının çiçeklerinin meyvelerinin nizamlı, mizanlı, zînetli, nakışları, kokuları ve tatlarıyla nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna şehadet ettikleri gibi heyet-i mecmuasıyla Vâcib-ül Vücud Sâni’in bilbedahe vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler.

Altıncı Mukaddime: Zemindeki bütün ağaç ve nebatat, yaprakları ve çiçekleri ve meyveleriyle, seni bedahet derecesinde tanıttırıyorlar ve tanıyorlar. Evet umum eşcarın ve nebatatın yapraklarında ve çiçeklerinde ve meyvelerinde bulunan hârika san’at nihayetsiz Rahîm ve Kerim bir Sâni’in vücub-u vücuduna bedahet derecesinde şehadet ettikleri gibi, Heyet-i mecmuasıyla, vahdetine ve ehadiyetine şehadet ederler. Hem hadsiz efradın yüzbinler tarzda iaşe ve idareleri rububiyetinin vahdaniyetteki haşmetine; kudretinin azametine; herşeye taallukuna; rahmetinin hadsiz genişliğine; hâkimiyetinin hadsiz vüs’atine; hem maslahatlara, hikmetlere göre yapılmakla ilminin her şeye ihatasına ve hikmetinin herşeye şümulüne; delalet ve işaret ederler.

Zemindeki Bütün Ağaç ve Nebatat’ın Haşre Delaleti: Hem bu muvakkat handa ve fâni misafirhanede ve kısa bir zamanda ve az bir ömürde, eşcar ve nebatatın elleriyle, bu kadar kıymetdar ihsanlar ve nimetler ve bu kadar fevkalâde masraflar ve ikramlar işaret belki şehadet eder ki: Misafirlerine burada böyle merhametler yapan kudretli, keremkâr Zât-ı Rahîm, bütün ettiği masrafı ve ihsanı, kendini sevdirmek ve tanıttırmak neticesinin aksiyle, yani bütün mahlûkat tarafından “Bize tattırdı, fakat yedirmeden bizi i’dam etti” dememek ve dedirmemek ve saltanat-ı uluhiyetini iskat etmemek ve nihayetsiz rahmetini inkâr etmemek ve ettirmemek ve bütün müştak dostlarını mahrumiyet cihetinde düşmanlara çevirmemek noktalarından, elbette ve her halde ebedî bir âlemde, ebedî bir memlekette, ebedî bırakacağı abdlerine, ebedî rahmet hazinelerinden, ebedî Cennetlerinde, ebedî ve Cennet’e lâyık bir surette meyvedar eşcar ve çiçekli nebatlar ihzar etmiştir. Buradakiler ise, müşterilere göstermek için nümunelerdir.

Altıncı Münacat Bi-lisan-ı Eşcar ve Nebatat: Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmiş ve ey kibriya-yı azametinden tesettür etmiş olan Sâni’-i Hakîm ve Hâlık-ı Rahîm! Bütün eşcar ve nebatatın, bütün yaprak ve çiçek ve meyvelerin dilleriyle ve adediyle; seni kusurdan, aczden, şerikten takdis ederek hamd ü sena ederim.

Yedinci Mukaddime: Zîhayatlardan ruhlu kısmı olan insan ve hayvanattan hiçbirisi yoktur ki, cisminde gayet muntazam saatler gibi işleyen ve işlettirilen dâhilî ve haricî âzalarıyla; ve bedeninde gayet ince bir nizam ve gayet hassas bir mizan ve gayet mühim faideler ile yerleştirilen âlât ve duygularıyla ve cesedinde gayet san’atlı bir yapılış ve gayet hikmetli bir tefriş ve gayet dikkatli bir müvazene içinde konulan cihazat-ı bedeniyesiyle, senin vücub-u vücuduna ve sıfatlarının tahakkukuna şehadet etmesin.

İnsan ve Hayvanat’ın Haşre Delaleti: O çok seven ve sevilen ve mahbub ve muhib olan insanları dirilmemek üzere öldürmekle, ebedî bir muhabbet için yaratılmış iken, ebedî bir adavetle gücendirmek olamaz ve kabil değildir. Belki başka bir ebedî âlemde mes’udane yaşaması hikmetiyle, bu dünyada çalışmak ve onu kazanmak için gönderilmiştir. Ve insana tecelli eden isimlerin, bu fâni ve kısa hayattaki cilveleriyle âlem-i bekada onların âyinesi olan insanların, ebedî cilvelerine mazhar olacaklarına işaret ederler.

Yedinci Münacat Bi-lisan-ı İnsan ve Hayvanat: Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmiş ve ey azamet-i kibriyasından perdelenmiş olan Zât-ı Akdes! Bütün zîruhların tesbihatıyla, seni takdis etmek niyet edip  سُبْحَانَكَ يَا مَنْ جَعَلَ مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَىٍّ

diyorum.

Sekizinci Mukaddime: Kâinatın hülâsası olan zîhayat ve zîhayatın hülâsası olan insan ve insanın hülâsası olan enbiya, evliya, asfiyanın hülâsası olan kalblerin ve akılların müşahedat ve keşfiyat ve ilhamat ve istihracatla, yüzer icma’ ve yüzer tevatür kuvvetinde bir kat’iyyetle senin vücub-u vücuduna ve senin vahdaniyet ve ehadiyetine şehadet edip, ihbar ediyorlar. Mu’cizat ve keramat ve yakînî bürhanlarıyla, haberlerini isbat ediyorlar. Kalblerdeki hatırat-ı gaybiye, ilhamat-ı sadıka, itikad-ı yakîne, nuranî kalb ve münevver akıllar senin vücub-u vücuduna ve sıfât-ı kudsiyene ve senin vahdetine ve ehadiyetine ve esma-i hüsnana şehadet eder.

Enbiya, Evliya, Asfiya’nın Haşre Delaleti: 

· Hem bu dünyada nümuneleri görülen celalî ve cemalî isimlerinin tecellileri, daha parlak bir surette ebed-ül âbâdda devam edeceğine; ve bu fâni âlemde nümuneleri müşahede edilen ihsanatının daha şaşaalı bir surette dâr-ı saadette istimrarına ve bekasına; ve bu dünyada onları gören müştakların ebedde dahi refakatlarına ve beraber bulunmalarına bil’icma’, bil’ittifak şehadet ve delalet ve işaret ederler.

· Hem yüzer mu’cizat-ı bahiresine ve âyât-ı katıasına istinaden, başta Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ve Kur’an-ı Hakîm’in olarak, bütün ervah-ı neyyire ashabı olan enbiyalar ve kulûb-ü nuraniye aktabı olan evliyalar ve ukûl-ü münevvere erbabı olan asfiyalar; bütün suhuf ve kütüb-ü mukaddesede, senin çok tekrar ile ettiğin va’dlerine ve tehdidlerine istinaden; ve senin kudret ve rahmet ve inayet ve hikmet ve celal ve cemalin gibi kudsî sıfatlarına ve şe’nlerine ve izzet-i celaline ve saltanat-ı rububiyetine itimaden ve keşfiyat ve müşahedat ve ilmelyakîn itikadlarıyla, saadet-i ebediyeyi cinn ve inse müjdeliyorlar. Ve ehl-i dalalet için Cehennem bulunduğunu haber verip ilân ediyorlar ve iman edip şehadet ediyorlar.

Sekizinci Münacat Bi-lisan-ı Enbiya, Evliya, Asfiya: Yâ Rabbî ve yâ Rabb-es Semavati Ve-l Aradîn! Yâ Hâlıkî ve yâ Hâlık-ı Külli Şey! Gökleri yıldızlarıyla, zemini müştemilatıyla ve bütün mahlukatı bütün keyfiyatıyla teshir eden kudretinin ve iradetinin ve hikmetinin ve hâkimiyetinin ve rahmetinin hakkı için, nefsimi bana müsahhar eyle! Ve matlubumu bana müsahhar kıl! Kur’ana ve imana hizmet için, insanların kalblerini Risale-i Nur’a müsahhar yap! Ve bana ve ihvanıma iman-ı kâmil ve hüsn-ü hâtime ver. Hazret-i Musa Aleyhisselâm’a denizi ve Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’a ateşi ve Hazret-i Davud Aleyhisselâm’a dağı, demiri ve Hazret-i Süleyman Aleyhisselâm’a cinni ve insi ve Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’a Şems ve Kamer’i teshir ettiğin gibi, Risale-i Nur’a kalbleri ve akılları müsahhar kıl!.. Ve beni ve Risale-i Nur talebelerini, nefis ve şeytanın şerrinden ve kabir azabından ve Cehennem ateşinden muhafaza eyle ve Cennet-ül Firdevs’te mes’ud kıl! Âmîn, Âmîn, Âmîn.

* * *

Lem’aların birbiriyle olan münasebeti yazısı ilk önce Risale-i Nur Külliyatı üzerinde ortaya çıktı.

Birinci Mektub Dört sualin muhtasar cevabıdır.

Birinci Sual: Birinci Sual de hayatın tabakaları üzerine durulmuş. Hazret-i Hızır Aleyhisselâm hayatta mıdır? Hayatta ise niçin bazı mühim ülema hayatını kabul etmiyorlar?

Elcevab: Hayattadır, fakat meratib-i hayat beştir.

Birinci Tabaka-i Hayat: Bizim hayatımızdır ki, çok kayıdlarla mukayyeddir.

İkinci Tabaka-i Hayat: Hazret-i Hızır ve İlyas Aleyhimesselâm’ın hayatlarıdır ki, bir vakitte pek çok yerlerde bulunabilir ve beşeriyet levazımatıyla daimî mukayyed değillerdir.

Üçüncü Tabaka-i Hayat: Hazret-i İdris ve İsa Aleyhimesselâm’ın tabaka-i hayatlarıdır ki, beşeriyet levazımatından tecerrüd ile, melek hayatı gibi bir hayata girerek nuranî bir letafet kesbeder.

Dördüncü Tabaka-i Hayat: Şüheda hayatıdır. Nass-ı Kur’anla şühedanın, ehl-i kuburun fevkinde bir tabaka-i hayatları vardır. Onlar kendilerini ölmemiş ve daha iyi bir âleme gitmiş biliyorlar.. kemal-i saadetle mütelezziz oluyorlar.. ölümdeki firak acılığını hissetmiyorlar.

Beşinci Tabaka-i Hayat: Ehl-i kuburun hayat-ı ruhanîleridir. Evet mevt; tebdil-i mekândır, ıtlak-ı ruhtur, vazifeden terhistir. İ’dam ve adem ve fena değildir. Ervah-ı evliyanın temessülleri ve ehl-i keşfe tezahürleri ve sair ehl-i kuburun yakazaten ve menamen bizlerle münasebetleri bu tabakat-ı hayatiyeyi isbat etmiştir.

İkinci Sual: İkinci sualde hayatın beşinci tabakası olan kabir hayatının başlangıcı olan ölümün halk edilmesi ve nimetiyet ciheti üzerine durulmuş.

Mevt, nasıl mahlûk ve nimet olabilir?

Elcevab: Mevtin mahlûk olması; nasılki hayatın dünyaya gelmesi bir halk ve takdir iledir; öyle de, dünyadan gitmesi de bir halk ve takdir ile, bir hikmet ve tedbir iledir. Yer altına girmiş bir çekirdeğin hava âleminde bir ağaç olması gibi, yer altına giren bir insan da, Âlem-i Berzah’ta, elbette bir hayat-ı bâkiye sünbülü verecektir.

Amma mevt, nimet olduğunun ciheti ise, çok vücuhundan dört vechine işaret ederiz:

Birincisi: Ağırlaşmış olan vazife-i hayattan ve tekâlif-i hayatiyeden âzad edip, yüzde doksandokuz ahbabına kavuşmak için, Âlem-i Berzah’ta bir visal kapısı olduğundan, en büyük bir nimettir.

İkincisi: Dar, sıkıntılı, dağdağalı, zelzeleli dünya zindanından çıkarıp; vüs’atli, sürurlu, ızdırabsız, bâki bir hayata mazhariyetle.. Mahbub-u Bâki’nin daire-i rahmetine girmektir.

Üçüncüsü: İhtiyarlık gibi şerait-i hayatiyeyi ağırlaştıran birçok esbab vardır ki; mevti, hayatın pek fevkinde nimet olarak gösterir. İhtiyarlık vaktinde evlat acısını anne babalara çektirmemek için ihtiyar anne babayı evladından evvel vefat ettirir.

Dördüncüsü: Musibetzedelere ve intihara sevkeden belalarla mübtela olanlar için ayn-ı nimet ve rahmettir.

Üçüncü Sual: Üçüncü Sualde ölümün iki neticesi olan cennet ve cehennemim isbatı yapılmış, cennetin isbatı manayı münafi olarak cehennemin isbatı ile yapılmıştır.

Cehennem nerededir?

Elcevab: Cehennem ikidir: Biri suğra, biri kübradır. Cehennem-i Suğra yerin altında, yani merkezindedir. Cehennem-i Kübra ise Arz’ın hareket-i seneviyesiyle ileride mecma-ı haşir olacak meydanın altındadır.

“Cehennem sonradan halkedilecektir.” denilmesi görülmediğinden ve hâl-i hazırda tamamıyla inbisat etmediğinden ve sekenelerine tam münasib bir tarzda inkişaf etmediğindendir.

Fakat bazı rivayatın işaratıyla ve ism-i Hakîm’in nuruyla bakıldığında âhiretteki Cennet ve Cehennemin bu dünyamızla münasebetdar olduğu görülür.

Amma Cennet ve Cehennem’in vücudları ise, Onuncu ve Yirmisekizinci ve Yirmidokuzuncu Sözler’de gayet kat’î bir surette isbat edilmiştir.

Dördüncü Sual: Dördüncü Sualde ise insanı cennete ve cehenneme götüren yolun izahatı yapılmıştır. Aşk-ı mecazî insanı cehenneme götürürken aşk-ı hakikî ise cennete götüren bir yoldur.

Ekser nâsda bulunan dünyaya karşı olan aşk-ı mecazî dahi bir aşk-ı hakikîye inkılab edebilir mi?

Elcevab: Evet. Kendinin zâil ve hayatıyla bağlı kararsız dünyasını, haricî dünyaya iltibas etmeyerek, zeval ve fena çirkinliğini görüp ondan yüzünü çevirse, bâki bir mahbub arasa, dünyanın pek güzel ve âyine-i esma-i İlahiye ve mezraa-i âhiret olan iki diğer yüzüne bakmağa muvaffak olursa, o gayr-ı meşru mecazî aşk, o vakit, aşk-ı hakikîye inkılaba yüz tutar.  Yoksa nefsini unutup, hayatın zevalini düşünmeyerek, hususî kararsız dünyasını, aynı umumî dünya gibi sabit bilip, kendini lâyemut farzederek dünyaya saplansa, şedid hissiyat ile ona sarılsa, onda boğulur gider. Şu hakikatı tenvir için endam aynası temsili verilmiştir.

İkinci Mektub Kalben dünyayı sevmemenin bir alameti maddi manevi her şeyden istiğna etmek olduğundan Üstadımız hayatı ile Kalben dünyayı sevmediğini isbatlamış oluyor. İstiğna Nübüvvet mesleği olduğu gibi velayet-i kübra mesleğinde gidenlerinde bir hassası olmuştur.

İstiğna düsturuna dair altı sebebdir.

Birincisi: Ehl-i dalalet, ehl-i ilmi; ilmi vasıta-i cerr etmekle ittiham ediyorlar. Bunları fiilen tekzib lâzımdır.

İkincisi: Neşr-i hak için Enbiyaya ittiba’ etmekle mükellefiz. Biz ücretimizi Allah’tan bekleriz. Ve insanlarda kendilerinden ücret istemeyenlere ittiba ederler.

Üçüncüsü: Allah namına vermek, Allah namına almak lâzım iken ya veren gafildir; kendi namına verir, ya alan gafildir; Mün’im-i Hakikî’ye ait şükrü, senayı, zahirî esbaba verir.

Dördüncüsü: Tevekkül, kanaat ve iktisad hazinesini insanlardan ahz-ı mal edip kapatmamak için insanlardan istiğna etmek gerekir.

Beşincisi: Üç kısımdır.

a) Gayrın malını almamağa manen bir emir ve almaktan bir nehiy olduğu için,

b) Hatırlarını sayıp çok haklarımdan mahrum kalmamak için istemiyorum.

c) Tasannu’ ve temelluktan kurtulmak ve minnet altında kalmamak için insanlardan istiğna etmek gerekir.

Altıncısı ve istiğna sebebinin en mühimmi: “Salahat niyetiyle sana verilen bir şeyi, sâlih olmazsan kabul etmek haramdır.” Öyle ise eğer hâşâ ben kendimi sâlih bilsem; o alâmet-i gururdur, salahatin ademine delildir. Hem âhirete müteveccih a’male mukabil sadaka ve hediyeyi almak, âhiretin bâki meyvelerini dünyada fâni bir surette yemek demektir.

Üçüncü Mektub Nübüvvet mesleğini esas alıp velayet-i kübrada giden Üstadımıza halinin nasıl olduğu sorulduğunda tazyikatın altında ezilmeyip kâinata yaratılış maksadına göre bakarak tefekkür ettiğine dair binler hakikatlardan biri dört nükte içinde gösterilmiştir.

Malum talebesinin Üstadın hissiyatına hissedar olmak arzusuna binaen yazılmıştır. Üstadın bir gece, yüz tabakalık irtifada, bir katran ağacının başındaki yuvada, semanın yıldızlarla yaldızlanmış güzel yüzüne bakarken gördüğü Kur’an-ı Hakîm’in nur-u i’cazından parlak bir sırr-ı belâgatı dört cihette gösteriyor.

Birincisi: Seyyar yıldızlara ve istitar ve intişarlarına işaret eden ayette gayet âlî bir nakş-ı san’at ve âlî bir levha-i ibret, nazar-ı temaşaya gösteriliyor.

İkincisi: Kamer’e baktım. Kamer’in takdiri ve tedviri ve tedbir ve tenviri ve zemine ve Güneş’e karşı gayet dakik bir hesabla vaziyetlerinde gayet parlak bir nur-u i’cazı ifade ettiğini gördüm.

Üçüncüsü: Zeminin müsahhar bir sefine, bir merkûb olduğunu işaret eden ayetten hatıra gelen bir mana ders veriliyor.

Dördüncüsü: Küre-i Arzın az bir masrafla çok ve büyük ve garib ve acib, âlî ve gâlî işler görmesinden hatıra gelen iki nükte-i imaniye ders verilmiştir.

Hatıra gelen birinci nükte: Ehl-i Cennet ve ehl-i Cehennemin haşir meydanına geliş keyfiyetleri ders veriliyor.

Hatıra gelen ikinci nükte: Vahdette nihayetsiz sühulet ve kesrette nihayetsiz suubet bulunmasıdır.

Dördüncü Mektub Kudsi hikmeti ders alan Üstadımız, Risale-i Nur’un Onikinci Söz gibi risalelerinde hikmet-i kudsiyeyi ders vermiştir.

Çam ağacında hatıra gelen iki-üç hatıradır.

Birincisi: Bütün Sözler, İsm-i Rahîm ve İsm-i Hakîme mazhariyetin cilveleridir.

İkincisi: Tarîk-ı Nakşî hakkında hatıra gelen fıkradan tulû’ eden şu fıkradır.

“Der tarîk-ı acz-mendî lâzım âmed çâr çiz: fakr-ı mutlak, acz-i mutlak, şükr-ü mutlak, şevk-i mutlak ey aziz!”

Üçüncüsü: Üstadın semanın yüzündeki yıldızların vaziyetine baktığında hatırına gelen yıldızname şiiridir.

Beşinci Mektub Kudsi hikmet ile kâinata bakmak mesleği, velayeti kübranın bir esası olduğu Beşinci Mektub da gösterilmektedir. Velayet-i kübra mesleği ise diğer mesleklerin neticesi olan velayet-i suğradan daha yüksektir.

İmam-ı Rabbanînin (R.A) dört hüküm üzerine bina ettiği tarîk-ı Nakşî’nin üç perdesi izah edilmiştir. Ayrıca Üstadımızda bu zamana bakan iki hüküm ortaya koymuştur.

Birinci Hüküm; “Hakaik-i imaniyeden bir mes’elenin inkişafını, binler ezvak ve mevacid ve keramata tercih ederim.”

İkinci Hüküm; “Bütün tarîklerin nokta-i müntehası, hakaik-i imaniyenin vuzuh ve inkişafıdır.”

Üçüncü Hüküm; “Velayet üç kısımdır:

Dördüncü Hüküm; “Tarîk-i Nakşî’de iki kanad ile sülûk edilir.”

Tarîk-ı Nakşî’nin üç perdesinden en birincisi ve en büyüğü doğrudan doğruya hakaik-i imaniyeye hizmettir.

İkincisi: Feraiz-i diniyeye ve Sünnet-i Seniyeye tarîkat perdesi altında hizmettir.

Üçüncüsü: Tasavvuf yoluyla emraz-ı kalbiyenin izalesine çalışmak, kalb ayağıyla sülûk etmektir. Birincisi farz, ikincisi vâcib, bu üçüncüsü ise sünnet hükmündedir.

Üstadımızın Birinci Hükümü; Eğer Şeyh Abdülkadir-i Geylanî (R.A.) ve Şah-ı Nakşibend (R.A.) ve İmam-ı Rabbanî (R.A.) gibi zâtlar bu zamanda olsaydılar, bütün himmetlerini, hakaik-i imaniyenin ve akaid-i İslâmiyenin takviyesine sarfedeceklerdi.

Üstadımızın İkinci Hükümü; Cenab-ı Hak şu zamanda, i’caz-ı Kur’anın manevî lemaatından olan malûm Sözler’i, şu dalalet zındıkasına bir tiryak hâsiyetini vermiş tasavvurundayım.

Altıncı Mektub Beşeriyet âleminde en nurlu sahifeler gurbetin neticesinde elde edilen acz ve fakrını anlamakla elde edilir. Bu ise hikmet-i kudsiye ile kâinata bakıldığı gibi hadisata da bakmakla mümkün olabilir. Mevlana Hazretleri bu Kudsi hikmet dersini kendi lisanı ile farisi olarak beyan etmiştir.

Üstadımız gurbetdeki firkatinin ziyade elîm kısmından bir kısmını içinde bulunduğu birbiri içinde beş muhtelif renkli gurbetle izah etmiştir. Şöyle ki;

Birincisi: İhtiyarlık sırrıyla, hemen ekseriyet-i mutlaka ile, akran ve ahbabım ve akaribimden yalnız ve garib kalmaktan gelen hazîn bir gurbeti hissettim.

İkincisi: Geçen bahar gibi alâkadar olduğum ekser mevcudat beni bırakıp gittiklerinden hasıl olan firkatli bir gurbeti hissettim.

Üçüncüsü: Vatanımdan ve akaribimden ayrı düşüp, yalnız kaldığımdan tevellüd eden firkatli bir gurbeti hissettim.

Dördüncüsü: Gecenin ve dağların garibane vaziyeti bana rikkatli bir gurbeti daha hissettirdi.

Beşincisi: Şu fâni misafirhaneden ebed-ül âbâd tarafına harekete âmâde olan ruhumu fevkalâde bir gurbette gördüm.

Bu gurbetlere ve karanlıklara karşı

Yâ Rab! Garibem, bîkesem, zaîfem, nâtüvanem, alîlem, âcizem, ihtiyarem,

Bî-ihtiyarem, el’aman gûyem, afv cûyem, meded hâhem zidergâhet İlahî!

Diyerek feryad eden üstadımızın kalbinin imdadına yetişen nur-u iman, feyz-i Kur’an, lütf-u Rahman lisanını, kalbini, aklını ve nefsini irşad etmiştir. Neticede herbirinden ayrı manalar takarrur etmiştir.  Mevlâna Celaleddin’in nefsine dediği gibi dedim: “Evet” demenin şükrü nedir? “Bela” çekmektir.

İşte bu haletler Meşhur Hikem-i Atâiye’nin fıkrasını ve “Tuba lil Gureba” hadisinin bir sırrını anlamasına vesile olmuştur.

Mektubun ahirinde üstadımızın şu misafirhanedeki vazifem bitmiş midir? sualine verdiği cevap bulunmaktadır.

Yedinci Mektub Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsüne bir misal olarak çok evlilik hadisatının arkasındaki hikmetler gösterilerek ders verilmiştir.

Birincisi: “Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın kesret-i tezevvücünün hikmetini

İkincisi: Hazret-i Zeyneb ile tezevvücünün hikmetini Yirmibeşinci Söz’ün Birinci Şu’lesinin Üçüncü Şuaında ders verilen âyetle insanların tabakatına göre birtek âyet, müteaddid vücuhlarla, herbir tabakanın fehmine göre bir mana ifade ettiğini izah ediyor.

Birinci bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Şahsiyet: Her insanın hayat-ı içtimaiyede farklı şahsiyetleri olduğunu ders vermektir. Peygamber ASM size risalet şahsiyeti ile hakkı tebliğ ederken beşeriyet itibariyle sizlerden birisi ile evlenebilir.

İkinci bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Şefkat: Efkâr-ı âmmede, Ümmetin şefkatli Peygambere bakış açısını düzeltiyor. Şöyle ki Peygamber ümmetine pederane şefkat eder. Ama ümmeti onun hakiki evladı değildir.

Üçüncü bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: Peygamberin Şefkatini su-i istimal ederek namazımız kılınmış demeyin.

Dördüncü bir tabakanın hisse-i fehmi şudur ki: İhbar-ı gaybi olarak erkek evladlarının hayatta kalmayacağını haber veriyor.

Sekizinci Mektub Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsüne bir misal olarak Yakub’un AS Yusuf AS olan şefkati gösterilmiştir. Çok şefkatli olan Yakub’un AS kıssası ile şefkatin keskin, geniş ve halis olduğu hakikatı ders verilmiştir.

Rahman ve Rahîm isimlerini öyle bir nur-u a’zam görüyorum ki, bütün kâinatı ihata eder ve her ruhun bütün hacat-ı ebediyesini tatmin edecek ve hadsiz düşmanlarından emin edecek derecede nurlu ve kuvvetlidir. Ve bu iki nur-u a’zam olan isimlere yetişmek için en mühim bulduğum vesile; fakr ile şükr, acz ile şefkattir. Yani: Ubudiyet ve iftikardır.

Şu mes’ele münasebetiyle Hazret-i Yakub Aleyhisselâm’ın Yusuf Aleyhisselâm’a karşı şedid ve parlak hissiyatının muhabbet ve aşk değil belki şefkat olduğunun izahatı yapılmıştır. Çünkü

1- Şefkat, aşk ve muhabbetten çok keskin ve parlak ve ulvî ve nezihtir ve makam-ı nübüvvete lâyıktır.

2- Hem şefkat pek geniştir.

3- Hem şefkat hâlistir.

4- En son olarak âyetin işaret ettiği ince bir manada vardır ki O da şefkatin artması ile şefkat duyulan mahlûkata karşı elinden bir şey gelememekten dolayı çekilecek bir azabta vardır. Bunun çare-i yegânesi Rahmet edenlerin en merhametlisi olan Allah’ın hayırlı muhafazasına işini bırakmaktır.

Dokuzuncu Mektub Velayet-i kübra mesleğinde hadisata bakmanın ölçüsü; verilen nimetleri kendimizden bilmeyip Cenab-ı Hakktan bilmek gerektir. Yoksa istihraç olacağı saniyen ve salisen kısmında izah edilmiştir. Rabian kısmında ise verilen nimetleri Cenab-ı Hakktan bilmenin neticesi gösterilmiştir.

Sâniyen: Keramet ve ikramın bir farkı izah edilmiştir.

Keramet bilerek veya bilmeyerek hârika bir emre mazhar olmak şeklinde iki nev’i dir.

Amma ikram ise; kerametin bilmeyerek hârika bir emre mazhar olmak nev’inden daha âlîdir. İzharı, tahdis-i nimettir. Kesbin medhali yoktur, nefsi onu kendine isnad etmez.

İşte Kur’an hizmetinde gördüğümüz ihsanat-ı İlahiye bir ikramdır; izharı, tahdis-i nimettir.

Sâlisen: Şu dünya hayatında en bahtiyar, dünyayı bir misafirhane-i askerî telakki edip öyle de iz’an eden ve ona göre hareket ederek en büyük mertebe olan mertebe-i rızayı çabuk elde edenlerdir. Onlar ki; kırılacak şişe pahasına, daimî bir elmasın fiatını vermez; istikamet ve lezzetle hayatını geçirir.

Evet dünyaya ait işler, kırılmağa mahkûm şişeler hükmündedir; bâki umûr-u uhreviye ise, gayet sağlam elmaslar kıymetindedir. İnsanın fıtratındaki şiddetli merak ve hararetli muhabbet ve dehşetli hırs ve inadlı taleb ve hâkeza şedid hissiyatlar, umûr-u uhreviyeyi kazanmak için verilmiştir. O hissiyatı, şiddetli bir surette fâni umûr-u dünyeviyeye tevcih etmek, fâni ve kırılacak şişelere, bâki elmas fiatlarını vermek demektir.

Râbian: Ülema-i İslâm ortasında “İslâm” ve “iman”ın farkları çok medar-ı bahsolmuş. Bir kısmı “ikisi birdir”, diğer kısmı “ikisi bir değil, fakat biri birisiz olmaz” demişler ve bunun gibi çok muhtelif fikirler beyan etmişler.

Ben şöyle bir fark anladım ki: İslâmiyet, iltizamdır; iman, iz’andır. Tabir-i diğerle: İslâmiyet, hakka tarafgirlik ve teslim ve inkıyaddır; iman ise, hakkı kabul ve tasdiktir.

Sual: Acaba İslâmiyetsiz iman, medar-ı necat olabilir mi?

Elcevab: İmansız İslâmiyet, sebeb-i necat olmadığı gibi; İslâmiyetsiz iman da medar-ı necat olamaz. Felillahilhamdü velminnetü, Kur’anın i’caz-ı manevîsinin feyziyle Risale-i Nur mizanları, din-i İslâmın ve hakaik-i Kur’aniyenin meyvelerini ve neticelerini öyle bir tarzda göstermişlerdir ki; dinsiz dahi onları anlasa, taraftar olmamak kabil değil. Hem iman ve İslâmın delil ve bürhanlarını o derece kuvvetli göstermişlerdir ki; gayr-ı müslim dahi anlasa, herhalde tasdik edecektir. Gayr-ı müslim kaldığı halde, iman eder.

Onuncu Mektub İki sualin cevabıdır.

Birincisi: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği zerratın harekatına ne suretle bakar sualinin cevabıdır. Otuzuncu Söz’ün İkinci Maksadının tahavvülât-ı zerrat tarifine dair olan uzun cümlesinin haşiyesidir: “İmam-ı Mübin” ve “Kitab-ı Mübin” hakkında ehl-i tefsir, “İkisi birdir”; bir kısmı, “Ayrı ayrıdır” demişler. Hülâsa: “İlm-i İlahînin ünvanlarıdır” demişler.

Üstadımızda diyor ki: “İmam-ı Mübin”, ilim ve emr-i İlahînin bir nev’ine bir ünvandır ki; âlem-i şehadetten ziyade âlem-i gayba bakıyor. “İmam-ı Mübin”, kader-i İlahînin bir defteri, bir mecmua-i desatiridir. O desatirin imlâsı ile ve hükmü ile zerrat, vücud-u eşyadaki hidematına ve harekâtına sevkedilir.

Amma “Kitab-ı Mübin” ise, âlem-i gaybdan ziyade, âlem-i şehadete bakar. Mevcudatın ilimden kudrete geçmelerinde kudret-i İlahiyenin bir defteridir.

“İmam-ı Mübin”, kader defteri ise; “Kitab-ı Mübin”, kudret defteridir.

İşte “İmam-ı Mübin”in imlâsı ile, yani kaderin hükmüyle ve düsturuyla kudret-i İlahiye, icad-ı eşyada herbiri birer âyet olan silsile-i mevcudatı, “Levh-i Mahv-İsbat” denilen zamanın sahife-i misaliyesinde yazıyor, icad ediyor, zerratı tahrik ediyor.

Amma “Levh-i Mahv-İsbat” ise, sabit ve daim olan Levh-i Mahfuz-u A’zam’ın daire-i mümkinatta, yani mevt ve hayata, vücud ve fenaya daima mazhar olan eşyada mütebeddil bir defteri ve yazar bozar bir tahtasıdır ki, hakikat-ı zaman odur.

İkinci Sual: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği zerratın harekatını ders verdiği gibi semavatın harekatının hikmetini ders verir.

Meydan-ı Haşir nerededir?

Elcevab: Hâlık-ı Hakîm’in herşeyde gösterdiği hikmet-i âliye işaret ediyor ki: Küre-i Arz, yirmibeş bin seneye karib bir daire-i muhitanın içinde, rivayete binaen Şam-ı Şerif kıt’ası bir çekirdek hükmünde olarak o daireyi dolduracak bir meydan-ı haşir etrafında gezip, mahsulât-ı maneviyesini ona devrediyor ki; ileride o meşherde, enzar-ı nâs önünde gösterilecektir.

Onbirinci Mektub Bu mektub, mühim bir ilâç olup, dört âyetin hazinesinden dört küçük cevherine işaret eder. Rahmeten-lil-âlemîn Zât’ın (A.S.M.) ders verdiği bütün ahkâm-ı Kur’aniye, bizim için rahmettir.

Birinci Mebhas: Hikmet-i kudsiyeyi ders veren Velayet-i Kübra mesleği Vesveseye ne suretle baktığı ders verilmiştir.

Sû’-i vesveseye dair iki hükümdür.

1- Tasavvur-u küfür, küfür değil; tahayyül-ü şetm, şetm değil. Hususan ihtiyarsız olsa ve farazî bir tahattur olsa, bütün bütün zararsızdır.

2- Bir şey’in şer’an çirkinliği, pisliği; nehy-i İlahî sebebiyledir.

İkinci Mes’ele: Hikmet-i kudsiye ile eşyaya bakmakla aklı, kalbi, nefsi, hayali ve ulvi hisleri tatmin etmenin yolu gösterilmiştir.

Barla Yaylası, Tepelice’de çam, katran, karakavağın bir meyvesi olup, Sözler Mecmuası’na yazıldığı için buraya yazılmamıştır.

Üçüncü ve Dördüncü Mes’eleleri: Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleği fıtrat kanunları ile şer’i hükümlerin birbirine karşı olan münasebetini anlayıp hayat-ı ictimaiyeye saadet getirecek binler esasları va’z etmiştir. Buna dair iki misal verilmiştir.

Üçüncü Mes’ele: Şu iki mes’ele, Yirmibeşinci Söz’ün i’caz-ı Kur’ana karşı medeniyetin aczini gösteren misallerinden iki misal:

“Eğer kardeşler erkek ve kız olurlarsa, erkeğin hissesi, iki kızın hissesi kadardır.” Nisa (4/176) olan hükm-ü Kur’anî, mahz-ı adalet olduğu gibi, ayn-ı merhamettir. Oysaki mimsiz medeniyet, kız hakkında, hakkından fazla hak vererek büyük bir haksızlığa sebeb oluyor.

Dördüncü Mes’ele: “Eğer ölenin kardeşleri varsa terekenin altıda biri ananındır.” Nisa (4/11) hükmü, ayn-ı hak ve mahz-ı adalettir. Oysaki Vâlide hakkında hakkını kesmekle daha dehşetli haksızlık ediyor. Vâlidenin evladına şefkat etmesi hakaik-i kâinat içinde en muhterem, en mükerrem bir hakikattır.

Onikinci Mektub Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleği zahiren çirkin ve hikmetsiz görünen eşyanın ve hadisatın yaratılmasının hikmetini ders vermiştir.

Mesail-i imaniyenin münakaşa suretinde bahsi caiz değildir. Bu sebeble münakaşa suretinde bahsedilen üç suale sonradan gayet muhtasar cevablar verilmiştir.

Birinci Sualiniz: Hazret-i Âdem’in (A.S.) Cennet’ten ihracı ve bir kısım benî-âdemin Cehennem’e idhali ne hikmete mebnîdir?

Elcevab: Hikmeti, tavziftir. Bu vazifenin iki neticesi vardır.

1- Beşerin manevi terakkisi ve istidadatının inkişaf ve inbisatları etmesidir.

2- Mahiyet-i insaniyenin bütün esma-i İlahiyeye bir âyine-i câmia olmasıdır.

Demek Hazret-i Âdem’in Cennet’ten ihracı, ayn-ı hikmet ve mahz-ı rahmet olduğu gibi; küffarın da Cehennem’e idhalleri, haktır ve adalettir. Çünkü Küfrün üç neticesi vardır.

1- Bütün kâinatı tahkirdir, kıymetlerini tenzil etmektir ve

2- Bütün masnuatın vahdaniyete şehadetlerini tekzibdir ve

3- Mevcudat âyinelerinde cilveleri görünen esma-i İlahiyeyi tezyiftir.

İkinci Sualiniz:

1- Şeytanların halkı ve icadı ne içindir?

2- Cenab-ı Hak, şeytanı ve şerleri halketmiş, hikmeti nedir?

3- Şerrin halkı şerdir, kabihin halkı kabihtir?

Elcevab: Hâşâ!..

3- Halk-ı şer, şer değil, belki kesb-i şer şerdir. Çünki halk ve icad, bütün netaice bakar; kesb, hususî bir mübaşeret olduğu için, hususî netaice bakar.

2- Hayr-ı kesîr için, şerr-i kalil kabul edilir. Eğer şerr-i kalil olmamak için, hayr-ı kesîri intac eden bir şer terkedilse; o vakit şerr-i kesîr irtikâb edilmiş olur.

1- Kâinattaki şerlerin, zararların, beliyyelerin ve şeytanların ve muzırların halk ve icadları, şer ve çirkin değildir; çünki şeytanların hilkatıyla ve sırr-ı teklif ve ba’s-i enbiya ile, bir meydan-ı imtihan ve tecrübe ve cihad ve müsabaka açılmış. Ve bunun neticesinde âlem-i insaniyette nihayetsiz meratib-i terakkiyat ve tedenniyat ortaya çıkmıştır.

Eğer sual etseniz ki: Bi’set-i enbiya ile beraber şeytanların vücudundan ekser insanlar kâfir oluyor, küfre gidiyor. Bu sebebden bi’set-i enbiya dahi rahmet değil denilebilir mi?

Elcevab: Elbette diyemezsin. Çünki kemmiyetin, keyfiyete nisbeten ehemmiyeti yok. Asıl ekseriyet, keyfiyete bakar. Keyfiyetli yüzbinlerle enbiya ve milyonlarla evliya ve milyarlarla asfiya bütün insanlığa mukabil gelir.

Üçüncü Sualiniz: Cenab-ı Hak musibetleri veriyor, belaları musallat ediyor. Hususan masumlara, hattâ hayvanlara bu zulüm değil mi?

 Elcevab: Hâşâ! Zulüm değildir. Çünki Mülk Onundur. Mülkünde istediği gibi tasarruf eder. Cenab-ı Hakkın musibetleri verip belaları musallat etmesinde iki hikmet vardır.

1- Mahiyet-i hayatiyeyi kuvvetleştirmek

2- Cilve-i esmasını göstermek

Böyle mesail-i imaniyenin bahsi üç halde caiz olur.

1- itidal-i demle,

2- insafla,

3- bir müdavele-i efkâr suretinde olmasıyla…

Onüçüncü Mektub Hikmet-i kudsiye ehli olan Velayet-i Kübra mesleğinin Cenab-ı Hakkın musibetleri verip belaları musallat etmesindeki hikmeti anlayıp ona göre mukabele ettiğine misal olarak makam münasebeti ile bu Onüçüncü Mektub yazdırılmıştır. Şöyleki ehl-i dünya ve siyasetin mahiyetindeki zulüm istidadının ortaya çıkmasına karşılık olarak Üstadın mahiyetindeki ulviyet ortaya çıksın. Hem ehl-i dünyanın şer tercihlerinin yaratılması şer olmadığı gibi hikmet ve rahmetin iktizasıdır. Hem zahiren çirkin hikmetsiz görünen Üstadın hayatındaki musibetlerin yaratılmasının hikmeti ders verilmiştir.

Yeni Said değil, belki Eski Said lisanıyla cevab verilen üç sualdir.

Birinci Sualiniz: İstirahatın nasıl? Hâlin nedir?

Elcevab: Cenab-ı Erhamürrâhimîn’e yüzbin şükür ediyorum ki; ehl-i dünyanın bana ettiği enva’-ı zulmü, enva’-ı rahmete çevirdi. (İman-ı tahkikinin kuvveti derecesinde görünen dört hadisedeki rahmet tecellileri anlatılmıştır.)

İkinci Sualiniz: Neden vesika almak için müracaat etmiyorsun?

Elcevab:

Adem-i müracaatımın birinci sebebi: Şu mes’elede ben kaderin mahkûmuyum, ehl-i dünyanın mahkûmu değilim. Kadere müracaat ediyorum. Ne vakit izin verirse, rızkımı buradan ne vakit keserse, o vakit giderim.

Adem-i müracaatımın ikinci sebebi: Haksızlığı hak zanneden adamlara karşı hak dava etmek, hakka bir nevi haksızlıktır. Bu nevi haksızlığı irtikâb etmek istemem.

Üçüncü Sualiniz:

1- Dünyanın siyasetine karşı ne için bu kadar lâkaydsın?

2- Bu kadar safahat-ı âleme karşı tavrını hiç bozmuyorsun?

3- Bu safahatı hoş mu görüyorsun?

4- Veyahut korkuyor musun ki, sükût ediyorsun?

Elcevab:

Kur’an-ı Hakîm’in hizmeti, beni şiddetli bir surette siyaset âleminden men’ettiği için

Dünyanın siyasetine karşı lâkayd kalıyor.

Safahat-ı âleme karşı tavrını hiç bozmuyor.

Safahatı hoş görmediğine delil nur göstermesidir.

Korkmadığına delil

Bütün sergüzeşt-i hayatım şahiddir ki, hak gördüğüm meslekte gitmeye karşı korku elimi tutup men’ edememiş ve edemiyor.

Hizmet-i Kur’an’ın hayat-ı içtimaiye-i siyasiye-i beşeriyeyi düşünmekten men’etmesinin sebebini topuz ve nur temsili ile izah ediyor.

Ondördüncü Mektub Te’lif edilmemiştir.

Onbeşinci Mektub Velayet-i Kübra Mesleğinin Tafsilli İzahatı Yapılmıştır.

Birinci Sual Birinci Makamdaki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleğinde harika haller esas değildir.

Birinci Sual İkinci Makamdaki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkim olduğundan Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler fitne çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemeyebilirler.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Birinci Esası: Velayet-i Kübra mesleği Adalet-i mahza ile Adalet-i izafiye çatışsa Adalet-i mahzayı esas tutar. Bir ferdi dahi, umumun selâmeti için feda etmez. 

Velayet-i Kübra mesleği Hak ve hakikatla kendi menfaati çatışsa hak ve hakikatı esas tutar.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin İkinci Esası: Velayet-i Kübra mesleği hilafet ile saltanat çatışsa hilafeti esas tutar. Saltanatın bir kısım kanunlarını ve siyasetin merhametsiz mukteziyatlarını değil ahkâm-ı diniyeyi ve hakaik-i İslâmiyeyi ve âhireti esas tutup ona göre amel eder.

İkinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Üçüncü Esası: Velayet-i Kübra mesleği din ile milliyet çatışsa dini esas tutar. Menfi Milliyeti değil İslam milliyetini esas tutar.

Üçüncü Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olan madi ve manevi Âl-i Beytin, katle ve belaya ve nefye maruz kalacaklarını Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm haber vermiştir.

Dördüncü Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olan Âl-i Beyt’ten Muhammed Mehdi isminde bir zât-ı nuranî, o Süfyan’ın şahs-ı manevîsi olan cereyan-ı münafıkaneyi öldürüp dağıtacaktır.

Beşinci Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olanlar herhangi bir mes’elede hükmü Kur’andan ve Hadisten çıkarıp enfüsi ve afaki delillerlede isbatını yapar.

Altıncı Sualdeki Velayet-i Kübra Mesleğinin Esası: Velayet-i Kübra mesleği ehli olanlar, ehl-i tahkik ve ehl-i keşif ve ehl-i velayetin medar-ı bahsi olmuş ittifaklı olan mes’eleleri tasdik ve ihtilaflı olanları tashih eder.

Kur’an-ı Hakimdeki her bir ayetin en yüksek manalarına nüfuz ettiği gibi ayetin kendine bakan ince manalarınıda fehmeder ve ona göre hareket eder.

Birinci sual: Sahabeler nazar-ı velayetle müfsidleri neden keşfedemediler? Tâ Hulefa-yı Raşidîn’in üçünün şehadetini netice verdi. Halbuki küçük Sahabelere, büyük velilerden daha büyük deniliyor?

Elcevab: Bunda iki makam var.

Birinci Makam: Velayet-i Kübra mesleğinde harika haller esas değildir. Esas, zahirden hakikata geçmek olduğundan Sahabeler fitneyi çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemediler.

Sahabelerin velayeti, velayet-i kübra denilen, veraset-i nübüvvetten gelen, berzah tarîkına uğramayarak, doğrudan doğruya zahirden hakikata geçip, akrebiyet-i İlahiyenin inkişafına bakan bir velayettir ki, o velayet yolu, gayet kısa olduğu halde gayet yüksektir. Hârikaları az, fakat meziyatı çoktur. Keşif ve keramet orada az görünür.

Birinci temsilde zahirden hakikata geçme mesleği, dün geceki Leyle-i Kadr’e ulaşmada gidilen iki yol ile anlatılmış.

İkinci temsilde ise akrebiyet-i İlahiyenin inkişafı, güneşin bize yakınlığı fakat bizim ondan uzaklımız ile birlikte yakınlaşmak için gidilen iki yol ile anlatılmış.

İkinci Makam: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkim olduğundan Sahabeler fitneyi çeviren müfsidleri nazar-ı velayetle keşfedemediler.

Hikmet-i İlahiyenin müfsidleri bildirmemesinin hikmeti ise Sahabeler nazar-ı velayetle müfsidleri keşfetmiş olsaydılar bile fesadın önü alınamazdı. Çünki o hâdisatın önünü almak, o vakitteki hayat-ı içtimaiyeyi ve muhtelif efkârı ıslahla olurdu. Yoksa bir-iki müfsidin keşfedilmesiyle olmazdı.

Eğer denilse sualine cevab: Velayet-i kübra sahibi her ne kadar fâil-i muhtar görünse de, meşiet-i İlahiye asıldır ve kader hâkimdir.

İkinci sual: Hazret-i Ali (R.A.) zamanında başlayan muharebelerin mahiyeti nedir? Muhariblere ve o harbde ölen ve öldürenlere ne nam verebiliriz?

Elcevab: Cemel Vak’ası denilen Hazret-i Ali ile Hazret-i Talha ve Hazret-i Zübeyr ve Âişe-i Sıddıka (Radıyallahü Teâlâ anhüm ecmaîn) arasında olan muharebe; adalet-i mahza ile, adalet-i izafiyenin mücadelesidir. Hem katil, hem maktul ikisi de ehl-i Cennet’tir, ikisi de ehl-i sevabdır.

Adalet-i mahza ile adalet-i izafiyenin izahı şudur ki: Bir ferd dahi, umumun selâmeti için feda edilmez. Adalet-i izafiye ise: Küllün selâmeti için, cüz’ü feda eder.

Eğer desen: İmam-ı Ali’nin seleflerine nisbeten muvaffakıyetsizliği nedendir?

Elcevab: O mübarek zât, siyaset ve saltanattan ziyade, “Şah-ı Velayet” ünvanı ile kıyamete kadar bâki saltanat-ı manevîye lâyık idi.

Amma Hazret-i İmam-ı Ali’nin Vak’a-i Sıffîn’de, Hazret-i Muaviye’nin taraftarlarıyla muharebesi ise, hilafet ve saltanatın muharebesidir.

Amma Hazret-i Hasan ve Hüseyin’in Emevîlere karşı mücadeleleri ise, din ile milliyet muharebesi idi. Rabıta-i İslâmiyeti, rabıta-i milliyetten geri bırakılmasının iki zararı;

Birisi: Milel-i saireyi rencide ederek tevhiş ettiler.

Diğeri: Unsuriyet ve milliyet esasları, adaleti ve hakkı takib etmediğinden zulmeder.

Eğer denilse: Bu kadar haklı ve hakikatlı olduğu halde, neden muvaffak olmadı?

Elcevab: Hazret-i Hüseyin’in taraftarları arasında gurur-u milliyeleri yaralanmış Arab milletine karşı intikam fikrini taşıyan Milel-i sairenin bulunmasıdır.

Eğer denilse: Neden kader-i İlahî ve rahmet-i İlahiye onların feci bir akibete uğramasına müsaade etmiş?

Elcevab: Hasan ve Hüseyin ve onların hanedanları ve nesilleri, manevî bir saltanata namzed idiler; âdi valiler yerine, evliya aktablarına merci’ oldular.

Üçüncü sualiniz: “O mübarek zâtların başına gelen o feci gaddarane muâmelenin hikmeti nedir?” diyorsunuz.

Elcevab: Hazret-i Hüseyin’in muarızları olan Emevîler saltanatında, merhametsiz gadre sebebiyet verecek üç esas vardı:

Birisi: “Hükûmetin selâmeti ve asayişin devamı için, eşhas feda edilir.”

İkincisi: “Milletin selâmeti için herşey feda edilir.”

Üçüncüsü: Emevîlerin Hâşimîlere karşı an’anesindeki rekabet damarı bulunması

Dördüncü bir sebeb de gurur-u milliyeleri kırılan, milel-i sairenin Hazret-i Hüseyin’in cemaatine intikamkârane ve müşevveş bir niyetle iltihak ettiklerinden, Emevîlerin asabiyet-i milliyelerine fazla dokunmuş, gayet gaddarane ve merhametsizcesine meşhur faciaya sebebiyet vermişlerdir.

Mezkûr dört esbab, zahirîdir. Kader noktasından bakıldığı vakit; Hazret-i Hüseyin ve akrabasına o facia sebebiyle hasıl olan netaic-i uhreviye ve saltanat-ı ruhaniye ve terakkiyat-ı maneviye o kadar kıymetdardır ki, o facia ile çektikleri zahmet, gayet kolay ve ucuz düşer.

Dördüncü sualinizin meali İki Hadis’in birbirine vech-i tevfiki izah edilmiştir. Âhirzamanda Hazret-i İsa Aleyhisselâm Deccal’ı öldürdükten ve insanlar ekseriyetle din-i hakka girdikten sonra nasıl umumiyetle küfre giderler?

Elcevab: “Hazret-i İsa Aleyhisselâm gelecek ve şeriat-ı İslâmiye ile amel edecek, Deccal’ı öldürecek” Bu hadîsin ve Süfyan ve Mehdi hakkındaki hadîslerin ifade ettikleri mana budur ki: Âhirzamanda dinsizliğin iki cereyanı kuvvet bulacak:

Birisi: Nifak perdesi altında, risalet-i Ahmediyeyi (A.S.M.) inkâr edecek Süfyan namında müdhiş bir şahıs, ehl-i nifakın başına geçecek, şeriat-ı İslâmiyenin tahribine çalışacaktır. Ona karşı Âl-i Beyt-i Nebevînin silsile-i nuranîsine bağlanan, ehl-i velayet ve ehl-i kemalin başına geçecek Âl-i Beyt’ten Muhammed Mehdi isminde bir zât-ı nuranî, o Süfyan’ın şahs-ı manevîsi olan cereyan-ı münafıkaneyi öldürüp dağıtacaktır.

İkinci cereyan ise: Tabiiyyun, maddiyyun felsefesinden tevellüd eden bir cereyan-ı Nemrudane, gittikçe âhirzamanda felsefe-i maddiye vasıtasıyla intişar ederek kuvvet bulup, uluhiyeti inkâr edecek bir dereceye gelir.

İşte böyle bir sırada, yani âhirzamanda dinsizliğin iki cereyanı pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan hakikî İsevîlik dini zuhur edecek, Hâl-i hazır Hristiyanlık dini Hazret-i İsa Aleyhisselâm’ın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan İsevî ruhanîleri tarafından tasaffi edecek; o ruhanîler, din-i İsevî’nin hakikatını hakikat-ı İslâmiye ile mezcederek o kuvvetle Deccal’ın şahs-ı manevîsini dağıtacak, manen öldürecek istidadında iken; âlem-i semavatta cism-i beşerîsiyle bulunan “Hazret-i İsa Aleyhisselâm o din-i hak cereyanının başına geçerek âlemde ekseriyet-i mutlakaya nurunu neşreder. Fakat yine kıyamet kopmasına yakın tekrar bir dinsizlik cereyanı başgösterir, galebe eder ve ehemmiyetli bir cemaat, Küre-i Arz’da mühim bir mevkiye sahib olacak bir surette “Allah Allah” diyen kalmaz. Yoksa ekalliyette kalan veyahut mağlub düşen ehl-i hak, kıyamete kadar bâki kalacak;  yalnız, kıyametin kopacağı anında, kıyametin dehşetlerini görmemek için, bir eser-i rahmet olarak, ehl-i imanın ruhları daha evvel kabzedilecek, kıyamet kâfirlerin başına kopacaktır.

Sual: Rivayetlerde gelmiş ki:

1. “Deccal’ın bir yalancı Cennet’i var; kendine tâbi’ olanları ona atar.

2. Hem yalancı bir Cehennemi var; tâbi’ olmayanları ona atar. Hattâ o kendi merkebinin de bir kulağını Cennet gibi, bir kulağını da Cehennem gibi yapmış.

3. Azamet-i bedeniyesi bu kadardır, şu kadardır…” diye tarifat var?

Elcevab:

A. Amma Deccal’ın yalancı Cennet’i ise, medeniyetin cazibedar lehviyatı ve fantaziyeleridir.

B. Merkebi ise, şimendifer gibi bir vasıtadır ki bir başında ateş ocağı bulunur, kendine tâbi’ olmayanları bazan ateşe atar.

C. Deccal’ın şahs-ı surîsi insan gibidir. Mağrur, firavunlaşmış, Allah’ı unutmuş olduğundan; surî, cebbarane olan hâkimiyetine, uluhiyet namını vermiş bir şeytan-ı ahmaktır ve bir insan-ı dessastır. Fakat şahs-ı manevîsi olan dinsizlik cereyan-ı azîmi, pek cesîmdir. Rivayetlerde Deccal’a ait tavsifat-ı müdhişe ona işaret eder.

Beşinci sualinizin meali: Kıyametin hâdisatından ervah-ı bâkiye müteessir olacaklar mı?

Elcevab: Zîşuur olan ervah-ı bâkiye, kâinatla alâkadar oldukları için, kâinatın hâdisat-ı azîmesinden derecelerine göre müteessir olmalarını; ehl-i azab ise elemkârane, ehl-i saadet ise hayretkârane, istiğrabkârane, belki bir cihette istibşarkârane teessüratları bulunmasını, işarat-ı Kur’aniye gösteriyor.

Altıncı sualinizin meali:  كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ Bu âyetin âhirete, Cennet’e, Cehennem’e ve ehillerine şümulü var mı, yok mu?

Elcevab: Zât-ı Akdes-i İlahînin sıfâtı ve esması daimî ve sermedî olduğu için sıfât ve esmasının âyineleri ve cilveleri ve nakışları ve mazharları olan âlem-i bekadaki bâkiyat ve ehl-i beka, fena-yı mutlaka bizzarure gidemez.

Kur’an-ı Hakîm’in feyzinden bu âyetle alakadar hatıra gelen iki noktayı icmalen yazacağız:

Birincisi: Fenaya gitmek, muvakkaten haricî libasını çıkarıp, vücud-u manevîye ve daire-i kudretten çıkıp daire-i ilme girmektir.

İkincisi: Herşey, Cenab-ı Hakk’a bakan vecihte, yani mana-yı harfiyle mazhar olduğu bâki bir ismin sabit bir nevi gölgesidir. Allah hesabıyla bakmazsa, herşey masiva olur, fenaya gider.

Onaltıncı Mektub Velayet-i Kübra Mesleğinin hizmet tarzı ve gelen itirazlara karşı mukabele usulü gösterilmiştir. Çoklar tarafından sarihan ve manen gelen bir suale Eski Said lisanıyla, dostlarımı ve Sözlerimi ehl-i dünyanın evham ve eziyetinden kurtarmak için; hakikat-ı hâli hem dostlarıma, hem ehl-i dünyaya ve ehl-i hükme beyan etmek için “Beş Nokta” ile verilen cevabdır.

Birinci Nokta: (Siyasete girmenin zararı mı var sualine bir cevabdır.)

Denilmiş: “Ne için siyasetten çekildin? Hiç yanaşmıyorsun?”

Elcevab: Siyaset vasıtasıyla dine ve ilme hizmet etmek meşkuk ve müşkilâtlı ve bana nisbeten fuzuliyane, hem en lüzumlu hizmete mani ve hatarlı bir yoldur.

(Siyasetin zararları nelerdir?)

1. Çoğu yalancılık ve bilmeyerek ecnebi parmağına âlet olmak ihtimali var.

2. Hem siyasette hem muvafıkda hemde muhalifte taraftarları çoklukla var.

3. Hem on ihtimalden bir-iki ihtimale binaen günahlara girmek, masumları günaha atmak;

(Siyaseti terk ettiğine) kat’î şahid,

1. Sekiz senedir birtek gazete okuyup ve ne dinlememsi

2. Hem beş senedir siyasetvari bir tereşşuh görülmemesi

3. Siyasete iştihası ve arzusu olmaması

İkinci Nokta: (Siyasete girmekten daha büyük bir mes’ele mi var sualine bir cevabdır.)

Yeni Said ne için bu kadar şiddetle siyasetten tecennüb ediyor?

Elcevab: (Siyasetten tecennübün iki sebebi var.)

Birinci Sebeb: Milyarlar seneden ziyade olan hayat-ı ebediyeye çalışmasını ve kazanmasını; meşkuk bir-iki sene hayat-ı dünyeviyeye lüzumsuz, fuzulî bir surette karışma ile feda etmemek için..

İkinci Sebeb: hem en mühim, en lüzumlu, en saf ve en hakikatlı olan hizmet-i iman ve Kur’an için şiddetle siyasetten kaçıyor.

Eğer derseniz: Şeyhler bazan işimize karışıyorlar. Sana da bazan şeyh derler.

Ben de derim: Ben şeyh değilim, ben hocayım. Bir tek adama tarîkat dersi vermedim. İman lâzım, İslâmiyet lâzım; tarîkat zamanı değil.

Eğer derseniz: Sana Said-i Kürdî derler. Belki sende unsuriyet-perverlik fikri var; o işimize gelmiyor.

Ben de derim: Eski Said ve Yeni Said’in yazdıkları meydanda. Ben eski zamandan beri menfî milliyet ve unsuriyet-perverliğe, Avrupa’nın bir nevi firenk illeti olduğundan, bir zehr-i katil nazarıyla bakmışım.

Üçüncü Nokta: “Sana gelen zahmetlere, sıkıntılara nasıl tahammül ediyorsun? Halbuki eskiden çok hiddetli ve izzetli idin, edna bir tahkire tahammül edemezdin?”

Elcevab: İki küçük hâdiseyi ve hikâyeyi dinleyiniz, cevabını alınız:

Birinci hikâye: Tahkirler ve kusurlar,

Şahsıma ve nefsime ait ise beni gururdan ve şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım sıfatıma ait ise, beni istihdam eden Sahib-i Kur’ana havale ediyorum.

Sövmek, tahkir etmek, çürütmek nev’inden ise; beni müdafaa etmek misafir olduğum ve bana nezaret eden şu köye, sonra kazaya, sonra vilayete hükmedenlere aittir.

İkinci hikâye: Ehl-i dünya beni ihtilattan men’ediyordu. Bunun sebebi;

Nefsim için ise, helâl ediyorum.

İmana ve Kur’ana hizmetkârlığım cihetiyle ise, onu Aziz-i Cebbar’a havale ediyorum.

Teveccüh-ü âmmeyi hakkımda bozmak murad ise onlara rahmet.

Hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye ait ise beyhudedir.

Dördüncü Nokta: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler hayatın hakiki gayesine koşmak noktasında pek çok lütuf ve ikramlara mahar olurlar. Cevabında bu lütuf ve ikramlara misaller verilmiştir.)

Evhamlı birkaç sualin cevabıdır:

Birincisi: “Ne ile yaşıyorsun? Çalışmadan nasıl geçiniyorsun?

Elcevab: Ben iktisad ve bereketle yaşıyorum. 

Hem halkların malını kabul etmemek, maaşı kabul etmemek ve maişet-i dünyeviye için minnet altına girmemek, bütün ömrümde bir düstur-u hayatımdır.

Cenab-ı Hakk’ın bana ettiği ihsanatı yâdedip, bir şükr-ü manevî nev’inde birkaç nümunesini söyleyeceğim.

İşte birisi: Şu altı aydır otuzaltı ekmekten ibaret bir kile buğday bana kâfi geldi.

İkincisi: Şu mübarek Ramazanda, üç ekmek, bir kıyye (kilo demek) pirinç bana kâfi gelmiştir. Hattâ o pirinç, onbeş gün Ramazandan sonra bitmiştir.

Üçüncüsü: Dağda, üç ay bana ve misafirlerime bir kıyye tereyağı, -hergün ekmekle beraber yemek şartıyla- kâfi geldi.

Dördüncüsü: Şu üstümdeki sakoyu, yedi sene evvel, eski olarak almıştım. Beş senedir elbise, çamaşır, pabuç, çorap için dört buçuk lira ile idare ettim.

Bu bereketler, ya yanıma gelen hâlis dostlarıma ihsandır veya hizmet-i Kur’aniyeye bir ikramdır veya iktisadın bereketli bir menfaatıdır veyahut “Yâ Rahîm, Yâ Rahîm” ile zikreden ve yanımda bulunan dört kedinin rızıklarıdır ki, bereket suretinde gelir.

Kedi bahsi geldi, tavuğu hatıra getirdi. Bir tavuğum var. Şu kışta, yumurta makinesi gibi pek az fasıla ile her gün rahmet hazinesinden bana bir yumurta getiriyordu.

İkinci vehimli sual: İki kısımdır.

Birinci kısım: Sana nasıl emniyet edeceğiz ki, sen dünyamıza karışmayacaksın? Seni serbest bıraksak, belki dünyamıza karışırsın.

İkinci kısım: Hem nasıl bileceğiz ki, sen kurnazlık yapmıyorsun? Kendini târik-i dünya gösterip halkın malını zahiren almaz, gizli alır bir kurnazlık olmadığını nasıl bileceğiz?

İkinci kısıma cevab: Değil kurnazlık belki edna bir hileye tenezzül etmez bir tarzda hayat geçirmişim. Eğer hile olsaydı, bu beş sene zarfında sizlere temellukkârane bir müracaat edilecekti. Hileli adam kendini sevdirir, kendini çekmez; iğfal ve aldatmaya daima çalışır.

Birinci kısıma cevab: Zahiren târik-i dünya, bâtınen talib-i dünya şübhesi ise, Ben nefsimi tebrie etmiyorum, nefsim her fenalığı ister. Fakat nefs-i emmarem ister istemez akla tâbi’ olmuştur.

Üçüncü vehimli sual: Sen bizi sever misin? Beğeniyor musun? Eğer seversen, neden bize küsüp karışmıyorsun? Eğer beğenmiyorsan bize muarızsın; biz muarızlarımızı ezeriz?

Elcevab: Hâl-i âlemin salahını temenni ediyorum, dua ediyorum ve ehl-i dünyanın ıslahını arzu ediyorum; fakat irade edemiyorum, çünki elimden gelmiyor. Bilfiil teşebbüs edemiyorum; çünki ne vazifemdir, ne de iktidarım var.

Dördüncü şübheli sual: O kadar belalar gördük ki, kimseye emniyetimiz kalmadı. Sana nasıl emin olabiliriz ki; fırsat senin eline geçse, arzu ettiğin gibi karışmazsın?

Elcevab: Fırsat varken memleketimde, talebe ve akrabam içinde, beni dinleyenlerin ortasında, heyecanlı hâdiseler içinde dünyanıza karışmadığım halde; diyar-ı gurbette ve yalnız, tek başıyla, garib, zaîf, âciz, bütün kuvvetiyle âhirete müteveccih, ihtilattan, muhabereden kesilmiş vaziyette hiç karışmam.

Beşinci Nokta: (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler muarızlara maddi mukabele ile değil hakkı göstermek şeklinde mukabele etmişlerdir.)

Beş küçük mes’eleye dairdir:

Birincisi: Ehl-i dünya bana diyorlar ki: Bizim usûl-ü medeniyetimizi, tarz-ı hayatımızı ve suret-i telebbüsümüzü ne için sen kendine tatbik etmiyorsun? Demek bize muarızsın?

Elcevab: Ne vakit beni serbest bırakıp memleketime iade edip hukukumu verdiniz, o vakit usûlünüzün tatbikini isteyebilirsiniz.

İkinci Mes’ele: Bize ahkâm-ı diniyeyi ve hakaik-i İslâmiyeyi talim edecek resmî bir dairemiz var. Sen ne salahiyetle neşriyat-ı diniye yapıyorsun?

Elcevab: Hakaik-i imaniye ve esasat-ı Kur’aniye, resmî bir şekilde ve ücret mukabilinde dünya muamelatı suretine sokulmaz; belki bir mevhibe-i İlahiye olan o esrar, hâlis bir niyet ile ve dünyadan ve huzuzat-ı nefsaniyeden tecerrüd etmek vesilesiyle o feyizler gelebilir.

Sâniyen: Yazdığım hakaik-i imaniyeyi doğrudan doğruya nefsime hitab etmişim. Herkesi davet etmiyorum. Belki ruhları muhtaç ve kalbleri yaralı olanlar, o edviye-i Kur’aniyeyi arayıp buluyorlar.

Üçüncü Mes’ele: Benim Kur’ana hizmetkârlığımdan teberri edip kaçmayınız. Çünki inşâallah benden size zarar gelmez.

Dördüncü Mes’ele: Hodfüruş ve siyaset bataklığına düşmüş bazı insanlar, bana tarafgirane, rakibane bir nazarla bakıyorlar. Hâlbuki ben imanın cereyanındayım. Madem böyledir, bana eziyet verip rakibane ilişen adamların o muamelesi zındıka ve imansızlık namına imana ilişmek hükmüne geçer.

Beşinci Mes’ele:

· Dünya madem fânidir.

· Hem madem ömür kısadır.

· Hem madem gayet lüzumlu vazifeler çoktur.

· Hem madem hayat-ı ebediye burada kazanılacaktır.

· Hem madem dünya sahibsiz değil.

· Hem madem şu misafirhane-i dünyanın gayet Hakîm ve Kerim bir Müdebbiri var.

· Hem madem ne iyilik ve ne fenalık, cezasız kalmayacaktır.

· Hem madem لاَ يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلاَّ وُسْعَهَا sırrınca teklif-i mâlâyutak yoktur.

· Hem madem zararsız yol, zararlı yola müreccahtır.

· Hem madem dünyevî dostlar ve rütbeler, kabir kapısına kadardır.

Elbette en bahtiyar odur ki:

· Dünya için âhireti unutmasın,

· âhiretini dünyaya feda etmesin,

· hayat-ı ebediyesini hayat-ı dünyeviye için bozmasın,

· malayani şeylerle ömrünü telef etmesin;

· kendini misafir telakki edip misafirhane sahibinin emirlerine göre hareket etsin;

· selâmetle kabir kapısını açıp saadet-i ebediyeye girsin.

{(Haşiye): Bu mademler içindir ki; şahsıma karşı olan zulümlere, sıkıntılara aldırmıyorum ve ehemmiyet vermiyorum. “Meraka değmiyor” diyorum ve dünyaya karışmıyorum.}

Onaltıncı Mektub’un Zeyli (Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler dava edindiği hakikatın hakkaniyetini o hakikatları yaşayarak gösterirler. Üstadımız hakikatları yaşarak elli bin değil milyonlar kuvvetinde olduğunu fiilen göstermiştir.)

Eğer Deseniz: “Said ellibin nefer kuvvetindedir, onun için serbest bırakmıyoruz.”

Eğer korkunuz şahsımdan ise; ellibin nefer değil, belki bir nefer elli defa benden ziyade işler görebilir.

Eğer korkunuz mesleğimden ve Kur’ana ait dellâllığımdan ve kuvve-i maneviye-i imaniyeden ise; ellibin nefer değil, yanlışsınız! Meslek itibariyle elli milyon kuvvetindeyim, haberiniz olsun!

Mükerrer sual; Neden vesika için müracaat etmiyorsun? İstida vermiyorsun?

Elcevab: Beş-altı sebeb için müracaat etmiyorum ve edemiyorum:

Birincisi: Ben, kader-i İlahînin mahkûmuyum ve ona müracaat ediyorum.

İkincisi: Bu dünya çabuk tebeddül eder bir misafirhane olduğunu yakînen iman ettiğim için istida vermiyorum.

Üçüncüsü: Fevkalkanun muamele edenlere, kanun namına müracaat manasız olur.

Dördüncüsü: ehemmiyetsiz bir ihtiyacıma cevab-ı red verenlere nasıl müracaat edilir? Müracaat edilse, zillet içinde faidesiz bir tezellül olur.

Beşincisi: Haksızlığı hak iddia edenlere karşı hak dava etmek ve onlara müracaat etmek; bir haksızlıktır, hakka karşı bir hürmetsizliktir.

Altıncı Sebeb: Bana karşı ehl-i dünyanın verdikleri sıkıntı, siyaset için değil; benim dine merbutiyetimden beni tazib ediyorlar. Öyle ise onlara müracaat etmek, dinden pişmanlık göstermek ve meslek-i zındıkayı okşamak demektir.

Yedinci Sebeb: Heyet-i içtimaiyeye muzır eşhasa meydan veren ve nâfi’lere zulüm eden ve evhamlarından bana yanaşmayan ve görüşmeyen memurlara müracaat etmek, kâr-ı akıl değil, beyhude bir zillettir.

Sekizincisi: “Gayr-ı meşru’ bir muhabbetin neticesi, merhametsiz bir adavet olduğu” kaidesince, âdil olan kader-i İlahî, lâyık olmadıkları halde meylettiğim şu ehl-i dünyanın zalim eliyle beni tazib ediyor.

İşte böyle vaziyette bir adam, Cenab-ı Hak’tan başka kime müracaat eder?

Onyedinci Mektub (Onaltıncı Mektub ile münasebeti eşyanın zeval ve fenasını anlamanın neticesinde Üstadımız şahsıma karşı olan zulümlere, sıkıntılara aldırmıyor ve ehemmiyet vermiyor. “Meraka değmiyor” diyor ve dünyaya karışmıyor. Aynen bunun gibi Onyedinci Mektubda, evladı vefat edenlere veya daha geniş manada eşyanın zeval ve fenasını görenlere nasıl mukabelede bulunmaları gerektiğini gösteren tam hakikat bir derstir.)

Yirmibeşinci Lem’anın zeyli olan Çocuk Ta’ziyenamesidir. Kabl-el büluğ çocukları vefat eden müttaki mü’minlere büyük bir müjde ve hakikî bir teselli gösterecek “Beş Nokta”yı beyan ederiz:

Birinci Nokta: Kur’an-ı Hakîm’de وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ âyetinin sırrı ve meali ehl-i imanın en büyük saadetine medar beş müjde ve hakiki bir tesellidir.

İkinci Nokta: Evladı vefat eden Allaha emniyeti ve itaati olan müttaki mü’minlere bir temsille Allah, evlad ve ebeveyn cihetinden hikmet dolu bir derstir.

Üçüncü Nokta: Binden dokuzyüz doksandokuz hisse sahibi olan O Hâlık-ı Rahîme karşı şekvayı andıracak bir tarzda me’yusane hüzün ve feryad etmek ehl-i imana yakışmaz.

Dördüncü Nokta: Eğer dünya ebedî olsaydı, insan içinde ebedî kalsaydı ve firak ebedî olsaydı; elîmane teessürat ve me’yusane teellümatın bir manası olurdu.

Beşinci Nokta: Rahmet-i İlahiyenin en latif, en güzel, en hoş, en şirin cilvelerinden olan şefkat; bir iksir-i nuranîdir. Veledi elinden alınan ehl-i iman evladına şefkat vasıtasıyla dünyadan yüzünü çevirir, Mün’im-i Hakikî’yi bulur.

Onsekizinci Mektub Bu mektub üç mes’ele-i mühimmedir. (Onbeşinci Mektub da Velayet-i Kübra mesleğini sair velayetlerle mukayesesi bir nebze yapılmıştı. Burada o mukayese daha geniş bir surette yapılacaktır.)

Birinci Mes’ele-i Mühimme: (Eşyanın veya hadisatın âlem-i misal veya manadaki suretlerini âlem-i şehadete tatbikinde Velayet-i Suğra ile Velayet-i Kübra ehlinin arasındaki farklar gösterilmiştir.)

Ehl-i velayet ve şuhud ihatasız olan halet-i şuhudda gördüklerini o halde iken kendileri tabir edemezler. “Asfiya” denilen veraset-i nübüvvet muhakkiki makamına çıktıkları zaman, Kitab ve Sünnet’in irşadıyla gördüklerini Kur’ana ve vahye, gaybî fakat safi, ihatalı, doğru olarak tabir ederler. Demek bütün ahval ve keşfiyatın ve ezvak ve müşahedatın mizanı: Kitab ve Sünnettir. Ve mehenkleri, Kitab ve Sünnetin desatir-i kudsiyeleri ve asfiya-i muhakkikînin kavanin-i hadsiyeleridir. Şu hakikat iki çobanın hikâye-i temsiliyesiyle izah edilmiştir. Evliyalar

1- Âlem-i maddî ile âlem-i manevîyi birbirinden farketmediğinden, hükmü kısmen yanlıştır.

2- Âlem-i maddî ile âlem-i ruhanîyi birbirinden farketmek lâzım gelir. Birbirine mezcedilse, hükümleri yanlış görünür.

3- Âlem-i misali, âlem-i hakikîye karıştırır.

Âlem-i mana ve âlem-i misalde ve âlem-i berzah ve ervahta, (küremizi bir çamın çekirdeği hükmünde farzetsek) ondan temessül ve teşekkül eden misalî şeceresi, o çekirdeğe nisbeten koca bir çam ağacı kadardır. Öyle de âlem-i maddînin bir senelik mesafesinde, binler sene vüs’atinde vücud-u misalî ve hakaik-i maneviye yerleşir.

İkinci Mes’ele-i Mühimme: (İkinci mes’elede Vahdet-ül Vücud mesleğinde gidenler gördüğü bir hakikatı diğer hakikatlarla müvazne edemediğinden vartalara düşebilirler. Velayet-i Kübra mesleğinde gidenler ise hakikatları bütünüyle görüp hakikakatların birbirine olan münasebetlerin kurarak vartaya düşmeden hakikatı tam ve doğru olarak anlamışlardır.)

Velayet-i kübra sahibleri olan asfiya denilen sahabe ve asfiya ve tâbiîn ve eimme-i Ehl-i Beyt ve eimme-i müçtehidînin Kur’anın birinci tabaka şakirdleridir. Vahdet-ül Vücud ise, bir meşreb ve bir hal ve bir nâkıs mertebedir. Ehl-i vahdet-ül vücudun dedikleri gibi; mevcudat, evham ve hayalât değil. Görünen eşya dahi, Cenab-ı Hakk’ın âsârıdır. “Heme Ost” değil, “Heme Ezost”tur. Yani herşey O değil, belki herşey Ondandır. Çünki hâdisat, ayn-ı Kadîm olamaz. Şu mes’eleyi fehme takrib için padişah ve ayine misalleri verilmiştir.

Üçüncü Mes’ele-i Mühimme: (Velayet-i Kübra mesleğinin hakikatı tam ve doğru anladığına delil tılsım-ı kâinatın muammalarını açmasıdır. Açılan tılsımlara misal olarak üç risale nazara verilmiştir.)

Şu kâinattaki dehşet-engiz ve hayret-nüma hadsiz faaliyet, iki kısım esma-i İlahiyeye istinad ederek iki hikmet-i vâsia içindir ki, herbir hikmeti de nihayetsizdir. Bir hikmeti şudur ki her bir cemal ve kemal sahibi kendi cemal ve kemalini görmek ve göstermek istemesi vazifeye terettüb eden maslahat, semere ve faidelerdir ki; ona “ille-i gaiye” denilir. Diğer bir hikmeti de şuunat tabir edilen mahlûkatın faaliyet-i kudret içinde ve istidadları kuvveden fiile çıkmasından ve tekemmül etmesinden neş’et eden memnuniyetlerinden ve kemallerinden gelen ve Zât-ı Rahman-ı Rahîm’e ait -tabir caiz ise- hadsiz memnuniyet-i mukaddese ve hadsiz iftihar-ı mukaddes vardır ki, hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ediyor. Ona “dâî ve muktezi” tabir edilir.

Ondokuzuncu Mektub (İsm-i A’zam’a mazhar Resul-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletinin delilleri tevhidinde delilleridir. Velayeti, sair velayetlerin fevkinde olduğunun delili keyfiyetli, kesretli ve her nevden olan mu’cizeleridir. Hem Mu’cizat-ı Ahmediye (A.S.M.) tevhid’in en büyük bir delilidir.)

Bu risale, üçyüzden fazla mu’cizatı beyan eder. Risalet-i Ahmediye’nin (A.S.M.) mu’cizesini beyan ettiği gibi, kendisi de o mu’cizenin bir kerametidir. Üç-dört nev’ ile hârika olmuştur:

Birincisi: Nakil ve rivayet olmakla beraber, yüz sahifeden fazla olduğu halde, kitablara müracaat edilmeden, ezber olarak, dağ, bağ köşelerinde, oniki saatte te’lif edilmesi…

İkincisi: Bu risale, uzunluğu ile beraber ne yazması usanç verir ve ne de okuması halâvetini kaybeder.

Üçüncüsü: Lafz-ı Resul-i Ekrem (A.S.M.) kelimesi bütün risalede ve Lafz-ı Kur’an beşinci parçasında tevafuk etmesi mu’cize-i Ahmediye’nin (A.S.M.) bir kerametidir.

İHTAR: Hadîsin yalnız manasını alıp, lafzını kendi zikretmek caizdir.

Mu’cizat-ı Ahmediye (A.S.M.) Risalesi Risalet-i Ahmediye’nin (A.S.M.) lem’alarına Ondokuz işarettir.

Birinci Nükteli İşaret: Nübüvvetin tahkiki; Nev’i beşerde nübüvvet vardır. Elhak o vazifeyi en layıkıyla gören Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdır.

İkinci Nükteli İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın elinde nazil olan Kur’an-ı Azîmüşşan ve ehl-i tahkikin yanında bine kadar mu’cizat-ı bahiresi, hemen umum harekâtı ve ef’ali, ahval ve akvali, ahlâk ve etvarı, sîret ve sureti, nübüvvetinin hakkaniyetini, sıdkını ve ciddiyetini isbat eder.

Üçüncü Nükteli İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın mu’cizatı çok mütenevvidir. Risaleti umumî olduğu için, hemen ekser enva’-ı kâinattan birer mu’cizeye mazhardır.

Dördüncü Nükteli İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın, Allâm-ül Guyub’un talimiyle haber verdiği umûr-u gaybiyenin tamamıyla anlaşılması için, altı esas mukaddime olarak beyan edilmiştir.

Birinci Esas: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın çendan her hali ve her tavrı, sıdkına ve nübüvvetine şahid olabilir; fakat her hali, her tavrı hârikulâde olmak lâzım değildir.

İkinci Esas: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın risaleti, vahye istinad eder. Vahiy iki kısımdır:

A- Biri: “Vahy-i sarihî”dir. Kur’an ve bazı ehadîs-i kudsiye gibi…

B-  İkinci Kısım: “Vahy-i zımnî”dir. Aslı vahiy olan mücmel hâdiseyi tafsil ve tasvirde, Zât-ı Ahmediye Aleyhissalâtü Vesselâm

1. Bazan yine ilhama, ya vahye istinad edip beyan eder

2. Veyahut kendi ferasetiyle beyan eder.

Ve kendi içtihadıyla yaptığı tafsilât ve tasviratı,

a. Ya vazife-i risalet noktasında ulvî kuvve-i kudsiye ile beyan eder.

b. Veyahut örf ve âdet ve efkâr-ı âmme seviyesine göre, beşeriyeti noktasında beyan eder.

Üçüncü Esas: Naklolunan haberler eğer tevatür suretinde olsa, kat’îdir. Tevatür iki kısımdır.

1- Biri “sarih tevatür”, (Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın emri için; ağaç, yerinden çıkıp yanına gelmesi, sarihan mütevatir denilebilir. Onaltı yolla haberi ulaşan Şakk-ı Kamer ve Kuru direk Mu’cizesi de sarih tevatür’dür.)

2- Biri “manevî tevatür”dür. Manevî tevatür de iki kısımdır:

a- Biri sükûtîdir. (Cemaat içinde parmaklarından su akması gibi)

b- Biri de mütevatir-i bil-manadır. Bir hâdisenin vukuunda, ihtilaf-ı suret zarar vermez. Esas mananın doğruluğudur. (Mihmandar-ı Nebevî Ebu Eyüb-il Ensarî hanesine teşrif-i Nebevî hengâmında iki kişiye kâfi gelecek yemekten otuz veya altmış veya yetmiş veya yüzseksen adamın yemesi hadisesidir.)

Hem bazan olur ki; haber-i vâhid, bazı şerait dâhilinde tevatür gibi kat’iyyeti ifade eder. (Rivayet silsilesinin sağlamlığı Âl’i beytin imamları gibi veya haber veren kişinin kuvveti veya kıymeti ile haberi vahid olur.)

Hem bazan olur ki; haber-i vâhid haricî emarelerle kat’iyyeti ifade eder. (Arafat çeşmesi veya at üzerinde iken ağacın iki parça olması veya o hadiseyi ehl-i keşfin müşahede etmesi)

Sual: An’aneli senedin faidesi nedir?

Elcevab: Faideleri çoktur. Ezcümle, bir faidesi şudur: An’ane ile gösteriliyor ki,

1- an’anede dâhil olan mevsuk ve hüccetli ve sadık ehl-i hadîsin bir nevi icmaını irae eder.

2- o senedde dâhil olan ehl-i tahkikin bir nevi ittifakını gösterir.

Sual: Neden hâdisat-ı i’caziye sair zarurî ahkâm-ı şer’iye gibi tevatür suretinde, pek çok tarîklerle, çok ehemmiyetli nakledilmemiş?

Elcevab: Çünki ekser ahkâm-ı şer’iyeye, ekser nâs, ekser evkatta muhtaçtır. Amma mu’cizat ise; herkesin herbir mu’cizeye ihtiyacı yok.

Dördüncü Esas: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın istikbalden haber verdiği bazı hâdiseler, cüz’î birer hâdise değil; belki tekerrür eden birer hâdise-i külliyeyi, cüz’î bir surette haber verir. Meselâ: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Mehdiden değil mehdiyetten haber vermiştir.  Hazret-i Mehdi’ye dair muhtelif rivayetler var.

Beşinci Esas: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, لاَ يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلاَّ اللّٰهُ sırrınca kendi kendine gaybı bilmezdi; belki Cenab-ı Hak ona bildirirdi, o da bildirirdi. Cenab-ı Hak mukteza-yı hikmet ve rahmetiyle vefat-ı Nebevî’den sonra, âl ü ashabının ve ümmetinin başlarına gelen müdhiş hâdisatı, hususi ve icmali bir surette; güzel hâdiseleri ise kısmen mücmel ve kısmen tafsil ile bildirmiştir.

Altıncı Esas: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın siyer ve tarihte beyan olunan ahval ve evsafı, şahs-ı manevîsine ve mahiyet-i kudsiyesine uygun gelmiyor. Bu yüzden yanlış gitmemek için; her vakit mahiyet-i beşeriyeti itibariyle işitilen evsaf-ı âdiye içinde başını kaldırıp, hakikî mahiyetine ve mertebe-i risalette durmuş nuranî şahsiyet-i maneviyesine bakmak lâzımdır. Yoksa, ya hürmetsizlik eder veya şübheye düşer.

Beşinci Nükteli İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın Al-i Beyt’in ve ümmetin başına gelecek hadisattan verdiği yirmi bir gaybi haberdir.

Birincisi: Kırk sene sonra İslâmın en büyük iki ordusu karşı karşıya geldiği vakit, Hazret-i Hasan Radıyallahü Anh, Hazret-i Muaviye (R.A.) ile musalaha etmesini haber vermiş.

İkincisi: Vak’a-i Cemel, Vak’a-i Sıffîn, Vak’a-i Havariç hâdiselerini haber vermiş.

Üçüncüsü: Hazret-i Ali (R.A.) Hazret-i Zübeyr ile muharebe edeceğini haber vermiş.

Dördüncüsü: Ezvac-ı Tahiratın birinin, mühim bir fitnenin başına geçeceğini ve etrafında çoklar katledileceğini haber vermiş.

Beşincisi: Hazret-i Ali’yi (R.A.) Abdurrahman İbn-i Mülcem-ül Haricî’nin şehit edeceğini

Altıncısı: Haricîlerin içinde Züssedye denilen bir adamı, garib bir nişanla alâmet olarak haber vermiş.

Yedincisi: Hazret-i Hüseyin, Taff yani Kerbelâ’da katledileceğini haber vermiş.

Sekizincisi: Âl-i Beytin, vefat-ı nebeviden sonra katle ve belaya ve nefye maruz kalacağını haber vermiş.

Şu makamda üç mühim sual vardır.

Eğer denilse: “Hz. Ali (r.a.) halifeliğe herkesten daha fazla lâyık olduğu hâlde neden ona öncelik verilmedi?” “Ve neden onun halifeliği süresince İslâm’da birçok karışıklık oldu?”

Elcevab: Üç hikmete binaen “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Hazret-i Ali’nin (R.A.) hilafete geçmesindeki arzusunu bırakıp, murad-ı İlahîye tâbi’ olmuş.”

Birinci Hikmet: Çok zâtlarda ve kabîlelerde Hazret-i Ali’ye (R.A.)  karşı rekabet damarını harekete getirip, tefrikaya sebeb olmamak için

İkinci Hikmet: Fitne-engiz hâdisatın zuhuru zamanında, Hazret-i Ali gibi hârikulâde bir cesaret ve feraset sahibi, Hâşimî ve Âl-i Beyt gibi kuvvetli, hürmetli bir kuvvet lâzım idi ki, dayanabilsin.

Üçüncü Hikmet: Eğer Hazret-i Ali olmasaydı, dünya saltanatı, mülûk-u Emeviyeyi bütün bütün yoldan çıkarmak muhtemeldi.

Eğer denilse: Neden hilafet-i İslâmiye Âl-i Beyt-i Nebevî’de takarrur etmedi? Halbuki en ziyade lâyık ve müstehak onlardı?”

Elcevab: Saltanat-ı dünyeviye Âl-i Beyte yaramaz; vazife-i asliyesi olan hıfz-ı dini ve hizmet-i İslâmiyeti onlara unutturur. Halbuki, saltanatı terk ettikleri zaman, parlak ve yüksek bir surette İslâmiyete ve Kur’ân’a hizmet etmişler.

Eğer denilse: “Mübarek İslâmiyet ve nuranî Saadet asrının başına gelen o dehşetli kanlı fitnenin hikmeti nedir?”

Elcevab: Sahabe ve Tâbiînin başına gelen fitne, çekirdekler hükmündeki muhtelif ayrı ayrı istidatları tahrik edip onları İslamiyete sahip çıkma yolunda kamçıladı ve çeşitli çiçeklerin açılmasına vesile oldu fakat ne yazık ki arada dikenler de türedi.

Dokuzuncusu: Hicrete mecbur, sahabeleri az, Medine etrafı ve bütün dünya düşman olduğu bir vakitte “Siz umum düşmanlarınıza galebe edeceksiniz” diye görür gibi kat’î ihbar etmiş.

Onuncusu: Ebu Bekir ve Ömer kendinden sonra halife olacaklarını haber vermiş.

Onbirincisi: Şarktan garba kadar ümmetinin eline geçeceğini haber vermiş.

Onikincisi: Gazâ-i Bedir’den evvel müşrik Kureyş reislerinin herbiri nerede katledileceğini göstermiş.

Onüçüncüsü: Bir ay uzak mesafede Şam etrafında, Mûte nam mevkideki gazve-i meşhurede muharebe eden sahabelerinin vaziyetini görür gibi haber vermiş.

Ondördüncüsü: Hazret-i Hasan’ın altı ay hilafetinden sonra hilafet saltanat şekline gireceğini ve sonra o saltanattan ceberut fesad-ı ümmet olacağını haber vermiş.

Onbeşincisi: Hazret-i Osman halife olacağını ve hal’i istenileceğini ve mazlum olarak Kur’an okurken katledileceğini haber vermiş.

Onaltıncısı: Abdullah İbn-i Zübeyrin hârika bir şecaatle ümmetin başına geçeceğini ve müdhiş hücumlara maruz kalacaklarını ve insanlar onun yüzünden dehşetli hâdiselere giriftar olacaklarını haber vermiş.

Onyedincisi: Emeviye Devleti’nin zuhurunu ve onların padişahlarının çoğu zalim olacağını Ve Emeviye’den sonra Devlet-i Abbasiye’nin zuhurunu ve uzun müddet devam edeceğini haber vermiş.

Onsekizincisi: Cengiz ve Hülâgu’nun dehşetli fitnelerini ve Arab Devlet-i Abbasiyesini mahvedeceklerini haber vermiş.

Ondokuzuncusu: Sa’d İbn-i Ebî Vakkas gayet ağır hasta iken ileride büyük bir kumandan olacağını, çok fütuhat yapacağını haber vermiş.

Yirmincisi: Habeş Meliki olan Necaşînin vefadını ashabına haber vermiş, hattâ gıyabi cenaze namazını kılmış.

Yirmibirincisi: Uhud veya Hira Dağı’nın başında iken, Hazret-i Ömer ve Osman ve Ali’nin şehid olacaklarını haber vermiş.

Altıncı Nükteli İşaret: Sahabeler ve mmete

 İhbarat-i gaybiyeye dair otuzbeş mu’cizedir. Ayrıca Şiilerin Hz. Ali’ye (r.a.) olan muhabbetlerine dair bir sorunun cevabıdır.

Birincisi: Hazret-i Fatıma’nın (R.A.) âl-i beytinden herkesten evvel vefat edeceğini haber vermiş.

İkincisi: Eba Zer’in (R.A.) medine’den nefyedilip, yalnız hayat geçirip, yalnız bir sahrada vefat edeceğini haber vermiş.

Üçüncüsü: Enes İbn-i Mâlik’in halası olan Ümm-ü Haram’ın hanesinde uykudan kalkmış, Deniz aşırı bir ülke olan Kıbrıs’ın fethini ve Ümm-ü Haram’ın zevci olan Ubade İbn-i Sâmit refakatıyla fethe gideceğini haber vermiş.

Dördüncüsü: Sakif Kabilesinden nübüvvet dava eden meşhur Muhtar’ı ve yüzbin adam öldüren hunhar Haccac-ı Zalim’in zuhur edeceğini haber vermiş.

Beşincisi: İstanbul’un İslâm eliyle fetholacağını ve Hazret-i Sultan Mehmed Fatih’in yüksek bir mertebe sahibi olduğunu haber vermiş.

Altıncısı: Başta Ebu Hanife olarak İran’ın emsalsiz bir surette yetiştirdiği ülema ve evliyaya işaret ediyor, haber veriyor.

Yedincisi: Kureyşin meşhur alimlerinden olan İmam-ı Şafiî’ye işaret edip haber veriyor.

Sekincisi: Ümmetinin yetmişüç fırkaya inkısam edeceğini ve içinde fırka-i naciye-i kâmile, Ehl-i Sünnet ve Cemaat olduğunu haber veriyor.

Dokuzuncusu: Çok şubelere inkısam eden ve kaderi inkâr eden Kaderiye taifesini ve Râfızîleri haber vermiş.

Onuncusu: İmam-ı Ali’ye (R.A.) demiş: Sende Hazret-i İsa (A.S.) gibi iki kısım insan helâkete gider. Birisi, ifrat-ı muhabbetle Râfızîleri; diğeri, ifrat-ı adavetle Haricileri haber vermiş..

Eğer denilse: Âl-i Beyt’e muhabbeti, Kur’an emrediyor. Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm çok teşvik etmiş. O muhabbet, Şîalar için belki bir özür teşkil eder mi?

Elcevab: Ehl-i Şîa mana-yı ismiyle Hazret-i Ali hakkında ziyade muhabbetlerinden, Hazret-i Ebu Bekir-is Sıddık ile Hazret-i Ömer’den teberri ettiklerinden hasarete düşmüşler. Ve o menfî muhabbet, sebeb-i hasarettir.

Onbirincisi: “Ne vakit size Fars ve Rum kızları hizmet etti; o vakit belanız, fitneniz içinize girecek, harbiniz dâhilî olacak; şerirleriniz başa geçip, hayırlılar ve iyilerinize musallat olacaklar!” haber vermiş. Otuz sene sonra haber verdiği gibi çıkmış.

Onikincisi: Hayber Kal’asının fethi, Ali’nin eliyle olacağını haber vermiş.

Onüçüncüsü: Sıffîn’de Hazret-i Ali ile Muaviye’nin harbini haber vermiş.

Ondördüncüsü: Bâgî bir taifenin, Ammar’ı katledeceğini haber vermiş. Sonra, Sıffîn Harbi’nde Hz. Muaviye’nin (R.A.) taraftarları tarafından katledildi.

Onbeşincisi: “Hazret-i Ömer sağ kaldıkça, içinizde fitneler zuhur etmez!” haber vermiş.

Onaltıncısı: Sehl İbn-i Amr’ın (R.A.) fesahatıyla ümmeti teskin ve teselli edeceğini daha imana gelmeden evvel haber vermiş.

Onyedincisi: Süraka’ya Kisra’nın iki bileziğini giyeceğini hicret esnasında takib etmeyi bırakması için mükâfat nev’inden haber vermiş.

Onsekizincisi: “Kisra-yı Fars gittikten sonra, daha kisra çıkmayacak!” Haber vermiş.

Ondokuzuncusu: Kisra’nın oğlu Şirveyh Pervizin, Kisra’yı öldürdüğünü haber vermiş.

Yirmincisi: Hâtıb İbn-i Beltea’nın, gizli Kureyş’e gönderdiği mektubu haber vermiş.

Yirmibirincisi: Utbe İbn-i Ebî Leheb’nin akibet-i feciasını haber vermiş.

Yirmikincisi: Feth-i Mekke vaktinde, Rüesa-yı Kureyş’ten Ebî Süfyan, Attab İbn-i Esid ve Hâris İbn-i Hişamın Hazret-i Bilâl-i Habeşî hakkındaki bed sözlerini haber vermiş.

Yirmiüçüncüsü: Gazve-i Bedir’de, Hazret-i Abbas’ın (R.A.) esir düştüğünde kendisinden fidye alınmamak için gizlediği paranın yerini haber vermiş.

Yirmidördüncüsü: Lebid-i Yahudinin yaptığı  sihiri ve sihirde kullandığı âletlerin kuyuya atıldığını haber vermiş.

Yirmibeşincisi: Sahabe meclisinde birinin irtidadıyla müdhiş akibetini haber vermiş.

Yirmialtıncısı: Peygamber (A.S.M.) kendisini katletmek niyeti ile Umeyr’in Medine’ye geldiğini haber vermiş.

Yirmiyedincisi: Hazret-i Hâlid’e Düvmet-ül Cendel Reisi olan Ükeydir’i bakar-ı vahşi avında bulacağını, kavgasız esir edileceğini ihbar etmiş.

Yirmisekizincisi: Kureyş’e Benî Hâşimî aleyhinde yazdıkları ve Kâ’be’nin sakfına astıkları yazılarının kurtlar tarafından yendiğini haber vermiş, yalnız sahifedeki Esma-i İlahiyeye ilişmemişler!”

Yirmidokuzuncusu: Beyt-ül Makdis’in fethinde büyük bir taun çıkacağını haber vermiş.

Otuzuncusu: O zamanda vücudu olmayan Basra ve Bağdad’ın vücuda geleceklerini ve Bağdad’a dünya hazinelerinin gireceğini ve Türkler ve Bahr-i Hazar etrafındaki milletler ile Arablar muharebe edeceklerini ve sonra onlar çoklukla İslâmiyete girecek, Arablara Arablar içinde hâkim olacaklarını haber vermiş.

Otuzbirincisi: Emeviye’nin Yezid ve Velid gibi şerir reislerinin fesadını haber vermiş.

Otuzikincisi: Hem Yemame gibi bir kısım yerlerde, irtidad vuku bulacağını haber vermiş.

Otuzüçüncüsü: Gazve-i Meşhure-i Hendek’te “Bundan sonra onlar bana değil, belki ben onlara hücum edeceğim!” diye haber vermiş.

Otuzdördüncüsü: Vefatından bir-iki ay evvel vefatını haber vermiş.

Otuzbeşincisi: Zeyd İbn-i Suvahanın bir uzvunun şehid edileceğini haber vermiş.

Yedinci Nükteli İşaret: Mu’cizat-ı Nebeviyenin bereket-i taam hususunda olan kısmından onaltı kat’î ve manen mütevatir misaline işaret edeceğiz.

Mukaddime: Bahsedeceğimiz hâdiseler, mu’cizeler başta hakperest ve ciddî ve doğru adam olan sahabeler tarafından sükûti ve manevi mütevatir ile naklediliyor. Hususan Abadile-i Seb’a, kitabetle kaydettiler. Saahabeden otuz-kırk sene sonra, Tâbiînin binler muhakkikleri, ehadîsi ve mu’cizatı yazı ile kaydettiler. Daha ondan sonra, başta dört imam-ı müçtehid ve binler muhakkik muhaddisler naklettiler; yazı ile muhafaza ettiler. Daha Hicretten ikiyüz sene sonra başta Buharî, Müslim, Kütüb-ü Sitte-i Makbule vazife-i hıfzı omuzlarına aldılar. Böylelikle elden ele sağlam olarak bize kadar gelmiştir.

Birinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Hazret-i Zeyneb ile tezevvücü velîmesinde, Hazret-i Enes’in vâlidesi Ümm-ü Süleym’in, yağ ile kavurduğu bir-iki avuç hurmadan üçyüz kadar sahabe yediler, tok olup kalktılar.

İkinci Misal: Mihmandar-ı Nebevî Ebu Eyüb-il Ensarî hanesine teşrif-i Nebevî hengâmında iki kişiye kâfi gelecek yemekten yüzseksen adam yediler.

Üçüncü Misal: Bir gazvede oturmuş bir keçi kadar hurmaya Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm bereketle dua etti. Bütün ordu içinde hiçbir kap kalmadı, hepsini doldurdular. Hem fazla kaldı.

Dördüncü Misal: Bir seferde dört avuç mikdarı olan bir sa’dan yapılan ekmek ve bir keçinin eti kaseye koyduktan sonra yüzotuz sahabeye yetti.

Beşinci Misal: Gazve-i Garra-i Ahzab’da, meşhur Yevm-ül Hendek’te, dört avuç olan bir sa’ arpa ekmeğinden, bir senelik bir keçi oğlağından bin adam yediler ve öylece kaldı.

Altıncı Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm; Enes’in koltuğu altında getirdiği az arpa ekmeğini parça parça ettirdikten sonra bereketle dua etti. O az ekmekten yetmiş seksen adamı, tok oluncaya kadar yedirdi.

Yedinci Misal: Bir zata verilen yarım yük arpadan o adam iyali ile ve misafirleriyle çok zaman yediler. Eğer kile ile tecrübe etmeseydiler, hayatları boyunca onlara yeterdi.

Sekizinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a bir kâse et geldi. Sabahtan akşama kadar fevc fevc adamlar geldiler, yediler.

Dokuzuncu Misal: Mescid-i Şerif’in suffesini mesken ittihaz eden yüzden ziyade fukara-yı muhacirîne bir tabla taam tok oluncaya kadar yetti, yalnız parmakların izi taamda görünüyordu.

Onuncu Misal: Benî Abdülmuttalib’ten kırk adama bir avuç kadar bir yemek yaptı; umum yeyip tok oldular.

Onbirinci Misal: Hazret-i Ali ve Fatımat-üz Zehra velîmesinde, dört-beş avuç undan yapılan ekmek ve bir deve yavrusu bütün gelenlere ve ezvac-ı tahirat’a herbirine birer kâse gönderildiği halde yetti.

Onikinci Misal: Fatımat-üz Zehra, Hz. Ali’yle kendisine kâfi gelecek bir yemeği yemek için Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmı çağırdıktan sonra aynı o yemek hem bütün ezvacına hem Hamse-i Âl-i Abâya yetti ve arttı.

Onüçüncü Misal: Hazret-i Ömer İbn-il Hattab’ın dağıttığı oturmuş bir deve yavrusu kadar zâd ü zahîre Ahmesî Kabilesinden gelen dört yüz atlıya kifayet derecesinde yetti. Ve hiç noksan olmamış gibi eski halinde kaldı.

Ondördüncü Misal: Hazret-i Câbir’in vefat eden pederinin yahudilere olan borcunun bir bağdan toplanan meyvelere Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın bereketle dua etmesiyle ödenmesidir.

Onbeşinci Misal: Gazve-i Tebük’te aç kalan orduya Ebu Hüreyrenin getirdiği bir parça hurmayı avucuna alıp bereketle dua ettikten sonra bütün orduya yetmesi ve Ebu Hüreyre o hurmalardan kaç yük, fîsebilillah sarfettiği halde Hazret-i Osman’ın katlinde nehb ü garata kadar devam etmesidir.

Onaltıncı Misal: Hazret-i Ebu Hüreyre aç iken hediye gelen bir kadeh sütü emr-i Nebevî ile bütün Ehl-i Suffeye içirdikten sonra baki kalması ve kendisi midesinde boş yer kalmayıncaya kadar içtiği halde bitmeyip, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Bismillah diyerek hamdederek içip bakiyyesini bitirmesidir.

Bir Nükte-i Mühimme: Malûmdur ki; zaîf şeyler içtima’ ettikçe kuvvetleşir. İşte şu onbeş misalin içtimaı; kat’î şübhesiz bir tevatür-ü manevî ile, kuvvetli bir mu’cize-i kübrayı gösterir.

Sekizinci İşaret: Peygamber Efendimizin elinden çeşme gibi suyun akması, ağız suyunun temasıyla sulardaki bereket ve yağmur duasına dair dokuz mu’cizatı beyan eder.

Mukaddime: Malûmdur ki cemaatler içinde vuku bulan hâdiseler âhâdî bir surette nakledilse, tekzib edilmediği vakit, doğruluğunu gösterir. Su hususundaki mu’cizeler manevî tevatürün sükûtî kısmına misaldir.

Birinci Misal: Zevra nam mahalde, mübarek ellerini bir parça suyun içine batırdıktan sonra parmaklarından çeşme gibi su akıp üçyüz kişinin abdest alıp içmesidir.

İkinci Misal: Gazve-i Hudeybiye’de Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, kırba denilen deriden bir kap sudan abdest aldıktan sonra elini içine sokup parmaklarından çeşme gibi su akmasıyla akan sudan bin beşyüz kişi içip, kaplarını o kırbadan doldurmasıdır.

Üçüncü Misal: Gazve-i Buvat’ta bir parça suyun mübarek eli üzerine dökülmesiyle mübarek parmaklarından kesretle su akıp teştinin dolup umum suya muhtaç olanlar o sudan abdest alıp içtikten sonra yine o cefnenin (yani tekne) lebâleb dolu kalmasıdır.

Dördüncü Misal: Gazve-i Tebük’te rastgelinen sicim kalınlığında güç ile akan bir çeşmeden elini yüzünü yıkadıktan sonra o suyun tekrar çeşmeye konulduğunda birden çeşmenin menfezinin açılıp, gök gürültüsü gibi bir sesle kesretle akmasıdır. Hatta Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, bu eser-i mu’cize olan mübarek suyun devam edip, o mevkii  bağa çevireceğini haber vermiştir.

Beşinci Misal: Gazve-i Hudeybiye’de rastgelinen elli kişiye ancak yetecek bir kuyu suyunun içine Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm mübarek ağzının suyunu bırakıp dua ettikten sonra o kuyunun coşup kaynamasıyla bütün ordu, dört yüz kişinin kendileri ve hayvanatı doyuncaya kadar içip kablarını da doldurmasıdır.

Altıncı Misal: Mûte gazve-i meşhuresinde, Ebî Katadenin sakladığı bir kırba suyun içine Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm nefes ettikten sonra yetmişiki kişinin gelip o sudan içerek kablarını doldurduktan sonra yine Ebî Katadenin verdiği gibi kalmasıdır.

Yedinci Misal: Bir seferde, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm susuz kalan kafileye filan mevkide giden bir kadının iki kırba suyundan bir parça su alınmasını emreder. Su alınıp bereketle dua ettikten sonra bütün kafile gelip kablarını doldurdup içtikleri halde gittikçe iki kırbanın su ile dolup daha ziyadeleşmesidir.

Sekizinci Misal: Gazve-i Tebük’te susuz kalan orduya Ebu Bekir-is Sıddık, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a dua etmek için rica etti. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm yağmur yağması için elini kaldırdı dua etti; daha elini indirmeden bulut toplandı; yağmur öyle geldi ki, bütün ordu  kablarını doldurdular.

Dokuzuncu Misal: Nübüvvetten evvel, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, amucası Ebu Talib susadığı için deveden inmiş, yere ayağını vurmuş, su çıkmış;

Sekizinci Misalde, Hazret-i Ömer’den rivayet olunan mu’cize-i sehabiyeyi teyid ve takviye eden ikinci bir mu’cize-i sehabiye: Gazve-i Meşhure-i Bedir’de Hazret-i Ömer, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’dan yağmur duasını niyaz etti. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm elini kaldırdı, birden bulut toplandı, yağmur geldi. Ordunun ihtiyacı kadar su verdi, gitti.

Dokuzuncu İşaret: Ağaç nev’inden sekiz mu’cizedir. Ağaçların insanlar gibi Peygamber Efendimizin emirlerini dinlemeleri ve yerlerinden kalkıp onun yanına gelmeleri, ona olan sevgi ve bağlılıklarını dile getirmeleri gibi mu’cizeleri anlatıyor.

Birinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, küffarın tekzibinden müteessir olarak mahzun idi. Hazret-i Cebrail’in i’lamıyla, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm vadi kenarındaki ağacı çağırdı; tâ yanına geldi. Sonra git dedi. Tekrar gitti, yerine yerleşti.

İkinci Misal: Bir seferde Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanına bir bedevi geldi. Risaletine şahid istedi. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, o ağacı istişhad etti. Ağaç da, yerinden sallanarak çıktı, yeri şakk etti, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanına geldi. Üç defa, sıdkına şehadet etti. Emretti yine yerine gidip yerleşti.

İkincinin misalin ikinci rivayeti: Bir seferde bir a’rabî geldi. Bir âyet, yani bir mu’cize istedi. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, bir ağaca işaret etti; ağaç sağa ve sola meylederek köklerini yerden çıkarıp, huzur-u Nebevîye geldi, selam verdi. Sonra a’rabî dedi: “Yine yerine gitsin.” Emretti, yerine gitti.

Üçüncü Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm bir seferde, kaza-yı hacet için bir ağacın dalını tuttu, çekti. Ağaç itaat ederek beraber gitti, öteki ağacın yanına getirdi. Sonra “Üstüme birleşiniz.” dedi. İkisi birleşerek settare oldular. Arkalarında kaza-yı hacet ettikten sonra onlara emretti, yerlerine gittiler.

Üçüncü misalin ikinci bir rivayeti, Hazret-i Câbir der ki: Bana emretti ki “O ağaçlara de: Resulullah’ın haceti için birleşiniz.” Ben öyle dedim, onlar da birleştiler. Sonra ben beklerken, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm çıkageldi. Başıyla sağa sola işaret etti, o iki ağaç yerlerine gittiler.

Dördüncü Misal: Bir seferde, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm kaza-yı hacet için ağaçlara “Resulullah’ın haceti için birleşiniz” ve taşlara da “Duvar gibi toplanınız.” dedi. Ağaçlar birleştiler ve taşlar duvar oldular. Sonra yine emretti ağaçlar ve taşlar ayrılıp yerlerine gittiler.

Beşinci Misal: Gazve-i Taif’te, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm gece at üstünde giderken uykusu geliyordu. O halde iken, bir sidre ağacına rastgeldi. Ağaç ona yol verip, atını incitmemek için, iki şakk oldu.

Altıncı Misal: Bir seferde, Talha veya Semure denilen bir ağaç geldi, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın etrafında tavaf eder gibi döndü. Sonra yine yerine gitti.

Yedinci Misal: Batn-ı Nahl denilen nam mevkide, Nusaybin ecinnileri ihtida için Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a geldikleri vakit, bir ağaç o ecinnilerin geldiklerini haber verdi.

Hem İmam-ı Mücahid, o hadîste İbn-i Mes’ud’dan nakleder ki: O cinniler bir delil istediler. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm bir ağaca emretti; yerinden çıkıp geldi, sonra yine yerine gitti.

Sekizinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm bir a’rabînin iman etmesi için bir ağacın dalını çağırdı, dal geldi. Sonra emretti, yine yerine gitti.

Onuncu İşaret: Kuru bir direğin inlemesiyle ilgili Hanin-ül Ciz’ mu’cizesidir. Sahabelerin bir cemaat-ı âlîsinden, onbeş tarîk ile gelip, Tâbiînin yüzer imamları o mu’cizeyi, o tarîklerle arkadaki asırlara haber vermişler. Bu işarette yedi tarîke yer verilmiştir.

Bir Nükte-i Mühimme‘de iki sualin cevabı verilmiştir.

Birinci Sual: Bereket-i taamiye ve su mu’cizeleri neden hanîn-i ciz’ mu’cizesi gibi şaşaa ile çok kesretli tarîklerle nakledilmemiş? Halbuki o ikisi, bundan daha ziyade bir cemaatte vuku bulmuş…

Elcevab: Zuhur eden mu’cizeler, iki kısımdır. Bir kısmı, nübüvveti tasdik ettirmek için, Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm elinde izhar ediliyor. Hanîn-i ciz’ mu’cizesi gibi. Diğer kısım ihtiyaca binaen verilen mu’cize-i taamiye ve mu’cize-i mâiye gibi mu’cizelerdir. Hem taamın bereketini ve parmaklarından suyun akmasını herkes göremiyor, yalnız eserlerini görüyor. Direğin ağlamasını ise herkes işitiyor. Onun için fazla intişar etti.

İkinci Sual: Aleyhissalâtü Vesselâm’ın her hal ve hareketini kemal-i ihtimam ile sahabeler muhafaza ederek nakletmişler. Böyle mu’cizat-ı azîme, neden on-yirmi tarîk ile geliyor? Yüz tarîk ile gelmeli idi. Hem neden Hazret-i Enes, Câbir, Ebu Hüreyre’den çok geliyor; Hazret-i Ebu Bekir ve Ömer az rivayet ediyor?

   Elcevab:

   Birinci şıkkın cevabı: Dördüncü İşaretin Üçüncü Esasında geçmiş. Neden hâdisat-ı i’caziye sair zarurî ahkâm-ı şer’iye gibi tevatür suretinde, pek çok tarîklerle, çok ehemmiyetli nakledilmemiş?

Elcevab: Çünki ekser ahkâm-ı şer’iyeye, ekser nâs, ekser evkatta muhtaçtır. Amma mu’cizat ise; herkesin herbir mu’cizeye ihtiyacı yok.

İkinci şıkkın cevabı ise: Nasılki insan, bir ilâca muhtaç olsa, bir tabibe gider; hendese için mühendise gider, mühendisten nakleder; mes’ele-i şer’iye, müftüden haber alınır ve hâkeza… Öyle de, sahabe içinde ehadîs-i Nebeviyeyi gelecek asırlara ders vermek için, ülema-i sahabeden bir kısım, ona manen muvazzaf idiler. Bütün kuvvetleriyle ona çalışıyorlardı. Evet Hazret-i Ebu Hüreyre bütün hayatını, hadîsin hıfzına vermiş; Hazret-i Ömer, siyaset âlemiyle ve hilafet-i kübra ile meşgul imiş. Onun için, ehadîsi ümmete ders vermek için, Ebu Hüreyre ve Enes ve Câbir gibi zâtlara itimad edip; ondan, rivayeti az ederdi. Hem madem sıddık, sadûk, sadık ve musaddak bir sahabenin meşhur bir namdarı, bir tarîk ile bir hâdiseyi haber verse; yeter denilir, başkasının nakline ihtiyaç da kalmaz. Onun için bazı mühim hâdiseler, iki-üç tarîk ile geliyor.

Onbirinci İşaret: Cemadatta taş ve dağ taifesinden mu’cize-i Nebeviyeyi gösteren sekiz mu’cizedir.

Birinci Misal: “Biz, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanında taam yerken, taamın tesbihlerini işitiyorduk.”

İkinci Misal:: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın mübarek avucunda küçük taşların tesbih etmeye başlamasıdır.

Üçüncü Misal: Dağ, taş, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a “Esselâmü aleyke ya Resulallah” diyorlardı.

Dördüncü Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Abbas’ı ve dört oğlunu mülâet denilen bir perde altına alarak dua etti. Birden evin damı ve kapısı ve duvarları, “Âmîn, Âmîn” diyerek duaya iştirak ettiler.

Beşinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, Ebu Bekir-is Sıddık, Ömer-ül Faruk ve Osman-ı Zinnureyn ile Uhud Dağı’nın başına çıktılar. Cebel-i Uhud ya onların mehabetlerinden veya kendi sürur ve sevincinden lerzeye geldi, kımıldandı.

Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Mekke’den hicret ettiği ve küffarlar takibe çıktıkları vakit, Sebir namındaki dağa çıktılar. Sebir dedi: “Ya Resulallah, benden ininiz! Korkarım, benim üstümde sizi vururlarsa, Allah beni tazib eder. Onun için korkarım.” Cebel-i Hira çağırdı: “Bana gel.”

Altıncı Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm minberde hutbe okurken Zümer Suresinden “Allah’ı hakkıyla takdir edemediler” âyetini okuduğu vakit, minber öyle sarsıldı ve öyle lerzeye geldi ve titredi, korktuk ki; Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı düşürecek bir derecede sallandı.

Yedinci Misal: Feth-i Mekke gününde, Kâ’be ve etrafında, taşta rasasla mıhlanmış üçyüz altmış sanemin Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın işaretiyle yere düşmesidir.

Sekizinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, amucası Ebu Talib ile Şam tarafına ticarete giderlerken Buheyra-yı Rahib’in Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a bulutun gölge etmesi, taş ve ağacın ona secde eder gibi bir vaziyet görünmesinden dolayı nübüvvetini haber vermesidir.

Onikinci İşaret: Onbirinci İşaret’le alâkadar olan ehemmiyetli üç mu’cizeyi anlatır.

Birinci misal: Gazve-i Bedir ve Huneyn’de Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın bir avuç toprak ile küçük taşları, küffar ordusunun yüzüne atmasıyla herbir kâfirin gözüne girmesidir.

İkinci Misal: Gazve-i Hayber’de Zeyneb ismindeki Yahudi kadının pişirdiği zehirli keçinin dile gelip zehirli olduğunu söylemesidir.

Üçüncü Misal: Hazret-i Musa Aleyhisselâm’ın “yed-i beyza” ve “asâ” mu’cizesine nazire olarak, üç hâdisede bir mu’cize-i Ahmediye:

Birincisi: Katade İbn-i Nu’man’a karanlıklı, yağmurlu bir gecede verilen değneğin Yed-i beyza gibi ışık vermesi ve o değnekle evindeki siyah şahsı tardetmesidir.

İkincisi: Gazve-i Bedir’de, Ukkaşe İbn-il Mihsan-il Esedî’nin müşriklerle döğüşürken kırılan kılıncına mukabil verilen değneğin beyaz bir kılınç olup onunla savaşmasıdır.

Üçüncüsü: Gazve-i Uhud’da Abdullah İbn-i Cahş harbederken kırılan kılıncına mukabil verilen değneğin kılınç olup onunla savaşmasıdır.

Onüçüncü İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın eliyle ve nefes-i mübarekiyle hastalar ve yaralıların şifa bulmalarına sekiz misal verilmiştir. Sekizinci de altı hasta çocuğun ve çocuk tabiatında kadının şifa bulmaları misal verilmiştir.

Birinci Misal: Gazve-i Uhud’da Katade İbn-i Nu’man’ın gözüne isabet eden ok gözünü çıkarıp göz bebeği yüzüne düşmüştü. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm mübarek, şifalı eliyle onun gözünü alıp, eski yuvasına yerleştirip, iki gözünden en güzeli olarak, hiçbir şey olmamış gibi şifa buldu.

Hem Ebî Katade’nin, Yevm-i Zîkarad denilen gazvede, bir ok mübarek yüzüne isabet etmiş. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, mübarek eliyle meshetmiş. Ebî Katade ne acısını ve ne de cerahatini kat’iyyen ve aslâ görmemiştir.

İkinci Misal: Gazve-i Hayber’de, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Aliyy-i Haydarî”nin ağrıyan gözüne tiryak gibi tükürüğünü sürdüğü dakikada, şifa bularak hiçbir şey kalmadı. Hem o vakıada, Seleme İbn-i Ekva’ın bacağına kılınç vurulmuş, yarılmış. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ona nefes edip, birden ayağı şifa bulmuş.

Üçüncü Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanına gelen a’ma’ya dua etti. O gitti öyle yaptı, geldi. Gözü açılmış, güzel görüyormuş, gördük.

Dördüncü Misal: Gazve-i Bedr’in ondört şehidinden birisi olan Muavviz İbn-i Afra’nın kesilen elini, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm yerine yapıştırdı, tükürüğünü ona sürdü; birden şifa buldu. Yine harbe gitti, şehid oluncaya kadar harbetti.

Hem yine Gazve-i Bedirde Hubeyb İbn-i Yesaf’ın omuz başına bir kılınç vurulmuş ki, bir şakkı ayrılmış gibi dehşetli bir yara açılmış. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm onun kolunu omuzuna eliyle yapıştırmış, nefes etmiş; şifa bulmuş.

Bu parça altun ve elmas ile yazılsa liyakatı var:

Bir Sual: Deniliyor ki: Sen çok şeylere mütevatir dersin, halbuki biz onların çoğunu yeni işitiyoruz. Mütevatir birşey böyle gizli kalmaz?

Elcevab: Ülema-i Şeriat yanında çok mütevatir ve bedihî şeyler var ki, onlardan olmayana göre meçhuldür.

Beşinci Misal: Aliyy-ibn-il Hakem’in Gazve-i Hendek’te küffarın darbesiyle kırılılan ayağına Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm meshetti. Dakikasında öyle şifa buldu ki, atından inmedi.

Altıncı Misal: Izdırabından kendi kendine dua eden İmam-ı Ali’ye (R.A.) Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm geldi, dedi: اَللّٰهُمَّ اشْفِهِ Ve ayağıyla dokundu, “Kalk!” dedi. Birden şifa buldu. İmam-ı Ali der ki: “Ondan sonra o hastalığı hiç görmedim.”

Yedinci Misal: Şürehbil-el Cuhfî’nin meşhur kıssasıdır ki: Avucunda etten bir ur vardı ki, kılıncı ve atın dizginini tutamıyordu. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm eliyle avucundaki uru meshetti ve mübarek eliyle oğdu. O urdan hiçbir eser kalmadı.

Sekizinci Misal: Altı çocuğun herbiri ayrı ayrı birer mu’cize-i Ahmediyeye mazhar oldu.

Birincisi: Konuşamayan aptal çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın mazmaza ettiği ve elini yıkadığı suyu içtikten sonra, öyle bir akıl ve kemal sahibi oldu ki, ukalâ-yı nâsın fevkine çıktı.

İkincisi: Mecnun çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ elini çocuğun göğsüne koyduktan sonra çocuk istifra’ edip içinden küçük hıyar kadar siyah bir şey çıktı, çocuk şifa bulup gitti.

Üçüncüsü: Koluna kaynayan tencere dökülen çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm meshedip tükürüğünü sürdü, dakikasında şifa buldu. O çocuğun ismi de Muhammed İbn-i Hâtib idi.

Dördüncüsü: Büyümüş fakat lisanı yok, büyükçe bir çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanına geldi. Çocuğa ferman etmiş: “Ben kimim?” Hiç konuşmayan dilsiz çocuk, اَنْتَ رَسُولُ اللّٰهِ deyip tekellüme başlamış.

Beşinci çocuk: Yeni dünyaya gelen çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ona müteveccih olunca tekellüme başlamış, Ondan sonra büyüyünceye kadar daha konuşmamış. O çocuk, bu mu’cize-i Ahmediyeye ve “Bârekâllah” dua-yı Nebevîsine mazhar olduğundan, “Mübarek-ül Yemame” ismiyle şöhret bulmuş.

Altıncı çocuk: Hırçın bir çocuk, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm namaz kılarken, namazını kat’edip geçtiğinden, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm اَللّٰهُمَّ اقْطَعْ اَثَرَهُ demiş. Ondan sonra çocuk daha yürümemiş öyle kalmış, hırçınlığının cezasını bulmuş.

Yedinci çocuk: Çocuk tabiatında hayâsız bir kadın, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm yemek yerken lokma istemiş, vermiş. Demiş: “Yok, senin ağzındakini istiyorum.” Onu da vermiş. O gayet hayâsız kadın, o lokmayı yedikten sonra, en hayâlı kadın ve Medine kadınlarının fevkinde bir hayâ sahibi oldu.

Ondördüncü İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın enva’-ı mu’cizatından bir nev’-i azîmi, duasıyla zahir olan sekiz hârikalardır.

Birinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yağmur duası, tevatür derecesinde ve çok defa tekrar ile, daima sür’atle kabul olması,

İkinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, sahabe ve imana gelenler daha kırka vâsıl olmadan ve gizli ibadet etmekte iken iki ömerden  birinin islama girmesi için dua etti. Bir-iki gün sonra, Hazret-i Ömer İbn-il Hattab imana geldi ve İslâmiyeti ilân ve i’zaz etmeye vesile oldu. “Faruk” ünvan-ı âlîsini aldı.

Üçüncü Misal: Oniki sahabe-i güzine, ayrı ayrı maksadlar için dua etmiş.

1. İbn-i Abbas’a dinde ve ilimde fakih olması için dua etti.

2. Hazret-i Enes’e (R.A.) evlâd ve malı hakkında bereket ile dua etti.

3. Aşere-i Mübeşşere’den Abdurrahman Bin Avf’a, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm kesret-i mal ve bereketle dua etmiş.

4. Urve İbn-i Ebî Ca’de’ye ticarette kâr ve kazanç için bereketle dua etmiş.

5. Abdullah İbn-i Cafer’e, kesret-i mal ve bereket için dua etmiş.

6. Sa’d İbn-i Ebî Vakkas’a duasının kabulü için dua etmiş.

7. Ebu Katade’nin genç kalmasına dua etmiş.

8. Şâir Nâbiga’ya ağzının bozulmaması için dua etmiş.

9. İmam-ı Ali için “Soğuk ve sıcağın zahmetini ona gösterme” diye dua etmiş.

10.  Hazret-i Fatıma için “Açlık elemini ona verme” diye dua etmiş.

11.  Tufeyl İbn-i Amr’a nurlanması için dua etmiş.

12.  Ebu Hüreyre’ye hıfzının kuvveti için dua etmiş.

Dördüncü Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın bedduasına mazhar olmuş üç vakıayı beyan ederiz:

Birincisi: Perviz denilen Fars padişahına “Yâ Rab! Nasıl mektubumu paraladı, sen de onu ve onun mülkünü parça parça et.” Diye beddua etmiş.

İkincisi: Mescid-ül Haram’da namaz kılarken kendisine bed bir muamele eden rüesa-yı Kureyşe beddua etmiş. İbn-i Mes’ud der ki: Gazve-i Bedir’de birer birer lâşelerini gördüm.

Üçüncüsü: Mudariye denilen Arabın büyük bir kabîlesi, Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tekzib ettikleri için, onlara kaht ile beddua etti.

Beşinci Misal: Hususî adamlara bedduasının dehşetli kabulüne dair üç misali nümune olarak beyan ederiz:

Birincisi: Utbe İbn-i Ebî Leheb’e “Yâ Rab! Ona bir itini musallat et.” Diye beddua etti.

İkincisi: Muhallim İbn-i Cüsame’ye “Yâ Rab! Onu bağışlama” Diye beddua etti.

Üçüncüsü: Sağ eli ile yemek yemeyen bir adama “Kaldıramayacaksın.” Diye beddua etti.

Altıncı Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hem duası, hem temasından zuhur eden pek çok hârikalarından, kat’iyyet kesbetmiş üç hâdiseyi zikredeceğiz:

Birincisi: Hazret-i Hâlid İbn-i Velid’e (Seyfullah’a) birkaç saçını verip, nusretine dua etmiş.

İkincisi: Selman-ı Farisînin âzad olması için kendi eliyle, Medine civarında üçyüz fidanı dikti. Hem tavuk yumurtası kadar bir altunu, ağzının tükürüğünü ona sürdü, dua etti. Selman-ı Farisî gidip o altundan kırk okıyyeyi onlara verdi; o tavuk yumurtası kadar olan altun, eskisi gibi bâki kaldı.

Üçüncüsü: Ümm-ü Mâlik’e dua edip “ukke” denilen küçük bir yağ tulumunu vermiş. Sıkmadan kullanmasını emretmiş. Sonra sıktılar, bereket kesildi.

Yedinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın duasıyla ve temasıyla, suların tatlılaşması ve güzel koku vermesine beş nümuneyi beyan ederiz.

Birincisi: Bi’r-i Kubâ kuyusunun kesilen suyunun içine abdest suyunu koyup dua ettikten sonra, kesretle devam etti, daha hiç kesilmedi.

İkincisi: Enes’in evindeki kuyuya, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm tükürüğünü içine atıp dua etmiş, Medine-i Münevvere’de en tatlı su o olmuş.

Üçüncüsü: Mâ-i Zemzem’den bir kova su, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a getirdiler. Bir parça ağzına aldı, kovaya boşalttı. Kova misk gibi râyiha verdi.

Dördüncüsü: Bir kuyudan, bir kova su çıkardılar. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm içine ağzının suyunu akıtıp kuyuya boşalttıktan sonra, misk gibi râyiha vermeğe başladı.

Beşincisi: Deriden bir tuluğa su doldurup ağzına üflemiş, dua etmiş. Abdest almak vaktinde ağzını açmışlar. Görüyorlar ki, hâlis bir süt, ağzında da kaymak yağ.

Sekizinci Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın mesh ve duasıyla, sütsüz ve kısır keçilerin mübarek elinin temasıyla ve duasıyla sütlü, hem çok sütlü olmalarına üç misali, nümune olarak zikrediyoruz:

Birincisi: hicret ederken, Ümm-ü Mabed hanesinde. Gayet zaîf, sütsüz, kısır bir keçinin beline elini sürmüş, memesini de meshetmiş, dua etmiş. Sonra sağmışlar. Herkes içmişler. O keçi kuvvetlenmiş, öyle de mübarek kalmış.

İkincisi: Çobanlık yapan İbn-i Mes’ud’un getirdiği iki senedir teke görmemiş bir keçinin memesine meshedip dua etmiş. Sonra sağmışlar, hâlis bir süt almışlar, içmişler.

Üçüncüsü: Süt annesi olan Halîme-i Sa’diye’nin keçilerinin akşam vakti tok ve memeleri dolu olarak geliyorlardı.

Dokuzuncu Misal: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, bazı zâtların başını ve yüzünü mübarek eliyle meshedip dua ettikten sonra, zahir olan hârikaların altısını nümune olarak beyan ediyoruz:

Birincisi: Ömer İbn-i Sa’d’ın başına elini sürmüş, dua etmiş. Seksen yaşında o adam, o duanın bereketiyle, öldüğü vakit başında beyaz yoktu.

İkincisi: Kays İbn-i Zeyd’in başına elini koyup, meshedip dua etmiş. Elini koyduğu yer simsiyah olarak kalmış.

Üçüncüsü: Abdurrahman İbn-i Zeyd İbn-il Hattab hem küçük, hem çirkin iken eli ile başını meshedip dua etmiş. O duanın bereketiyle; kametçe en bâlâ kamet ve suretçe en güzel bir surete girmiş.

Dördüncüsü: Âiz İbn-i Amr’ın Gazve-i Huneyn’de yüzü yaralanmış. Eliyle yüzündeki kanı silmiş. Temas yeri doru atın alnındaki beyaz gibi parlamış.

Beşincisi: Katade İbn-i Milhan’ın yüzüne elini sürmüş, dua etmiş. Katade’nin yüzü âyine gibi parlamağa başlamış.

Altıncısı: Üvey kızı Zeyneb’e, küçükken Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm onun yüzüne abdest suyu atıp taltif etmiş. O suyun temasından sonra, Zeyneb’in hüsn ü cemali acib suret almış, bedî’-ül cemal olmuş.

Onbeşinci İşaret: Onbeşinci İşaret’in üç şubesi var:

Birinci Şubesi: Hayvanat cinsinin Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tanıdığına ve nübüvvetini tasdik ettiğine dair beş hadisedir.

Birinci Hâdise: Gâr-ı Hira’nın kapısında, iki nöbetçi gibi iki güvercin gelip beklemeleri ve örümcek dahi perdedar gibi, hârika bir tarzda, kalın bir ağ ile mağara kapısını örtmesidir.

İkinci Hâdise: Çoban Uhban’ın kurd hâdisesi ve Ebu Süfyan ile Safvan’ın bir ceylanı takib edip Harem-i Şerif’e girerken gördükleri kurd hâdisesidir.

Üçüncü Hâdise: Bir bağda kızmış, vahşi olmuş deve hadisesi ile Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Adbâ ismindeki devesinin, vefat-ı Nebevîden sonra vefat etmesi hadisesidir.

Dördüncü Hâdise: Ebu Talha’nın katuf tabir edilen atına bindikten sonra, hiçbir atın ona karşı yürüyüşte mukabele edememesi hadisesi ile seferde namaz kılacak vaktinde atına “Dur.” demesiyle atın namaz bitinceye kadar hiçbir azasını kımıldatmadan durması hadisesidir.

Beşinci Hâdise: Yemen Valisi Muaz İbn-i Cebel’in yanına giden Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hizmetkârı Sefineye arslanın ilişmemesi ve diğer bir tarîkte döndüğü vakit yolu kaybettiğinde bir arslana rast gelip o arslanın ona ilişmemekle beraber, yol göstermesi hadisesidir.

Hem bir bedevinin elindeki Arabça “dabb” denilen bir susmar, yani kelerin fasih bir dille, risaletine şehadet etmesi hadisesidir.

Hem bir ceylan, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ile konuşmuş ve risaletine şehadet etmesi hadisesidir.

İkinci Şube: Ölülerin (cesetlerin), cinlerin ve meleklerin Peygamberimizi (a.s.m.) nasıl tanıyıp tasdik etmeleri ile hasıl olan mu’cizelerdir.

Ölülerin konuşması misallerinden:

Birincisi: Derede ölen küçük kızın babasıylsa dere kenarına gidip ölü çocukla konuşması hadisesidir.

İkincisi: İhtiyare kadının vefat eden birtek oğlunun hayatlanması için Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm şefaatçi yapılıp dua edilmesiyle oğlunun hayatlanması hadisesidir.

Üçüncü Hâdise: Yemame Harbi’nde şehid düşen Sabit İbn-i Kays İbn-i Şemmas’ın kabre konduğu vakit konuşması hadisesidir.

Dördüncü Hâdise: Çarşı içinde birden düşüp vefat eden Zeyd İbn-i Harice’nin eve götürüldüğünde kelime-i şehadet getirmesi hadisesidir.

Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın şerefiyle, eser-i mu’cizesi olarak, efrad-ı ümmeti melaikeleri görmesi ve konuşması misallerinden:

Birincisi: Hazret-i Cebrail’in beyaz libaslı bir insan suretinde gelip Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a sahabeleri içinde otururken İslam, İman ve İhsanın ne olduğunu sorması hadisesidir.

İkincisi: Hazret-i Cebrail’i çok defa, hüsn ü cemal sahibi olan Dıhye suretinde, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yanında görünmesi hadisesidir.

Üçüncüsü: Gazve-i Uhud’da, Hazret-i Cebrail ile Mikâil’in Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın iki tarafında, beyaz libaslı, nöbetdar gibi muhafız suretinde görünmesi hadisesidir.

Dördüncüsü: Gazve-i Bedir’de, gök ile yer arasında, beyaz libaslı atlı zâtları görünmesi hadisesidir.

Beşincisi: Hazret-i Hamza’nın Kâ’be’de Cebrail’i (AS) görmesiyle bîhuş olup yere düşmesi hadisesidir.

Cinnîler ile görüşmek ve görmek misallerinden:

Birincisi: İbn-i Mes’ud’un “Batn-ı Nahl’de ecinnilerin ihtidası gecesinde, ecinnileri sudan kabîlesinden Zutt denilen uzun boylu taifeye benzer vaziyette görmesi hadisesidir.

İkincisi: Hazret-i Hâlid İbn-i Velid’in Uzza sanemi içinde kendisine  ibadet ettiren siyah bir kadın suretindeki cinniyeyi bir kılınç ile iki parça etmesi vak’asıdır.

Üçüncüsü: İhtiyar şeklinde, elinde bir asâ, “Hâme” isminde bir cinnînin, iman edip Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’dan kısa surelerden birkaç sureyi ders alıp gitmesi hadisesidir.

Hem deriz ki: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın nuruyla, terbiyesiyle ve onun arkasında gitmesiyle, binler Şeyh-i Geylanî gibi aktablar, asfiyalar, melaikeler ve cinler ile görüşmüşlerdir.

Üçüncü Şube: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hıfzı ve ismeti, bir mu’cize-i bahiredir. Biz yalnız nümune için, kat’iyyet kesbetmiş yedi hâdiseyi zikredeceğiz:

Birinci Hâdise: Kureyş kavminden her kabîleden lâakal bir adam içinde bulan ikiyüze yakın kişi Ebu Cehil ve Ebu Leheb’in taht-ı hükmünde olarak, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın hanesinin etrafını tuttukları vakit, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm çıktı, bir parça toprak başlarına attı. Hiç birisi onu görmedi, içlerinden çıktı gitti. Gâr-ı Hira’da iki güvercin ve bir örümcek, bütün Kureyş’e karşı ona nöbetdar olup, muhafaza ettiler.

İkinci Hâdise: Hicrette Medine tarafına gittikleri vakit, mühim bir mala mukabil öldürmek niyeti ile yanına gelen Süraka’nın atının ayakları yere saplandı kaldı. Hem bir çoban, onları gördükten sonra Kureyş’e haber vermek için Mekke’ye gitmiş. Mekke’ye dâhil olduğu vakit, ne için geldiğini unutmuş.

Üçüncü Hâdise: : Gazve-i Gatafan ve Enmar’da müteaddid tarîklerle eimme-i hadîs haber veriyorlar ki: Gavres isminde cesur bir kabîle reisi, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın başı üzerine gelerek, yalın kılınç elinde olduğu halde, iki omuzu ortasına gaibden bir darbe gelip o kılınç elinden düşer, yere yuvarlanır. Hem Gazve-i Bedir’de bir münafık, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı bir gaflet vaktinde kimse görmeden, tam arkasından kılınç kaldırıp vururken, birden Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm bakmış. O titreyip, kılınç elinden yere düşmüş.

Dördüncü Hâdise: Ebu Cehil’in Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı secdede gördüğü vakit elindeki taşı kaldırıp vurmakta iken, elleri yukarıda kalmış. Hem Velid İbn-i Mugire, yine Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı vurmak için, büyük bir taşı alıp secdede iken vurmaya gitmiş; gözü kapanmış. Hem Ebu Leheb’in karısı Ümm-ü Cemil denilen “Hammalet-el Hatab” bir taş alıp, Mescid-i Haram’a gelmiş. Yanında iken Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ı görmemiş.

Beşinci Hâdise: Âmir İbn-i Tufeyl ve Erbed İbn-i Kays ikisi ittifak ederek Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı vurmak niyeti ile yanına gittikleri vakit Erbed Âmir’i aralarında gördüğünden vuramamış.

Altıncı Hâdise: Gazve-i Uhud’da veya Huneyn’de Şeybe İbn-i Osman-el Hacebî amucasının ve pederinin intikamını almak için Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın arkasından yalın kılınç kaldırdı. Birden kılınç elinden düştü. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm ona baktı, elini göğsüne koyduğu vakit Şeybe iman etti.

Hem Feth-i Mekke gününde yanına vurmak niyetiyle gelen Fedale için taleb-i mağfiret etti. Fedale imana geldi.

Yedinci Hâdise: Yahudiler sû’-i kasd niyetiyle, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın oturduğu yere üstünden büyük bir taş atmak ânında, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm o dakikada hıfz-ı İlahî ile kalkmış; o sû’-i kasd de akîm kalmış.

İşte şu risale de, baştan buraya kadar gösteriyor ki: Şu kâinatın her nev’i, her âlemi; Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tanır, alâkadardır. Herbir nev’-i kâinatta, onun mu’cizatı görünüyor. Demek o Zât-ı Ahmediye (A.S.M.) Cenab-ı Hakk’ın -fakat kâinatın Hâlıkı itibariyle ve bütün mahlukatın Rabbi ünvanıyla- memurudur ve resulüdür. Evet nasılki bir padişahın büyük ve müfettiş bir memurunu herbir daire bilir ve tanır; hangi daireye girse, onunla münasebetdar olur.

Çünki umumun padişahı namına bir memuriyeti var. Eğer meselâ yalnız adliye müfettişi olsa, o vakit adliye dairesiyle münasebetdar olur. Başka daireler onu pek tanımaz. Ve askeriye müfettişi olsa, mülkiye dairesi onu bilmez. Öyle anlaşılıyor ki; bütün devair-i saltanat-ı İlahiyede, melekten tut tâ sineğe ve örümceğe kadar herbir taife onu tanır ve bilir veya bildirilir. Demek Hâtem-ül Enbiya ve Resul-i Rabb-il Âlemîn’dir. Ve umum enbiyanın fevkinde risaletinin şümulü var.

Onaltıncı İşaret: İrhasat denilen; bi’set-i nübüvvetten evvel fakat nübüvvetle alâkadar olarak vücuda gelen hârikalar dahi, delail-i nübüvvettir. Şu da üç kısımdır:

Birinci Kısım: Nass-ı Kur’anla; Tevrat, İncil, Zebur ve Suhuf-u Enbiyanın, nübüvvet-i Ahmediye Aleyhissalâtü Vesselâm’a dair verdikleri haberdir. Tevrat, İncil, Zebur ve Suhuf-u Enbiyanın tasdikini, vücuduna delalet eden üç hüccet-i katıa ile isbat edeceğiz:

Birinci Hüccet: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm Kur’anın lisanıyla ve hadisin nassıyla onların kitablarında, kendisinin tasdiki ve evsafının var olduğunu söylemesidir.

İkinci Hüccet: Hem ülema-i Yehud, hem ülema-i Nasara, hem Nasrani rüesası, hem Habeş Reisi Necaşî, hem Habeş nasarası, hem Necran papazları gibi meşhur zâtlar, kitablarında evsafını görüp tasdik etmeleridir.

Üçüncü Hüccet: Tevrat, İncil, Zebur’un Peygamberimiz Aleyhissalâtü Vesselâm’a ait âyetlerinin birkaç nümunesini göstereceğiz: Şöyle ki; Tevrat’ın yedi ayeti, Zebur’un üç ayeti ve İIncil’in onüç veya ondört ayetleri ile Eş’iya ve Mihail Peygamberlere gelen ayetler Risalet-i Ahmediyyeyi (ASM) tasdik etmektedir.

Sual: Eğer desen: “Neden Hazret-i İsa Aleyhisselâm, her nebiden ziyade müjde veriyor; başkalar yalnız haber veriyorlar, müjde sureti azdır.”

Elcevab: Çünki Ahmed Aleyhissalâtü Vesselâm, İsa Aleyhisselâm’ı Yahudilerin müdhiş tekzibinden ve müdhiş iftiralarından ve dinini müdhiş tahrifattan kurtarmakla beraber.. İsa Aleyhisselâm’ı tanımayan Benî İsrail’in suubetli şeriatına mukabil, sühuletli ve câmi’ ve ahkâmca Şeriat-ı İseviye’nin noksanını ikmal edecek bir şeriat-ı âliyeye sahibdir. İşte onun için çok defa, “Âlemin Reisi geliyor!” diye müjde veriyor.

İkinci Kısım: Zaman-ı fetrette ârif-i billahların sekiz, kâhinlerin dört, hatiflerin iki, sanemlerin iki, saneme kesilen kurbanların ve bazı taşlar üstünde ve kabirlerde ve kabirlerin mezar taşlarında yazılan ibarelerin ihbaratı ile Risalet-i Ahmediye (ASM) sabit olur.

Üçüncü Kısım: Veladeti hengamında vücuda gelen beş harika ile bi’setten evvel gerçekleşen beş hadise Risalet-i Ahmediyyeyi (ASM) tasdik etmektedir.

Veladeti ânında görünen dört-beş harika:

1. Maşrık ve mağribi aydınlatan azîm bir nur görünmesi,

2. Kâ’be’deki sanemlerin çoğunun başı aşağı düşmesi,

3. Kisra’nın eyvanının sallanıp inşikak edip ondört şerefesinin düşmesi,

4. Sava’nın takdis edilen küçük denizinin yere batması,

5. İstahr-Âbad’da bin senedir yanan ve sönmeyen, Mecusilerin mabud ittihaz ettikleri ateşin, sönmesi.

Bi’setten evvel gerçekleşen altı hadise:

1. Vak’a-i Fil,

2. Bir parça bulutun başı üstünde gölge etiğine dair üç misal,

3. Kuru ağaç dallarının birden yeşillenmesi ve onun başı üzerine eğilip kıvrılarak gölge etmesi,

4. Ebu Talib’in çoluk ve çocuğunun onunla beraber yemek yerlerse, karınlarının doyması ve acıkmaması,

5. Murdiası olan Halîme-i Sa’diye’nin malında ve keçilerinin sütünde, kabîlesinin hilafına olarak çok bereketli ve ziyade olması ve sineğin onu taciz etmemesi,

6. Yıldızların düşmesinin çoğalması işaretiyle kâhinlerin ve gaibden haber verenlerin ve cinlerin ihbaratına sed çekilmesidir.

Onyedinci İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Kur’andan sonra en büyük mu’cizesi, kendi zâtıdır. Yani onda içtima’ etmiş ahlâk-ı âliyedir. Hem pek büyük bir mu’cizesi şeriatıdır. Hem mütevatir bir mu’cizesi arz ahalisine gösterdiği inşikak-ı kamerdir. Diğer bir mu’cize-i ekberi de semavat ahalisine gösterdiği Miractır.

Onsekizinci İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın en büyük ve ebedî ve yüzer delail-i nübüvveti câmi’ ve kırk vecihle i’cazı isbat edilmiş bir mu’cizesi dahi, Kur’an-ı Hakîm’dir. Bu işaret Kur’ân’ın mu’cizeliğini anlatan üç nükteden oluşuyor.

Birinci Nükte:  Kur’an-ı Hakîm’in her tabakaya karşı bir nevi i’cazı vardır. Mesela; Kur’ân-ı Kerimin i’câzını anlamada insanların dereceleri…

1. Ehl-i belagat ve fesahat tabakası

2. Ehl-i şiir ve hitabet tabakası

3. Kâhinler ve gaipten haber verenler tabakası

4. Ehl-i tarih ve hadisat ulemasına

5.  İçtimaiyyat-i beşeriye uleması ve Ehl-i siyaset

6.  Maarif-i İlahiye ve hakaik-i kevniyede tevaggul eden tabakaya

7.  Ehl-i tarîkat ve velayete karşı,

8.  Yalniz kulağı bulunan ve bir derece mana fehmeden avam tabakasına

9.  Manayı da fehmetmiyen cahil ami tabakaya karşı da Kur’an-ı Kerim usandırmamak suretiyle i’cazini gösterir.

10.  Hıfza çalışan çocukların tabakasına karşı kolaylıkla hafızasına yerleşmesi suretiyle i’cazını gösterir.

11.  Hastalara ve sekeratta olanlara karşı hoş ve tatlı geldiği cihetle i’cazını gösterir.

12.  Kulaksız, kalbsiz ilimsiz gözlü tabakasına karşı tevafukatla i’cazını gösterir.

13.  Ehl-i münacat ve zikir tabakasına karşı içindeki kafiyelerin ciddiyetini bozmamasıyla i’cazını gösterir.

Kırk tabakadan her tabakaya karşı bir pencere açar, i’cazını gösterir.

(Sair otuz tabaka-i âher, ehl-i velayetin muhtelif meşrebler ashabına (tarikat şeyhlerinin vird edindiği ayetler gibi) ve ulûm-u mütenevvianın ayrı ayrı ashablarına ayrı ayrı i’cazını gösterdiğini, onların ilmelyakîn, aynelyakîn, hakkalyakîn derecesinde Kur’an hak Kelâmullah olduğunu, iman-ı tahkikîleri göstermişler. Demek herbiri, ayrı ayrı bir tarzda bir vech-i i’cazını görmüşler.  Mektubat 405)

İkinci Nükte: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın zamanında Ceziret-ül Arab’da en ziyade revaçta dört şey idi: Kur’ân nazil olduğu vakit irfan sahiblerine dört cihetle meydan okudu.

Birincisi: Belâgat ve fesahat.

İkincisi: Şiir ve hitabet.

Üçüncüsü: Kâhinlik ve gaibden haber vermek.

Dördüncüsü: Hâdisat-ı maziyeyi ve vakıat-ı kevniyeyi bilmek idi.

Eğer denilse: Nasıl biliyoruz ki, kimse muaraza edemedi ve muaraza kabil değil?

Elcevab: Meşhur Câhiz’ın dediği gibi: “Muâraza-i bilhurûf mümkün olmadı, muharebe-i bissüyûfa mecbur oldular..”

İ’caz-ı Kur’anda iki mezheb var. Mezheb-i ekser ve racih odur ki, Kur’andaki letaif-i belâgat ve mezaya-yı maânî, kudret-i beşerin fevkindedir.

İkinci mercuh mezheb sarfe mezhebi der ki: Kur’anın bir suresine muaraza, kudret-i beşer dâhilindedir. Fakat Cenab-ı Hak, mu’cize-i Ahmediye (A.S.M.) olarak men’etmiş.

Üçüncü Nükte: Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyanıın Arabi bir tefekkürü ve mealinde altı cihetinin parlak ve nurani olduğunu gösteriyor.

Ondokuzuncu Nükteli İşaret: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın Cenab-ı Hakk’ın resulü olduğuna ve sıdk ve hakkaniyetine Onbeş Esasta işaret ediyor.

Birinci Esas: Kâinatın şehadetiyle Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, vahdaniyet-i İlahiyenin ve saadet-i ebediyenin bir bürhan-ı nâtık-ı sadıkı ve musaddakıdır.

İkinci Esas: Enbiyaların mucizeleri, evliyanın kerametleri ve kendinde görünen irhasat ve mu’cizeleri nübüvvetini tasdik ediyor.

Üçüncü Esas: Zatında, Vazifesinde ve Dininde ki kemalat ise hakkaniyetine hiç sarsılmaz bir delildir.

Dördüncü Esas: Resul-i Ekrem’in (ASM) kendi namına konuşmadığına dört gayet kuvvetli esas zikredilmiştir. Onun elinde görünen Mu’cizatı,  ona gelen Kur’anı, ahlâk-ı âliyesi ve onu dinleyen bütün ehl-i hakikattır.

Beşinci Esas; İns ve cin alemi, belki alem-i Ervah ve alem-i Melaike fevkinde ders alıyor.

Altıncı Esas: O Zat kâinatın ille-i gayesidir. Cin ve inse getirdiği hakaik-ı Kur’aniye ve envâr-ı imaniye ve zâtında görünen ahlâk-i âliye ve kemalât-ı samiye, şu hakikata şahid-i kati’dir.

Yedinci Esas: Getirdigi din ve şeriat ile bu güzel kâinatı yapan Zatın esma ve sıfatını, kâinatla beraber tarif etmiştir.

Sekizinci Esas: Alem-i şehadete müteveccih olarak alem-i gayb namına, cinn ü insin başları üstünde istikbalde gelecek asırlar arkasında duran akvama ve milletlere hitab etmiştir.

Dokuzuncu Esas: Yüksek, kuvvetli hitab ediyor ki aks-i sadâsını herbir asır işitiyor.

Onuncu Esas: En tehlikeli vakitlerde, kemal-i metanetle tereddüdsüz, telaşsız söylemesi gösteriyor ki o zât görüyor gördüğünü söylüyor.

Onbirinci Esas: Bütün kuvvetiyle öyle kuvvetli davet edip çağırır ki: yarı yeri ve nev’i beşerin beşte birini itaat ediyor.

Onikinci Esas: Ôyle esasli bir surette terbiye ediyor ki düsturlarını asırların cebhesinde nakşediyor

Onüçüncü Esas: Bütün tarih-i hayatı ve siyer-i seniyesi şehadet eder ki tebliğ ettiği ahkamın sağlamlığına güvenerek söylüyor.

Ondördüncü Esas: Nihayet itmi’nanını ve itimadını gösteren dost ve düşmanca malûm olan meşhur zühdü ve istiğnası ve dünyanın fâni müzeyyenatına adem-i tenezzülüdür.

Onbeşinci Esas: Herkesten ziyade itaatı, ubudiyeti ve takvası gösteriyor ki O, Sultan-ı Ezel ve Ebed’in mübelliğidir, elçisidir ve o Mabud-u Bilhakk’ın en hâlis abdidir ve Kelâm-ı Ezelî’nin tercümanıdır.

Bir İlâhî İkram Ve İnayetin Eseri: Birdenbire, kalbe gelen hatıra ile kuvve-i hâfızadan, yanında kütüb-ü hadîsiye ve siyer kitabları yokken, nakil suretiyle iki-üç saatte, sür’atle otuz-kırk sahife yazılması gösteriyor ki inayet var ve şu risaleye ihtiyaç var.

Mu’cizat-ı Ahmediye’nin Birinci Zeyli Ondokuzuncu Söz: Risalet-i Ahmediye’ye dair Ondört Reşhadır.

Birinci Reşha: Şahsiyet-i Maneviyyesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

İkinci Reşha: Zat-ı Ahmediye öyle bir nurdur ki mazidekiler risaletinin hakkaniyetine bir delil olduğu gibi kendi zatıda büyük bir delildir.

Üçüncü Reşha: Risalet’e ait vazifeleri hakkıyla yerine getirmesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Üç müşkil ve müdhiş sual-i azîme mukni ve makbul cevab vermesi vazifelerine bir örnektir.

Dördüncü Reşha: Neşrettiği ziya-yı hakikat ile kâinata, mevcudata, camidata ve bütün zevil-hayata bakıldığında risaletinin hakkaniyeti görülür.

Beşinci Reşha: Onun o nurani daire-i hakikat-ı irşadıyla kâinattaki harekâta, tenevvüata, tebeddülata, tegayyürata (hulasa hadisata) bakıldığında risaletinin hakkaniyeti görüldüğü gibi o nurani daire-i hakikat-ı irşadıyla insana bakıldığında insan bütün mahlûkat üstüne çıkıp bir halife-i zemin olmasıylada risaletinin hakkaniyeti görülür.

Altıncı Reşha: Ubudiyet ve Risalet cihetiyle bakıldığında görülen hakikatlar risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Yedinci Reşha: Muhtelif akvamın akıllarını, ruhlarını, kalblerini, nefislerini fetih ve teshir edip def’aten devlet kurması, diğer devletlere galib getirmesi ve manevi hizmetlerinin neticesi olarak maddî manevî hâkimiyet ile bir saltanat kurması bir şahs-ı manevi oluşturması risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Sekizinci Reşha: Büyük ve çok âdetleri, hem inadçı, mutaassıb büyük kavimlerden, zahirî küçük bir kuvvetle, küçük bir himmetle, az bir zamanda ref’edip yerlerine öyle secaya-yı âliyeyi ki, dem ve damarlarına karışmış derecede sabit olarak vaz’ ve tesbit eylemesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Dokuzuncu Reşha: Hakkıyla yerine getirdiği tebliğ vazifesi ve tebliğdeki usulü risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Ve bizim içinde tebliğ hususunda bir rehber-i mutlaktır.

Onuncu Reşha: Merak-âver bir alemden, cazibedar bir inkılabdan, lüzumlu bir istikbalden, dehşetli bir saadetten haber vermesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. (Ders verdiği hakikatların merak-âver, cazibedar, lüzumlu ve dehşetli olması risaletinin hakkaniyetine delildir.)

Onbirinci Reşha: Kâinatın perde-i zahiriyesi altındaki acaibi yani hakaik-i uhreviyeyi ve hakaik-i kevniyeyi haber vermesi ve bu hakaiki gözüyle görerek hakikat-ı İslamiyeti o hakaikin üstüne bina edip kendi bizzat tatbik edip talim etmesi ve marziyat-ı İlahiyeyi pek sağlam olarak bize ders vermesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Onikinci Reşha: Haşrin ve saadet-i ebediyenin bütün delilleri Zât-ı Ahmediyenin (ASM) risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Zira Zât-ı Ahmediyenin (ASM) bütün hayatında bütün davaları, vahdaniyetten sonra haşirde temerküz ediyor. Bu yüzden Peygamber (ASM) haşrin ve saadet-i ebediyenin vücuda gelmesi için Cenab-ı Hakka dua etmiştir.

Yedi kısıma ayrılan duası anlatılıyor.

1- Nasıl bir salât-ı kübrada dua ediyor.

2- Nasıl bir cemaat-ı uzmada niyaz ediyor.

3- Nasıl bir hacet-i âmme için dua ediyor.

4- Nasıl bir halet-i ruhiyede dua ediyor.

5- Nasıl bir maksad ve gaye için dua ediyor.

6- Hangi kelimelerle isteyip, yalvarıyor.

7- Nasıl bir Allahtan hacetini istiyor.

Onüçüncü Reşha: Cenab-ı Hakkın bütün esma-i kudsiyesi risaletinin hakkaniyetine bir delildir. Zira haşir ve saadet-i ebediyenin vücuda gelmesi bütün esma-i kudsiye-i İlahiyenin tecelliyatı ile mümkündür. Cenab-ı Hakkın bütün esması Peygamber’in (ASM) ubudiyetini ve duasını netice vermiştir. Bu ubudiyet ve dua ise haşir ve saadet-i ebediyeyi netice vermiştir.

Ondördüncü Reşha:

Kâinatın şehadeti ile tarifi yapılan Kur’an-ı Hakîme tercümanlık yapan Zâtın risaletinin hakkaniyetine Kur’an bir delildir. Hatta Kur’anın itiraz edildiği tekrarında ve mesail-i kevniyeyi icmal ve ibham etmesinde mu’cizeliğin bulunması da risaletinin hakkaniyetine bir delildir.

Ve Kur’andaki tekrarın hikmetini altı vecihle anlatıyor.

1. Kur’an zikir, dua, davet kitabı olduğu için tekrar müstahsendir.

2. Herkes her vakit bütün Kur’anı okuyamadığı için en mühim makasıd-ı Kur’aniye ekser uzun surelerde derc edilerek her bir sure bir küçük Kur’an hükmüne geçtiğinden tekrar müstahsendir.

3. Hem cismani ihtiyaç gibi manevi ihtiyaçta tekerrür ettiğinden tekrar müstahsendir.

4. Kur’an Müessistir. Bir Din-i Mübinin Esasatını ders verdiği için tekrar müstahsendir.

5. Öyle mesail-i azime ve hakaik-ı dakikakadan bahsediyor ki tekrar müstahsendir.

6. Herbir âyet herbir makamda ayrı bir mana ve faide ve maksadlar için zikredildiğinden tekrar müstahsendir.

Kur’anın medar-ı tenkid olmuş diğer bir i’cazı ise irşadıdır. Zira Kur’an mesail-i kevniyeyi icmal ve ibham ederek mevcudata kendileri için değil, belki Mucidi için baktırır. Kur’an-ı Hakîm şu kâinattan bahsediyor; ta Zat ve Sıfat Ve Esma-i İlahiyyeyi bildirsin.

Şakk-ı Kamer Mu’cizesine Dairdir. Ondokuzuncu ve Otuzbirinci Sözlerin Zeyli Feylesoflar ve onların muhakemesiz mukallidleri diyorlar ki: “Eğer inşikak-ı Kamer vuku bulsa idi umum âleme malûm olurdu. Bütün tarih-i beşerin nakletmesi lâzım gelirdi?”

Birinci Nokta: Kur’an-ı Hakîm’i inkâr eden o küffardan hiçbir kimse, şu âyetin tekzibine dair hiçbir şeyini nakletmemişlerdir. Yalnız “sihirdir” demişler.

İkinci Nokta: Sa’d-ı Taftazanî gibi eazım-ı muhakkikînin ekseri demişler ki: yüzer mu’cizatının delaletiyle tevatürle vücudu kat’îdir.

Üçüncü Nokta: Mu’cize; dava-yı nübüvvetin isbatı için, münkirleri ikna’ etmek içindir, icbar için değildir. Çünki “Akla kapı açmak, ihtiyarı elinden almamak” sırr-ı teklif iktiza ediyor.

Dördüncü Nokta: Şu hâdise, gece vakti herkes gaflette iken âni bir surette vuku bulduğundan etraf-ı âlemde elbette görülmeyecek.

Beşinci Nokta: Sırr-ı irşad ve sırr-ı teklif ve hikmet-i risaletin iktizasıyla, hikmet-i rububiyetin istediği insanlara ilzam-ı hüccet için gösterilmiştir.

Elhasıl: Şakk-ı Kamer’in vukuuna delalet eden çok bürhanlarından altısına işaret ederiz. Şöyle ki: sahabeler, müfessirler, muhaddisîn, evliya ve sıddıkîn, mütebahhir ülemanın tasdiki, ümmet-i Muhammediyenin (A.S.M.) o vak’ayı telakki-i bilkabul etmesi; güneş gibi inşikak-ı Kamer’i isbat eder.

Elhasıl: Buraya kadar tahkik namına ve hasmı ilzam hesabına idi. Bundan sonraki cümleler, hakikat namına ve iman hesabınadır. Hâtem-i Divan-ı Nübüvvet, nasılki Mi’rac ile âlem-i ulvî ehline rüchaniyeti ve mahbubiyeti gösterildi. Öyle de: Şakk-ı Kamer mucizesiyle arz’ın sekenesine rüchaniyetini göstermiş.

Mucizat-ı Ahmediye (A.S.M.) Zeylinin Bir Parçasıdır: Risalet-i Ahmediye (A.S.M.) delaili hakkında olup, Mi’rac Risalesinin Üçüncü Esasının nihayetindeki üç mühim müşkilden birinci müşkile ait sual: Şu Mi’rac-ı Azîm, ne için Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’a mahsustur?

Elcevap: Yedi kısımda sair peygamberlerden rüchaniyeti izah edilmiştir.

1. Bütün peygamberler ve kitapların tasdiki

2. Kahinlerin ihbarı

3. İrhasat

4. Keyfiyet, külliyet, her nev’i mu’cizeleri

5. Zatı (İslamiyet ve şeriatı)

6. Onuncu Söz’ün İkinci İşaretinde işaret edildiği gibi: Peygamberlerin esasat olan dokuz vazifesini nihayet derece yapmasıdır.

7. Onsekizinci Söz işaret edildiği gibi: İnsanda ve Kâinatta görünen güzelliklerin tarif edicisi ve Daire-i Rububiyyete karşı Ubudiyetle mukabele eden Zat-ı Ahmediye Aleyhissalâtü Vesselâm’ın sünnet-i seniyyesillimmnin esası ders veriliyor.

Haşiye Külliyet-i hukuk Kongresinde düşmanlarının dahi Onun (ASM) faziletini tasdik etmesidir.

Ayetü’l-Kübra Risalesi’nin Risale-i Ahmediyeden bahseden On Altıncı Mertebesi makam münasebetiyle buraya ilhak edilmiştir.

Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ın vahdaniyete şehadetinden evvel, bu fevkalade Zâtın (ASM) bir derece kıymetini ve sözlerinin hakkaniyetini dokuz külli delille izah ediyor.

Birincisi: Bu zâtta yüzer mu’cizatın onun elinde zahir olmasıdır.

İkincisi: Elinde ayn-ı hak ve hakikat olan Kur’an-ı Azîmüşşan’ın olmasıdır.

Üçüncüsü: O zât’ın (A.S.M.) emsalsiz bir şeriat ve misilsiz bir İslâmiyet ve hârika bir ubudiyet ve fevkalâde bir dua ve cihanpesendane bir davet ve mu’cizane bir imana sahib olmasıdır.

Dördüncüsü: Enbiyaların lisan-ı kal ve icma’ ile ve lisan-ı hal ve ittifakla bu zâtın doğruluğuna ve risaletine gayet sağlam bir şehad etmeleridir.

Beşincisi: Hakka, hakikata, kemalâta, keramata, keşfiyata, müşahedata yetişen binler evliya üstadları olan bu zâtın sadıkıyetine ve risaletine icma’ ve ittifak ile şehad etmeleridir.

Altıncısı: Mertebe-i ilmiyede en yüksek makama yetişen milyonlar asfiya-i müdakkikîn ve sıddıkîn-i muhakkikîn ve dâhî hükema-i mü’minîn, bu zâtın hakkaniyetine ve sözlerinin hakikat olduğuna ittifakla şehad etmeleridir.

Yedincisi: Âl ve Ashab’ın bu zâtın bütün gizli ve aşikâr hallerini ve fikirlerini ve vaziyetlerini taharri ve teftiş ve tedkik etmeleri neticesinde, bu zâtın sözlerinin hak ve hakikat olduğuna ittifakla şehad etmeleridir.

Sekizincisi: Kâinatın hilkatindeki, tahavvülâtındaki, harekâtındaki, mahiyetindeki ve içindeki mevcudatın manaları bilen ve ilan eden bu zâtın hakkaniyetine ve bu kâinat Hâlıkının en yüksek ve sadık bir memuru olduğuna kâinat şehadet ediyor.

Dokuzuncusu: Muhammed-i Kureyşî’nin (A.S.M.), hakkaniyet ve adaletini göstermek isteyen zâtın yanında en sevgili mahlûku ve en doğru abdi; olduğuna delil; o gaybî zâtın maksadlarına tam hizmet etmesi, hilkat-i kâinatın tılsımını ve muammasını hall ve keşfetmesi ve daima o Hâlıkının namına hareket etmesi ve ondan istimdad etmesi ve muvaffakıyet istemesi ve onun tarafından imdada ve tevfike mazhar olmasıdır.

Bu hârika zâtın bütün davalarının esası ve bütün hayatının gayesi, Vâcib-ül Vücud’un vücuduna ve vahdetine ve sıfâtına ve esmasına delalet ve şehadet ve o Vâcib-ül Vücud’u isbat ve ilân ve i’lam etmektir.

Habibullah’ın şehadetini teyid ve tasdik ve imza eden, aldanmaz ve aldatmaz üç büyük icma’ var:

Birincisi: Binler aktab ve evliya-i azîmeyi câmi’ ve Âl-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm namıyla şöhret-şiar-ı âlem olan cemaat-ı nuraniyenin icma’ ile tasdikleridir.

İkincisi: Sahabe namıyla dünyada namdar olan cemaat-ı meşhurenin ittifak ile; can ve mallarını, peder ve aşiretlerini feda ettiren bir kuvvetli iman ile tasdikleridir.

Üçüncüsü: ümmetinde yetişen hadsiz muhakkik ve mütebahhir ülemasının cemaat-ı uzmasının tevafuk ile ve ilmelyakîn derecesinde tasdikleridir.

Yirminci Mektub (Ondokuzuncu Mektub’un Yirminci Mektubla münasebeti: Mu’cizat-ı Ahmediye’nin (A.S.M.) tevhid’in en büyük bir delili olmasıdır. Ateşin dumana olan delaleti gibi, müessirden esere yapılan istidlale “bürhan-ı limmî” denildiği gibi; dumanın ateşe olan delaleti gibi, eserden müessire olan istidlale de “bürhan-ı innî” denir. Bürhan-ı innî, şübhelerden daha sâlimdir.. İşarat-ül İ’caz 86)

(Ondokuzuncu Mektub olan Risale-i Ahmediye (A.S.M.) kelime-i şehadetin ikinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ hükmünü ne derece kat’î ve kuvvetli isbat etmiştir; öyle de bu Yirminci Mektub, kelime-i şehadetin birinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ hükmünü, o kat’iyyet ve kuvvetle isbat ediyor.)

Cümle-i tevhidiyenin onbir kelimesinin herbir kelimesinde

· hem birer müjde ve beşaret,

· hem birer mertebe-i tevhid-i rububiyet,

· hem bir ism-i a’zam noktasında bir kibriya-i vahdet ve bir kemal-i vahdaniyet vardır.

Mukaddime iman-ı billah, marifetullah, muhabbetullah, lezzet-i ruhaniye

Birinci Makam Şu kelâm-ı tevhidînin, onbir kelimesinin her birinde birer müjde var. Ve o müjdede birer şifa ve o şifada birer lezzet-i maneviye bulunur.

Birinci Kelime: لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ da hadsiz hacata karşı nokta-i istimdad olan rahmeti, nihayetsiz a’daya karşı nokta-i istinad olan kudreti göstererek müjde verir.

İkinci Kelime: وَحْدَهُ da herşey’in anahtarı yanında, her şey’in dizgini elinde, herşey emriyle halledilen bir olan Allahı göstererek müjde verir.

Üçüncü Kelime: لاَ شَرِيكَ لَهُ de Ezel, Ebed Sultanı olan Cenab-ı Hak, saltanatında şeriki olmadığı gibi; icraat-ı rububiyetinde dahi muinlere, şeriklere muhtaç olmadığını göstererek müjde verir.

Dördüncü Kelime: لَهُ الْمُلْكُ de kendini idare edemeyen, sevdiği ve alâkadar olduğu kâinatı ıslah edemeyen insana umumen mülkün sahibi olan Kadîr, Rahîm ve Hakîm olan Mâlik’ini göstermekle müjde verir.

Beşinci Kelime: وَ لَهُ الْحَمْدُ de nimetin zevalinden elem çeken insana, nimetin lezzeti içinde Hamd ü senaya, medih ve minnete layık olan Mün’imin rahmetinin iltifatını ve şefkatinin teveccühünü ve in’amının devamını göstererek müjde verir.

Altıncı Kelime: يُحْيِى de hayatın ağır tekâlifi altında ezilen insana hayatı veren ve hayatı rızık ile idame eden ve levazımat-ı hayatı da ihzar eden ve hayatın âlî gayeleri ona ait olan ve mühim neticeleri ona bakan Hayy-u Kayyum’un Kerim ve Rahîm olduğunu ve bir hayat-ı bâkiyeyi temin edeceğini göstererek müjde verir.

Yedinci Kelime: وَ يُمِيتُ de Mevti i’dam, hiçlik, fena, inkıraz, sönmek, firak-ı ebedî, adem, tesadüf, fâilsiz bir in’idam zanneden insana bir Fâil-i Hakîm-i Rahîm tarafından bir terhis, bir tebdil-i mekân, Saadet-i Ebediye tarafına, vatan-ı aslîlerine bir sevkiyat, yüzde doksandokuz ahbabın mecma’ı olan âlem-i berzaha bir visal kapısı göstererek müjde verir.

Sekizinci Kelime: وَ هُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ de İnsanın mahbublarının nihayetsiz firaklarından neş’et eden yaralarına merhem sürecek olan bir Mahbub-u Bâki’nin var olduğunu ve bütün kâinatın mevcudatında görünen ve vesile-i muhabbet olan kemal ve hüsün ve ihsanın O Mabud-u Lemyezel ve Mahbub-u Lâyezal’in birtek cilvesi olduğunu göstermekle müjde verir.

Dokuzuncu Kelime: بِيَدِهِ الْخَيْرُ de malının harab olup, sa’yinin heba olmasından feryad edip me’yus olan cinn ü inse netaic-i hayatlarıını muhafaza eden hizmetlerinin mükâfatını verecek ve her hayır elinde ve her hayrı yapabilecek bir Zât-ı Zülcelal’i göstermekle müjde verir.

Onuncu Kelime: وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ de Yaptığı hizmete ettiği ubudiyete mukabil  bir dâr-ı mükâfat, bir mahall-i saadet isteyen insana kudretinde hiçbir cihetle noksaniyet olmayan va’dini yerine getirmeye muktedir olan Kadîr-i Zülcelal’i, Hakîm-i Zülkemal’i, Rahîm-i Zülcemal’i göstermekle müjde verir.

Onbirinci Kelime: وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ de Fenaya, ademe, hiçliğe, zulümata, nisyana, çürümeye, dağılmaya ve kesrette boğulmaya gittiğini tevehhüm eden insana bekaya, vücud-u daimîye, âlem-i nura, Sahib ve Mâlik-i Hakikî’nin tarafına ve Sultan-ı Ezelî’nin payitahtına döneceğini  göstermekle müjde verir.

İkinci Makam İsm-i A’zam noktasında, tevhidin isbatına muhtasar bir işarettir.

Birinci Kelime: لاَ اِلهَ اِلاَّ اللّٰهُ da, bir tevhid-i uluhiyet ve mabudiyet vardır. Şu kâinat yüzünde, hususan zeminin sahifesinde, görünen faaliyet, hallakıyet, fettahiyet ve vehhabiyet bu işleri yapan Faal, Hallak, Fettah, Vehhab bir Zât-ı Zülcelal’in bir Vâhid-i Ehad’in vücub-u vücudunun ve vahdetinin ve uluhiyet ve mabudiyetinin gayet kuvvetli bir bürhanıdır. Şahid-i Ezelî bütün kütüb ve suhufuyla ve ehl-i şuhud bütün tahkikat ve küşûfuyla ve âlem-i şehadet bütün muntazam ahval ve hakîmane şuunatıyla o mertebe-i tevhidde bil’icma’ ittifak ediyorlar.

İkinci Kelime: وَحْدَهُ de bir mertebe-i tevhid vardır. Şu kâinat ve şu mevcudattaki nizam ve mizana ve tanzim ve tevzine baktıkça; birtek, yekta, Vâhid, Ehad, Kadîr, Mürîd, Alîm, Hakîm bir zât vahdaniyet mertebesinde görünür. Hem herşey’in evveline ve âhirine, zahirine ve bâtınına baktıkça; bir Kadîr-i Mürid, bir Rahman-ı Rahîm ve bir Hannan-ı Mennan görünür. Evet her şeyde bir birlik var. Aynı maksada ve gayeye hizmet etmekteki vazifede birlik ise, biri gösterir.

Üçüncü Kelime: لاَ شَرِيكَ لَهُ deki vahdaniyet, Otuzikinci Söz’ün Birinci Makamında gayet kuvvetli ve şaşaalı bir surette isbat ettiğinden, ona havale ederiz.

Dördüncü Kelime: لَهُ الْمُلْكُ de, mâlikiyet mertebe-i uzması, tevhid-i a’zam suretinde vardır.  Şu mertebe-i uzma-i mâlikiyet ve makam-ı a’zam-ı tevhidin bir hüccet-i kübrası, gelecek arabî ibarede izah edilecektir.

Birinci Fıkra: Şu kâinat denilen âlem-i ekber ve insan denilen onun misal-i musaggarı olan âlem-i asgar, kudret ve kader kalemiyle yazılan âfâkî ve enfüsî vahdaniyet delailini gösteriyorlar.

İkinci Fıkra: Sâni’-i Hakîm, kâinatı bir mescid-i kebir şekline döndürmüş ve insanı dahi o mescid-i kebirde bir abd-i sâcid fıtratında yaratmıştır.

Üçüncü Fıkra: O Mâlik-ül Mülk-i Zülcelal, âlem-i ekberi, bir tarla hükmünde yaratıp eker, biçer, mahsulât alır. Ve bir model hükmünde inşa ederek, mensucat-ı san’atını onlara giydirir; cilve-i esmasını, mu’cizat-ı kudretini izhar eder. Ve bir sahife hükmünde inşa ederek manidar mektubatını yazar; hikmetinin âyâtını izhar eder, zîşuurlara okutturur. Şu âlem-i ekberi, mülk şeklinde inşa etmekle beraber; şu insanı dahi öyle bir surette halketmiştir ki; o geniş mülkünde, bütün mülke muhtaç bir memluk hükmüne getirmiştir.

Dördüncü Fıkra: Sâni’-i Zülcelal’in âlem-i ekberdeki san’atı kemal-i intizamından kitab şekline girdiği gibi insandaki sıbgatı ve nakş-ı hikmeti dahi, hitab çiçeğini açtı. Kitab derecesine gelen bütün mevcudattaki san’ata ve hitab makamına gelen insandaki o sıbgata, Vâhid-i Ehad’den başkası karışabilsin? Hâşâ!..

Beşinci Fıkra: Kudret-i İlahiye âlem-i ekberde, haşmet-i rububiyetini gösteriyor. Rahmet-i Rabbaniye ise âlem-i asgar olan insanda, nimetleri tanzim ediyor.

Altıncı Fıkra: Kâinatın heyet-i mecmuasında tezahür eden celal ve haşmet-i rububiyet, vahdaniyet-i İlahiyeyi isbat edip gösterdiği gibi;

Zîhayatların cüz’iyatlarına mukannen erzaklarını veren nimet-i Rabbaniye ve ihsan dahi, cemal ve rahmet noktasında ehadiyet-i İlahiyeyi isbat edip gösterir.

Yedinci Fıkra: Sâni’-i Zülcelal âlem-i ekberin heyet-i mecmuasında bir sikke-i kübrası olduğu gibi, bütün eczasında ve enva’ında dahi birer sikke-i vahdet koymuştur.

Âlem-i asgar olan insanın cisminde ve yüzünde birer hâtem-i vahdaniyet bastığı gibi, herbir azasında dahi, birer mühr-ü vahdeti vardır.

Beşinci Kelime: لَهُ الْحَمْدُ de Bağistan-ı kâinattaki ecram ve mevcudatta, Küre-i Arz bahçesindeki nebatat ve hayvanatta ve Eşcar ve nebatatın başlarındaki ezhar ve semeratta görünen sebeb-i medh olan nimet ve ihsan ve kemal ve cemal ve medar-ı hamd olan herşey onundur, ona aittir. Şu kâinat ağacının zîşuur ve en mükemmel meyvesi ve en mühim neticesi ve makasıd-ı Rabbaniyenin medarı olan insana ilim, hikmet ve kudretiyle kainatı hizmetkar eden Mabud-u Bilhak ve Mahmud-u Bil’ıtlak o zîşuur meyvelerin meyveleri olan hamd ve ibadeti, şükür ve muhabbeti başkalara verip hikmet-i bahiresini hiçe indirmez veyahut kudret-i mutlakasını acze kalbettirmez veyahut ilm-i muhitini cehle çevirmez. Evet âyât-ı Kur’aniyenin işaratıyla, bütün mevcudattan daimî bir surette dergâh-ı İlahiyeye giden bir ubudiyettir, bir tesbihtir, bir secdedir, bir duadır ve bir hamd ü senadır ki; daimî o dergâha gidiyor.

Altıncı Kelime: يُحْيِى de Hayatı verenin yalnız Hayy u Kayyum olduğunu üçyüzbinden ziyade milletlerden oluşan mevcudat ordusuna, ayrı ayrı techizat-ı hayatiyesini vermesi ve idare ve terbiye ve iaşe etmesiyle anlıyoruz. Çünkü o orduyu bütün şuunatıyla ihata eden bir ilm-i muhitin ve o orduyu bütün levazımatıyla idare eden bir kudret-i mutlakanın sahibinden başkası olamaz.

Yedinci Kelime: وَ يُمِيتُ de Mevti verenin bir Kadîr-i Zülcelal, bir Hakîm-i Zülkemal olduğunu mütemadiyen tavaif-i mevcudatı ve her taife içindeki cüz’iyatı ve o taifelerden teşekkül eden âlemleri, kudretiyle hayat verip tavzif etmesiyle, sonra hikmetiyle terhis edip, mevte mazhar ederek âlem-i gayba göndermesiyle anlıyoruz.

Sekizinci Kelime: وَ هُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ de Hayatı daimîdir, ezelî ve ebedîdir. Mevt ve fena, adem ve zeval ona ârız olamamasından O Hayy-ı Lâyemut’un ezelî ve ebedî, Kadîm ve bâki, Vâcib-ül Vücud vesermedî ve hayatının zâtî olduğunu anlıyoruz. Şu hakikata şahid-i katı’, şu kâinatın zeval ve fenasına karşılık bütün mevcudatın, küllî ve cüz’î herbirisinin birer Veysel Karanî gibi, bir münacat-ı maneviye suretinde acz ve fakr ve kusurlarıyla, zıddıyet itibariyle kudret ve kemal-i İlahîyeye esma adedince âyine olmasıdır.

Dokuzuncu Kelime: بِيَدِهِ الْخَيْرُ de Bütün hayrat elinde, bütün hasenat defterinde, bütün ihsanat hazinesinden çıkan Alîm-i Zülcelal’in muhit bir ilmi vardır. Ve herşey’i bütün şuunatıyla bilir, sonra yapar. Madem şu kâinat sahibinin böyle bir ilmi vardır; elbette insanları ve insanların amellerini görür ve insanlar neye lâyık ve müstehak olduklarını bilir, hikmet ve rahmetin muktezasına göre onlarla muamele eder ve edecek.

Şu hakikata işaret eden kâinatın hadd ü hesaba gelmez alâmetleri, âyetleri vardır. Onuna işaret edeceğiz. Bütün mevcudatta görünen bütün hikmetler, inayetler, tezyinatlar, intizamlı mevcudat, mizanlı ve ölçülü hey’at, muntazam miktarlar, şekiller, suretler, bütün zîhayata, herbirisine lâyık bir tarzda, münasib vakitte, ummadığı yerde rızıklarını vermek; umum zîhayatın, ibham ünvanı altında bir kanun-u taayyüne bağlı olan ecelleri, bütün mevcudata şamil, herbir mevcuda lâyık bir surette rahmetin taltifatı; bütün eşyanın san’atındaki ihtimamat ve san’atkârane tasvirat ve mahirane tezyinat, icad ve ibda’-ı eşyada kemal-i sühulet, bir ilm-i ekmele delalet eder.

Eğer denilse: Yalnız ilim kâfi değildir, irade dahi lâzımdır. İrade olmazsa, ilim kâfi gelmez?

Elcevab: Bütün mevcudat, ilm-i muhit sahibinin irade-i külliyesine delalet eder. Buna dair iki külli delil nazara verilecektir. Birincisi hadsiz vaziyetler içinde bir vaziyeti intihab etmek; ikincisi hayvanatın ayrı ayrı teşahhusları ve sîmalarındaki başka başka hikmetli taayyün ve temeyyüzleri bir irade-i külliyenin eseri olduğunu gösterir.

Onuncu Kelime: وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ de Kadîr-i Zülcelal’in kudretine karşı eşyanın nihayet derecede müsahhariyet ve itaatinin ve o kudretin nihayet derecede külfetsiz ve sühuletle iş görmesinin hadsiz esrarından beş sırrını beş nüktede beyan edeceğiz:

Birincisi: Kudret-i İlahiyenin nisbeti kanunîdir. Kudret-i İlahiyeye nisbeten yıldızlar, zerreler gibi kolaydır; hadsiz efrad bir ferd kadar külfetsiz ve rahatça icad edilmesi “nuraniyet sırrı”, “şeffafiyet sırrı”, “mukabele sırrı”, “müvazene sırrı”, “intizam sırrı”, “itaat sırrı”, ile isbat edilerek gösterilmiştir.

İkincisi: Sehavet ve kesret içinde itkan ve hüsn-ü san’at, karışıklık ve ihtilat içinde imtiyaz ve tefrik, mebzuliyet ve vüs’at içinde san’atça kıymetdarlık ve hilkatça güzellik, Şu ef’alin menba’ı olan kudrete nisbeten; en büyük şey, en küçük şey kadar kolaydır ve hadsiz efradın icadı ve idareleri, bir ferd kadar rahatça icad ve idare edilir.

Üçüncüsü: Şu kâinatta, şu görünen tasarrufat ve ef’al ile hükmeden Sâni’-i Kadîr’in kudretine nisbeten, en büyük küll en küçük cüz’ kadar kolay gelir. Efradça kesretli bir küllînin icadı, bir tek cüz’înin icadı kadar sühuletlidir. Ve en âdi bir cüz’îde, en yüksek bir kıymet-i san’at gösterilebilir. Şu hakikatın sırr-ı hikmeti üç menba’dan çıkar:

Evvelâ: İmdad-ı vâhidiyetten. Yani herşey ve bütün eşya, bir tek zâtın mülkü olsa; o vakit vâhidiyet cihetiyle herbir şey’in arkasında, bütün eşyanın kuvvetini tahşid edebilir. Ve bütün eşya, birtek şey gibi kolayca idare edilir. Bu sırr bir tek zatın arkasına ordular tahşid edilmesi temsili ile izah edilmiştir. Bu sırrın delili şu kâinatta nihayet derecede mebzuliyet ve ucuzluk içinde, nihayet derecede san’atça ve kıymetçe yüksek ve âlî bir keyfiyet görünmesidir.

Sâniyen: Yüsr-ü vahdetten. Yani birlik usûlüyle bir merkezde, bir elden, bir kanunla olan işler; gayet derecede kolaylık veriyor. Müteaddid merkezlere, müteaddid kanuna, müteaddid ellere dağılsa müşkilât peyda eder. Hem birtek şeyi, san’atça bütün eşya kadar kıymetli yapabilir. Ve hadsiz efradı, gayet kıymetdar bir surette icad ederek; şu görünen hadsiz mebzuliyet ve nihayetsiz ucuzluk lisanıyla, cûd-u mutlakını gösterir ve hadsiz sehavetini ve nihayetsiz hallakıyetini izhar eder. Bu sırr ordunun teçhiz edilmesi ve ağaca takılı duran meyvenin tek kökten yetişmesi temsili ile izah edilmiştir.

Sâlisen: Tecelli-i ehadiyetten. Yani Sâni’-i Zülcelal’inin nur olan bütün sıfâtıyla ve nuranî olan bütün esmasıyla, teveccüh-ü ehadiyet sırrıyla öyle bir tecellisi var ki; hiçbir yerde olmadığı halde, heryerde hazır ve nâzırdır. Teveccühünde inkısam olmaz. Aynı anda, her yerde, külfetsiz, müzahamesiz her işi yapar. Onun içindir ki; bir çekirdekte koca bir ağacı manen dercettiği gibi, bir âlemi birtek ferdde dercedebilir. Bu sırr bir tek güneşin hadsiz eşyaya bir anda tecezzi etmeksizin o şeyin kabiliyetine göre tecelli etmesi temsili ile izah edilmiştir.

Dördüncüsü: Şu kâinatta şu görünen ef’al ile tasarruf eden Zât-ı Kadîr’in kudretine nisbeten Cennet’in icadı, bir bahar kadar kolay ve bir baharın icadı, bir çiçek kadar kolaydır. Ve bir çiçeğin mehasin-i san’atı ve letaif-i hilkati, bir bahar kadar letafetli ve kıymetli olabilir. Şu hakikatın sırrı üç şeydir:

Birincisi: Sâni’deki vücub ile tecerrüd. Yani şu kâinatın Sâni’-i Zülcelali, Vâcib-ül Vücud’dur. Yani: Onun vücudu zâtîdir, ezelîdir, ebedîdir, ademi mümteni’dir, zevali muhaldir ve tabakat-ı vücudun en rasihi, en esaslısı, en kuvvetlisi, en mükemmelidir. Sair tabakat-ı vücud, onun vücuduna nisbeten gayet zaîf bir gölge hükmündedir. Ve o derece vücud-u Vâcib rasih ve hakikatlı ve vücud-u mümkinat o derece hafif ve zaîftir ki; Cennet’in icadı, bir bahar kadar kolay ve bir baharın icadı, bir çiçek kadar kolaydır. Ve bir çiçeğin mehasin-i san’atı ve letaif-i hilkati, bir bahar kadar letafetli ve kıymetli olabilir. Hususan vücud rüsuh-u tam kazandıktan sonra, maddeden mücerred ise, kayıd altına girmezse; o vakit cüz’î bir cilvesi, sair hafif tabakat-ı vücudun çok âlemlerini çevirebilir. Bu sırrı izah için misal olarak âyine ve hâfıza verilmiştir.

İkincisi: Mahiyetinin mübayenetiyle adem-i takayyüd. Yani Sâni’-i Kâinat, elbette kâinat cinsinden değildir. Mahiyet-i mukaddesesi hem Vâcib-ül Vücud’dur, hem maddeden mücerreddir, hem bütün mahiyata muhaliftir; misli, misali, mesîli yoktur. Elbette o Zât-ı Zülcelal’in o kudret-i ezeliyesine nisbeten bütün kâinatın idaresi ve terbiyesi; bir bahar, belki bir ağaç kadar kolaydır. Haşr-i a’zam ve dâr-ı âhiret, Cennet ve Cehennem’in icadı; bir güz mevsiminde ölmüş ağaçların yeniden bir baharda ihyaları kadar kolaydır. Bu sırrı izah için iki misal verilmiştir. Biri kemerli kubbelerdeki ustalık san’atının bir ustaya verilmesi diğeri taburun idaresinin bir zabite  verilmesidir.

Üçüncüsü: Adem-i tahayyüz ile adem-i tecezzidir. Yani mekândan münezzehiyetiyle beraber her mekânda hazır olması ve tecezzi ve inkısam olmaması ile birlikte her şeye karşı, bütün esmasıyla müteveccih olması nihayet derecede kolaylığa sebebiyet verir.

Elhasıl: Sâni’-i Kadîr külfetsiz, mualecesiz, sür’atle, sühuletle herşey’i o şey’e lâyık bir surette halkeder. Külliyatı, cüz’iyat kadar kolay icad eder. Cüz’iyatı, külliyat kadar san’atlı halkeder.

Beşincisi: Şu nihayetsiz sür’at ve hadsiz sühuletle vücud-u eşya, ehl-i hidayet için kudret-i Sâni’in kemaline ve herşey ona nisbeten kolay olduğuna delil-i kat’î ve bürhan-ı yakînî olduğu halde; ehl-i dalaletin ise nihayetsiz bir kudretin delilini, onun ademine delil yapar; nihayetsiz muhalât kapısını açar.

Onbirinci Kelime: وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ de Dâr-ı fâniden dâr-ı bâkiye ve saadet-i ebediye ile Cennet’e dönüleceğinin isbatını Onuncu Söz’ün oniki bürhanına ve Yirmidokuzuncu Söz’ün altı esasına havale ederiz. Bu Onbirinci kelimede o Kadîr-i Mutlak ve Alîm-i Külli Şey’in bütün semavî kitabları ve fermanlarıyla va’dettiği Cennet’i ve saadet-i ebediyeyi nev’-i beşerin ehl-i imanına vereceğini  isbat ediyor.  Çünki va’dini îfa etmemek, ya cehilden veya aczden ileri gelir. Hâlbuki Yirminci Mektub’un ilk on kelimesinde şu kâinatın Sâni’-i Hakîm’inin ve şu insanların Hâlık-ı Rahîm’inin nihayetsiz bir ilm-i muhit ve hadsiz bir irade-i külliye ve nihayetsiz bir kudret-i mutlaka sahibi olduğu isbat edildikten sonra Kadîm-i Bâki’nin makarr-ı saltanat-ı ebediyesine gidileceğine zerre miktar şübhe yeri kalmaz. Hem başta Fahr-i Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm olarak bütün insanlığın istediği, kâinatta tecelli eden bütün esma-i hüsnanın iktiza ettiği, bütün mevcudatın bütün hakaikıyla işaret ettiği, Kur’an-ı Hakîm binler âyât u beyyinatıyla gösterdiği ve Habib-i Ekrem binler mu’cizat-ı bahiresine istinad ederek ders verdiği saadet-i ebediyeye gidilecektir. Saadet-i ebediyyenin vukuu için merciimiz onun dergâhıdır, melceimiz onun rahmetidir ve hâkeza…

Yirminci Mektub’un Onuncu Kelimesine Zeyldir

Sual: Zerreler memur-u İlahî de olsalar, yine herbir zerrede, ya bir ilm-i muhit veya bir kudret-i mutlaka veya hadsiz manevî makinalar, matbaalar bulunmak lâzım gelir. tâ hadsiz muntazam vazifelerini yapabilsinler. Bunun hallini isterim.

Elcevab: Bütün mevcudat birtek Sâni’a verilse, birtek mevcud gibi kolay ve sühuletli olur. Bu hakikata karşı nefsin itminanını temin edecek üç temsil beyan edeceğiz:

Birinci Temsil: Şeffaf parlak bir zerrecik, Güneş’e intisab edip ona karşı gözünü açıp baksa; o vakit o koca Güneş’i ziyasıyla, elvan-ı seb’asıyla, hararetiyle hattâ mesafesiyle içine alabilir ve bir nevi tecelli-i a’zamına mazhar olur. Aynen öyle de, eğer zerreler Vâhid-i Ehad’e isnad edilse; o vakit her bir masnu, herbir zerre ona mensub olur, onun memuru hükmüne geçer. Şu intisabı onu tecelliye mazhar eder. Bu mazhariyet ve intisabla, nihayetsiz bir ilim ve kudrete istinad eder.

İkinci Temsil: İki kardeş var. Hamiyetli, milliyet-perver kardeş, padişaha intisab etti, askere kaydedildi. O intisab ile, koca bir ordu ona nokta-i istinad oldu. Ve o istinad ile arkasında, padişahın himmetiyle bir ordunun manevî kuvveti tahşid edilebilir bir kuvve-i maneviye ile harbe atıldı. Aynen öyle de, eğer her mahluk, her zerre doğrudan doğruya Vâhid-i Ehad’e isnad edilse ve onlar ona intisab etseler; o vakit o intisab kuvvetiyle ve seyyidinin havliyle, emriyle; yüzbin defa esbab-ı tabiiyenin fevkinde mu’cizat-ı san’ata mazhar olabilir.

Üçüncü Temsil: Meselâ iki arkadaş var. Hiç görmedikleri bir memleketin ahvaline dair istatistikli bir nevi coğrafya yazmak istiyorlar. Birisi, o memleketin padişahına intisab edip, telgraf ve telefon dairesine girer. On paralık bir tel ile, kendi telefon makinasını devletin teline rabteder. Her yer ile görüşür, muhabere eder, malûmat alır. Gayet muntazam ve mükemmel coğrafya istatistiğine ait san’atkârane bir eser yapar. Aynen öyle de, eğer hadsiz eşya ve mahlukat Vâhid-i Ehad’e verilse, o vakit o irtibat ile herşey birer mazhar olur. O Şems-i Ezelî’nin tecellisine mazhariyetle, kavanin-i hikmetine ve desatir-i ilmiyesine ve nevamis-i kudretine irtibat peyda eder. O vakit havl ve kuvvet-i İlahiye ile herşey’i görür bir gözü ve her yere bakar bir yüzü ve her işe geçer bir sözü hükmünde bir cilve-i Rabbaniyeye mazhar olur.

Elhasıl: Vahdet ve iman yolunda, vücub derecesinde bir sühulet ve kolaylık var. Şirk ve esbabda, imtina derecesinde müşkilât ve suubet var. Çünki bir vâhid, külfetsiz olarak kesîr eşyaya bir vaziyet verir ve bir neticeyi istihsal eder. Eğer o vaziyeti almayı ve o neticeyi istihsal etmeyi, o eşya-yı kesîreye havale edilse; o vakit pek çok külfetle ve pek çok hareketlerle ancak o vaziyet alınır ve o netice istihsal edilir. Meselâ Üçüncü Mektub’da denildiği gibi: gece gündüzün münavebesi ve mevsimlerin değişmesi gibi büyük maslahatların vücud bulması demek olan o ulvî, hikmetli netice-i Arziye, , eğer vahdete verilse; o Sultan-ı Ezel kolayca Küre-i Arz gibi bir neferi, o vaziyet ve o netice için ecram-ı ulviyeye kumandan tayin eder. O vakit Arz, emir aldıktan sonra, memuriyet neş’esinden mevlevî gibi zikr ü semaa kalkar; az bir masrafla o güzel vaziyet hasıl olur, o mühim netice vücud bulur.

Netice-i Meram: Bütün eşyanın vâhidden sudûru, bir vâhidin hadsiz eşyadan sudûrundan çok derece eshel ve kolaydır. Nasılki bir zabit, bin neferin tedbirini, bir nefer gibi kolay yapar ve bir neferin tedbiri, bin zabite havale edilse; bin nefer kadar müşkilâtlı olur, keşmekeşe sebebiyet verir.

Yirmibirinci Mektub (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi Yirmibirinci mektubda da tevhid-i hakikiyi ders alan bir insanın ihtiyar vâlideynine veya akrabasına veya müslüman kardeşlerine şefkatle muamele etmesi gerektiğinin dersi verilmiştir.)

(Yirmialtıncı Lem’anın Zeylidir.)

Âyeti, beş ayrı ayrı surette ihtiyar vâlideyne şefkati celbettiğinin sırrı;

Evvela dünyada en yüksek hakikat, hayatını evlâdlarının hayatına feda eden peder ve vâlidelerin evlâdlarına karşı şefkatleri olduğu gibi en âlî hukuk dahi, onların o şefkatlerine mukabil hürmet haklarıdır.

Saniyen Rahman, Rahîm ve Latif ve Kerim olan Hâlık-ı Zülcelali Vel’ikram, çocuk hükmüne gelen ve çocuklardan daha ziyade merhamete lâyık ve şefkate muhtaç olan ihtiyarların rızıklarını, bereket suretinde gönderip onların iaşelerini, tama’kâr ve bahil insanlara yükletmediğinden hürmet haklarıdır.

Salisen ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için vesile-i bereketi olduğundan hürmet haklarıdır.

Rabian ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için vasıta-i rahmet olduğundan hürmet haklarıdır.

Hamisen ihtiyarlık halinde bir hanede bulunan peder ve vâlide o hane için sebeb-i def’-i musibet olduğundan hürmet haklarıdır.

Yirmiikinci Mektub Şu Mektub, iki mebhastır. Birinci Mebhas, ehl-i imanı uhuvvete ve muhabbete davet eder. (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu birinci mebhasda da ehl-i iman arasındaki vahdet bağlarının bilinmemesinden ileri gelen kin ve adavet ve tarafgirliğin kaldırılması için uhuvvet düsturları gösterilmiştir.)

Birinci Mebhas Mü’minlerde nifak ve şikak, kin ve adavete sebebiyet veren tarafgirlik ve inad ve hased; altı vecih ile çirkin ve merduddur, muzır ve zulümdür ve hayat-ı beşeriye için zehirdir.

Birinci Vecih: Hakikat nazarında zulümdür. Bir mü’minin vücudunda iman ve İslâmiyet ve komşuluk gibi yirmi sıfât-ı masume varken; câni sıfatı yüzünden ona kin ve adavet bağlamak bir zulümdür. Uhuvveti iktiza eden hakikatler çokken az olan sıfatlar yüzünden adavet etmek zulümdür.

İkinci Vecih: Hem hikmet nazarında dahi zulümdür. Zira adavet ve muhabbet, nur ve zulmet gibi zıddırlar. İkisi, mana-yı hakikîsinde olarak beraber cem’ olamazlar.

Üçüncü Vecih: Hakikat ve şeriat ve hikmet-i İslâmiye nazarında bir mü’minde bulunan câni bir sıfat yüzünden sair masum sıfatlarını mahkûm etmek adalet-i mahzayı ifade eden

 وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرَى sırrına göre zulümdür.

Dördüncü Vecih: Hayat-ı şahsiye nazarında zulüm olduğunu gösteren dört düsturdur.

Birincisi: “Mesleğim haktır veya daha güzeldir” demeye hakkın var. Fakat “Yalnız hak benim mesleğimdir” demeye hakkın yoktur.

İkinci Düstur: Senin üzerine haktır ki: Her söylediğin hak olsun. Fakat her hakkı söylemeğe senin hakkın yoktur.

Üçüncü Düstur: Adavet etmek istersen, kalbindeki adavete adavet et; onun ref’ine çalış. Hem hasmını mağlub etmek istersen, fenalığına karşı iyilikle mukabele et.

Dördüncü Düstur: Ehl-i kin ve adavet

1. Hem nefsine, Hasmına gelen nimetlerden azabı ve korkusundan gelen elemi nefsine çektirir, nefsine zulmeder.

2. Hem mü’min kardeşine, mü’min kardeşinden sana gelen bir fenalığı, bütün bütün ona verip, onu mahkûm etmekle mü’min kardeşine zulmeder.

3. Hem rahmet-i İlahiyeye zulmeder, tecavüz eder. Hem ona gelen musibetlerden memnun ve nimetlerden mahzun olup kader ve rahmet-i İlahiyeye, onun hakkında ettiği iyiliklerden küsüyor. Âdeta kaderi tenkid ve rahmete itiraz ediyor.

Eğer dersen: “İhtiyar benim elimde değil; fıtratımda adavet var. Hem damarıma dokundurmuşlar, vazgeçemiyorum.”

Elcevab: Sû’-i hulk ve fena haslet eseri gösterilmezse ve gıybet gibi şeylerle ve muktezasıyla amel edilmezse; kusurunu da anlasa zarar vermez.

Cây-ı dikkat bir hâdise: Mütedeyyin bir ehl-i ilim, fikr-i siyasîsine muhalif bir âlim-i sâlihi, tekfir derecesinde tezyif edip kendi fikrinde olan bir münafığı, hürmetkârane medh etmesi tarafgirliğin neticesidir.

Beşinci Vecih: Hayat-ı içtimaiyece, inad ve tarafgirlik, gayet muzır olduğunu beyan eder.

Birinci sual ve cevabdan çıkan hükümler: İhtilaf ikidir. Biri müsbet diğeri menfidir. Hadiste rahmet olan ihtilaf ise müsbet olan ihtilaftır.

İkinci sual ve cevabdan çıkan hükümler: Tarafgirlik ikidir. Biri hak namına diğeri nefis hesabınadır. Mazlum avamı, zalim havassın şerrinden kurtaran tarafgirlik ise hak namına olandır.

Üçüncü sual ve cevabdan çıkan hükümler: Tesadüm-ü efkâr ikidir. Biri hak namına diğeri, firavunlaşmış nefs-i emmare hesabınadır. Hak namına, hakikat hesabına olan tesadüm-ü efkâr ise; maksadda ve esasta ittifak ile beraber, vesailde ihtilaf eder.

Elhasıl: Allah namına sev, Allah namına buğz et ve Allah namına hükmet vesselam..

Cây-ı ibret bir hâdise’de İmam-ı Ali Radıyallahü Anh’ın nefis hesabına hükmetmeyip Allah namına hükmetmek için kılıncını çekip keseceği zaman, kendisine tüküren kâfiri bırakmış, kesmemiş.

Hem medar-ı dikkat bir vakıa‘da bir hâkim, bir hırsızın elini şeriat namına, kanun-u İlahî hesabına kesemeyip nefsine o hükümden bir hisse çıkardığı için , adaletle iş görmemiş.

Cây-ı teessüf bir halet-i içtimaiye: “Haricî düşmanların zuhur ve tehacümünde dâhilî adavetleri unutmak ve bırakmak”

Kalb-i İslâmı ağlatacak müdhiş bir maraz-ı hayat-ı içtimaî: Birbiri arkasında tehacüm vaziyetini alan hadsiz düşmanlar varken, cüz’î adavetleri unutmayıp, düşmanların hücumuna zemin hazır etmek hayat-ı içtimaiye-i İslâmiyeye bir hıyanettir.

Medar-ı ibret bir hikâye: Hasenan aşiretinin birbirine düşman iki kabîlesinin Sipkan veya Hayderan aşireti gibi bir kabîle karşılarına çıktığı vakit; haricî düşman aşireti def’edinceye kadar, dâhilî adaveti hatırlarına getirmezlerdi.

İşte ey mü’minler! Ehl-i iman aşiretine karşı tecavüz vaziyetini alan ehl-i dalalet ve ilhad ve ehl-i küfre karşı uhuvvet düsturları ile hareket etmek iktiza eder. Zira ehadîs-i şerifte Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam, Âhirzamanın Süfyan ve Deccal gibi nifak ve zındıka başına geçecek eşhas-ı müdhişe-i muzırraları, İslâm’ın ve beşerin hırs ve şikakından istifade ederek az bir kuvvetle nev’-i beşeri herc ü merc edip ve koca Âlem-i İslâmı esaret altına alacağına işaret etmiştir. Bu vaziyete karşı çare-i necat ise uhuvvet düsturlarını ders veren Hazret-i Mehdi’ye iktida etmektir.

Altıncı Vecih: Hayat-ı maneviye ve sıhhat-ı ubudiyet, adavet ve inad ile sarsılır. Zira tarafgir bir muannid, kendi a’mal-i hayriyesinde hasmına tefevvuk ister. Livechillah için a’mel etmeyip tefevvuk için amel eder. Hem hüküm ve muamelâtında tarafgirini tercih ederek adalet edemez.

İkinci Mebhas (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu ikinci makamda hırsla rızkı aramanın Tevhid-i hakikiye münafi olduğu gösterilmiştir.)

Hayat-ı İslâmiyeye en müdhiş bir maraz-ı muzır olan hırs, sebeb-i haybettir ve illet ve zillettir ve mahrumiyet ve sefaleti getirir.

Evet hırs, zîhayat âleminde nebatat ve hayvanattan tut, yavrular ve canavarlara kadar, milletler içinde Yahudi milletinden tut,  en cüz’î bir ferd-i insana kadar sû’-i tesirini gösterir. Tevekkülvari taleb-i rızk ise, bilakis medar-ı rahattır ve her yerde hüsn-ü tesirini gösterir. Bu hakikatı te’yid eden divanhane temsili verilmiştir.

Hem en cüz’î işlerde de herkesin hırsın sû’-i tesirini hissettiğine  üç misal verilmiştir. (Dilenci, uyku ve bekleme misalleri) Kişinin hırs göstermediğinin delili tertib-i eşyada teenni-i hikmet ile hareket etmesidir.

Hem hırs yolunda erkân-ı İslâmiyenin mühim bir rüknü olan zekatı, terketmekle hem kişiler hemde devletler zarara düşer. Zira zekat, her şahıs ve her devlet için sebeb-i bereket ve dâfi-i beliyyattır. Hakikatlı bir rü’ya-yı hayaliyede, Birinci Harb-i Umumî’deki vaziyetimiz buna bir delildir.

Beşerin hayat-ı içtimaîsinde bütün ahlâksızlığın ve bütün ihtilalatın menşe’i iki kelimedir:

Birisi: “Ben tok olduktan sonra, başkası açlıktan ölse bana ne?”

İkincisi: “Sen çalış, ben yiyeyim.”

Bu iki kelimeyi de idame eden, cereyan-ı riba ve terk-i zekattır. Bu iki müdhiş maraz-ı içtimaîyi tedavi edecek tek çare, vücub-u zekat ve hurmet-i ribadır.

(Hırs göstermek ve zekâtı vermemek mülk umumen Allah’ındır manasına muhaliftir. Ve zekât vermemek müminler arasında adavete sebeb oluyor. Namaz kul ile Allah arasında bir bağ olduğu gibi zekâtta fakirle zengin arasında bir köprüdür. Hırs gösteren zekat vermeyerek müminlerle olan manevi bağlarını koparmış olur. İnsanın dini ne kadar anladığının bir ölçüsü Allah’a olan bağlılığını gösteren kişinin kıldığı namazı diğer bir ölçüsü de müminlerle olan muamelatıdır.)

İhsanlar zekat namına olmazsa, üç zararı hem riya ve şöhreti, hem kendisine minnet edilme beklentisini hem kendini tevziat memuru makamından tezlil etmeyi kazanıyorsun.

Zekat namına olsa hem farzı eda etmeyi, hem sevabı, hem ihlası, hem makbul bir duayı kazanıyorsun.

Hâtime Gıybet hakkındadır. (Yirminci Mektubda tevhid-i hakiki ders verildiği gibi bu hâtimede gıybet etmenin Tevhid-i hakikiye münafi olduğu gösterilmiştir. Gıybetin en tehlikeli şekli âyetin de işaret ettiği; din noktasında herkesin istifade ettiği bir Zâtı, halk arasında küçük düşürmek için yapılan gıybettir. İkinci sırada tehlikeli olan gıybet ise kazf-ı muhsanat nev’idir. Yani gözüyle görmüş dört şahidi gösteremeyen bir insan, bir erkek veya kadın hakkında zina isnad etmek; en şeni’ bir günah-ı kebair ve en zalimane bir cinayettir, hayat-ı içtimaiye-i ehl-i imanı zehirlendirir bir hıyanettir, mes’ud bir ailenin hayatını mahveden bir gadirdir. Barla Lahikası 267)

Yirmibeşinci Söz’ün Birinci Şu’lesinin Birinci Şuaının Beşinci Noktasının makam-ı zemm ve zecrin misallerinden olan birtek âyetin ifadesiyle ve kelimelerin ayrı ayrı delaletiyle: Zemm ve gıybet, aklen ve kalben ve insaniyeten ve vicdanen ve fıtraten ve milliyeten mezmumdur.

Gıybet, ehl-i adavet ve hased ve inadın en çok istimal ettikleri alçak bir silâhtır. İzzet-i nefis sahibi, bu pis silâha tenezzül edip istimal etmez.

Gıybet odur ki: Gıybet edilen adam hazır olsa idi ve işitse idi, kerahet edip darılacaktı. Eğer doğru dese, zâten gıybettir. Eğer yalan dese; hem gıybet, hem iftiradır. İki katlı çirkin bir günahtır.

Gıybet, mahsus birkaç maddede caiz olabilir: Birisi: Vazifedar adama şikayet maksadıyla Birisi de: meşveretin hakkını vermek maksadıyla Birisi de: tarif ve tanıttırmak maksadıyla

Birisi de: fısktan sakındırmak maksadıyladır

Eğer gıybet etti veyahut isteyerek dinledi; o vakit اَللّٰهُمَّ اغْفِرْلَنَا وَ لِمَنِ اغْتَبْنَاهُ demeli, sonra gıybet edilen adama ne vakit rast gelse, “Beni helâl et” demeli.

Yirmiüçüncü Mektub (Yirmiikinci Mektub da mü’minler arasındaki uhuvveti temin eden esaslar gösterilmişti. Yirmiüçüncü Mektubta ise mü’minler arasındaki münasebetlerin ölçüsü gösterilecektir.  Şöyle ki:

Birinci sualde mü’minin mü’mine en büyük yardımı dua iledir. Bu yüzden bu sualde mü’minin mü’mine en iyi duasının nasıl olması gerektiğini izah ediyor.

İkinci sualde Sahabe-i Kiram Hazeratına Radıyallahü Anh denildiği gibi Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîne, Rahimehullah; onlardan sonrakilere, Gaferehullah; ve Evliyaya, Kuddise Sırruhu diyerek dua etmemiz gerekmektedir.

Üçüncü sualde âlem-i İslamdaki büyük Zevatın efdaliyet sırası gösterilmiştir. Şöyle ki umum müçtehidîn, aktabdan daha efdaldir denilmez. Fakat Eimme-i Erbaa, Sahabeden ve Mehdi’den sonra en efdallerdir.

Dördüncü sualde insanın üç sabırla mükellef olduğu üzerine durulmuştur. Allah Uhuvvet noktasında kardeşinden gelen sıkıntılara sabredenlerle beraberdir.

Beşinci sualde sinn-i mükellefiyet onbeş sene kabul edildiğinden sinn-i mükellefiyetten evvel ibadet etmeyen çocuklara karşı uhuvvetle mukabele etmemiz gerektiğine işaret ediyor.

Altıncı sualde meşakkatli ve musibetli olan ihtiyarlık halletine giren mü’minlere uhuvvetle mukabele etmemiz gerektiğine işaret ediyor.

Yedinci sualde ahireti esas alan bir gencin uhuvvet düsturlarını kırmayıp mü’minlerle ahiretteki beraberliğini düşünerek muamele etmesi gerektiğine işaret ediyor.

Sekizinci sualde mü’min kardeşinden sana gelen zarar, velev nesebi kardeşlerinin Yusuf’a AS yaptıklar nev’inden olsa dahi uhuvvet düsturlarını kırmayıp mü’minlerle ahiretteki beraberliğini düşünerek muamele etmek gerektiğine işaret ediyor. Hem ahireti esas alan birisi dünyevi zararlara ehemmiyet vermez. Dünyevi en büyük zarar olan ölümü ahirete gitmeye vesile bilir. Daha ölüm gelmeden evvel ölmek ister.)

Birinci Sualiniz: Mü’minin mü’mine en iyi duası nasıl olmalıdır?

Elcevab: Esbab-ı kabul dairesinde olmalı. Dua edileceği vakit, istiğfar ile manevî temizlenmeli, sonra makbul bir dua olan salavat-ı şerifeyi şefaatçı gibi zikretmeli ve âhirde yine salavat getirmeli. Hem gıyaben ona dua etmek. Hem hadîste ve Kur’anda gelen me’sur dualarla dua etmek. Hem hulûs ve huşu’ ve huzur-u kalb ile dua etmek. Hem mevâki’-i mübareke ve mevakit-i mübarekede dua etmek.

İkinci Sualiniz: Sahabe-i Kiram Hazeratına Radıyallahü Anh denildiğine binaen, başkalara da bu manada söylemek muvafık mıdır?

Elcevab: Evet denilir. Fakat örf-ü ülemada Sahabeye, Radıyallahü Anh; Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîne, Rahimehullah; onlardan sonrakilere, Gaferehullah; ve Evliyaya, Kuddise Sırruhu denilir.

Üçüncü Sualiniz: Başta müçtehidîn-i izam imamları mı efdal, yoksa hak tarîkatların şahları, aktabları mı efdaldir?

Elcevab: Umum müçtehidîn, aktabdan daha efdaldir denilmez. Fakat Eimme-i Erbaa, Sahabeden ve Mehdi’den sonra en efdallerdir denilir.

Dördüncü Sualiniz: Allah sabredenlerle beraberdir ayetin de hikmet ve gaye nedir?

Elcevab: Cenab-ı Hakk’ın inayet ve tevfiki, teenni ile hareket eden sabırlı ve tevekküllü adamlarla beraberdir. Çünki sabır üçtür:

Biri: Masiyetten kendini çekip sabretmektir. Şu sabır takvadır.

İkincisi: Musibetlere karşı sabırdır ki, tevekkül ve teslimdir.

Üçüncü Sabır: İbadet üzerine sabırdır ki, şu sabır onu makam-ı mahbubiyete kadar çıkarıyor.

Beşinci Sualiniz: Sinn-i mükellefiyet onbeş sene kabul ediliyor. Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm, nübüvvetten evvel nasıl ibadet ederdi?

Elcevab: Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’ın, bakiyye-i dini ile; fakat farziyet ve mecburiyet suretiyle değil, belki ihtiyarıyla ve mendubiyet suretiyle ibadet ederdi.

Altıncı Sualiniz: Sinn-i kemal itibar olunan kırk yaşında nübüvvetin gelmesi ve ömr-ü saadetlerinin altmışüç olmasındaki hikmet nedir?

Elcevab: Melekât-ı akliye ve istidadat-ı kalbiyenin inkişafı ve tekemmülü ile hevesat-ı nefsaniyenin  tevakkuf zamanı ise kırk yaşıdır.

Amma ömr-ü saadetinin altmışüç olmasının hikmeti ise, meşakkatli ve musibetli olan ihtiyarlık hallerini göstermeyerek ümmetinin muhabbetinin devam etmesi ve ümmetinin ömr-ü galibine işaret içindir.

Yedinci Sualiniz: “En hayırlı genç odur ki; ihtiyarlara benzeyenlerdir. Ve ihtiyarlarınızın en kötüsü gençlere benzemek isteyenlerdir.” hadîs midir; bundan murad nedir?

Elcevab: Hadîs olarak işitmişim.

Senin levhanda gördüğün ikinci parçanın sahih sureti şudur ki; Dost istersen Allah yeter. Yârân istersen Kur’an yeter. Mal istersen kanaat yeter. Düşman istersen nefis yeter. Nasihat istersen ölüm yeter.

Yedinci mes’elenize bir sekizinciyi ben ilâve ediyorum. En güzel bir kıssanın güzel bir nüktesidir. Ahsen-ül kasas olan Kıssa-i Yusuf Aleyhisselâm hâtimesi Hazret-i Yusuf’un mevtini haber veriyor ve diyor ki: Şu ferahlı ve saadetli vaziyetten daha saadetli, daha parlak bir vaziyete mazhar olmak için, Hazret-i Yusuf kendisi Cenab-ı Hak’tan vefatını istedi ve vefat etti; o saadete mazhar oldu.

Yirmidördüncü Mektub (Yirmiüçüncü Mektubun ahirinde Yusuf’un AS ölümü istemesi ile kâinattaki zeval ve firak ihtar ediliyor. Yirmidördüncü Mektubta ise kâinattaki umum zeval ve firakın hikmetleri anlatılmıştır. Aynı mana Onyedinci Mektubta da vardır. Şöyle ki çocuğun vefatı kâinattaki zeval ve firakı ihtar ettiği gibi Onsekizinci Mektubun üçüncü sualinde de kâinattaki zeval ve firakın hikmetinin gösterilmiştir.)

Sual: Eazım-ı Esma-i İlahiyeden olan Rahîm ve Hakîm ve Vedud’un iktiza ettikleri şefkatperverane terbiye ve maslahatkârane tedbir ve muhabbetdarane taltif, nasıl ve ne suretle, müdhiş ve muvahhiş olan mevt ve adem ile, zeval ve firak ile, musibet ve meşakkat ile tevfik edilebilir?

Elcevab: Dâî ve muktezîyi gösteren beş remiz ile ve gayeleri ve faideleri gösteren beş işaretle tevfik edilebilir.

Birinci Makam: Vücuda gelen mevcudatın durmadan fenaya gitmesinin vech-i tevfikini, dâî ve muktazileri gösteren beş remiz ile izah etmiştir. Şöyle ki;

Birinci Remiz: Herbir nevi mevcudatın mahiyetinin tebarüz etmesi ve nukuş-u esmasıyla kemalât-ı san’atını göstermek için; vücuda gelen mevcudat durmadan fenaya gidiyor. Hem herbir mevcuda dahi, ona lâyık bir tarzda bir ücret olarak; bir kemal, bir lezzet, bir feyz veriyor.

İkinci Remiz: Zât-ı Rahman ve Rahîm’in şuunatı hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ediyor. Ve o hadsiz faaliyet dahi, hadsiz bir tebdil ve tağyir ve tahvil ve tahribi dahi iktiza ediyor. Ve o hadsiz tağyir ve tebdil dahi; mevt ve ademi, zeval ve firakı iktiza ediyor. Şuunatları sırasıyla sayarasak muhabbet ve rahmet şuunatı altında şefkat-i mukaddeseden ve muhabbet-i münezzeheden ve şevk-i mukaddese ve sürur-u mukaddese ve lezzet-i mukaddese ve memnuniyet-i mukaddese ve hadsiz iftihar-ı mukaddes şuunatları vardır.

Üçüncü Remiz: Eşyanın zeval ve fenası Baki ve sermedi bir Zatın cemal ve kemalini farklı nakışlarda gösterdiği için eşyanın zeval ve fenaya gitmesi iktiza ediyor. Bu hikmete binaen eşyayı bir manevî beka içinde teceddüd eder; tahrib ve fena, i’dam ve zeval değildirler. Eşya, zîruh değilse esma-i İlahiyeye bir âyine olur. Zîruh olup, zevil-ukûlden değilse ervah-ı bâkiyeleri birer esma-i İlahiyeye istinad ederek devam eder, belki kendine lâyık bir saadete gider. Zîruh ve zevil- ukûlden ise olanlar için kemalâta kavuşmaktır.

Dördüncü Remiz: Her kemal ve cemal sahibi, fıtraten cemal ve kemalini görmek ve göstermek istemesi sırrınca; Zât-ı Akdes’in, her esmasındaki daimi ve sermedi olan Cemal ve Kemalinin ayrı ayrı nakışlarının görünmesi için, mevcudatın ânen fe-ânen tazelendirilmesi iktiza eder.

Beşinci Remiz: İki nüktedir.

Birinci Nükte: İmanın ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder. Zira herbir şey, Vâcib-ül Vücud’a intisab noktasında bütün mevcudatla münasebetdar olur. Firaklar, zevaller, o noktada yoktur. Bir ân-ı seyyale yaşamak, hadsiz envâr-ı vücuda medardır.

İkinci Nükte: Dünyanın ve eşyanın üç tane yüzü var.

Birinci Yüzü: Esma-i İlahiyeye bakar, onların âyineleridir. Dünyanın Esma-i İlahiyeye bakan yüzünün ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder.

İkinci Yüzü: Âhirete bakar, âlem-i bekaya nazar eder, onun tarlası hükmündedir. Dünyanın âhirete bakan yüzünün ne kadar kıymetdar olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder.

Üçüncü Yüzü: Fânilere, yani bizlere bakar ki; fânilerin ve ehl-i hevesatın maşukası ve ehl-i şuurun ticaretgâhı ve vazifedarların meydan-ı imtihanlarıdır. Dünyanın ilk iki yüzüne bakmayan fanilere ve ehl-i hevesata bakan yüzünün ne kadar kıymetsiz olduğunun anlaşılması eşyanın zeval ve fenaya gitmesini iktiza eder.

Elhasıl: Şu mevcudat-ı seyyale, şu mahlukat-ı seyyare, Vâcib-ül Vücud’un envâr-ı icad ve vücudunu tazelendirmek için müteharrik âyineler ve değişen mazharlardır.

İkinci Makam Bir mukaddime, beş işarettir. Mukaddime iki mebhastır.

Birinci Mebhas: Şuunat-ı rububiyeti gösteren gelecek beş işaretteki temsiller hakkındadır.

Bu temsiller; şuunat-ı rububiyetin hakikatını tutamaz, ihata edemez, mikyas olamaz fakat baktırabilir. O gelecek temsilâtta ve geçen remizlerde, Zât-ı Akdes’in şuunatına münasib olmayan tabirat, temsilin kusuruna aittir.

Hem dahi şu temsiller; muhit, azîm bir kanun-u rububiyetin küçük bir misalde ucunu göstermekle, rububiyetin şuunatında o kanunun hakikatını isbat ediyor. Mes’ela kanun-u rububiyetin icraatından olan vücuddan göndermek, libasını değiştirmek, tahrik etmek, tazelendirmek, ihya etmek gibi. Ve hâkeza kıyas et. Bunlar gibi çok kavanin-i rububiyet vardır ki, zerreden tâ mecmu’-u âleme kadar cereyan ediyor.

İkinci Mebhas: Her bir şeyin üç kısım hikmetleri vardır.

· Bir kısmı Sâni’a bakar, esmasının nakışlarını gösterir.

· Bir kısmı zîşuurlara bakar ki, onların nazarlarında kıymetdar mektubat ve manidar kelimattır.

· Bir kısmı kendi nefsine ve hayatına ve bekasına bakar ve insana faideli ise insanın menfaatine göre hikmetleri vardır.

Herbir zîhayatın, beş tabaka muhtelif gayeleri bulunur ve hikmetleri vardır. Bu gaye ve hikmetler ile bakılınca mevcudatın zeval ve fenaya gitmesi Rahîm ve Hakîm ve Vedud isimlerine münafi değildir.

Birinci İşaret: Bir mevcud vücuddan gittikten sonra, zahiren kendisi ademe, fenaya gider; fakat ifade ettiği manalar bâki kalır, mahfuz olur. Hüviyet-i misaliyesi ve sureti ve mahiyeti dahi âlem-i misalde ve âlem-i misalin nümuneleri olan elvah-ı mahfuzada ve elvah-ı mahfuzanın nümuneleri olan kuvve-i hâfızalarda kalır. Demek bir vücud-u surî kaybeder, yüzer vücud-u manevî ve ilmî kazanır. Öyle ise mevcudatın zahiren fenaya gitmesinde abesiyet yoktur. Birinci İşaret vücud sahiblerine bakar.

İkinci İşaret: Herbir şey -cüz’î olsun küllî olsun- vücuddan gittikten sonra (hususan zîhayat olsa) çok hakaik-i gaybiye netice vermekle beraber; âlem-i misalin defterlerinde olan levh-i misalî üstünde, etvar-ı hayatı adedince suretleri bırakıp, o suretlerden, manidar olan ve mukadderat-ı hayatiye denilen sergüzeşt-i hayatiyeleri yazılır ve ruhaniyata bir mütalaagâh olur. Demek çok hakaik-i gaybiyeyi netice veren bir vücudu kaybeder, sergüzeşt-i hayatiyeleri adedince ruhaniyata bir mütalaagâh olur. Öyle ise mevcudatın zahiren fenaya gitmesinde abesiyet yoktur. İkinci İşaret gaybi hakikatlarının ruhaniyata mütalaagâh olmasına bakar.

Üçüncü İşaret: Dünya bir destgâh ve bir mezraadır, âhiret pazarına münasib olan mahsulâtı yetiştirir. Demek bu güzel mevcudatın bir an görünmesiyle kaybolması ve birbiri arkasından gelip geçmesi, menazır-ı sermediyeyi teşkil etmek için, bir fabrika destgâhları hükmündedir. Öyle ise mevcudatın zeval ve fenaya gitmesi mukteza-yı ism-i Hakîm ve Rahîm ve Vedud’dur. (Bu işaret hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde ahirette alınacak mahsul düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mahlûkata vücud verilerek ahiretteki gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.)

Dördüncü İşaret: Mevcudat etvar-ı hayatıyla, müteaddid enva’-ı tesbihat-ı Rabbaniyeyi yapıyor. Hem esma-i İlahiyenin iktiza ve istilzam ettikleri hâlâtı gösteriyor. (Bu işaretteki esma-i İlahiyenin iktiza ve istilzam ettikleri hâlât, Dördüncü remizde herbir esmanın farklı farklı kemalini göstermesi şeklinde izah edilmiştir. Bu işarette hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde Dördüncü Remizde izah edilen herbir esmanın farklı farklı kemalinin görünmesi düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mevcudatta görünen pek çok esma-i İlahiyenin de nukuşlarını ve mukteziyatını o esmanın ellerine bırakmasıyla gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.) Demek mevcudat zeval perdesinde saklandıkları vakit; onların yerinde herbirisinin pek çok tesbihatı bâki kalmakla beraber, pek çok esma-i İlahiyenin de nukuşlarını ve mukteziyatını o esmanın ellerine bırakıyor. Öyle ise Rahîm, Hakîm ve Vedud isimleri; zevale ve firaka muarız değiller, belki istilzam edip iktiza ediyorlar.

Beşinci İşaret: “Mevcudat -hususan zîhayat olanlar- vücud-u surîden gittikten sonra Vâcib-ül Vücud’un bâki şuunatının tezahürüne bâki birer medar olacak manaları, keyfiyetleri, haletleri vücudda bırakıp öyle gidiyorlar. Hem o mevcud, bütün müddet-i hayatında geçirdiği etvar ve ahvali, ilm-i ezelînin ünvanları olan İmam-ı Mübin, Kitab-ı Mübin, Levh-i Mahfuz gibi vücud-u ilmî dairelerinde vücud-u haricîsini temsil eden mufassal bir vücud dahi bırakıp öyle giderler. Öyle ise her fâni; bir vücudu terkeder, binler bâki vücudları kazanır, kazandırır. (Bu işarette hem dai ve muktazi hemde gaye ve hikmettir. Evvelinde İkinci remizde izah edilen Zât-ı Rahman ve Rahîm’in şuunatı hadsiz bir surette, hadsiz bir faaliyeti iktiza ettiği düşünülmüş muktazi budur. Neticesinde mevcudatın Vâcib-ül Vücud’un bâki şuunatının tezahürüne bâki birer medar olacak manaları, keyfiyetleri, haletleri vücudda bırakmasıyla gaye ve hikmetler takib ediliyor olması eşyanın zeval ve fenasını abesiyetten kurtarıyor.)

(Yirmidördüncü Mektub’un Birinci Makamında dai ve mukteziyi gösteren Beş Remizden Birinci Remzinde geçtiği gibi mahlukatın mahiyetinin tezahürü için mahlukat zeval ve fenaya maruz bir surette yaratılıp vazifesini görüp geçip gidiyor. Yirmidördüncü Mektub’un Birinci Zeylinde ise mahlûkatın mahiyetlerinin tezahürü için ettikleri üç nev’i duadan bahsederek dai ve muktezi ile olan münasebetini gösterir.

Hem Yirmidördüncü Mektub’un İkinci Makamda gayeleri ve faideleri gösteren Beş İşarette geçtiği gibi eşyanın hüviyeti misaline, ruhanilere, ahiret ticaretine, mevcudatın tesbihatına ve şuunata bakan gayeler ve faideler için eşya vücuda gelir. Bu vücuda gelmekte üç nev’i duanın kabul edilip eşyanın ademden vücuda çıkması ile olur. Yirmidördüncü Mektub’un İkinci Zeylinde ise mahlûkat içinde bütün mahlukatın mahiyetlerini içinde bulunduran kainat ağacının hem çekirdeği hemde meyvesi hükmünde olan Zât-ı Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselamın velayetinin keramet-i kübrası olan miracından bahsedilmiştir. Birinci zeyilde mi’racın mebdeini ikinci zeyilde ise mi’racın müntehasını gösteriyor. Aynı mana Onsekizinci Mektubun üçüncü sualinde de kâinattaki zeval ve firakın hikmeti gösterildikten sonra Ondokuzuncu Mektubda İsm-i A’zam’a mazhar Resul-ü Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletinin ve velayetinin sair velayetlerin fevkinde olduğunun delili keyfiyetli, kesretli ve her nevden olan mu’cizeleri ile gösterilmiştir.)

Yirmidördüncü Mektub’un Birinci Zeyli Ey insanlar! Duanız olmazsa ne ehemmiyetiniz var.” mealindeki âyet beş nüktede izah edilmiştir.

Birinci Nükte: Dua bir sırr-ı azîm-i ubudiyettir. Belki ubudiyetin ruhu hükmündedir. Çok yerlerde zikrettiğimiz gibi, dua üç nevidir:

Birinci nevi dua: İstidad lisanıyladır. Hem esbabın içtimaı, müsebbebin icadına bir duadır.

İkinci nevi dua: İhtiyac-ı fıtrî lisanıyladır.

Üçüncü nevi dua: İhtiyaç dairesinde zîşuurların duasıdır ki, bu da iki kısımdır:

Birinci kısım: Dua, ızdırar derecesine gelse veya ihtiyac-ı fıtrîye tam münasebetdar ise veya lisan-ı istidada yakınlaşmış ise veya safi, hâlis kalbin lisanıyla ise, ekseriyet-i mutlaka ile makbuldür.

İkinci kısım: Meşhur duadır. O da iki nevidir. Biri fiilî, biri kavlî. Sair kısımların tafsilâtını tayyedip, yalnız kavlî duanın bir-iki sırlarını gelecek iki-üç nüktede söyleyeceğiz.

İkinci Nükte: Dua külliyet kesbederek devam etse; netice vermesi galibdir, belki daimîdir. Hattâ denilebilir ki: Sebeb-i hilkat-ı âlemin birisi de duadır. Hem bin üçyüz elli senede, her vakitte, nev’-i beşerden üçyüz milyon, cinn ve ins ve melek ve ruhaniyattan hadd ü hesaba gelmez mübarek zâtlar bil’ittifak Zât-ı Muhammedî Aleyhissalâtü Vesselâm hakkında, rahmet-i uzma-yı İlahiye ve saadet-i ebediye ve husul-ü maksud için duaları külliyet ve vüs’at ve devam kesbedip lisan-ı istidad ve ihtiyac-ı fıtrî derecesine geldiğinden elbette o Zât-ı Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm, dua neticesi olarak öyle bir makam ve mertebededir.

Eğer desen: Madem o Habibullahtır. Bu kadar salavat ve duaya ne ihtiyacı var?

Elcevab: Umum ümmetinin saadetiyle alâkadar ve hadsiz enva’-ı şekavetlerinden müteessir olan bir zât (A.S.M.), elbette hadsiz salavat ve dua ve rahmete lâyıktır ve muhtaçtır.

Eğer desen: Bazan kat’î olacak işler için hem bazan hiç olmayacak şeyler için dua edilir?

Elcevab: Dua bir ibadettir. Abd, kendi aczini ve fakrını dua ile ilân eder. Zahirî maksadlar ise; o duanın ve o ibadet-i duaiyenin vakitleridir, hakikî faideleri değil.

Üçüncü Nükte: Dua-yı kavlî-i ihtiyarînin makbuliyeti, iki cihetledir. Ya aynı matlubu ile makbul olur veyahud daha evlâsı verilir.

Dördüncü Nükte: Duanın en güzel, en latif, en leziz, en hazır meyvesi, neticesi şudur ki: Dua eden adam bilir ki, birisi var ki; onun sesini dinler, derdine derman yetiştirir, ona merhamet eder.

Beşinci Nükte: Dua, ubudiyetin ruhudur ve hâlis bir imanın neticesidir.

Yirmidördüncü Mektub’un İkinci Zeyli (Mevlid-i Nebevînin Mi’raciye kısmında beş nükteyi beyan edeceğiz.)

Birinci Nükte: Cennet’ten getirilen Burak’a dair, Mevlid yazan Süleyman Efendi’nin beyan ettiği hazîn aşk macerasının hakikatı şu olmak gerektir ki: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın getirdiği nurla cennet’in ins ve cin ile şenlenecek olmasından Âlem-i bekanın mahlûkatı, o zâta karşı pek alâkadardırlar. Bu alâkaları, bindiği Burak’ın hissiyat-ı âşıkanesiyle ifade edilmiştir.

İkinci Nükte: Süleyman Efendi’nin mevlidinde, Cenab-ı Hakk’ın Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a karşı muhabbet-i münezzehesini, “Sana âşık olmuşum” tabiriyle ifade etmiştir. O tabirin hakikatı şudur ki: her cemal ve kemal sahibi, bilbedahe cemal ve kemalini sevmesi gibi, Zât-ı Vâcib-ül Vücud dahi

1. San’at-ını bir velvele-i zikr ü tesbih ile teşhir eden ve istihsan edeni sever.

2. Hem esmasındaki cemal ve kemal hazinelerini, lisan-ı Kur’an ile açanı sever.

3. Hem kâinatın âyât-ı tekviniyesinin, Sâni’inin kemaline delaletlerini, parlak ve kat’î bir surette lisan-ı Kur’anla beyan edeni sever.

4. Hem küllî ubudiyetiyle, rububiyetine âyinedarlık edeni sever.

5. Hem mahiyetinin câmiiyetiyle bütün esmasına bir mazhar-ı etemm olan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’ı sever.

İşte bu mezkûr beş vech-i muhabbetin herbir vechinde en yüksek makam-ı mahbubiyet Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm’a mahsustur ki, bu hakikatı Süleyman Efendi mevlidinde “Ben sana âşık olmuşum” tabiriyle ifade etmiştir. Hâlbuki şu tabir yerine şe’n-i rububiyete en münasib olan “Ben senden razı olmuşum” denilmeli idi.

Üçüncü Nükte: “Ben sana âşık olmuşum” tabiratını, müteşabihat nev’inden tutup deriz ki: Zât-ı Vâcib-ül Vücud’un vücub-u vücuduna ve kudsiyetine münasib bir tarzda ve istiğna-i zâtîsine ve kemal-i mutlakına muvafık bir surette, muhabbeti gibi bazı şuunatı var ki, Mi’raciye macerasıyla onu ihtar ediyor. Mi’rac-ı Nebeviyeye dair Otuzbirinci Söz, hakaik-i Mi’raciyeyi usûl-ü imaniye dairesinde izah etmiştir.

Dördüncü Nükte: “Yetmiş bin perde arkasında Cenab-ı Hakk’ı görmüş” tabiri Otuzbirinci Söz’de mufassalan, bürhanlar ile o hakikat beyan edilmesine binaen burada yalnız şu kadar deriz ki: Şems-i Ezelî, her şey’e herşeyden daha yakındır. Çünki Vâcib-ül Vücud’dur, mekândan münezzehtir. Hiçbir şey ona perde olamaz. Fakat herşey nihayet derecede ondan uzaktır. Ona yakınlaşmak ise en a’zam mertebede Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın velayetinin keramet-i kübrası olan Mi’rac merdiveniyle Arş’a çıkıp “Kab-ı Kavseyn” makamında hakaik-i imaniyenin en büyüğü olan İman-ı Billah ve İman-ı Bil’âhireti aynelyakîn gözüyle, hem kalbiyle, hem ruhu ile, hem cismiyle, hem havassıyla, hem letaifiyle, müşahede etmek ile olur. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın o Mi’racın kapısıyla açtığı cadde-i kübrayı açık bırakmış, bütün evliya-yı ümmeti seyr ü sülûk ile, derecelerine göre, ruhanî ve kalbî bir tarzda o Mi’racın gölgesi içinde derecat-ı imaniyenin hakkalyakîn derecesine gidiyorlar.

Beşinci Nükte: Mevlid-i Nebevî ile Mi’raciyenin okunması, yazılması ve dinlemesinin fevaidinden bahsedilmiştir.

Hâtime Şu kâinatın Hâlıkı, mevcudat içinde zihayatı, zihayat içinde insan nev’ini, insan nevin’de Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ı bir ferd-i mümtaz ve mükemmel ve câmi’ halkedip, o nev’in medar-ı fahri ve kemali yapar. O Zât bu âlemin hem çekirdeği, hem meyvesi odur.

Yirmibeşinci Mektub Te’lif edilmemiştir.

(Yirmidördüncü Mektubla Yirmibeşinci Mektub arasındaki münasebet: Yirmidördüncü Mektubta kâinattaki umum zeval ve firakın dai ve muktezileri ve gaye ve faideleri anlatılmıştı. Zeyillerinde ise mahlûkat içinde bütün mahlukatın mahiyetlerini içinde bulunduran kâinat ağacının hem çekirdeği hemde meyvesi hükmünde olan Zât-ı Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselamın miracından bahsedilmiştir. Birinci zeyilde mi’racın mebdeini ikinci zeyilde ise mi’racın müntehasını göstererek Risalet-i Ahmediye Aleyhissalatü Vesselam anlatıldığı gibi Yirmibeşinci Mektub da Yâsin suresinin ilk Yirmibeş âyetinin mealinde Risalet-i Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselam kaseme layık olduğu ve sair resullerin vaziyetleri anlatılmıştır.

Yirmibeşinci Mektubla Yirmialtıncı Mektub arasındaki münasebet: Yirmibeşinci Mektub da Yâsin suresinin ilk Yirmibeş âyetinin mealinde Risalet-i Ahmediyenin Aleyhissalatü Vesselam kaseme layık olduğu ve sair resullerin vaziyetleri anlatıldığı gibi Yirmialtıncı Mektub da dört mebhas içinde risaletin getirdiği hakikatlardan istifade edememenin sebebleri gösterilmiştir.)

Yirmialtıncı Mektub birbiriyle münasebeti az dört mebhastır.

(Birbiriyle münasebeti az demek hiç yok demek değildir.

Birinci Mebhas’taki makam esas alınırsa ortaya şöyle bir mana çıkıyor.

Birinci Mebhas: Kur’ana Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

İkinci Mebhas: Kur’ana hizmet eden Zâtlara Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

Üçüncü Mebhas: Kur’ana hizmet eden Milletlere Allah canibinden bakmak ile beşer canibinden bakıp ırkçılık yapmak arasındaki fark anlatılmış.

Dördüncü Mebhas

Birinci Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak Rabb-ül Âlemîn’in ifade ettiği vüs’atli manayı anlamak ile beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.

İkinci Mes’ele: Kur’an-ı Hakîm’den doğrudan doğruya veraset-i nübüvvet sırrıyla alınan marifetle, Allah canibinden kâinata bakarak marifet-i kâmile ve huzur-u tam kazanmak ile beşeri fikirlerin karıştığı ilm-i kelam ve i’dam veya nisyan perdesi arkasında kâinata bakan ehl-i tasavvuf arasındaki fark anlatılmış.

Üçüncü Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak insanın camiiyetini ve Esmaya ayine olduğunu anlamak ile beşer canibinden bakarak zalim ve cehul durumuna düşmek arasındaki fark anlatılmış.

Dördüncü Mes’ele: Kur’an Ayetlerine Allah canibinden bakarak Lâilahe İllallah’ın ifade ettiği herbir şeyde yani herbir eser, herbir fiil-i icadî, herbir isimde, doğrudan doğruya kendi Hâlıkını bütün eşya kadar gösterdiğini görerek huzur-u etemmi kazanarak imanını yenilemek ile beşer canibinden bakarak eşyayı i’dam veya nisyana atıp huzur-u etemmi kazanmak arasındaki fark anlatılmış.

Beşinci Mes’ele: Muhammed Aleyhissalatü Vesselama Allah canibinden bakarak Lâ ilahe illallah kelamının Muhammedürresulullah kelamı olmaksızın olamayacağını görmek ile beşer canibinden bakarak tek başına Lâ ilahe illallah kelamını necata ermek için kâfi görmek arasındaki fark anlatılmış.

Altıncı Mes’ele: Kur’an Ayetlerinden ders alıp Allah canibinden bakarak insi ve cinni şeytanlarla münazara etmek ile beşer canibinden bakarak insi ve cinni şeytanları susuturacak silahlarından mahrum kalarak münazara etmek arasındaki fark anlatılmış.

Yedinci Mes’ele: Kur’an’a hizmet edenlere Allah canibinden bakarak inayetlere ve ikramlara mazhar olunması ile beşer canibinden bakıp tokatlara müstehak olmak arasındaki fark anlatılmış.

Sekizinci Mes’ele: Kur’an’ın harflerine ve lisanına Allah canibinden bakarak kıymetini takdir etmek ile beşer canibinden bakıp tağyirine çalışmak arasındaki fark anlatılmış.

Dokuzuncu Mes’ele: Ehl-i Velayete Allah canibinden bakarak onların kemalatlarını takdir ettiğimiz gibi Ehl-i Sünnetin usûlüne muhalif oldukları noktalarda kusurlarını görmek ile beşer canibinden bakıp onların velayetlerini inkar etmek veya körü körüne arkalarından gitmek arasındaki fark anlatılmış.

Onuncu Mes’ele: Üstadımız Bediüzzaman Said Nursiye Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle yani Allah canibinden bakmak ile şahsını mübarek ve makam sahibi görüp beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmış.)

Yirmialtıncı Mektubun Birinci Mebhası Şeytanla Münazara Bahsi

Kur’anın Kelamullah ve Hazret-i Muhammed’in (ASM) Allah’ın Resulü olduğunu mukni delillerle isbat eden, münazara tarzında yazılmış beliğ bir risaledir.

Şeytanın Hileleri;

1. “Sen, Kur’anı pek âlî, çok parlak görüyorsun. Bîtarafane muhakeme et, öyle bak. Yani bir beşer kelâmı farzet bak… Acaba o meziyetleri, o zînetleri görecek misin?”

Kur’ana kelâm-ı beşer diye bakmak ve öyle muhakeme etmek, şıkk-ı muhalifi esas tutmaktır.

2. “Öyle ise ne Allah’ın kelâmı, ne de beşer kelâmı deme. Ortada farzet, bak.”

İşte Kur’an kıymettar bir maldır. Beşer kelâmı Cenab-ı Hakk’ın kelâmından ne kadar uzaksa, o iki taraf o kadar, belki hadsiz birbirinden uzaktır. Ortada bakmak kabil değildir.

3. “Kur’an beşer kelâmına benziyor, onların muhaveresi tarzındadır. Demek, beşer kelâmıdır. Eğer Allah’ın kelâmı olsa, ona yakışacak, her cihetçe hârikulâde bir tarzı olacaktı. Onun san’atı nasıl beşer san’atına benzemiyor, kelâmı da benzememeli?”

Kur’an-ı Hakîm ehl-i şuura imamdır, cin ve inse mürşiddir, ehl-i kemale rehberdir, ehl-i hakikata muallimdir. Öyle ise, beşerin muhaveratı ve üslûbu tarzında olmak zarurî ve kat’îdir.

4. “Kur’anın mesaili gibi çok zâtlar o çeşit mes’eleleri din namına söylüyorlar. Onun için bir beşer, din namına böyle bir şey yapmak mümkün değil mi?” sorusuna cevab olarak dört delil gösterilmiştir.

Evvelâ, Birinci delil dindar insanların tasdikidir. Dindar bir adam, Allah’ın taklidini yapıp, onun yerinde konuşmaz.

Ve sâniyen, İkincisi bir beşerin, Allah’ın sıfatlarını, mahiyetini ve mertebesini taklid edememesi Kur’anın Kelâmullah olduğuna delildir. Birbirine yakın zâtlar, bir cinsten olanlar ve Mertebece birbirine yakın olanlar, birbirinin makamlarını taklid edebilirler. Beşeriyet âleminde bile birbirine yakın olmayanlar birbirini taklid edmezken bir insan Vacib-ül Vücudu nasıl taklid edebilir.

Sâlisen: Üçüncü delil; risaletin bütün delilleri Kur’anın Allah kelamı olduğunu tasdik ediyor. Risaletin birinci delili olan Kur’an âsârıyla, tesiratıyla ve netaiciyle Risalet-i Ahmediyeyi tasdik ederek Kur’anın Allah kelamı olduğunu gösteriyor. Risaletin ikinci delili olan Zat-ı Ahmediyenin ahvalinden, akvalinden, harekâtından neş’et eden islamiyet Kur’anın Allah kelamı olduğunu gösteriyor.

Râbian: Dördüncü delil; Ümmet-i Muhammediye (A.S.M.) ordusunun mukaddes kumandanı olan Kur’anın bütün mu’cizeleri, Kur’anın beşer kelamı olamayacağını isbat ediyor. Kur’an meziyetlerine üç noktada bakıyoruz.

Birinci Nokta: kuvvetli kanunları

İkinci Nokta: esaslı düsturları

Üçüncü Nokta: nafiz emirleri

Cismani bir Kur’an olan Peygamber (ASM) vechinden bakılırsa; böyle bir Peygamber (ASM) kendi kelamını Allah kelamı diyerek takdim etmez.

a. Sahtekâr olmadığına harekât, ef’al ve akvali delildir.

b. Allahtan korktuğuna bütün tarihçe-i hayatı şahittir.

c. Allahı bildiğine de bütün tarihçe-i hayatı şahittir.

d. Haysiyetli olduğuna kumandanlık ettiği nev’-i beşer ordusu ve cihan şahittir.

e. İnsaniyetin âdi derecesinde olmadığına şöhretşiar şuunatı şahittir.

5. Şeytanlar insanları nasıl kandırıyor. Sorusuna dört misal;

Evvelâ, Tanımamaktan dolayı manen uzaktan bakıyor.

Ve sâniyen, tebaî, sathî bir nazarla baktırarak gayet muhal bir şey, mümkün gösteriyor.

Sâlisen: âdem-i kabul etmekle veya kabul-u âdem etmekle veya Bâtılı hak ve muhali mümkün gösteren sekiz sebeple kandırıyor.

Râbian: Kur’an-ı Hakîm’in ve Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam’ın hakkaniyetini gösteren delilleri yok göstermek istemiş. Yani mümkünü muhal göstererek hakikatın zıddını kabul ettirmekle kandırıyor.. Bu yüzden makam münasebetiyle hakkaniyetinin delillerini göstermek iktiza etmiştir. Hakkaniyetinin delilleri ise iki kısımda izah edilmiştir. Evvela Kur’an-ı Hakîm’in sonra Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam’ın hakkaniyetinin delilleri gösterilmiştir.

Yirmialtıncı Mektubun Birinci Mebhasının Zeyline Ek olarak Şeytanın İkinci Küçük Bir İtirazı: “Kur’anın en mühim fesahatını, siz onun selasetinde ve vuzuhunda buluyorsunuz. Hâlbuki şu âyette nereden nereye atlıyor? Bu acib atlamaklar içinde hangi selaset kalır? Kur’anın ekser yerlerinde, böyle birbirinden uzak mes’eleleri birleştiriyor. Böyle münasebetsiz vaziyetiyle selaset ve fesahat nerede kalır?”

Fesahat belagatın bir şubesidir. Akıcı ve açık konuşmak demektir. Ayrıca Yirmibeşinci sözde fesahatı şöyle açıklıyor. “Fesahatin kat’î vücuduna, usandırmaması delildir.” Uzun meseleleri hayale getirmek için uzun uzun sıralamayla anlatılsa hem anlatan için zordur. Hemde dinleyen ihata edip anlamakta zorlanır. Bu ise usanç verir. Kur’an ise hakikatları anlatırken yaptığı atlamalarla zihni yormuyor. Dinleyenleri usandırmıyor. Hemde hakikatları birbirinden koparmadan insanın hayalinde canlandırıyor.

Ve “Kur’anda huruf-u hecaiyenin vaziyetiyle hasıl olan bir selaset ve fesahat-i lafziyesi vardır.” Bunun misallerinden beşine işaret edilmiştir.

1- Tufan hâdise-i azîmesini netaiciyle öyle îcazkârane ve mu’cizane beyan ediyor

2- Kavm-i Semud’un acib ve mühim hâdisatını ve netaicini ve sû’-i akibetlerini

3- Hazret-i Yunus’un kıssasında mühim esasları zikreder

4- Yusuf A.S. hapiste iken rüyasını tabir ettiği arkadaşının onun yanına gönderilmesi ve Yusuf A.S. Sıddıkinlerden olduğunu izah ediyor.

5- Kâfirlerin pek müdhiş ve çok uzun ve bir günü elli bin sene olan istikbaline ve o istikbalin dehşetli inkılabatında kâfirin başına gelecek elîm ve mühim hâdisata birer birer parmak basıyor.

Yirmialtıncı Mektub İkinci Mebhas Me’hazin kudsiyeti, vicdanı ihtizaza getirerek çok bürhanlar kuvvetinde tesirat gösterip; onun ile ahkâmı umuma kabul ettirdiğinden bu mebhasta Risale-i Nur’un müellifî olan Üstadımızın hizmetkârlık, ubudiyet ve hakiki şahsiyetleri nazara veriliyor. Ta ki şahsına teveccüh edilip Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsi olan Risale-i Nur’un vicdanlardaki tesiri kaybolmasın. Zira Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsinin dellâlı cihetindeki Üstadımızın hizmetkârlık şahsiyeti her ne kadar o vazifeye hakikî lâyık ve tam müstaid ise de diğer şahsiyetleri zahiri nazara göre birbirinden uzak düşebilir. Me’hazin kudsiyetinin kaybolmaması için Üstadın farklı şahsiyetlerinin olduğu bilinmesi gerekir. Üstadın en ince esrarına kadar tahkik eden talebeleri ve daimi hizmetkârları ise Üstadın hizmetkarlık şahsiyetini o vazifeye hakiki layık ve tam müstaid olduğunu gördüklerinden diğer şahsiyetlerinide birbirine yakın görürler.

İşte Üstadımızın üç şahsiyeti şunlardır.

Birincisi: Kur’an-ı Hakîm’in hazine-i âlîsinin dellâlı cihetindeki muvakkat, sırf Kur’ana ait hizmetkârlık şahsiyetidir.

İkinci şahsiyet: Ubudiyet vaktinde dergâh-ı İlahiyeye müteveccih olduğum vakit, Cenab-ı Hakk’ın ihsanıyla verilen şahsiyet verilen ubudiyet şahsiyetidir.

Üçüncüsü: Hakikî şahsiyetidir.

Yirmialtıncı Mektub Üçüncü Mebhas Hayat-ı içtimaiye-i beşeriyenin münasebatına dair gayet mühim bir sırrını ve insanlar, millet millet ve kabîle kabîle yaratılmasının mühim bir hikmetini Yedi Mes’ele ile tefsir ediyor. Bu mebhas, milliyetçilere mühim bir tiryaktır. Bu zamanın en müdhiş marazına gayet nâfi’ bir ilâçtır. Ve sahtekâr hamiyet-füruşların ve yalancı milliyetperverlerin yüzlerindeki perdeyi açar, sahtekârlıklarını gösterir.

Birinci Mes’ele: Hayat-ı içtimaiye ile alakadar bu mes’ele Eski Said lisanıyla, Kur’an-ı Azîmüşşan’a bir hizmet maksadıyla ve haksız hücumlara bir siper teşkil etmek fikriyle yazılmıştır.

İkinci Mes’ele: Heyet-i içtimaiye-i İslâmiyede kabail ve tavaifin arasında uhuvveti, muhabbeti ve vahdeti iktiza eden binbir bir birler adedince cihet-i vahdetleri var. Bu vahdetler, tearuf içindir, teavun içindir.. Tenakur için değil, tahasum için değildir!..

Üçüncü Mes’ele: Şu aşırda milliyetçiliği bırakın denilmez. Menfi milliyet yerine müsbet ve mukaddes İslamiyet milliyetçiliği telkin edilmelidir.

Bu asırda Fikr-i milliyetin çok ileri gitmesinin iki sebebi vardır.

Birinci sebebi: Dessas Avrupa zalimleri, fikr-i milliyeti İslâmlar içinde menfî bir surette uyandırıyorlar; tâ ki, parçalayıp onları yutsunlar.

İkinci sebebi: Hem fikr-i milliyette bir zevk-i nefsanî var.

Hem müsbet ve mukaddes İslâmiyet milliyeti, hem kesret hemde keyfiyet itibari ile menfi milliyet fikrine ihtiyaç bırakmıyor.

Hem menfî milliyetin, tarihçe pek çok zararları görülmüştür.

Dördüncü Mes’ele: Uhuvvet-i milliyeyi uhuvvet-i İslamiye yerine koymak; kalanın taşlarını içeri alıp, içerdeki Elmas hazinelerini kalanın dışına koymaya benzer.

Beşinci Mes’ele: Avrupayı körü körüne taklid çok def’a maskaralık olur. Çünki:

Evvela; asyada din ve kalb, avrupada ise felsefe ve hikmet hâkimdir.

Saniyen; Avrupa dinine sahipdir.

Salisen; İslâmiyet’i Hıristiyan dinine kıyas etmek, kıyas-ı maalfarıktır, o kıyas yanlıştır. Çünki Avrupa dinine mutaassıb olduğu zaman medenî değildi; taassubu terketti, medenîleşti.

Altıncı Mes’ele: Menfi milliyette ve unsuriyet fikrinde ileri gidenlere deriz ki:

Evvela; Levh-i Mahfuz açılsa ancak hakiki unsurlar birbirinden tefrik edilebilir. Ayrıca din, dil ve vatan birse millet birdir.

Saniyen; İslam Milliyetçiliginin iki faydasından

Birincisi; :Devlet içinde hamiyetli insanlar yetiştirmesidir.

İkncisi; Alem-i islamın birbine desteğini sağlamasıdır.

Yedinci Mes’ele: Menfi milliyetten muvakkat menfaat görecek sekizden ikisini teşkil eden gençlerdir. O sekizden altısı, ya ihtiyardır, ya hastadır, ya musibetzededir, ya çocuktur, ya çok zaîftir, ya pek ciddî olarak âhireti düşünür muttakidirler ki; bunlar hayat-ı dünyeviyeden ziyade müteveccih oldukları hayat-ı berzahiyeye ve uhreviyeye karşı bir nur, bir teselli, bir şefkat isterler ve hamiyetkâr mübarek ellere muhtaçtırlar.

Yirmialtıncı Mektub Dördüncü Mebhas İbrahim Hulusi Abi’nin gönderdiği mektubdaki beş-altı suallerine verilen cevablar on mesail içinde izah edilmiştir.

(Bu On mes’elede Kur’anın ders verdiği hakaikı tafsilatıyla anlamanın yolları gösterilmiştir. Şöyle ki

Birincisi: Hakaikı anlamakta tafsilli bakmanın kıymeti anlatılmıştır.

İkinci Mes’ele: Hakaikı bilmekle hakaikın varlığını bilmenin farkları anlatılmıştır.

Üçüncü Mes’ele: Hakaikı anlamakla mükerrem olunduğundan mükerrem olmakta çok mertebeler vardır.

Dördüncü Mes’ele: Hakaikın her vakit tecdidine ihtiyaç vardır.

Dördüncü Mes’elenin Zeylinde: Gaflete düşmeyip imanımızı her vakit tecdid edip huzur-u tam kazanmanın dört yolu gösterilmiştir.

Beşinci Mes’ele: Hakaikı anlamak her vakit, hadise müracaat etmekle mümkündür.

Altıncısı: Hakaika zıddından bakmakla tam itminan elde edilir.

Yedincisi: Hakaikın doğruluğunu kabulde inayetlere her vakit ihtiyaç vardır.

Sekizincisi: Hakaikın farklı zamanlarda farklı insanlara ayrı ayrı surette dersleri olduğundan lafızlar değiştirilerek mana bozulmaz.

Dokuzuncusu: Hakaikı anlamada yukarıda usulleri takib etmeyipte velayet sahibi olan insanlara bakmakta istikamet gösterilmiş. Şöyleki elinde görünen hakaikı kabul ile beraber hakaika uymayan noktalar red edilir.

Onuncusu: Hakaikı hüve hüvesine takib eden Üstadımız gibi Zâtlara bakmakta istikamet gösteriliyor. Üstadımıza yakın olan Abilerin yakınlık dereceleri talebe, kardeş ve dost sınıfları içerisinde izah edilmiştir.)

Birinci Mes’ele üç kısımdır.

Evvelâ kısmı Barla Lahikası sayfa 315’te yazılıdır. Risalelerin neşrindeki manilerin def’ine dairdir.

Sâniyen kısmının evveli müfessirlerin Rabb-ül Âlemîn’in tabir ve tefsirinde “Onsekiz bin âlem” demelerinin hikmetini üç-dörd sebeble açıklıyor. Şöyle ki herbir müfessir, Kur’an-ı Hakîm’in her tabakaya karşı birer manayı tazammun eden küllî kaidelerinden bir cüz’ünü ya keşfine, ya deliline veyahut meşrebine istinad ederek tefsir ediyor.

Ve ahiri ise Rabb-üs Semavati ve-l Arz’ın hikmetini anlatıyor. Hikmeti ise icmalden tafsile geçmektir.

Sâlisen: Sâlisen: Nefs-i emmarenin mutmain olduktan sonra nefs-i mecaziye inkılab ederek silâhlarını ve cihazatını a’saba devretmesinin hikmeti mücahede ile terakkiyat-ı daimîye sebebiyet vermek için olduğu izah ediliyor.

İkinci Mes’ele Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’ye mektubunda demiş: “Allah’ı bilmek (tevhid-i hakiki), varlığını bilmenin (tevhid-i zahiri) gayrıdır.” Bu ne demektir, maksad nedir? soruyor.

Evvelâ: Yirmiikinci Söz’ün Mukaddemesinde, tevhid-i hakikî ile tevhid-i zahirînin farkındaki misal ve temsil, maksada işaret eder. Otuzikinci Söz’ün İkinci ve Üçüncü Mevkıfları ve Makasıdları, o maksadı izah eder.

Ve sâniyen: Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’nin İlm-i Kelâm vasıtasıyla aldığı marifet-i kâmile ve huzur-u tam vermeyen marifetullahı ne kadar noksan görüyorsa;

Tasavvuf mesleğiyle alınan marifet dahi, Kur’an-ı Hakîm’den doğrudan doğruya veraset-i nübüvvet sırrıyla alınan marifete nisbeten o kadar noksandır. Çünki Kur’an-ı Hakîm’den alınan marifet ise, huzur-u daimîyi vermekle beraber, kâinatı ne Muhyiddin-i Arabî mesleği gibi mahkûm-u adem eder, ne de sair ehl-i tasavvuf gibi nisyan-ı mutlakta hapseder. Belki başıbozukluktan çıkarıp, Cenab-ı Hak namına istihdam eder. Herşey mir’at-ı marifet olur.

Ülema-i İlm-i Kelâm’ın mesleğiyle, Kur’andan alınan minhac-ı hakikînin arasındaki fark; Ülema-i İlm-i Kelâm, esbabı nihayet-i âlemde teselsül ve devrin muhaliyeti ile kesip, sonra Vâcib-ül Vücud’un vücudunu onunla isbat ediyorlar. Amma Kur’an-ı Hakîm’in minhac-ı hakikîsi ise herbir şeyde Sâni’-i Vâhid’e işaretler, delil ve âyetler bulunduğunu isbat eder.

Hem Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’ye “akılla ilmen Allah’ı bilmek, ruh, kalb, sırr, nefis ve hâkeza letaif ile Allah’ı bilmeye nisbeten çok noksan olduğunu ihtar ediyor.

Üçüncü Mes’ele İnsanın mükerrem bir varlık olması ile birlikte zalim ve cahil olmasının hikmetini; üç kısımda açıklıyor.

1. İnsanın camiiyeti; insana, bütün enva’-ı hayvanatın muhtelif derecatı kadar, vezaifi gördürmek için kuvalarına ve hissiyatlarına fıtrî bir kayıd koyulmamıştır. İnsan vazifesini yerine getirmemekle başkalarının hukukunu zayi ettiği için zalim olduğu gibi, vazifesini yerine getirmekle mükerremdir.

2. Esmaya ayine olması; insan, Hâlık-ı Kâinat’ın esmasının nihayetsiz tecellilerine bir âyine olduğu için, kuvalarına nihayetsiz bir istidad verildiğinden ahlâk-ı seyyiede hadsiz derecede inkişaf ederek cehûl olduğu gibi, ahlâk-ı hasenede dahi hadsiz bir terakkiyata mazhar olduğundan mükerremdir.

3. Hayat kanunlarına cahil olması; insan, hadsiz eşyaya muhtaç olduğu için cehûl olduğu gibi bir Hâlık-ı Kerim’in mahluku olduğundan mükerremdir.

Dördüncü Mes’ele İmanınızı Lâilahe İllallah sözü ile (daima) yenileyiniz!.. Hadisinin hikmetini insanın tecdid-i imana ihtiyacı olmasının sebeplerini izah ederek açıklıyor.

1. İnsanın hem şahsı, hem âlemi her zaman teceddüd ettikleri için,

2. İnsanın tavattun ettiği âlem taaddüd ve teceddüd ettiği için,

3. İnsanın imanını nefs, heva ve vehim ve şeytan çok vakit rencide ettikleri için,

4. İnsanın zahir-i şeriata muhalif düşen kelimat ve harekâtı eksik olmadığı için, her zaman tecdid-i imana muhtaçtır.

Makam Münasebetiyle Bir Sual: “Gaflete düşmeyip imanımızı her vakit tecdid edip huzur-u tam kazanmanın yolu nedir?” Sualine cevab olarak huzur-u etemmi kazanmanın yolları gösterilmiştir.

1. Mütekellimîn üleması; (İmkân ve hudus yoluyla tevhid-i hakikinin izahatını yapmış ama bu yol nakıstır. Çok delillerden bir delili yani imkân ve hudus hakikatını sadece kâinatın heyet-i mecmuasında gösterebilmişler.)

2. Ehl-i tasavvuf; (Nisyan; Eşyayı unutup kalben devamlı Allah’ı zikrederek meşgul olanlara mahsustur. Terki dünya, terki ukba, terki hesti, terki terk… Mesleklerinin esasıdır.) “Lâ meşhude illâ hu”

3. Muhyiddin-i Arabi; (Adem; Kainatın Allah hesabına yokluğunu kabul etmektir.) “Lâ mevcude illâ hu”

4. Risale-i Nur; (Herbir şey yani herbir eser, herbir fiil-i icadî, herbir isim, doğrudan doğruya kendi Hâlıkını bütün eşya kadar gösteren bir bürhan-ı vahdaniyettir ve marifet-i İlahiyenin bir penceresidir.) “Lâ mabude illâ hu” “Lâ maksude illâ hu”

Beşinci Mes’ele “Mücerred Lâ ilahe illallah kâfi midir? Yani Muhammedürresulullah demezse ehl-i necat olabilir mi?”

Elcevab: Peygamber’i işiten ve davasını bilen adamlar Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ı tasdik etmezse, Cenab-ı Hakk’ı tam anlamıyla tanımaz. Onun hakkında, yalnız Lâ ilahe illallah kelâmı, sebeb-i necat olan tevhidi ifade edemez. Buna delil olarak umum ehl-i marifetin ve tahkikin imamlarının iki sözü nazara verilmiştir.

Fakat bazan oluyor ki: Mücerred Lâ ilahe illallah kâfi gelir. Bununda üç dört şartı vardır.

Altıncı Mes’ele Şeytanla münazara bahsine tetimme olarak minare temsiliyle Risalet-i Ahmediyyenin hakkaniyetini isbat ediyor. Kâfirlerin galiz tabirlerini reddetmek için o tabirleri zikrederek bu şeytanî olan mesleğin bütün bütün çürüklüğünü gösteriyor. Minare temsili ile Miraçtaki manevi terakkiyata işaret ettiği gibi kuyu temsili ise yetmiş sene münafıklığına devam eden adamın misaline işaret ediyor. O meşhur münafık yetmiş sene münafıklıkla cehennemin dibine düşmüştür. Hemde minare başında görememelerinin sebebi nazarları o mertebeye çıkamamalarındandır.

Yedinci Mes’ele Medar-ı ibret bu mes’ele de vehme maruz, fütura düşen bazı dostları kurtarmak için hizmet-i Kur’ana ait bir ikram-ı Rabbanîyi ve bir himayet-i İlahiyeyi beyan ederek kuvve-i maneviyeyi teyid eden yedi emare gösterilmiştir.

Yedi emareden ilk dördünde dört adamın düşman vaziyeti almakla tokat yemelerinin sebebleri; Terfi’ için valiye şekva ve ihbar etmesi, âmirlerinin hatırı için rakibane ve düşmanane vaziyet alması, Barla’ya nakledilip yerleşmek için düşmanane vaziyet ihtiyar etmesi, ehl-i dünyanın teveccühünü kazanmak için bize karşı çok soğuk ve korkak vaziyet almasıdır.

Son olarak üç dostun da ciddî dostluğun iktiza ettiği merdane vaziyeti göstermedikleri için, tokat değil, bir nevi ihtar nev’inde aks-i maksadlarıyla ikaz edildiklernini sebebler; Hizmet-i Kur’aniyeye değil kendi şahsına zarar gelmemek için istinsahı terk etmesi, dünyevi menfaat için düşünmeyerek ihtiyarsız irtibatı terk etmesi, uhrevi menfaat için dahi olsa iritibatı muvakkaten kesmesidir.

(Dostlar dünyevi maksatlarımı temin edebilirmiyim veya zarar görürmüyüm diye evhama kapılmamalı. Çünkü Kur’ana hâdimliğimiz cihetinden bize karşı düşman vaziyeti alanların maksadlarının aksiyle tokat yemeleri ve dost iken dostluğun iktiza ettiği merdane vaziyeti muvakkaten göstermeyenlerin, maksadlarının aksiyle birer itab görmeleri, bu hizmet-i Kur’aniyede bulunanların bir ikram-ı İlahî ve bir himayet-i Rabbaniye altında hizmet ettiğinin delilidir. Bu yedi emare bunun ispatıdır.)

Sekizinci Mes’ele Yirmiyedinci Söz’ün içtihada mani esbabın beşinci sebebinin üçüncü noktasının üçüncü misalinin hutbenin Arabi okunmasına dair haşiyesidir.

Mühim bir sual: Bazı ehl-i tahkik derler ki: Elfaz-ı Kur’aniye ve zikriye ve sair tesbihlerin herbiri müteaddid cihetlerle insanın letaif-i maneviyesini tenvir eder, manevî gıda verir. Manaları bilinmezse, yalnız lafız ifade etmiyor, kâfi gelmiyor. Lafız bir libastır; değiştirilse, her taife kendi lisanıyla o manalara elfaz giydirse, daha nâfi’ olmaz mı?

Elcevab: Elfaz-ı Kur’aniye ve zikriye ve sair tesbihlerin herbiri mana-yı örfîlerine alem ve nam olmuşlar. Alem ve isim ise, değiştirilmez. Manası bilinmese de işaret ettiği hakikat o şeyin alakadar olduğu her şeyi kapsar. Mesela İmam-ı A’zam demiş: “Lâ ilahe illallah, tevhide alem ve isimdir.” Yani Tevhid ile alakalı ne kadar hakikat varsa onların hepsini kapsar demektir.

Hem manevî duygular, kuvve-i müfekkire ve kalb birkaç defa okumakla hissesini alır. Eğer onlar hissesini aldıktan sonra kasden manaya müteveccih olunsa o vakit zararlı bir usanç verir. Ama taallüme ve tefehhüme muhtaç olmayan latifeler ise daimî bir feyze mazhardır.

Hem her taife kendi lisanıyla o manalara elfaz giydirse üç zararı vardır.

1. Daimi letaifin daimi hissesi kayboluyor

2. Her harfin lâakal on sevabı kayboluyor

3. Namazda iken insan Allahın huzurunda olduğundan gaflet ederse okuduğu ayetleri sanki beşerin kelamıymış gibi okumaktan dolayı ruha zulmet veriyor.

Dokuzuncu Mes’ele Mühim ve mahrem bir mes’ele ve bir sırr-ı velayet

Mühimdir. Çünkü bilinmesi insanı ifrat ve tefritten korur.

Mahremdir. Çünkü her ehl-i velayetin düşebildiği bir vartadır. İstiğrak hali gibi bir meczubluktur ki bir hakikatın içerisine girip, o hakikatın cazibesiyle o hakikatın diğer hakikatlatlarla olan münasebetlerini görememektir.

Ehl-i Sünnet ve Cemaatin bazı desatirleri haricinde ve usûllerine muhalif bir caddede bir kısım Ehl-i Velayet görünmüş. İşte su kısım ehl-i velayete bakanlar iki şıkka ayrıldılar:

Bir kısmı, Ehl-i Sünnetin usûlüne muhalif oldukları için, velayetlerini inkâr ettiler.

Diğer kısım ki, onlara ittiba’ edenlerdir.

Mutavassıt bir kısım ise, o velilerin velayetlerini inkâr etmediler, fakat yollarını ve mesleklerini kabul etmediler.

İki sırrın halli iki sualin cevabındadır.

Birinci Sual: “Tarîk-i haktan başka velayet bulunabilir mi?

Elcevab: (Hem var, hem yok. Vardır, çünki bazı evliya-yı kâmilîn, şeriat kılıncıyla i’dam edilmişler. Hem yoktur, çünki muhakkikîn-i evliya, Sa’dî-i Şirazî’nin bu düsturunda ittifak etmişler. Ey Sâdî! Mustafa’nın (a.s.m.) izinde gitmeden, kurtuluş yolunda zafer kazanmak muhaldir. Bütün tarikler kapalıdır. Ancak Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm’ın yolu açıktır. Mektubat 452)

İkinci Sual: Hususan müdhiş bir cereyan-ı dalalete ehl-i hakikat tarafdar çıkar mı?”

Elcevab: Mahfuz olmayan meczub ehl-i velayet, müdhiş bir cereyan-ı dalalete tarafdar çıkabilir.

Onuncu Mes’ele Üstadımız Bediüzzaman Said Nursiye Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle yani Allah canibinden bakmak ile şahsını mübarek ve makam sahibi görüp beşer canibinden bakmak arasındaki fark anlatılmıştır. Üstadımızı ziyaret gelen, ya hayat-ı dünyeviye yada hayat-ı uhreviye cihetinde gelir. Hayat-ı uhreviye cihetinde gelenler de ya şahsi makamına yada Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı olduğu cihetle gelir. Üstadın yanına dellalık ciheti ile gelenler de üç’e ayrılır. Ya dost olur, ya kardeş olur, ya talebe olur.

Dost, benim şahsî ve zâtî şahsiyetimle münasebetdar olur.

Kardeş, abdiyetim ve ubudiyet noktasındaki şahsiyetimle alâkadar olur.

Talebe ise, Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı cihetinde ve hocalık vazifesindeki şahsiyetimle münasebetdardır. Şu görüşmenin de üç meyvesi var:

Yirmiyedinci Mektub

(Hakaikı gösteren Üstadımızın talebe, kardeş ve dostlarla olan münasebetlerin hakaikı neşirde ve kıyamete kadar devam edecek olan Risale-i Nur hizmetinde bizler için gerekli külli düsturlar gösterilmiştir. Ve ehl-i dalaletten gelen tazyikata karşı teselli hükmünde inayetler gösterilmiştir.)

Bu mektub, Risale-i Nur Müellifinin talebelerine yazdığı ayn-ı hakikat ve çok letafetli, güzel mektublarıyla; Risale-i Nur talebelerinin, Üstadlarına ve bazan birbirlerine yazdıkları ve Risale-i Nur’un mütalaasından aldıkları parlak feyizlerini ifade eden çok zengin bir mektub olup, bu mecmuanın üç-dört misli kadar büyüdüğü için bu mecmuaya ilhak edilmemiştir. Müstakillen Barla, Kastamonu, Emirdağı Lâhikaları olarak neşredilmiştir.

Barla Lâhikaları: Risale-i Nur’un Barla’da te’lif edildiği ve kalemle istinsah edilerek neşre başlandığından Eskişehir hapsi zamanına kadar olan devrede Nur’un ilk müştak talebelerinin, Nurların hemen te’lifi zamanında, ilk okuyup yazdıklarında duydukları samimî hissiyat, kalbî ve ruhî istifade ve istifazalarını dile getiren fıkralarını ve Hazret-i Üstad’ın da bazı mektublarını ihtiva etmektedir.

Kastamonu Lâhikaları ise: Eskişehir hapsinden tahliyeden sonra Nur Müellifi Kastamonu’ya nefyedilmiş, Denizli hapsi zamanına kadar orada ikamete mecbur edilmiş; bu müddet zarfında Nur Müellifi Isparta’daki talebeleri ile daimî muhabere ederek Nurların hatt-ı Kur’an’la yazılıp çoğalması, neşri ve inkişafı ve eski yazı bilmeyen gençlerin istifadesi için de, Risale-i Nur Külliyatı’ndan bazı bahislerin daktilo ile çoğaltılması hususunda şedid alâka göstermiş ve Risale-i Nur’un mahiyeti, kıymeti, deruhde ettiği kudsî vazife-i imaniyesi ve mazhariyeti; hem talebelerinin tarz-ı hizmetleri, mütecaviz dinsizler karşısında sebat ve metanetleri ve ehl-i İslâm’ın birbiri ile muamelâtında takib edecekleri ihlaslı hareketleri gibi, dâhilî ve haricî bir çok mes’elelere temas etmiştir. Bu itibarla Kastamonu Lâhika mektubları bilhâssa yazıldığı zaman itibariyle de büyük ehemmiyet kesbeden bir devrin mahsulü olması ve birçok içtimaî mes’eleleri ve küllî imanî bir nazar-ı hakikatla mütalaa, mülahaza ve küllîleşmesi gibi cihetlerde büyük kıymeti haizdir.

Emirdağ Lâhika Mektubları, birinci kısmı: 15 Haziran 1944’de Denizli hapsinden beraet ile tahliyeden sonra Heyet-i Vekile kararıyla Emirdağı’nda ikamete memur edilen Risale-i Nur müellifi Said Nursî Hazretleri 1947 sonlarına kadar, yani üçüncü büyük hapis olan Afyon hapsine kadar Emirdağı’nda ikamet ettiği müddetçe Isparta, Kastamonu, İstanbul, Ankara ve Üniversite talebeleri ve Anadolu’da Nurların neşre başlandığı yerlerdeki talebelerine hizmete müteallik bazı mektub ve suallerine cevaben yazdığı mektublardır.

İkinci kısım ise: 1948-1949 Afyon Cezaevi’nde yirmi ay mevkufen kalıp tahliyeden sonra tekrar Emirdağı’na avdet edip orada bir müddet kaldıktan sonra 1951 yılında Eskişehir’de iki ay ikameti müteakib, oradan da “Gençlik Rehberi” mahkemesi münasebetiyle iki defa İstanbul’a gelip üçer ay İstanbul’da kaldığı 1952-1953 tarihlerinde ve daha sonra yine Emirdağı’nda iken talebelerine yazdığı mektublar ve mahkemelere ve davalara temas eden mes’elelere dair müteaddid bahislerdir. 1953’ten sonra ikamet eylediği Isparta’da da arasıra yazdığı mektublar da vardır.

Eskişehir, Denizli ve Afyon Cezaevleri’nde iken hapisteki talebelerine yazdığı pek kıymetdar hapishane mektubları ise, yine müellif-i muhterem Hazret-i Üstad’ın neşrini tensibiyle Şualar Mecmuası’nda aynen neşredilmiştir. Bu lâhikalarda geçen talebelerin mektubları, Nurlardan aldıkları feyz-i iman, ihlas ve sadakatlarını, şehamet-i imaniyelerini ifade ile üstadlarına arzetmek ve teşekküratlarını bildirmekle bu zamanda zuhur eden bu ders-i Kur’aniyenin muhatabları olduklarını izhar ediyor. Ve Risale-i Nur’un hakkaniyetine ve Hazret-i Üstad’ın davasına birer şahid hükmünde bulunuyor.

Yirmisekizinci Mektub Şu Mektub sekiz mes’eledir.

Birinci Mes’ele: Yirmiyedinci Mektubta Üstadımızın Talebe, kardeş ve dostlarla münasebetleri gösterilmişti. Bu Birinci mes’elede rüyanın hakikakatı ile Hulusi Abinin rüyasının mesleğimize bakan tabiri yapılmıştır. Kıyamete kadar devam edecek hizmetin inkişafını rüyasında gören diğer abilerimizin de bir cihette rüyası tabir edilmiş oluyor.

İkinci Risale: Üstadımız hakaikı anlamada hadislere bakmanın usulünü göstermiştir. Hem meleklerin nezaretleri olduğu gibi hakaika nezaret eden Zâtlara da işaret edilmiştir. Böylelikle Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.

Üçüncü Risale: Hakaikı anlatmakda perde olmamak için şahsı nazardan çekip hakaikı göstermekle gelen feyiz ve nur, şahıslardan gelen himmetten daha ziyade olduğu izah edilmiştir.

Dördüncü Mes’ele: Hakaikla meşgul olanların muarızlara karşı mukabelesi; muarızlara dahi mesleklerinin iç yüzünü göstermekle irşad etmek ile olduğunu izah ediyor.

Beşinci Mes’ele: Hakaikı anlamakla beraber inayetlerle teyid edilmek en ziyade şükür gerektirdiğinden bu makamda şükrün hakikatı anlatılmıştır.

Birinci Risale olan Birinci Mes’ele

(Yirmiyedinci Mektubta Üstadımızın Talebe, kardeş ve dostlarla münasebetleri gösterilmişti. Bu Birinci mes’elede rüyanın hakikakatı ile Hulusi Abinin rüyasının mesleğimize bakan tabiri yapılmıştır. Kıyamete kadar devam edecek hizmetin inkişafını rüyasında gören diğer abilerimizin de bir cihette rüyası tabir edilmiş oluyor.)

Rüya hakikatının tahlilidir. Yedi nükte içinde Kur’an da geçen rüya ile alakalı ayetlerin tefsiridir.

Birincisi: Kur’an çok âyetlerle, rü’yada ve nevmde perdeli olarak ehemmiyetli hakikatlar var olduğunu gösterir.

İkincisi: Kur’an ile tefe’üle ve rü’yaya itimada ehl-i hakikat tarafdar değiller. Bunun iki sebebi vardır. Birisi tefe’ülde, kâfire ait şiddeti, tefe’ül eden insana çıktığı vakit, yeis vermesi; diğeri rü’ya dahi hayr iken, bazı aks-i hakikatla göründüğü için şerr telakki edilir, yeise düşürür, kuvve-i maneviyeyi kırar, sû’-i zan verir.

Üçüncüsü: Hadîs-i sahih ile nübüvvetin kırk cüz’ünden bir cüz’ü nevmde rü’ya-yı sadıka suretinde tezahür etmiş. Demek rü’ya-yı sadıka hem haktır, hem nübüvvetin vezaifine taalluku var.

Dördüncüsü: Rü’ya üç nevidir: İkisi tabire değmiyor. Üçüncüsü ise rü’ya-yı sadıkadır.

Beşincisi: Rü’ya-yı sadıka, hiss-i kabl-el vukuun fazla inkişafıdır. Hiss-i kabl-el vuku ise, herkeste cüz’î-küllî vardır. Uykunun Gören Kişilere Göre Çeşitleri

1. Rü’ya-yı sadıka avam için mertebe-i velayet hükmündedir;

2. Umum için, gayet güzel ve muhteşem bir sinema-i Rabbaniyenin seyrangâhıdır.

3. Herkes için, âlem-i şehadet içinde, âlem-i gayba bakan bir penceredir.

4. Mukayyed ve fâni insanlar için bir temaşagâhtır.

5. Tekâlif-i hayatiye altında ezilen ve meşakkat çeken zîruhların istirahatgâhıdır.

Altıncısı ve en mühimmi: Bu Nükte-i Hakikat Kader Risalesinin Zeyli gibidir.

Yedincisi: Hulusi abinin Üstadla görüşmeden çok evvel gördüğü müjdeli, mübarek ve güzel bir rü’yanın tabiri hakkındadır. Rüya, Risale-i Nur Hizmetinin mebdei ve neticesi hakkındadır. Çekirdek hükmünde olup yeni teşekkül edecek olan Risale-i Nurun şahs-ı maneviyesinde Hulusi Abi kendisinin de dahil olduğunu rüyasında görmüş. Rüyanın devamında ise çekirdek hükmünde olan Risale-i Nurun şahs-ı maneviyesinin sühuletle intişar edip dal budak saran büyük bir ağaç olacağını görmüş. Hulusi abinin dışında da Risale-i Nur daha yazılmadan evvel birçok kimse keşfiyatlarında veya rüya-ı sadıkalarında görüp bu hizmetten haber vermişlerdir.) 

İkinci Risale olan İkinci Mes’ele

(Üstadımız hakaikı anlamada hadislere bakmanın usulünü göstermiştir. Hem meleklerin nezaretleri olduğu gibi hakaika nezaret eden Zâtlara da işaret edilmiştir. Böylelikle Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.)

Hazret-i Musa Aleyhisselâm, Hazret-i Azrail Aleyhisselâm’ın gözüne tokat vurmuş, ilâ âhir mealindeki hadîse dair ehemmiyetli bir münakaşayı kaldırmak ve halletmek için yazılmıştır.

Evvelâ: Mesail-i imaniyenin münakaşa etmenin beş şartı ile insaf nazarının iki ölçüsü gösterilmiştir.

Sâniyen: Hadîs’e dair münakaşa etmenin üç şartı ile hadîslerin akla sığışmamasının iki sebebi izah edilmiştir. Ve hadîs’e dair gelebilecek şübheleri izale edecek üç hakikata atıf yapılmıştır.

Melaike, insan gibi bir surete inhisar etmez; müşahhas iken, bir küllî hükmündedir. Hazret-i Azrail Aleyhisselâm, kabz-ı ervaha müekkel olan melaikelerin nâzırıdır.

“Her ölünün ruhunu, Hazret-i Azrail Aleyhisselâm mı bizzât kabzediyor? Yoksa aveneleri mi kabzediyorlar?” Bu hususta üç meslek var:

Birinci Meslek: Azrail Aleyhisselâm, heryerde, o yerin kabiliyetine göre temessül ederek bir anda binler yerde bulunur ve herkesin ruhunu o kabzeder. Güneşin hararet ve ziyasının herbir parlak cisimde bulunduğu gibi

İkinci Meslek odur ki: Hazret-i Cebrail, Mikâil, Azrail gibi melaike-i izam, kendi nevilerinden ve kendilerine benzer küçük tarzda avenelerine birer nâzır-ı umumî hükmündedir. Ve o muavinler, enva’-ı mahlûkata göre ayrı ayrı ervahı kabzeder.

Üçüncü Meslek: Hazret-i Azrail Aleyhisselâm’ın her ferde müteveccih bir yüzü ve bakar bir gözü vardır. Yani ilmi ile nezareti ile orada bulunuyor. Güneşin hararet ve ziyası ve ziyasındaki yedi rengi ve zâtının bir nevi misali, herbir parlak cisimde bulunduğu gibi

Üçüncü Mes’ele olan Üçüncü Risale

(Hakaikı anlatmakda perde olmamak için şahsı nazardan çekip hakaikı göstermekle gelen feyiz ve nur şahıslardan gelen himmet daha ziyade olduğu izah edilmiştir.)

Şu mes’ele umum ihvanımın ekseri lisan-ı hal ile ve bir kısmının lisan-ı kal ile ettikleri umumî bir sualin, has ve hususî ve mahremce bir cevabıdır. Risale-i Nur’un en yüksek bir makamdan ders verdiğinin izahatı beş nokta da yapılmıştır.

Birinci Nokta: Her kim Risale-i Nur’a müracaat etse ferik olsun müşir olsun ondan ders alabiliyor olması Sözlerin müşiriyet mertebesinde bir hakikat dersi verdiğini ve Sözlerde feyiz ve nurun var olduğunu gösteriyor.

İkinci Nokta: Risale-i Nurun Hakaik-i imaniyeyi kemal-i vuzuh ile beyan etmesi ve Kur’anın esrarını ders veriyor olması Sözlerde, feyiz ve nurun var olduğunu gösteriyor. Çünkü hakaik-i imaniyeden bir tek mes’elenin inkişafı ve vuzuhu, binler ezvak ve keramata müreccahtır. Hem bütün tarîkatların gayesi ve neticesi, hakaik-i imaniyenin inkişafı ve vuzuhudur.

Üçüncü Nokta: Risale-i Nur’un doğrudan doğruya Kur’anın feyzinden mülhem olarak mesail-i imaniyeyi kalbî, ruhî, hâlî bir surette ders vermesi ve pek yüksek ve kıymetdar maarif-i İlahiye hükmünde olması gösteriyor ki Sözlerde herkese faide verecek feyiz ve nur vardır.

Dördüncü Nokta: Her vakit Kur’an-ı Hakîm, hakikatları ifade ettiği gibi, velayet-i kübra feyizlerini dahi ehil olanlara ifaza etmesi gösteriyor ki hakaik-i Kur’aniyeden tereşşuh eden Nurlar ve o Nurlara tercümanlık eden Sözler, o hâssaya mâlik olabilirler ve mâliktirler.

Beşinci Nokta: Sözler talim-i hakaik ettikleri gibi, irşad vazifesini de gördüğüne Üstadımız kendisinin ve Abilerin hayatından beş cüz’î misal göstermiştir.

Birinci Misal: Sözler ve Kur’andan gelen Nurlar; Üstadın aklına ders verdiği gibi, kalbine de iman hali telkin ediyor, ruhuna iman zevki veriyor ve hattâ dünyevî işlerinde; kerametvari bir surette muvaffakiyet gördüğüne iki misal biri katran ağacındaki ekmek diğeri Nis’ten gelen kitabtır.

İkinci Misal: Abdurrahman Abinin vefatından üç ay evvel haşre dair olan Onuncu Söz’ü okuyup manevî kirlerinden ve evham ve gafletten temizlemekle beraber ehl-i velayet gibi vefatından evvel yazdığı mektubunda üç zahir keramet izhar etmesidir.

Üçüncü Misal: Hasan Efendi’ye ecelinden otuz-kırk gün evvel Otuzikinci Söz’ü Üstadın göndermesi ve Hasan Efendi’nin Otuzikinci Söz’ü mütemadiyen mütalaa yapa yapa ve tefeyyüz ede ede, okuyup sağlam olarak câmiye gidip namaz kılıp orada ruhunu Rahman’a teslim etmesidir.

Dördüncü Misal: Hulusi Bey’in şehadetiyle; en mühim ve müessir tarîkat olan Nakşî tarîkatından ziyade himmet ve meded, feyiz ve nuru; esrar-ı Kur’aniyenin tercümanı olan nurlu Sözler’de bulmasıdır.

Beşinci Misal: Abdülmecid Abinin birkaç Söz’ü mütalaa ettikten sonra perişaniyet den kurtulmasıdır.

Yirmisekizinci Mektub’un Üçüncü Mes’elesinin tetimmesi Sözlerin himmetinin dört kısım tesirini gösteren bir mektubdur.

1. Te’lifinde fevkalâde sühulet ve sür’ati

2. Yazmasında dahi fevkalâde bir sühulet, bir iştiyak ve usandırmaması

3. Bunların okunması dahi usanç vermemesi

4. Okuyanların şevke gelmesi, tenbellikten kurtulması, sonrada neşrine ciddi çalışmalarıdır.

Dördüncü Mes’ele olan Dördüncü Risale

(Hakaikla meşgul olanların muarızlara karşı mukabelesi; muarızlara dahi mesleklerinin iç yüzünü göstermekle irşad etmek ile olduğunu izah ediyor.)

Mescidimize iki defa taarruz edildi, âhirki defa da kapadılar. Ondan iki veya üç sene mukaddem, yine mübarek bir misafirin gelmesiyle, gayet vahşiyane ve zalimane tecavüz edildiği için, her taraftan benden sual edildi. Böyle merak-ı umumîyi tahrik eden bir hâdiseye lâyık cevab vermek için, Eski Said lisanıyla “Dört Nokta” ile mühim bir ibretli cevabdır.

Birinci Nokta: Risale-i Nur, buradaki jandarma ile kır bekçilerine istikametli bir vaziyet aldırması ile muarızlarının dahi himmetine koşmuştur. Birinci Noktada bir hakaik, bir tavsiye, bir ikaz vardır. Hakaik: Kur’anın tezgâhından gelen bir elmas kılınç varken, elindeki kırık odun parçasıyla müdafaa edilmez. Tavsiye: Zaruret-i kat’iyye olmadan hakaikı anlatmanın dışında onlarla konuşmayınız. İkaz: Hizmette ve hakaikı göstermekte lâkaydlık gösterip gaflet etmekle zındıkları hücuma teşci’ etmeyiniz.

İkinci Nokta: Âyet-i kerimenin tehdidi ile zulme değil yalnız âlet olan ve tarafdar olan belki edna bir meyli dahi olanlar tokada müstehak oluyor.

Üçüncü Nokta: Kur’an-ı Hakîm’in feyziyle ve nuruyla en mütemerrid ve müteannid dinsizleri ıslah ve irşad eden Sözler, yakınında bulunan mütecavizleri irşad etmemesinin sebebi onların yılan gibi dalalet zehirini serpmekle telezzüz etmeleri ve bilerek dinini dünyaya satarak münafıklığa girmeleridir.

Dördüncü Nokta: Memurların nüfuz-u hükûmeti, ağraz-ı şahsiyede istimal ederek tazyikat ve istibdadları; envâr-ı Kur’aniyeyi ışıklandıran gayret ve himmet ateşine, odun parçaları hükmüne geçiyor; iş’al ediyor, parlatıyor.

Beşinci Risale olan Beşinci Mes’ele

(Hakaikı anlamakla beraber inayetlerle teyid edilmek en ziyade şükür gerektirdiğinden bu makamda şükrün hakikatı anlatılmıştır.)

Şükür Risalesi

1- Kur’an-ı Hakîm şükrü netice-i hilkat gösteriyor;

2- Kur’an-ı Kebir olan şu kâinat dahi gösteriyor ki:

a. Netice-i hilkat-i âlemin en mühimmi şükürdür.

b. Şu şecere-i hilkatin en mühim meyvesi, şükürdür.

c. Ve şu kâinat fabrikasının çıkardığı mahsulâtın en a’lâsı, şükürdür.

Birinci daire: Nokta-i merkeziye de hayat halkedilmiş.

İkinci daire: İnsanı nokta-i merkeziyede bırakıyor.

Üçüncü daire: Nokta-i merkeziyede rızık vaz’edilmiş.

Dördüncü daire: Rızık dahi bütün enva’ıyla manen ve maddeten, halen ve kalen ŞÜKÜR ile kaimdir, ŞÜKÜR ile oluyor, ŞÜKRÜ yetiştiriyor, ŞÜKRÜ gösteriyor. Çünki

A. Rızka iştiha ve iştiyak, bir nevi şükr-ü fıtrîdir.

B. Ve (Rızka) telezzüz ve zevk dahi gayr-ı şuurî bir şükürdür.

C. Hem RIZIK olan nimetlerde gayet güzel süslü suretler, gayet güzel kokular, gayet güzel tatmaklar;

1. Şükrün davetçileridir, zîhayatı şevke davet eder ve şevk ile bir nevi istihsan ve ihtirama sevkeder, bir şükr-ü manevî ettirir.

2. Ve zîşuurun nazarını dikkate celbeder, istihsana tergib eder. Nimetleri ihtirama onu teşvik eder; onun ile kalen ve fiilen şükre irşad eder ve şükür ettirir ve şükür içinde en âlî ve tatlı lezzeti ve zevki ona tattırır.

İşte rızık, şükür vasıtasıyla o kadar kıymetdar ve zengin bir hazine-i câmia olduğu halde,

a. şükürsüzlük ile (Rızık) nihayet derecede sukut eder.

b. Altıncı Söz’de beyan edildiği gibi: Rızkın Hizmetkârı şükürsüzlük ile sukut eder,

c. Öyle de Rızkın Mahiyeti Ve Sair Hademeleri dahi sukut ediyorlar.

A. (Hali şükrün ve şükürsüzlüğün nasıl yapıldığını ifade eden cümleler)

Şükrün mikyası; (var.)

1. Kanaat şükürdür.

2. İktisad şükürdür.

3. Rıza şükürdür.

4. Memnuniyet şükürdür.

Şükürsüzlüğün mizanı;

1. Hırs şükürsüzlüktür.

2. İsraf şükürsüzlüktür.

3. Hürmetsizlik şükürsüzlüktür.

4. Haram helâl demeyip rastgeleni yemek şükürsüzlüktür.

Evet hırs; şükürsüzlük olduğu gibi,

1. Hem sebeb-i mahrumiyettir,

2. Hem vasıta-i zillettir.

Rahman RIZKA bakar ve RIZIKTAKİ şükür ile ona yetişilir.

B. Hem şükrün enva’ı var. O nevilerin en câmii ve fihriste-i umumiyesi, namazdır.

C. Hem şükür içinde, safi bir iman var, hâlis bir tevhid bulunur.

İnsan-ı gafil, küfran-ı nimet ile ne derece hasarete düştüğünü, çok cihetlerden yalnız bir vechini söyleyeceğiz. Şöyle ki: Lezzetli bir nimeti insan yese,

Eğer şükür etse; o yediği nimet o şükür vasıtasıyla bir nur olur, uhrevî bir meyve-i Cennet olur.

Eğer şükür etmezse; o muvakkat lezzet, zeval ile bir elem ve teessüf bırakır ve kendisi dahi kazurat olur.

Evet rızkın aşka lâyık bir sureti var; o da, şükür ile o suret görünür.

Rızka duyulan Muzaaf ihtiyaç, iştiyaktır. Muzaaf iştiyak, muhabbettir. Muzaaf muhabbet dahi aşktır.

Enva’-ı zîhayat içinde en ziyade rızkın enva’ına muhtaç, insandır.

Neden?

Çünkü Cenab-ı Hak insanı

1- bütün esmasına câmi’ bir âyine ve

2- bütün rahmetinin hazinelerinin müddeharatını tartacak, tanıyacak cihazata mâlik bir mu’cize-i kudret ve

3- bütün esmasının cilvelerini ve san’atlarının inceliklerini mizana çekecek âletleri hâvi bir halife-i Arz suretinde halk etmiştir.

Onun için hadsiz bir ihtiyaç verip, maddî ve manevî rızkın hadsiz enva’ına muhtaç etmiştir.

İnsanı, bu câmiiyete göre en a’lâ bir mevki olan ahsen-i takvime çıkarmak vasıtası, şükürdür.

Şükür olmazsa, esfel-i safilîne düşer; bir zulm-ü azîmi irtikâb eder.

Elhasıl: En a’lâ ve en yüksek tarîk olan tarîk-ı ubudiyet ve mahbubiyetin dört esasından en büyük esası şükürdür ki; o dört esas şöyle tabir edilmiş:

Der tarîk-ı acz-mendî lâzım âmed çâr çîz:

Birinci ve İkinci Esas: Acz-i mutlak, fakr-ı mutlak, (7. sözde izah edilmiştir.)

Üçüncü Esas: Şevk-i mutlak, (32. Sözün 2. Mevkıfının 3. Maksadıyla 3. Mevkıfında izah edilmiştir. Cenab-ı Hakkın kemalatını ve Cemalini gören kişinin şevke geldiğini..

Dördüncü Esas: şükr-ü mutlak 24. Sözün 5. Dalının 2. Meyvesinde ve 4. Şuanın 3. Mertebe-i Nuriye-i Hasbiyesinde Allahın hadsiz nimetlerini beş sınıfta izah ediyor.

Ey aziz…

Altıncı Risale olan Altıncı Mes’ele Vehhabiler Hakkındadır. Teksir Mektubat mecmuasında neşredildiğinden buraya dercedilmedi. (Hakaikı anlamamakla beraber ifrat ve tefrit ile hakaikı tahrif eden vehhabilerin ve şianın şükürsüzlüğü nazara verilmiştir. Zira şükür verilen ni’meti verenin rızası dairesinde kullanmak iken akıl, kalb ve sair letaifini ifrat ve tefrit ile yanlış kullanmışlardır.)

(Birinci Nükte: Vehhabî mes’elesinin nereden gelmiştir. Vehhabî mes’elesinin âlem-i İslâm’ın an’anesi itibariyle üç esası vardır. Birincisi Hz. Ali’nin (R.A.) nehrivanda necid sekenesinden olan haricilerin hafızlarını öldürdüğü için, İkincisi Hz. Ebu Bekir’in (R.A.) necid havalisini zîr ü zeber ettiği için, Üçüncüsü İbn-i Teymiyeyi taklid ederek şîalara karşı çıkmak için ve Hanbelî Mezhebi’ni taklid ederek alevilere hücum etmeleri arkasında Ehl-i Sünnete hücum etmişler.

İkinci Nükte: Vehhabî mes’elesinin âlem-i insaniyet itibariyle dahi üç esası vardır. Birincisi “El-hükmü lil-galib” kaidesi, avama, havassa karşı bir kin ve bir tezyif fikrini verdiğinden, büyüklere ve havassa ait medar-ı şeref her şeyi kırmak için bir cesaret vermiş. İkincisi Menfî milliyet fikriyle mukaddesat-ı diniyeye hürmetkâr olamayıp bahaneler buldukça ilişmek istiyor. Üçüncüsü sükût

Üçüncü Nükte: Meslekler, mezhebler ne kadar bâtıl da olsalar, içinde ukde-i hayatiyesi hükmünde bir hak, bir hakikat bulunur. İşte bu kaideye binaen, âlem-i İslâmdaki ehl-i bid’a fırkalarından Şia, Vehhabi, Cebrî ve Mu’tezileye bakılsa görülüyor ki, herbiri bir hakka istinad edip gitmiş. Fakat menfî ciheti, ya garaz veya inad gibi bir sebeble o mesleğin âsârı, dalalet hesabına çalışmıştır. Hem hak bir meslekte olan Şerif-i Mekke dahi hata ederek Haremeyn-i Şerifeyn’e İngiliz siyasetinin girmesine izin verdiğinden Vehhabîler, Ehl-i Sünnete galebe ettiler, denilebilir.

Dördüncü Nükte: Vehhabî hâdisesinde, Vehhabîlerin, Ehl-i Sünnet’e karşı ettikleri zulüm içinde kader-i İlahî üç sebebe binaen adalet eder.

Birincisi: Hadîs-i Sahih ile sabit olan ziyaret-i kubûr ve makberistana hürmet-i şer’iyye sû’-i istimal ettiklerinden dolayı Vehhabîler, Ehl-i Sünnete galebe ettiler, denilebilir.

İkincisi: şu gafil, maddî asırdaki insanlar mütedeyyin de olsa, esbaba fazla sarılmalarına, hikmet-i şer’iye müsaade etmediğinden makbul zatlara olduklarından fazla makam vererek sarılanlara Vehhabileri musallat etmiştir.

Üçüncüsü: Şu asırda enaniyet fazla ileri gittiğinden kendini enaniyetle yüksek mertebede gören insanlar kıyas-ı binnefs cihetiyle diğer mübarek zatlarda görünen güzellikleride o zâtın şahsından bildiklerinden onlarda bir nevi rububiyet tahayyül ettiklerinden ceza olarak Vehhabileri Ehl-i Sünnete musallat etmiştir.

Fakat Vehhabîlerin seyyiat ve tahribatlarıyla beraber medar-ı şükran bir ciheti şudur ki: Namaza çok dikkat ediyorlar.)

Yedinci Risale olan Yedinci Mes’ele Şu mes’ele “Yedi İşaret”tir. Evvelâ tahdis-i nimet suretinde yedi sırr-ı inayetin izhar edilmesinin “Yedi Sebeb”ini beyan ederiz:

Birinci Sebeb: Bu asırda i’caz-i Kur’anı bir derece beyan, Sözler’le olduğuna dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş. Yani Kur’an-ı Hakîmin mucizevî hakikatlarının izharına ayine ve hizmetkâr olan Risale-i Nuru ve ona talebe olanlara gelen inayetleri izhar etmek Kur’anın i’cazına yardımdır.

İkinci Sebeb: Kur’anın hakaikına dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş.

Üçüncü Sebeb: Risale-i Nurda görünen hakaik Kur’andan olduğunu göstermek için inayetler izhar edilmiş. Çünkü kim bu hakaikin içine girse inayetlere mazhar olur.

Dördüncü Sebeb: Hem küfran-ı nimetten kurtulmak hemde fahrdan kurtulmak için inayetler izhar edilmiş. Çünki Kur’anın hakaikının güzelliğini gösteren Sözlere dikkatleri celb etmek için terettüb eden inayat-ı İlahiyeyi izhar etmek, makbul bir tahdis-i nimettir.

Beşinci Sebeb: Şarktan zuhur eden nurun Risale-i Nur olduğuna dikkat çekmek için inayetler izhar edilmiş.

Altıncı Sebeb: Cenab-ı Hakka bakan vechi ile inayetler ikramat-ı ilahiye Kur’ana bakan vechi ile keramet-i Kur’aniye olduğunu göstermek için inayetler izhar edilmiş.

Yedinci Sebeb: İnsanların ekserisi ehl-i tahkik olmadığı için zaîf ve kıymetsiz bir bîçarenin elindeki hakaik-i imaniye ve Kur’aniyenin kıymetini, ekser nâsın nokta-i nazarında düşürmemek için, inayetler izhar edilmiş.

İşte bu yedi esbaba binaen küllî birkaç inayet-i Rabbaniyeye işaret edeceğiz.

Birinci İşaret: Yirmisekizinci Mektub’un Sekizinci Mes’elesinin Birinci Nüktesi’nde beyan edilmiştir ki, “tevafukat”tır.

İkinci İşaret: Risale-i Nurun şahs-ı manevisinin teşekkülü bir inayettir.

Üçüncü İşaret: Hakikatların en muannide dahi izah edilip isbat edilmesidir.

Dördüncü İşaret: Temsilat yolu Risale-i Nurda görülmesi bir inayettir. Bu inayetle risalelerde, bütün derin hakaik, temsilât vasıtasıyla, en âmi ve ümmi olanlara kadar ders veriliyor.

Beşinci İşaret: Risalelerin tenkid edilmemesi ve her taife derecesine göre istifade etmesi, sür’atle, sıkıntılı inkıbaz vakitlerinde yazılması dahi, bir eser-i inayet ve bir ikram-ı Rabbanîdir.

Altıncı İşaret: Üstadın hayatına öyle bir cereyan verilmiş ki; Risale-i Nuru netice vermiştir. İşte bu bir inayettir. Adeta çekirdek hükmünde olan üstadımızın hayatından Nur külliyatı çıkmıştır. Risale-i Nurdaki bütün hakikatların üstadın hayatında bir yeri vardır.

Yedinci İşaret: Hizmet zamanında görünen inayetlerdir. Hususan Sözler’in ve risalelerin neşrinde ve tashihatında ve yerlerine yerleştirmekte ve tesvid ve tebyizinde teshilat görülmesi, hem de maişet hususunda şefkatle beslenmesi, bir Keramet-i Kur’aniyedir.

Mahrem bir suale cevabdır Sözlerin kanaat vermekteki güzelliği ve bizim aklımıza ruhumuza olan tesiri, ancak temsilât-ı Kur’aniyenin lemaatındandır. Çünki: Yazılan Sözler

1- Tasavvur değil tasdiktir; (Yani hududları tayin edilen bir şey değil aklen delilleri görülen bir hakikatı kabul etmektir.)

2- Teslim değil, imandır; (Kuru kuruya teslim olmak değil hakikatı anlamakla hakikata teslim olmaktır. Yani yakîni bir imandır, taklidi bir iman değildir.)

3- Marifet değil, şehadettir, şuhuddur; (Marifet bir hakikatı aklen tasdik etmek iken şehadet o hakikatı aklın dışında diğer cihazlarla beraber görmektir.)

4- Taklid değil tahkiktir;

5- İltizam değil, iz’andır; (Dokuzuncu Mektub Sayfa 34’te geçtiği gibi Ve silsile-i mevcudat gibi kuvvetli ve zerrat gibi kesretli iman ve İslâmın bürhanlarını göstermişler ki, nihayetsiz bir iz’an ve kuvvet-i iman verirler.)

6- Tasavvuf değil hakikattır; (yani tasavvuf kâinatı terk etmek hakikatını ders verirken Risale-i Nur terk etmek değil kâinata bakmakla Allahı hakikat noktasında tanıyor.)

7- Dava değil, dava içinde bürhandır. (Yani Kur’anın davası değil, Kur’anın dava ettiği hakikatlarının bürhanlarıdır.)

Sorunun ikinci kısmı ne tesiri var denilse altta beş tesirini gösteriyor.

1. Akıl ile beraber

2. Vehim ve

3. Hayal,

4. Hattâ nefs ve

5. Heva teslime mecbur olduğu gibi, şeytan dahi teslim-i silâha mecbur oldu.

Yedinci Risale olan Yedinci Mes’elenin Hâtimesidir Şu Hâtime “Dört Nükte”dir:

Birinci Nükte: Sekiz inayet-i İlahiye suretinde gelen işarat-ı gaybiyeye dair gelen veya gelmek ihtimali olan evham, Sekiz inayetten biri olan tevafukatın isbatı yapılarak izale ediliyor.

Üçüncü Nükte: Bu nüktede hususi inayetin umumi inayetten daha büyük, daha güzel, daha yüksek olmasının sırrı izah ediliyor.

Bu işarat-ı gaybiyedeki hususi ihsanılarını yedi inayet içinde düşünebiliriz.

Birinci İşaret ve Birinci Nüktesi’nde beyan edilen “tevafukat”tır ki hususi bir imdadıdır.

İkinci İşaret: Risale-i Nurun şahs-ı manevisinin teşekkülü bir inayettir ki hususi bir imdadıdır.

Üçüncü İşaret: Hakikatların en muannide dahi izah edilip isbat edilmesidir ki hususi bir imdadıdır.

Dördüncü İşaret: Temsilat yolu Risale-i Nurda görülmesi bir inayettir ki hususi bir imdadıdır. Bu inayetle risalelerde, bütün derin hakaik, temsilât vasıtasıyla, en âmi ve ümmi olanlara kadar ders veriliyor.

Beşinci İşaret: Risalelerin tenkid edilmemesi ve her taife derecesine göre istifade etmesi, sür’atle, sıkıntılı inkıbaz vakitlerinde yazılması dahi, bir eser-i inayet ve bir ikram-ı Rabbanîdir ki hususi bir imdadıdır.

Altıncı İşaret: Üstadın hayatına öyle bir cereyan verilmiş ki; Risale-i Nuru netice vermiştir. İşte bu bir inayettir ki hususi bir imdadıdır.

Yedinci İşaret: Hizmet zamanında görünen inayetlerdir ki hususi bir imdadıdır.

Sözler’in tebyizinde kıymetdar hizmeti sebkat eden muallim Ahmed Galib’in Sözler hakkında bir fıkrasıdır.

Merhum Binbaşı Âsım Bey’in Sözler hakkında bir fıkrasıdır.

Sekizinci Risale olan Sekizinci Mes’ele Şu Mes’ele altı sualin cevabı olup “Sekiz Nükte”dir.

Birinci Nükte: Ekser Sözler’de tevafukat-ı gaybiye vardır. Bundan anlaşılıyor ki; Kur’anın bir nevi tefsiri olan Sözler’deki hüner ve zarafet ve meziyet kimsenin değil;

Belki muntazam, güzel hakaik-i Kur’aniyenin mübarek kametlerine yakışacak mevzun, muntazam üslûb libasları, kimsenin ihtiyar ve şuuruyla biçilmez ve kesilmez;

Belki onların vücududur ki, öyle ister ve bir dest-i gaybîdir ki, o kamete göre keser, biçer, giydirir. Biz ise içinde bir tercüman, bir hizmetkârız.

Dördüncü Nükte: Beş altı suali tazammun eder.

Evvelâ: “Meydan-ı haşre, cem’ ve keyfiyet nasıl ve üryan mı olacak?

“Sema dalgaları karar kılmış bir denizdir.” Hadisinin işaretiyle

a. Gemimiz olan küre-i arz haşir meydanına maddi sakinlerini götürecektir.

b. Haşir meydanına küre-i arz sakinlerinin manevi mahsulât önceden gidecektir.

c. Cehennem-i suğra cehennem-i kübraya dâhil edilecektir.

Sâniyen: Meydan-ı haşir de keyfiyetimiz nasıl olacak?

Haşir meydanında bizim keyfiyetimiz ise amellerimizin keyfiyetine göre olacaktır.

Onuncu ve Yirmidokuzuncu Sözler başta olarak sair Sözler’de, gayet kat’î bir surette o haşrin meydanı ile beraber vücudu kat’î olarak isbat edilmiştir.

Ruhun baki olması, ruha münasib ceset verilmesi ve yapılan amellere göre ehl-i cennet ve cehennemin yaratılması Yirmidokuzuncu Sözde izah edilmiştir. Yirmisekizinci Sözle Yirmidokuzuncu Sözün birbiri ile olan münasebetini düşündüğümüzde Cennet ehlinin vaziyetinin Melekler gibi olacağı anlaşılıyor.

Sâlisen: Ve dostlarla görüşmek için ve Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ı şefaat için nasıl bulacağız? Hadsiz insanlarla birtek zât nasıl görüşecek?

Görüşmek ise, Onaltıncı Söz’de (Güneş temsiliyle) ve Otuzbir ve Otuziki’de (Ağaç ve Kumandan temsiliyle) kat’iyyen isbat edilmiştir ki; bir zât nuraniyet sırrıyla, bir dakikada binler yerde bulunup, milyonlar adamlarla görüşebilir.

Râbian: “Meydan-ı haşirde, beşeriyet üryan mı olacak?

Meydan-ı haşirde sun’î libaslardan üryan olarak, fakat fıtrî bir libas giydirmesi, ism-i Hakîm muktezasıdır.

Hâmisen: Ve bize kim yol gösterecek?” diyorsunuz.

Rehber ise, senin gibi Kur’anın nuru altına girenlere, Kur’andır. Kur’an dünyada kıblenameli bir pusula olduğu gibi Haşirde şefaatçi ve Cennette de rehber olacaktır.

Sâdisen: Ehl-i Cennet ve Cehennem’in libasları nasıl olacak?

Ehl-i Cennet ve Ehl-i Cehennem’in libasları ise, Yirmisekizinci Söz’de hurilerin yetmiş hulle giymesine dair beyan edilen düstur burada da caridir.

Beşinci Nükte: Zaman-ı fetrette, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ecdadı bir din ile mütedeyyin mi idiler?

Elcevab: Hazret-i İbrahim Aleyhisselâm’ın, bilâhere gaflet ve manevî zulümat perdeleri altında kalan ve hususî bazı insanlarda cereyan eden bakiyye-i dini ile mütedeyyin olduğuna rivayat vardır. Ehl-i fetretin, ehl-i necat olduğuna dair iki verilmiştir. Biri teferruattaki hatiatlarından muahazeleri yoktur. Diğeri küfre de girseler yine ehl-i necattır.

Altıncı Nükte: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ecdadlarından nebi gelmiş midir?

Elcevab: Ecdad-ı Nebi’den gelen nebilerin bazılarının ya hiç ümmeti olmamış veyahut mahdud birkaç adama münhasır kaldığı için iştihar bulmamışlar veyahut nebi ismi verilmemiş olması mümkün.

Yedinci Nükte: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın peder ve vâlideleri ve ceddi Abdülmuttalib’in imanları hakkında akva ve esahh olan haber hangisidir?

Elcevab: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın peder ve vâlideleri ehl-i necattır ve ehl-i Cennet’tir ve ehl-i imandır.

Eğer denilse: Neden bi’setine yetişemediler?

Elcevab: Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın ferzendane hissini memnun etmek için, vâlideynini minnet altında bulundurmuyor.

Sekizinci Nükte: Amcası Ebu Talib’in imanı hakkında esahh nedir?

Elcevab: Ebu Talib, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’ın risaletini hicab ve asabiyet-i kavmîye yüzünden kabul etmediğinden Cehennem’e gitse de; şahsını, zâtını gayet ciddî sevdiği için Cenab-ı Hakk Cehennem içinde bir nevi hususî Cennet’i, ona mükâfaten halkedebilir.

Yirmidokuzuncu Mektub “Dokuz Kısım”dır. Birinci kısım “Dokuz Nükte”dir. Bu nüktelerle müfessirlerin dediği gibi Kur’anın bitmez ve tükenmez bir hazine olduğu göstermiştir.

Birinci Nükte: “Kur’an-ı Hakîm’in esrarı bilinmiyor, müfessirler hakikatını anlamamışlar.” diye beyan olunan fikrin iki yüzü var ve onu diyen, iki taifedir:

Birincisi: Ehl-i hak ve ehl-i tedkiktir. Derler ki: “Kur’an, bitmez ve tükenmez bir hazinedir, zaman geçtikçe, Kur’an-ı Hakîm’in daha ziyade hakaiki inkişaf eder. Her asır nusus ve muhkematını teslim ve kabul ile beraber, tetimmat kabîlinden hakaik-i hafiyesinden dahi hissesini alır; başkasının gizli kalmış hissesine ilişmez.

İkinci Taife: Ya akılsız bir dosttur veya şeytan akıllı bir düşmandır ki, hakaik-i imaniye ve Kur’aniyeye şübhe îras etmek için bu nevi sözleri işaa ediyorlar.

İkinci Nükte: Cenab-ı Hakk’ın Kur’anda çok şeylere kasem etmesinin sebebi Kasemat-ı Kur’aniyede her asır ve şahsa yani umuma hitab eden çok büyük nükteler ve çok sırlar var olmasıdır. Bu makamda Kasemat-ı Kur’aniyeden beş külli hüküm çıkartılmıştır.

Birincisi: Kur’an-ı Kerimdeki kasem ayetlerinde yemin silsilesi ile esaslara ve hakikatlara dikkat çekilirken uslübuyla da temsilleri hayale getirir.

İkincisi: Yemin edilen şeyin kudsiyetine ve ona kasem edilecek bir derece-i hürmette olduğunu ihtar eder.

Üçüncüsü: Kur’an, ayetlerinin yüksek mevkiine dikkat çektiği gibi cismani bir ayet olan mevcudatın üzerinde görünen azamet-i kudret ve kemal-i hikmete dikkat çeker.

Dördüncüsü: Tesadüfî zannolunan unsurların çok nazik hikmetleri ve ehemmiyetli vazifeleri gördüğüne dikkat çekiyor.

Beşincisi: Tin ve zeytine kasem arkasında bütün sanat ve nimetlere dikkat çeker. Eğer sanat cihetiyle bakarsak marifet mertebemiz arttığı gibi nimetiyet cihetiyle bakarsak ibadet ve şükürle kendimizi sevdirmemizin gerektiğine dikkat çekmiştir.

Üçüncü Nükte: Surelerin başlarındaki huruf-u mukattaa İlahî bir şifredir. Cenab-ı Hakk her asırdaki hâs abdine, onlarla bazı işaret-i gaybiye veriyor.

Tarikat Şeyleri huruf-u mukataa ile insanların manevi cihazlarını tahrik etmişlerdir. İşarat-ül İ’caz tefsirinde İ’caz-ı belâgat noktasında huruf-u mukataanın sırları izah edilmiştir.

Dördüncü Nükte: Kur’an-ı Hakîm’in hakikî tercümesi kabil olmadığını bu asırda Kur’an’ın hakiki bir tefsiri olan Yirmibeşinci Söz isbat etmiştir. Mes’ela manevî i’cazındaki ulviyet-i üslûb cihetinde Kur’an, i’cazını söyleyen Zâtın makamından aldığı için tercümeye gelmez. Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyanın manevi i’cazındaki ulviyet-i üslûb cihetinden mucizeliğine iki misal verilmiştir. İki misal arasındaki fark; Birinci misal de dünyevi efalini göstererek i’cazkârane bir cem’iyet içinde hallakıyetin hakikatını hayale tasvir ediyor, ikinci misal de mütekellim cihetiyle ulviyet-i üslubu uhrevi efalini nazara vererek gösteriyor.

Beşinci Nükte: Âyâtın hakikî tercümesi mümkün değildir! Çünkü âyetin her cümlesi için beş-altı satır tefsir yazmak lâzım gelir. Meselâ “Elhamdülillah” bir cümle-i Kur’aniyedir. Bunun ilm-i Nahiv ve Beyan kaidelerinin iktiza ettiği en kısa manası şudur: “Ne kadar hamd ve medh varsa, kimden gelse, kime karşı da olsa, ezelden ebede kadar hastır ve lâyıktır o Zât-ı Vâcib-ül Vücud’a ki, Allah denilir.” İşte, “Elhamdülillah” cümlesinin en kısa ve ülema-yı Arabiyece müttefek-un aleyh bir mana-yı zahirîsi şöyle olursa, başka bir lisana o i’caz ve kuvvetle nasıl tercüme edilebilir?

Altıncı Nükte: Âyetin her cümlesi için beş-altı satır tefsir yazmak lâzım geldiği gibi; herbir harf-i Kur’an dahi bir hakaik hazinesi hükmündedir. Bazan birtek harf, bir sahife kadar hakikatları ders verir. Meselâ  اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ deki nun-u mütekellim-i maalgayr da mütekellim-i vahde sîgasından “Na’büdü” sîgasına intikalden kalbin, hayalin ve aklın aldığı dersler vardır. Şöyle ki; Kalb namazdaki cemaatin fazilet ve sırrını o nun içindeki üç cemaat ve üç dairenin işaret ettiği manadan anlıyor. Hayal ise namazdaki cemaatin fazilet ve sırrını o üç cemaatte ve dairede herkes benim gibi اِيَّاكَ نَعْبُدُ ile mukabele ediyor diye tahayyül ettiğinden cemaatle kılınan namazın hakikatını külli yaparak genişletmiştir. Akıl ise bütün mevcudatın kemal-i itaat ve intizam ile vazife suretinde yaptıkları ubudiyetlerini ve fakr u ihtiyacatlarına binaen gelen fevkalâde ianat-ı gaybiyeyi görür. Ve böylece  نَعْبُدُ ve نَسْتَعِينُ de, Mabud ve Müstean olan Hâlık’a giden yolu anlar. İşte Kur’anın değil âyetleri, kelimeleri, belki Nun-u Na’büdü gibi bazı harfleri dahi mühim hakikatların nurlu anahtarlarıdır.

Yedinci Nükte:   نَسْتَعِينُ ile iane taleb edilirken makam iktizasıyla “Ne istiyorsun?” diye vârid olan mukadder sual, Yedinci Nüktede اِهْدِنَا ile cevablandırılmıştır. Bu kelime beni mazi tarafına göçüp giden kafile-i beşer içinde gayet nuranî, parlak enbiya, sıddıkîn, şüheda, evliya, sâlihîn kafilelerine iltihak etmek için yol gösteriyor, belki iltihak ettiriyor. Hâlbuki bid’aları icad etmekle o kafile-i uzmadan inhiraf eden ülema-üs sû’ tabirine lâyık bazı bedbahtlar, Kur’anın türkçe okunmasına fetva vererek şeair-i İslâmiyenin bedihiyatını tebdile kabil görüyorlar.

Mektubat ( 396 )

Sekizinci Nükte: Şeair-i İslâmiyenin bedihiyatının tebdiline dair bir düstur beyan edilmiştir. Şöyle ki: “Şeair-i İslâmiye” umuma, umumiyet itibariyle taalluk ettiğinden hukukullah tabir edilen Allahın kulları üzerindeki hukukudur. Bu şeairin umuma taalluku cihetiyle umum onda hissedardır. Asr-ı Saadetten şimdiye kadar bütün eazım-ı İslâmın rızası olmazsa onlara ilişmek, umumun hukukuna tecavüzdür.

Mektubat ( 396 )

Dokuzuncu Nükte: Şeair-i İslâmiyeye dair bir düsturu beyan edilmiştir. Şöyle ki: Bir hükmün hikmeti ayrıdır, illeti ayrıdır. Hikmet ve maslahat ise o hükmün teşriine müreccih olmuş; fakat sebeb ve illet değil. Yüzbin maslahat gelse onu tağyir edemez. Çünki hakikî illet, emir ve nehy-i İlahîdir.

Mektubat ( 397 )

İkinci Risale olan İkinci Kısım Şeairin içinde en parlak ve muhteşemi olan Ramazan-ı Şerife dairdir. Birinci kısmın âhirinde şeair-i İslâmiyeye dair bir düstur-u hakikat bahsedildiğinden bu ikinci kısımda Ramazan-ı Şerifin pek çok hikmetlerinden dokuz hikmeti “Dokuz Nükte”de beyan edilmiştir.

Birinci Nükte: Cenab-ı Hakk’ın rububiyeti noktasında orucun çok hikmetlerinden bir hikmeti Cenab-ı Hakk’ın rububiyetine karşı her vakit nev’-i beşeri ubudiyet ile mukabele etmeye meleke kazandırmaktır.

İkinci Nükte: Ramazan-ı Mübareğin savmı, Cenab-ı Hakk’ın nimetlerinin şükrüne baktığı cihetle, çok hikmetlerinden bir hikmeti; nimeti doğrudan doğruya Allah’tan bilerek nimetin kıymetini takdir edip o nimete ihtiyacını hissettirerek şükr-ü maneviyi yerine getirtmektir.

Üçüncü Nükte: Oruç, hayat-ı içtimaiye-i insaniyeye baktığı cihetle çok hikmetlerinden bir hikmeti; Cenab-ı Hakk, nev’-i beşerin hayat-ı içtimaiyesindeki tasarrufatında rububiyetini, nev’-i beşeri maişet cihetinde muhtelif bir surette halkederek göstermiştir. Bu Rububiyete karşı ubudiyet ile mukabele tarzı ise fukaraların yardımına zekât ile koşmaktır. Ramazan-ı Şerifteki oruç, herkese açlık ve fakirliğin ne kadar elîm ve fukaraların da şefkate ne kadar muhtaç olduğunu idrak ettirir.

Dördüncü Nükte: Ramazan-ı Şerifteki oruç, nefsin terbiyesine baktığı cihetindeki çok hikmetlerinden bir hikmeti; nefsin mevhum rububiyetini kırmaktır. Mevhum rububiyeti kırılan nefis ubudiyeti takınır, hakikî vazifesi olan şükre girer.

Beşinci Nükte: Ramazan-ı Şerifin orucu, nefsin tehzib-i ahlâkına ve serkeşane muamelelerinden vazgeçmesi cihetine baktığı noktasındaki çok hikmetlerinden birisi şudur ki: Ramazan-ı Şerifin orucu, İnsana aczini, fakrını, zeval ve fenaya maruz olduğunu hatırlatarak kendini kemal-i şefkatle terbiye eden Hâlıkına ne derece muhtaç olduğunu derk ettirerek ubudiyet tavrını takındırır. Netice-i hayatını ve hayat-ı uhreviyesini düşündürerek ahlâk-ı seyyieden kurtarır.

Altıncı Nükte: Ramazan-ı Şerifin sıyamı, Kur’an-ı Hakîm’in nüzulüne baktığı cihetle ve Ramazan-ı Şerif, Kur’an-ı Hakîm’in en mühim zaman-ı nüzulü olduğu cihetindeki çok hikmetlerinden birisi şudur ki: Kur’anın nazil olma şartlarını sağlamamız için en mühim bir vakittir. Eğer nefsin hacat-ı süfliyesinden ve malayaniyat hâlattan tecerrüd edip ve ekl ü şürbün terkiyle melekiyet vaziyetine benzeyip ve Kur’anı yeni nâzil oluyor gibi okuyup ve dinlersek Kur’an bizim semamıza da nüzul edebilir.

Yedinci Nükte: Ramazanın sıyamı, dünyada âhiret için ziraat ve ticaret etmeğe gelen nev’-i insanın kazancına baktığı cihetteki çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: Ramazan-ı Şerifte sevab-ı a’mal, bire bindir. Ve birtek Ramazan, seksen sene bir ömür semeratını bütün cihazat-ı insaniyeyi muharremattan, malayaniyattan çekmekle ve her birisine mahsus ubudiyete sevketmekle kazandırabilir.

Sekizinci Nükte: Ramazan-ı Şerif, insanın hayat-ı şahsiyesine baktığı cihetindeki çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: İnsana en mühim bir ilâç nev’inden maddî ve manevî bir perhiz olduğu gibi beşerin musibetini ikileştiren sabırsızlığın ve tahammülsüzlüğün bir ilâcıdır. Hem Ramazan-ı Şerifteki oruçla insanın kalb ve ruh, akıl, sır gibi letaifi anlarlar ki; sırf nefsin ihtiyaçlarını karşılamak için yaratılmamışlar. Belki nefsin süflî eğlencelerine bedel, melekî ve ruhanî eğlencelerle mü’minler, derecatına göre ayrı ayrı nurlara, feyizlere, manevî sürurlara mazhar oluyorlar.

Dokuzuncu Nükte: Ramazan-ı Şerifin orucu, doğrudan doğruya nefsin mevhum rububiyetini kırmak ve aczini göstermekle ubudiyetini bildirmek cihetindeki hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki: nefsin mevhum rububiyetini kırmanın en kısa yolu Ramazan-ı Şerifteki oruçla nefsi aç bırakmaktır. Zira Ramazan-ı Şerifteki oruç doğrudan doğruya nefsin firavunluk cephesine darbe vurur, kırar. Aczini, za’fını, fakrını gösterir. Abd olduğunu bildirir.

Üçüncü Risale olan Üçüncü Kısım Kur’an-ı Mu’ciz-ül Beyan’ın ikiyüz aksam-ı i’caziyesinden nakşî bir kısmını gösterecek bir tarzda, Kur’an-ı Azîmüşşan’ı, Hâfız Osman hattıyla yazılmasına dairdir. Şu üçüncü kısım “Dokuz Mes’ele”dir.

Birinci Mes’ele: Kur’an-ı Azîmüşşan’ın tabakat-ı insaniyede kırk tabakaya karşı ayrı ayrı gösterdiği hisse-i i’caziyesinden kulaklı ve gözlü tabakanın fehmettiği vech-i i’caz izah edilmiştir. Diğer sekiz tabaka Ondokuzuncu Mektub’un Onsekizinci İşaretinde izah edilmiştir. Ve sair otuz tabaka-i âheri, ehl-i velayetin muhtelif meşrebler ashabı ve ulûm-u mütenevvianın ayrı ayrı ashabları herbiri, ayrı ayrı bir tarzda bir vech-i i’cazını görmüşler.

(Bu üçüncü kısmın mütebâki mes’eleleri ile Dördüncü Kısım tevafukata dair olduğu için; tevafukata dair olan fihriste ile iktifa edilerek, burada yazılmamışlardır. Yalnız Dördüncü Kısma ait bir ihtar ile Üçüncü Nükte yazılmıştır.)

(Kur’anda ayetlerin birbirine bakması işarettir ki; Kur’anın lafızlarında tevafukat cihetinde böyle i’caz varsa ayetlerin birbirine bakan manalarındaki i’caz daha kuvvetlidir. Kuvvetine binaen bu ayetler bir araya getirilmekle bir vird yapılabilir.)

Üçüncü Nükte: “Dört Nükte”dir.

İHTAR: Lafz-ı Resuldeki nükte-i azîmenin yüzaltmış âyeti ile Kur’an kelimesindeki nükte-i azîmenin altmışdokuz âyâtının hizb-i Kur’anî olarak okunmasına dairdir.

Birinci Nükte: Lafzullah, mecmu’-u Kur’anda ikibin sekizyüz altı defa zikredilmiştir. Bismillah’takilerle beraber Lafz-ı Rahman, yüz ellidokuz defa; Lafz-ı Rahîm, ikiyüz yirmi; Lafz-ı Gafur, altmışbir; Lafz-ı Rab, sekizyüz kırkaltı; Lafz-ı Hakîm, seksenaltı; Lafz-ı Alîm, yüzyirmialtı; Lafz-ı Kadîr, otuzbir; Lâ İlahe İllâ Hu’daki Hu, yirmialtı defa zikredilmiştir. Lafzullah adedinde çok esrar ve nüktelere dairdir.

İkinci Nükte: Lafzullahın Sureler itibariyle tevafukatına dairdir. Onun dahi çok nükteleri var. Bir intizam, bir kasd ve bir iradeyi gösterir bir tarzda tevafukatı vardır.

Lafzullah’ın Üçüncü Nüktesi: Lafzullahın Sahifelerdeki tevafukatıdır.

Dördüncü Nükte: Lafzullahın Sahife-i vâhiddeki tevafukatıdır.

Beşinci Risale olan Beşinci Kısım Allahu Nur-us Semavati Vel Arz âyet-i pür-envârının çok envâr-ı esrarından bir nurunu, Üveys-i Karanî’nin münacat-ı meşhuresi nev’inden, bütün mevcudat-ı zevilhayatın, kendilerine bakan âlemlerdeki zulümattan kurtulmak için Cenab-ı Hakk’ın binbir esmasından o âleme bakan esmasıyla münacatı ettiklerini göstermektedir.

(Allah ism-i cami olduğu için karanlıktan aydınlığa çıkmak için bütün esmayı tek tek düşünebiliriz. Veysel Karani’nin münacatını nur ayeti için düşündüğümüzde bizi abdiyet karanlığından Rab ismi ile aydınlığa çıkarıyor. Veya mahlukiyet karanlıklı bir vaziyetken herşeyi halk eden bir Halîkın mahlûku olmak aydınlıklı bir vaziyet oluyor. Veya rızka muhtaç olmak karanlıklı bir vaziyetken merzuk bir Rezzakımızın olması aydınlık bir vaziyet oluyor.)

Ezcümle:

1. Hayvanat âlemi, hadsiz ihtiyacat ve şiddetli açlık, za’f ve acz içinde hayvanat karanlıklı bir vaziyette iken birden Rahman ismi, Rezzak burcunda bir şems-i tâban gibi tulû’ etti;

2. Sonra o âlem-i hayvanat içinde za’f ve acz ve ihtiyaç içinde çırpınan etfal ve yavrular karanlıklı bir vaziyette iken birden Rahîm ismi şefkat burcunda tulû’ etti.

3. Sonra âlem-i insanîyet içinde yedi sınıf karanlıklı, zulümatlı, dehşetli vaziyet içinde bulunan insana birden altı esma altı burç ta tulû’ etti.

4. Sonra âlem-i Arz, sür’atli harekâtı ve dağılmaya müstaid hali ile karanlıklı bir vaziyette iken birden Hâlık-ı Arz ve Semavat’ın Kadîr, Alîm, Rab, Allah ve Rabb-üs Semavati Vel-Arz ve Müsahhir-üş Şemsi Vel-Kamer isimleri; rahmet, azamet, rububiyet burcunda tulû’ ettiler.

5. Sonra semavat âleminde yıldızların geniş hâlî, boş vaziyeti ve sür’atli bir surette birbiri içinde harekâtı dehşetli, hayretli zulümatlı bir vaziyet iken birden semavat ve arzın Rabbi ismi ile semavatı melaikelerle, ruhanîlerle doldurdu, şenlendirdi. Semavatı harekatı ile zinetlendirip teshir ederek Sultan-ı Zülcelal haşmetini ve şaşaa-i rububiyetini gösterdi gibi gördüm. “Elhamdülillahi alâ nur-il iman ve-l Kur’an” dedim.

Altıncı Risale olan Altıncı Kısım Kur’an-ı Hakîm’in tilmizlerini ve hâdimlerini ikaz etmek ve aldanmamak için ins ü cinn şeytanlarının desiselerinin ve hücum yollarının altısı yazılmıştır.

Birinci Desise: Şeytan-ı ins, şeytan-ı cinnîden aldığı derse binaen; hizb-ül Kur’anın fedakâr hâdimlerini hubb-u câh vasıtasıyla aldatmak ve o kudsî hizmetten ve o manevî ulvî cihaddan vazgeçirmek istiyorlar. Bu makamda evvela hubb-u câh tarif ediliyor. Sonra ehl-i dünyanın hucüm yolları nazara veriliyor. Sonra hubb-u câhtan kurtulmak için hakikî câh olan rıza-yı İlahî ve iltifat-ı Rahmanî ve kabul-ü Rabbanînin yolu gösteriliyor. Sonra hubb-u câh hissi eğer susturulmazsa ve izale edilmezse, ihlası ve rıza-yı İlahîyi esas tutmak ve hubb-u câhı hedef ittihaz etmemek şartıyla; ehl-i dünyanın nazarında makam sahibi olmak yerine âlem-i İslâmın nazarında bir nevi meşru makam-ı manevî elde etmenin yolu gösteriliyor. O meşru makam-ı manevî öyle muhteşem bir makam ki eğer elde etse, o hubb-u câh damarını kemaliyle tatmin eder.